D20 College, raadsbrief Voorlopige uitkomsten participatie energietransitie Maatschappelijke haalbaarheid.pdf

Hillegom

Raadsbrief Voorlopige uitkomsten participatie energietransitie "Maatschappelijke Haalbaarheid" aan: datum:

de raad van de gemeente Hillegom 21 januari 2021

zaaknummer: Z-20-134379 datum collegevergadering: 9 februari 2021 portefeuillehouder: Mevr. C.J. Hoekstra behandelend ambtenaar: Marijke Waterreus embargo: ☐ Inhoud mededeling In oktober 2020 is gestart met de participatie over de energietransitie (RES, LES, TVW) onder inwoners, stakeholders en ketenpartners. Met deze raadsbrief informeer ik u over de resultaten van het participatietraject, die tot nu toe zijn opgehaald.

Het resultaat De resultaten van deze eerste fase van het participatietraject is samengevat in de concept rapportage “Analyse maatschappelijke haalbaarheid” (bijlage 1). In deze eerste fase hebben we een beeld gekregen van de houding van Hillegommers ten opzichte van de thema’s energie en warmte. Een aantal belangrijke, duidelijke of opvallende resultaten licht ik voor u uit. Hillegommers zijn zich bewust van klimaatverandering en voelen zich verantwoordelijk; Hillegommers hechten waarde aan beschikbaarheid en betaalbaarheid van energie en veel minder aan waar deze energie vandaan komt; er is, met name bij de stakeholders, behoefte aan informatie en lokale cijfers, zodat zij hun mening duidelijk kunnen formuleren; er is behoefte aan intensieve participatie in kleinere gezelschappen; er is weerstand tegen windmolens en zonneweides, hoewel de nadruk bij windmolens ligt; kernenergie is voor inwoners een serieuze optie; veel Hillegommers geven aan isoleren de basis te vinden, kijkend naar maatregelen die genomen moeten worden richting aardgasvrij; er is behoefte aan duidelijkheid over het aardgasvrij maken van wijken.

De instrumenten In de eerste fase van het participatietraject hebben we gebruik gemaakt van een aantal instrumenten, binnen de mogelijkheden van de geldende Corona-maatregelen. We zijn gestart met het voeren van interviews met diverse stakeholders (o.a. St. Vrienden van oud Hillegom, Draka), er zijn een tweetal overleggen geweest met ketenpartners (o.a. Liander, Stek, Dunea), we hebben inwoners (o.a. via het digipanel) gevraagd om een enquête in te vullen (bijlage 2) en er zijn diepte interviews gehouden met enkele inwoners. De opbrengst van deze contactmomenten zijn in de concept rapportage

“Analyse maatschappelijk haalbaarheid” meegenomen. Dit is een concept rapportage omdat de opbrengst van de meedenksessie van 20 januari en de tweede enquête van januari 2021 niet zijn meegenomen. Een definitieve versie ontvangt u binnen enkele weken.

Het proces De opbrengst van de eerste fase van het participatietraject heeft meerdere doelen. Enerzijds toetsen we onze uitgangspunten voor het opstellen van de Lokale Energiestrategie (LES) en Transitievisie Warmte (TVW) aan de concept rapportage “Analyse maatschappelijke haalbaarheid”. Anderzijds is onze opbrengst –tot nu toeaangeleverd bij Holland Rijnland op 27 januari 2021 zodat de informatie meegenomen kan worden bij het opstellen van de RES 1.0. De opbrengsten zijn opgenomen in de brief “Bestuurlijke inbreng participatie Regionale Energiestrategie” (bijlage 3), die het college heeft aangeboden aan Holland Rijnland.

Het participatieplan Naast alle lopende activiteiten wordt er ook gewerkt aan een concreet participatieplan Energietransitie. Zodra deze beschikbaar is zullen wij ook dit plan met u delen.

Rol van de raad Het is aan de raad om de resultaten van het participatietraject mee te wegen bij de besluitvorming rondom de RES, LES en TVW. Gaande het proces komen er steeds weer nieuwe participatiemomenten en ook daarvan brengen wij u op de hoogte.

Bijlagen: 1. concept “Analyse Maatschappelijke Haalbaarheid” 2. Rapportage enquête energietransitie 3. brief “Bestuurlijke inbreng participatie Regionale Energiestrategie”

Maatschappelijke haalbaarheid LES & TVW Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Inhoudsopgave 1. Houding t.o.v. energie en warmte 2. Houding t.o.v. gemeenten en participatie 3. Lokale energiestrategie 4. Transitievisie warmte 5. Aanbevelingen 6. Verantwoording

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Houding t.o.v. energie en warmte

Over klimaatverandering is weinig discussie Weinig invullers van de vragenlijsten hebben twijfels over het bestaan van klimaatverandering. Ze onderkennen ook dat de mens dit (deels) heeft veroorzaakt. Veel respondenten geven ook aan te weten wat ze kunnen doen tegen klimaatverandering en zich verantwoordelijk te voelen. In de interviews hoorden we weinig twijfels bij de ernst van het klimaatprobleem. Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Inwoners zijn pragmatisch over de energievoorziening Energie moet altijd beschikbaar en betaalbaar zijn. Het maakt inwoners veel minder uit waar hun energie wordt opgewekt. Ondernemersverenigingen geven aan: het gaat uiteindelijk om kosten en baten. Denk ook aan corona: er zijn andere (financiële) zorgen momenteel. Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Energie en warmte hoeven niet lokaal Energie- en warmtevoorziening wordt door de meesten gezien als een recht, een nutsvoorziening die nationaal geregeld moet worden. Dat leidt bij sommigen tot scepsis over de nadruk op lokale maatregelen.

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Verschillen tussen de drie gemeenten De resultaten van de vragenlijsten suggereren dat inwoners van Teylingen net iets positiever zijn over thema’s die te maken hebben met de LES en TVW. Maar die verschillen zijn te klein om rekening mee te houden. In de interviews hebben we geen duidelijk verschil opgemerkt tussen de gemeenten. Veel stakeholders spreken over de hele Bollenstreek, niet alleen over hun eigen gemeente. Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Houding t.o.v. gemeenten en participatie

Meer concrete informatie is gewenst Stakeholders geven aan meer informatie van de gemeenten te willen. Liefst in cijfers: hoeveel moeten we opwekken? Welke scenario’s zijn er om dat te doen, en hoeveel levert elk scenario op? Voor veel stakeholders is dit niet duidelijk. Daardoor vinden velen het moeilijk om een duidelijke mening te hebben, of zijn ze sceptisch over de fundering van de plannen. Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

“Maak duidelijk aan inwoners wat precies de opgave is en wat ongeveer de kosten zullen zijn. Vraag vervolgens wat ze daarvan vinden.” Betrokken burger

12 januari 2021

Gemeenten moeten nadrukkelijker contact zoeken Het idee is dat de gemeenten nog maar weinig naar buiten zijn getreden over hun plannen en visies. Er zijn wel kleine initiatieven geweest (bijv. €70 per huishouden voor verduurzaming), maar zonder al teveel context. Verschillende stakeholders vragen de gemeenten om actief contact te zoeken met hen en inwoners, bijvoorbeeld door een wijkaanpak. Niet afwachten tot anderen bij de gemeente aankloppen.

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

“De gemeente krijgt weinig gedaan en probeert steeds zelf het wiel opnieuw uit te vinden. Werk samen met andere partijen die al kennis en ervaring hebben.” Duurzame stichting

12 januari 2021

Participatie kan ook in kleinere gezelschappen Naast algemene communicatie en participatie (lokale krantje, inloopavonden, vragenlijsten, etc.) zijn er ook ideeën voor meer intensieve participatie. Bijvoorbeeld een structurele klankbordgroep van inwoners en ondernemers, mits duidelijk is wat zij kunnen inbrengen en wat daarmee gebeurt.

“Energiecoaches willen ook meedoen met het technische denkproces, niet alleen mensen activeren.” Energiecoach

“Als je een kleine groep ondernemers mee laat denken en ze zijn positief, zijn dat meteen je ambassadeurs richting de rest.” Voorzitter ondernemersvereniging

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Lokale energiestrategie

Veel voorstanders van zonnepanelen op daken Zonnepanelen op daken worden gezien als no-regret maatregel: ze hoeven niet in het landschap en leveren toch duurzame energie op. Het idee is ook dat hier nog veel te winnen is: veel daken hebben nog geen zonnepanelen (ook daken in het beheer van de gemeenten).

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Weerstand tegen windmolens Zowel respondenten van de vragenlijsten als geïnterviewden geven vaak aan weinig te zien in windmolens in de Bollenstreek. Inwoners die zelf geen uitgesproken mening hebben, weten vaak wel van anderen die tegen windmolens zijn. Redenen: verpeste zichtlijnen, ze zijn lelijk.

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Weerstand tegen zonneweides Er is iets minder weerstand tegen zonneweides, maar ook daarvoor is weinig enthousiasme. Redenen zijn ongeveer hetzelfde als bij windmolens, met de toevoeging dat onder zonneweides niets kan groeien (dus slecht voor de bollenvelden).

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

“Duitsland is een schrikbeeld: kilometers aan alleen maar lelijke zonneweides in het landschap. Dat wil ik hier niet.” Inwoner

12 januari 2021

Wanneer wel windmolens / zonneweides in de gemeenten? + Cluster zoveel mogelijk op plekken

waar weinig mensen er last van hebben. + Compenseer inwoners die er last van hebben. + Communiceer waarom windmolens en zonneweides nodig zijn. + Zonneweides langs het spoor en drukke wegen (niet in het landschap). + Windmolens bij uitgegraven plassen in de regio zijn minder erg.

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

“Maak duidelijk waarom windmolens en zonneweides nodig zijn om de doelen te behalen. Anders willen mensen ze alleen maar in zee hebben.” Energiecoach

12 januari 2021

Kernenergie is een serieuze optie Vrij veel inwoners vestigen hun hoop op kernenergie en zijn argwanend dat deze optie niet wordt genoemd. Sterker: sommigen denken dat de opgave zonder kernenergie überhaupt niet mogelijk is, dus haken af als deze optie niet wordt meegewogen.

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

“Ook u ontwijkt in deze enquête de optie Kernenergie. Dat vind ik buitengewoon kwalijk, aangezien het de enige juiste optie is.” Respondent vragenlijst Hillegom

12 januari 2021

Transitievisie Warmte

Huizen isoleren is belangrijk Veel mensen die we spreken geven aan dat ze isolatie de basis vinden voor alle maatregelen wat betreft warmte. Het vergt ook een relatief kleine ingreep voor de meesten. Dit gaat niet alleen over duurzaamheid, maar ook over comfort in huis.

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Zorgen over gasloos leven Veel inwoners vinden het niet makkelijk om van het gas af te gaan. Ze weten vaak ook niet wat ze daarvoor precies moeten doen. Vooral de kosten en vele handelingen zijn een punt van zorg: alternatieven zijn duurder en vergen vaak nog andere investeringen (zoals isolatie).

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Aardgas is duurzaam, niet te snel overstappen Er is ook scepsis over de noodzaak om van het gas af te gaan. Aardgas wordt gezien als relatief schone energiebron. Er wordt ook gewezen naar buurlanden die juist meer gas gaan gebruiken.

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

“Van het gas af gaan heeft niets met duurzaamheid te maken, alleen met Groningen. Waarom importeren we het dan niet gewoon?” Inwoner

12 januari 2021

Onduidelijkheid maakt de keuze moeilijker Het is nog niet duidelijk waar de gemeente heen wil: centraal warmtenet, ieder voor zich, full-electric? Als je nu investeert in een warmtepomp, kan het zijn dat hij over 10 jaar waardeloos is.

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

De situatie kan per huis verschillen Maatwerk op wijk- of zelfs straatniveau kan inwoners helpen. Isolatie werkt anders bij nieuwe huizen dan bij oude, en anders bij een rijtjeshuis dan een vrijstaand huis.

“Bij ons in de straat zijn veel trillingen door vrachtwagens, wat normaal dubbel glas niet haalbaar maakt. Kunnen we met de gemeente niet zoeken naar een oplossing waarbij ook gelijk de trillingen worden aangepakt?” Inwoner

Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Aanbevelingen

Kansen + Treed prominenter naar voren als HLT-gemeenten: neem het initiatief, ga actief in gesprek, maak duidelijk wat je van inwoners wilt.

+ Maak de opgave zo concreet mogelijk. Geef aan wat daarvoor nodig is. Komen we er door alle daken vol te leggen met zonnepanelen? Waarom zijn windmolens daarnaast ook nodig? Waarom kunnen die niet op zee? Laat ook zien welke dilemma’s je hebt als gemeente, zodat inwoners daarin kunnen meedenken.

+ Laat specifieke stakeholders structureel meedenken (energiecoaches,

duurzaamheidsverenigingen, ondernemers) en neem hen serieus als gesprekspartner.

+ Zoek naar integrale oplossingen. Het gaat niet alleen over duurzaamheid, maar ook over leefbaarheid, comfort van wonen en natuurlijk kosten. Zoek met inwoners naar oplossingen die voor hen nuttig zijn (maatwerk). Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Opbrengst participatie t.o.v. uitganspunten LES (27/08/20) +

Gesprekken met stakeholders en inwoners bevestigen het uitgangspunt dat de opwek van duurzame energie evenredig gespreid moet worden in de regio. De mensen die wij spraken, denken daarbij dat het goed is om zon- en windenergie op enkele plekken te clusteren. Daarbij moeten de gemeenten wel blijven uitleggen waarom opwek in de regio überhaupt nodig is. Waarom bouwen we niet ‘gewoon’ een kerncentrale? Waarom niet alle windmolens in de Noordzee?

+

Stakeholders en inwoners bevestigen het uitgangspunt van de gemeenten dat de opwek van duurzame energie het landschap zo min mogelijk moet verstoren. Mensen kunnen zich hierom ook goed vinden in de gedachte energie opwek te combineren met infrastructuur.

+

De gemeente Lisse sluit op voorhand opwek op de bollenvelden uit. Hillegom en Teylingen sluiten niet op voorhand gebieden uit. Het op voorhand uitsluiten van bepaalde gebieden lijkt niet zo te leven onder de mensen die wij spraken. Wel gaven zij kansen en/of randvoorwaarden mee voor wanneer grootschalige opwek wel en niet kan. Zie pagina’s 13 t/m 16.

+

De mensen die wij spraken bevestigen het uitgangspunt van de gemeenten om particuliere en zakelijke initiatieven en ontwikkelingen te stimuleren. Mensen geven daarbij aan dat ze graag daarin extra worden aangemoedigd door de gemeente. Iemand gaf bijvoorbeeld aan dat hun organisatie soms meer moeite moeten doen dan zij zouden willen om aan de slag te kunnen met bijvoorbeeld verduurzamingsmaatregelen. Ook een actieve informerende rol van de gemeente is hier gewenst: waar kan ik beginnen? Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Opbrengst participatie t.o.v. uitganspunten TVW (27/08/20) + De gesprekken met stakeholders en inwoners bevestigen de voorlopige uitgangspunten uit de

memo vertrekpunten d.d. 27-08-’20. – Namelijk: Beschikbaar en betrouwbaar richting de toekomst; Realistisch en betaalbaar voor iedereen; Ga aan de slag met energiebesparing; En, samen kennis delen om de verduurzaming te versnellen. – Daarbij geldt: betaalbaarheid is belangrijk, maar de zekerheid dat je huis goed verwarmd wordt, en dat je er comfortabel kunt wonen, is belangrijker.

+ Hier liggen een aantal kansen voor de gemeenten: – Help inwoners met een duidelijke informatievoorziening. Welke maatregelen kunnen zij zelf nemen? En waar kunnen ze dan het best beginnen? – Werk mee met inwoners/organisaties die zelf met ideeën komen. Lever maatwerk. – Informeer duidelijk over welke kant de warmtetransitie per wijk op gaat en wat de opties zijn: heeft het zin om nu te investeren in een warmte pomp? En als we daar nu nog niets over kunnen zeggen, wanneer dan wel? – Blijf uitleggen waarom de gemeente van het aardgas af moet. En ga daarin verder dan de verplichting die het Rijk oplegt. Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

Verantwoording

Aan dit rapport liggen ten grondslag… + Gesprekken die wij voerden met stakeholders en inwoners van Hillegom, Lisse en Teylingen. Zie de bijlage met de verantwoording voor meer informatie.

+ De resultaten van het enquête-onderzoek dat DirectResearch uitvoerde. + Deze rapportage is nog in concept omdat niet alle gesprekken met inwoners zijn afgerond op het moment van schrijven. In de definitieve rapportage nemen we ook de opbrengst van de meedenksessies op 20, 21 en 25 januari op. Hillegom, Lisse & Teylingen | Concept

12 januari 2021

•

• •

•

• • • •

•

61

29

5

3 0

2

Terugkoppeling participatie Regionale Energiestrategie Gemeente Hillegom 27 januari 2021 1. Welke activiteiten zijn georganiseerd Lokale enquête (n=375), welk parallel liep aan de RES-enquête, diepte-interviews met enkele bewoners (n=5) en gesprekken met stakeholders. Aanvullend is een online meedenksessie georganiseerd voor circa 10 inwoners van Hillegom. 2. Was dat specifiek over de RES of als onderdeel van een breder gesprek over de energietransitie? De lokale enquête alsmede de diepte-interviews gingen specifiek over de Regionale Energietransitie. 3. Wie zijn daarbij betrokken?       

Inwoners (enquête) Ondernemersverenigingen Bedrijven Erfgoedstichtingen en cultuurhistorische verenigingen Duurzaamheidsstichtingen LTO Noord-Nederland Scholen Energiecoaches

Aantal Hillegom: 4 diepte-interviews 4. Voorkeuren, sentiment en lokaal eigendom Voor de geuite voorkeuren, het sentiment en de rol van lokaal eigendom verwijs ik naar de door het college vastgesteld notitie welk als bijlage toegevoegd is aan dit document (Bijlage A).

Bijlage A Inbreng participatie Regionale Energiestrategie 26 januari 2021 Holland Rijnland heeft het college van Burgemeester en Wethouders (B&W) van Hillegom om de opbrengst van het participatietraject ten aanzien van de Regionale Energiestrategie (RES) voor 27 januari 2021 in te brengen. De gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen hebben een gezamenlijke enquête gehouden, waarin weinig onderlinge verschillen zitten. Omdat het hier een bestuurlijke inbreng betreft is desalniettemin besloten om vanuit de individuele colleges te reageren. De opbrengst en analyse van de enquête is door bureau EMMA geformuleerd in het stuk “Maatschappelijke haalbaarheid LES & TVW Hillegom, Lisse en Teylingen” (d.d. 12 januari 2021). Het college van Hillegom heeft kennisgenomen van dit stuk en doet de regionale opbrengst aan Holland Rijnland toekomen middels deze notitie. Het college verzoekt Holland Rijnland dan ook om onderstaande punten als tussenstand van de opbrengst van het participatieproces van de Gemeente Hillegom te beschouwen en als zodanig te verwerken in de RES 1.0. Respondenten van de enquête geven aan dat: 1. De opwek van duurzame energie evenredig gespreid over de regio plaats moet vinden. Hierbij wordt de voorkeur geuit voor zon- en windenergie geclusterd op enkele plekken in de regio waarbij de landschappelijke kwaliteiten zo min mogelijk verstoord worden; 2.

Duurzame energieopwekking beschikbaar en betaalbaar dient te zijn; 3. Informatievoorziening aan/richting inwoners van groot belang is voor het draagvlak van de energietransitie; 4. Zonnepanelen op (grote) daken wat hen betreft een no-regret maatregel is; 5. Zij tegen het plaatsen van grote windturbines (45%), middelgrote windturbines (38%) en kleine windturbines (43%) zijn; 6. Zij in iets mindere mate, tegen het realiseren van zonnevelden zijn; 7. Indien er toch windmolens en/of zonnevelden geplaats worden, er rekening gehouden dient te worden met a) het zo veel mogelijk clusteren van duurzame opwek en b) duidelijke communicatie; 8. Zij hun hoop in grote mate vestigen op kernenergie. Ze zijn argwanend omdat deze optie niet wordt genoemd; 9. Zij in meerderheid sceptisch zijn om van het aardgas af te gaan. Vooral de kosten en vele handelingen zijn een punt van zorg; Het college van de gemeente Hillegom vraagt Holland Rijnland om bovenstaande inbreng uit participatie mee te nemen en als zodanig te verwerken in de RES 1.0. Namens het college van Hillegom, Wethouders Hoekstra