D20.1 VNG, bijlage complete set vergadertsukken Najaars ALV 28-11-2025.pdf

Deze opzet maakt het mogelijk om in de eerste fase meerdere bewoners op te vangen in gescheiden eenheden, terwijl de units in een latere fase, bijvoorbeeld bij gezinshereniging of doorstroom, zonder grote verbouwing samengevoegd kunnen worden. Dit voorkomt leegstand, maakt efficiënter gebruik van ruimte en draagt bij aan een duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

19

Kleinschalige nieuwbouw Opstartwoningen zijn alternatieve woonvormen, maar vallen nadrukkelijk niet buiten de woningbouwopgave: door flexibele woonvormen die als tijdelijke maatregel fungeren te realiseren in nieuwbouwprojecten, kunnen deze relatief eenvoudig later weer worden ingezet voor andere type bewoning. Stapelbare prefab units met eigen voorzieningen (keuken, badkamer), op te schalen tot kleine woongebouwen. Deze vorm is goed geschikt voor mix met jongeren, studenten, starters of arbeidsmigranten. Deze units zijn snel te realiseren, herplaatsbaar en geschikt voor sociale begeleiding via een beheerteam of buurtteam. Getransformeerde panden of tijdelijke herbestemming (bijv. kantoren, scholen, zorglocaties of hotels) Hiermee wordt hergebruik van leegstaand vastgoed gestimuleerd voor opstartwonen met gedeelde voorzieningen. Goed voor een gemengde invulling en community-based beheer. Het is een duurzame vorm door hergebruik, geschikt voor tijdelijke opvang én integratie, mits zorgvuldig begeleid. Geclusterde woningen in reguliere wijken (in-buurt plaatsing) Een aantal woningen per straat of blok wordt ingezet als opstartwoning. Door deze verspreide plaatsing binnen reguliere woonwijken ontstaat vanzelf contact met buren, voorzieningen en buurtactiviteiten.

Dit bevordert een natuurlijke integratie in de samenleving en voorkomt dat bewoners geïsoleerd raken in aparte woonlocaties. Hiervoor is geen aparte voorzieningen nodig, maar vereist wél inzet op buurtcommunicatie en begeleiding. Randvoorwaarden voor succes Om deze woonvormen ook werkelijk te laten bijdragen aan duurzame integratie, gelden de volgende randvoorwaarden: • Sociale begeleiding is cruciaal: inzet van buurtcoaches, sociaal beheer of participatieprogramma’s voorkomt isolement of overlast. • Tijdelijkheid met perspectief: opstartwonen moet een duidelijke brug vormen naar reguliere huisvesting; bewoners bouwen inschrijftijd en perspectief op. • Doelgroepmix is voorwaarde: huisvest statushouders samen met of nabij andere woningzoekenden zoals studenten, jongeren of mensen uit de opvang, om segregatie te voorkomen. • Woonkwaliteit moet fatsoenlijk zijn: tijdelijke oplossingen mogen geen afbreuk doen aan waardigheid en veiligheid; ondermaatse huisvesting ondermijnt draagvlak. • Inpassing in lokaal beleid: de woonvormen moeten aansluiten bij het gemeentelijk woonbeleid en integratiestrategieën • Financiering: er zullen structureel financiële middelen vrijgemaakt moeten worden om deze concepten vorm te geven.

De kosten gaan voor de baten uit – dit vraagt lef en investeringsbereidheid, maar levert op termijn lagere opvangkosten, snellere integratie en meer zelfstandigheid op. Wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting Het Wetsvoorstel ‘versterking regie volkshuisvesting’, biedt de sturingsmiddelen die nodig zijn om het alternatieve plan van asiel tot integratie ruimtelijk te verankeren4. Om de woningbouw beter te kunnen aansturen, introduceert de wet verplichte volkshuisvestingsprogramma’s voor het Rijk, de provincies en de gemeenten. In deze programma’s wordt vastgelegd hoeveel woningen er gebouwd moeten worden, waar deze

4 Ondanks dat de VNG de wet ontraadt i.v.m. het amendement ‘Mooiman’ dat alle voorrang voor statushouders verbiedt, gaan we er wel vanuit dat de wet er komt, mogelijk met vertraging, danwel aanpassing.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

20

woningen komen en voor welke doelgroepen ze bestemd zijn. De wet bevat ook een aantal versoepelingen die moeten bijdragen aan snellere woningbouw. Zo wordt de zogeheten ‘Ladder voor duurzame verstedelijking’ afgeschaft voor woningbouwprojecten. Dit betekent dat de onderzoeksverplichtingen die vaak tot vertraging en extra kosten leiden, komen te vervallen. Ook worden de procedures versneld: voor woningbouwprojecten van 12 of meer woningen is er straks nog maar één beroepsmogelijkheid bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, die binnen zes maanden uitspraak moet doen. Deze wet ondersteunt tevens de ontwikkeling van flexibele woonconcepten. Voorrang statushouders Idealiter krijgen gemeenten de ruimte om zelf – in afstemming met woningcorporaties invulling te geven aan hun urgentie- en toewijzingsbeleid, met oog voor het huisvesten van verschillende aandachtsgroepen. Binnen die ruimte zijn er nog steeds mogelijkheden om recht te doen aan het belang van statushouders, zónder in strijd te handelen met de wet. (mocht de voorrang vervallen) Wat mag (nog wel) Algemeen doelgroepenbeleid • Wijs flexwoningen toe op basis van algemene kenmerken: bijvoorbeeld jongeren, starters, mensen met geen vaste woonruimte – zonder status als criterium. • Statushouders kunnen daarbinnen vallen, maar niet exclusief of met voorrang.

Werken met spreidingsmodellen Gemeenten kunnen met woningcorporaties afspreken dat bijvoorbeeld 10% van de flexwoningen beschikbaar komt voor mensen vanuit maatschappelijke opvang of opvanginstellingen (waaronder mogelijk statushouders) – mits het label ‘statushouder’ niet wordt gebruikt. Volgorde op basis van aanmelddatum of loting: Bij flexlocaties is het toegestaan om toewijzing via objectieve, niet-statusafhankelijke volgorde te organiseren.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

21

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag +31 70 373 83 93 info@vng.nl november 2025

Resolutie “Randvoorwaarden Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda Energiesysteem (ISA)” De leden van de VNG, in de Najaars ALV bijeen te Utrecht op 28 november 2025: Constaterende dat: • De VNG bij het ondertekenen van het Klimaatakkoord randvoorwaarden heeft gesteld • In 2023 een actualisatie heeft plaatsgevonden, waarbij de randvoorwaarden als volgt zijn vastgesteld: • “Het speelveld en uitvoeringskracht gemeenten op orde”: gemeenten hebben handelingsperspectief en instrumentarium nodig, de economische (arbeidsmarkt), juridische (soortenbescherming, stikstof) en fysieke (voldoende ruimte en netcapaciteit) voorwaarden moeten ook op orde zijn • “Haalbaar, betaalbaar en rechtvaardig voor de samenleving”: aan “haalbaar en betaalbaar” is ook het thema “rechtvaardigheid” toegevoegd. Dit element is in de verhouding tussen overheden en burger door verschillende maatschappelijke ontwikkelingen steeds belangrijker geworden. Ook de WRR noemt rechtvaardigheid een belangrijke pijler van het klimaatbeleid. • “We doen het samen en in vertrouwen”: de problemen waar gemeenten tegenaan lopen worden soms traag onderkend, terwijl snelle oplossingen noodzakelijk zijn (bijvoorbeeld de overdaad aan subsidieregelingen en SPUK’s met elk hun eigen eisen en verplichtingen).

Daarom willen we in het gesprek met het Rijk nog nadrukkelijker ook de onderlinge relatie benoemen • “Houd koers richting 2050”: omdat onze doelen niet stoppen in 2030 willen we ook voorbij 2030 kijken naar 2050 en inventariseren wat we richting 2030 nodig hebben om daar te komen. Overwegende dat: • Het wenselijk is om een aantal randvoorwaarden te formuleren die onze positie bij de verdere uitwerking van de Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda (ISA) versterken. • De oorspronkelijke randvoorwaarden Klimaatakkoord onverkort van kracht blijven en deze ook voor ISA van toepassing verklaren. • De oorspronkelijke randvoorwaarden vragen om een actualisering in het licht van de actuele uitvoeringspraktijk en de maatschappelijke ontwikkelingen Spreekt uit dat: • De oorspronkelijke randvoorwaarden Klimaatakkoord onverkort van kracht blijven • Aan deze randvoorwaarden de volgende twee randvoorwaarden voor ISA en het vervolgtraject worden toegevoegd: • “Wederkerigheid”: • De overheden hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid bij de vormgeving van het toekomstig energiesysteem, op basis van een afweging van de publieke belangen uit het Nationaal Plan Energiesysteem • Invulling van de toekomstige afspraken dienen te berusten op de wederkerigheid tussen overheden • De medeoverheden zijn afhankelijk van elkaars inzet.

Afspraken worden niet topdown, maar gezamenlijk vormgegeven met begrip en respect voor elkaars belangen en positie. • Onze samenwerking gaat verder dan het samen stellen van doelen. Om die doelen te halen hebben we elkaar nodig bij de uitvoering en voor het oplossen van knelpunten.

•

“Gelijk speelveld”: • Voor een effectieve en efficiënte uitvoering is een gelijkwaardig speelveld tussen overheden noodzakelijk • Transparantie en gelijke toegang tot data zijn cruciaal om integrale keuzes te kunnen maken. • Wij maken keuzes die passend bij het schaalniveau van de uitvoering en binnen de bestuurlijke verhoudingen in het Huis van Thorbecke.

Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV

: 28 november 2025

Agendapunt

: 6c. Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda Energiesysteem (ISA)

Onderwerp Resolutie “Uitgangspunten Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda Energiesysteem (ISA)”

Gevraagd besluit Het bestuur stelt de leden voor om in te stemmen met de resolutie “Uitgangspunten voor consultatie over Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda Energiesysteem (ISA)”. NB) De tekst van de resolutie wordt op dit moment afgestemd met de commissie Economie, Klimaat, Energie & Milieu. De resolutie ontvangt u volgende week in een nazending.

Toelichting op hoofdlijnen Aanleiding In het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) heeft het Rijk de visie voor het energiesysteem van de toekomst beschreven. In de reactie op de consultatie van dit NPE heeft de VNG aangegeven dat het toekomstig energiesysteem een visie moet zijn van de overheden gezamenlijk. Dit heeft uitgemond in de Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda. In deze Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda werken het Ministerie van KGG, VRO, I&W, IPO, UvW, NBNL en de VNG samen. Het afgelopen jaar is deze agenda uitgewerkt. Dit heeft geleid tot het ‘Consultatiedocument ISA’, dat nu door de betrokken partijen aan hun achterban wordt voorgelegd. Toelichting Wij willen de leden informeren over de voortgang van de consultatieronde en de resolutie “Uitgangspunten voor consultatie over Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda Energiesysteem (ISA)” voorleggen. In de resolutie wordt een aantal uitgangspunten geformuleerd die onze positie binnen ISA kunnen versterken. Daarbij blijven de randvoorwaarden die eerder zijn gesteld aan het Klimaatakkoord onverkort van kracht (“haalbaar, betaalbaar en rechtvaardig voor de samenleving”). De tekst van de resolutie wordt op dit moment afgestemd met de commissie Economie, Klimaat, Energie & Milieu. De resolutie ontvangt u volgende week in een nazending.

Welke doelen en resultaten willen we bereiken? Gemeenten staan voor een grote maatschappelijke opgave: het als eerste overheid ruimtelijk mogelijk maken én verduurzamen van het wonen, het werken en de mobiliteit. Om deze opgaven te kunnen realiseren is voldoende betaalbare en beschikbare energie een randvoorwaarde.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl

1/2

Het energiesysteem verandert ingrijpend. Er ontstaat een nieuwe dynamiek waarbij bepaalde keuzes bepalend kunnen zijn voor de rol en invloed van de gemeente om de voorzieningen voor wonen, werken en mobiliteit en het borgen van de publieke belangen te kunnen blijven faciliteren en realiseren. Gemeenten ervaren dit nu meer dan ooit met de gevolgen van netcongestie. Met de ontwikkeling naar een meer integraal en meer decentraal energiesysteem ontstaat een nieuw sturings- en regievraagstuk; wie heeft invloed of bepaalt hoe de beschikbare energie wordt verdeeld om wonen, werken en verplaatsen mogelijk te blijven maken. De Interbestuurlijke samenwerkingsagenda biedt de VNG de mogelijkheid om de positie, taken en verantwoordelijkheden van overheden, waaronder gemeenten, binnen dit veranderende energiesysteem goed te borgen. Binnen het ISA wordt het gesprek gevoerd over de verschillende belangenafwegingen en keuzes door de overheden die benodigd zijn om tot een meer integraal en meer decentraal energiesysteem te komen. Wat betekenen de voorstellen in het consultatiedocument voor gemeenten? Het consultatiedocument heeft momenteel nog geen directe gevolgen voor gemeenten. Het is een eerste schets van de ontwikkelrichting en nieuwe werkwijze tussen de overheden om tot een meer integraal en meer decentraal energiesysteem te komen.

De in het consultatiedocument genoemde pilots, voor 2026, vragen betrokkenheid van een beperkte groep gemeenten. Na afronding en evaluatie van de pilots kan worden besloten of en zo ja hoe, we verder gaan met de beoogde werkwijze zoals beschreven in het consultatiedocument. Indien die werkwijze gevolgen heeft voor gemeenten zullen wij deze opnieuw voorgeleggen aan de leden. Op dit moment is er geen sprake van financiele consequenties voor gemeenten. Proces Het proces kunt de volgende stappen: - Huidige situatie: consultatie van de achterbannen van de betrokken partijen - Week 3 november: toezending aan de leden van resolutie met toelichting - 19 november: ambtelijke consultatieronde VNG - 26 november: bestuurlijke consultatieronde VNG - 28 november: besluitvorming over resolutie in Najaars ALV - 10 december: Bestuurlijk Overleg Klimaat & Energie waarin ISA-partners de uitkomsten van de consultatie van hun achterbannen bespreken - Q1 2026: beoogde start van de pilots. Bijlage(n) Geen.

Resolutie “Uitgangspunten Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda Energiesysteem (ISA)” Stemt u in met de resolutie: 1 = ja 2 = nee

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/2

Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV

: Najaars ALV 28 november 2025

Agendapunt

: 7. Collectivisering van digitalisering in kader resolutie “Als één sterke bestuurslaag

regie op de Digitale Samenleving” aangenomen in ALV 18 juni 2025

Onderwerp Collectivisering Digitalisering en gezamenlijke regie op AI, Cloud en Digitale Veiligheid.

Gevraagd besluit De algemene ledenvergadering gaat akkoord met: −

Drie nader uit te werken collectiviseringsvoorstellen op het gebied van AI, Cloud en Digitale Veiligheid.

Toelichting op hoofdlijnen In de Resolutie ‘Als één sterke bestuurslaag regie op de Digitale Samenleving’ besloten gemeenten minstens 80% van hun digitalisering te collectiviseren. Hiervoor werken zij ‘collectiviseringsvoorstellen’ uit. De eerste stap is bepalen op welke prioriteiten dit moet gebeuren. Deze ALV ligt het voorstel voor om aan de slag te gaan op de dossiers AI, Cloud en Digitale Veiligheid en de doorsnijdende thema’s Digitale Autonomie, Sourcing en Digitaal Vakmanschap. Deze prioriteiten sluiten nauw aan op bestaande (interbestuurlijke) ambities, zoals de Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Uitwerking van de voorstellen gebeurt in een open proces met brede ledenbetrokkenheid, ondersteund door de VNG. Bijlage(n) 1. Toelichting Collectivisering Digitalisering – Eerste Prioriteiten: gezamenlijk regie op AI, Cloud en Digitale Veiligheid 2. Opdracht tot uitwerking AI 3. Opdracht tot uitwerking Cloud 4. Opdracht tot uitwerking Digitale Veiligheid.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl

1/2

7. Collectivisering van digitalisering in kader resolutie “Als één sterke bestuurslaag regie op de Digitale Samenleving” aangenomen in ALV 18 juni 2025 Stemt u in met drie nader uit te werken collectiviseringsvoorstellen op het gebied van AI, Cloud en Digitale Veiligheid: 1 = ja 2 = nee

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/2

Collectivisering Digitalisering Eerste Prioriteiten Gezamenlijke regie op AI, Cloud en Digitale Veiligheid

Documenttitel

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag 070 373 83 93 info@vng.nl

Auteurs: Dirk van Brederode (e.a.) Datum: 31 oktober 2025

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

1. Inleiding Digitalisering is een kritiek onderdeel van vrijwel alles wat gemeenten doen, van vergunningverlening tot maatschappelijke ondersteuning. Voor hun inwoners vereisen gemeenten dat de inzet van digitalisering verantwoord, veilig en effectief is. Dit staat echter sterk onder druk door een grote schaarste aan mensen en middelen én een geopolitieke omgeving die de veiligheid, continuïteit en autonomie van onze digitale systemen bedreigt. Dit voorkomt dat gemeenten de overduidelijke kansen die digitalisering biedt ten gunste van de samenleving inzetten. Gemeenten willen als één sterke bestuurslaag regiepakken op de digitalisering en het overgrote deel hiervan collectiviseren. Ondersteund door de VNG doen de leden dit stapsgewijs, vanuit bestaande en gedeelde ambities - zoals de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) - en in nauwe samenwerking met de andere overheden. Zij nemen de tijd voor de uitwerking van ‘collectiviseringsvoorstellen’ op prioriteiten, met een gedragen implementatieplan, goede organisatie en adequate (interbestuurlijke) financiering. De ALV bepaalt op welke opgaven collectiviseringsvoorstellen komen, via ‘opdrachten tot uitwerking’. Op drie prioriteiten liggen die nu voor: AI, Cloud en Digitale Veiligheid.

Deze prioriteiten hangen nauw samen en versterken elkaar, in het bijzonder langs drie doorsnijdende thema’s: digitale autonomie, collectieve ICT-sourcing en vakmanschap.

Resolutie: ‘Als één sterke bestuurslaag regie op de Digitale Samenleving Gemeenten besloten in juni 2025 hun krachten te bundelen op digitalisering. Zij stemden tijdens de ALV in met de resolutie ‘Als één sterke bestuurslaag regie op de digitale samenleving’. Gemeenten spraken daarmee af ten minste 80% van hun digitalisering collectief op te pakken, dit gezamenlijk te sturen en te organiseren en waar mogelijk aan te sluiten bij nationale ontwikkelingen. Zo kunnen ze gebruikmaken van elkaars kennis en expertise, samen sterk staan richting technologieleveranciers en andere overheden én goede ideeën en nieuwe technologieën vlot bruikbaar maken voor alle gemeenten. Kortom: weten ‘dat het goed zit’ met als basis voldoen aan regelgeving, een ijzersterke beveiliging en hype-vrije innovatie. Dat alles voor de beste prijs en zo veel mogelijk interbestuurlijk tot stand gekomen. Voor meer informatie, ga naar vng.nl/regie-op-de-digitale-samenleving

2. Eerste prioriteiten voor collectivisering De keuze voor de eerste prioriteiten die nu voorliggen is gebaseerd op de criteria ‘urgent’ en ‘evident’: gemeenten verlangen hier zo snel mogelijk gezamenlijke actie.

2.1.

Cloud

Cloudtechnologie is de basis onder vrijwel alle digitalisering waarvan gemeenten gebruikmaken. Van de opslag van data tot parkeerapps: ‘de cloud’ raakt het allemaal. Gemeenten maken hier dankbaar gebruik van voor hun processen en informatievoorziening, maar zo’n sleuteltechnologie

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

vraagt regie. Dat komt door de toenemende afhankelijkheid van een steeds kleiner wordende groep leveranciers, de geopolitieke situatie die afdwingt dat de beveiliging van inwonersgegevens ijzersterk is en die ook de vraag oplevert wáár ter wereld die data het beste kan worden opgeslagen. Het voorstel is om de gemeentelijke inzet op Cloud te collectiviseren; om grote strategische kwesties als collectief en met de andere overheidslagen te beslechten. Zoals de prioriteit uit de NDS om een overheidsbrede, soevereine clouddienst in te richten. Zo weten gemeenten ‘dat het goed zit’ met hun informatievoorziening en processen.

2.2.

Artificiële Intelligentie (AI)

Gemeenten zien de grote kansen van het inzetten van AI. Bijvoorbeeld om delen van een vergunningsaanvraag te automatiseren of álle bezwaarprocedures van de afgelopen tien jaar te doorzoeken op patronen en ingeslopen vooroordelen. Maar zij verdrinken in de complexiteit van de technologie, regels en risico’s om dit veilig en verantwoord in te zetten. En als een gemeente een goed werkend systeem heeft, gaat opschaling moeizaam. Daarom willen gemeenten de handen ineenslaan. Om samen de ‘compliance-last’ te dragen, om één plek te bieden voor de kennis en enthousiasme van de leden om samen te experimenteren, om goede ideeën schaalbaar en deelbaar te maken. En om kaders te stellen en serieuze gesprekken te voeren met marktpartijen over ethische inzet, vanuit het perspectief van inwoners in plaats van aandeelhouders. Zo kunnen gemeenten deze krachtige technologie met vertrouwen verantwoord en veilig inzetten.

2.3.

Digitale Veiligheid

Gemeenten hebben te kampen met cyberdreigingen, zoals hacks, ransomware, incidenten bij leveranciers, datalekken en verstoring van vitale processen. De geopolitieke situatie maakt dit nijpender dan ooit, met toegenomen dreiging vanuit vijandelijke staten. Kortom: de digitale weerbaarheid van gemeenten staat flink onder druk. Gemeenten werken al jaren op dit dossier samen, ondersteund door de VNG met onder meer de Informatiebeveiligingsdienst. Ze voelen de urgentie om die samenwerking te versnellen en versterken; met een collectieve aanpak om ‘de kieren te dichten’, met de uitbreiding van bestaande dienstverlening en met de implementatie van wetgeving en standaarden. Zo ontstaat een stevige basis voor de digitale weerbaarheid van álle gemeenten en dus ook voor onze inwoners en ondernemers.

3. Samenhang en gedeelde oplossingsrichtingen van de prioriteiten De prioriteiten hangen nauw met elkaar samen en versterken elkaar in de uitvoering, omdat zij vergelijkbare oplossingsrichtingen voorstellen. Dit komt terug in de ‘doorsnijdende thema’s, met allereerst het belang van ‘vakmanschap’: de kennis en (digitale) vaardigheden van bestuurders en ambtenaren. Deels wettelijk ingegeven, is dit een randvoorwaarde voor veiligheid en verantwoorde inzet van technologie. De mens geeft het systeem vorm en zit uiteindelijk aan de knoppen.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Een tweede doorsnijdend thema is ‘digitale autonomie’. Onder de huidige geopolitieke spanningen is het niet ondenkbaar dat Nederlandse gemeenten plotseling de toegang wordt ontzegd tot gegevens en processen die essentieel zijn voor hun kerntaken. Dit bovenop de al sterk toegenomen afhankelijkheid van een slinkend aantal marktpartijen. Voor Digitale Veiligheid en Cloud zijn die afhankelijkheden historisch groot, voor AI krijgen die nu vorm. Gemeenten willen hierop de regie terug. De VNG publiceerde hierover in oktober 2025 het position paper Digitale Autonomie. Tot slot is ‘collectieve ICT-sourcing’ – de cyclus met o.a. behoeftebepaling, gezamenlijke inkoop en contractmanagement – een cruciale randvoorwaarde voor succesvolle collectivisering. Gemeenten spreken met één stem (en waar mogelijk interbestuurlijk) met de marktpartijen. Voor een betere onderhandelingspositie, maar ook om gemeenten te ontzorgen met standaardvoorwaarden en met gezamenlijke inkoop. De ambities op AI, Cloud en Digitale Veiligheid stokken volledig zonder kennis- en krachtenbundeling. Niet voor niets komt dit in elk gesprek met de leden terug als onderwerp waarop ze ontzorgd willen worden. Naast deze doorsnijdende thema’s pakken we ook door op de realisatiekoers Common Ground, die tijdens de ALV in juni 2025 als eerste collectiviseringsvoorstel is vastgesteld.

Vanuit het landelijk programma Common Ground is inmiddels de eerste stap gezet om dit te vertalen naar een concrete realisatiestrategie. Daarbij is nadrukkelijk de verbinding gelegd met de inrichting van een regieorganisatie en de ontwikkeling van een centrale infrastructurele voorziening (i.e. Cloud), die beide cruciaal zijn om de realisatiekoers daadwerkelijk te kunnen uitvoeren. Met instemming van de ALV geeft de VNG de komende periode prioriteit aan deze opgaven in de ondersteuning op digitalisering. Daarbij zien we bij alle prioriteiten een behoefte om krachten en kennis te bundelen en hierop gezamenlijke regie te organiseren. Dit komt in de uitwerking van de voorstellen aan bod.

4. Samenhang tussen agenda’s en strategieën De voorgestelde prioriteiten sluiten naadloos aan op de prioriteiten geïdentificeerd in de Digitale Agenda Gemeenten 2028, de NDS en de Digital Decade. Gemeenten organiseren zich langs deze prioriteiten, om de samenhang te bewaken en elke vorm van dubbel werk te voorkomen. Met collectivisering op deze prioriteiten geven zij hier concreet invulling vanuit gemeentelijk perspectief, geven ze er uitvoering aan en organiseren zij zich als volwassen (onderhandelings)partner in de interbestuurlijke samenwerking. Daarbij is in de resolutie het principe afgesproken: éérst interbestuurlijk, pas daarna regionaal en bij uitzondering decentraal zaken regelen.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nederlandse Digitaliseringsstrategie Met de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) slaan de Nederlandse overheden de handen ineen om digitale opgaven met grote urgentie en impact samen op te pakken. De NDS focust op zes prioriteiten, zoals cloudtechnologie, data delen en digitale veiligheid. Overheidsbreed wil men de vrijblijvendheid voorbij en interventies doen op onder meer de implementatie van wetgeving, standaardisatie, het wegnemen van juridische belemmeringen en overheidsbrede ICT-sourcing. Hiervoor maken zij interbestuurlijk afspraken en bundelen ze krachten bij financiering, organisatie en implementatie. Voor meer informatie, ga naar digitaleoverheid.nl/nederlandse-digitaliseringsstrategie-nds/

5. Uitwerking van collectiviseringsvoorstellen en ledenbetrokkenheid Met de opdrachten tot uitwerking van de collectiviseringsvoorstellen AI, Cloud en Digitale Veiligheid nemen leden nadrukkelijk nog géén bindende beslissingen over financiering, organisatie en implementatie. Dat komt pas aan bod in de daadwerkelijke uitwerking van de collectiviseringsvoorstellen voor de prioriteiten, waarover de ALV dan in tweede instantie beslist. De uitwerking gebeurt door een kernteam van de leden, ondersteund door de VNG. De VNG zorgt hierbij voor een versterking van de betrokkenheid van experts en verantwoordelijken uit de uitvoeringspraktijk. Ook komt er een open proces, zodat alle leden over de uitwerking kunnen meedenken. En om tussen ALV’s (deel)beslissingen te nemen over bijvoorbeeld de adoptie van standaarden en de inzet bij interbestuurlijke afspraken. Zo borgen gemeenten kundigheid, draagvlak én tempo bij de uitwerking van de voorstellen.

6. Resultaten voor gemeenten Collectivisering op deze prioriteiten betekent dat gemeenten weten ‘dat het goed zit’. Zij zijn ontzorgd op de compliance-last bij de inzet van AI, weten dat de beveiliging van hun systemen ijzersterk is en de beste bewakers kent én dat gegevens en processen altijd onder hun regie zijn. Gemeenten met kennis en enthousiasme kunnen dit inzetten voor het collectief. Of dit nu in de vorm van ontwikkeling of inkoop, kaderstelling of onderhandeling is, ze weten dat zij voor de collega’s van 342 organisaties werk uit handen nemen. Zo bouwen gemeenten samen aan hun collectieve digitalisering.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Collectiviseringsvoorstel AI Opdracht tot uitwerking

Collectiviseringsvoorstel AI

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag 070 373 83 93 info@vng.nl

Auteurs: David van den Berg (e.a.) Datum: 31 oktober 2025

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

1/4

Opdracht tot Uitwerking (OtU) AI Oproep: vandaag collectiviseren op AI voor de gemeente van morgen Gemeenten en inwoners zien de kansen van AI, maar om deze te kunnen benutten is het mitigeren van de risico’s noodzakelijk. Grote uitdagingen rondom voldoen aan complexe vereisten vanuit verschillende wetgeving, ongewenste digitale afhankelijkheden en het in huis hebben van de juiste ICT-kennis en kunde, maken dat gemeenten collectief oplossingen willen die bijdragen aan het faciliteren van het gebruik van AI, zonder de lasten 342 keer apart te dragen. Het betekent dat we als gemeenten collectief de handen in een moeten slaan. Om nu al het (beproefde) laaghangende fruit schaalbaar en deelbaar te maken. Met het oog op de toekomst, en vanuit een nieuw beleidsmatig perspectief, waarin gemeenten ontzorgd zijn door diverse collectieve structuren, en een individuele gemeente zich geen zorgen meer hoeft te maken over de betrouwbaarheid en veiligheid van een bepaalde toepassing. Want dat wordt dan geregeld -voor en door het collectief. Maar bovenal: voor de inwoner.

Doel van de opdracht tot uitwerking (OtU) Met deze opdracht vragen we de ALV om steun en mandaat om de inzet van AI in de gemeentelijke uitvoering collectief te organiseren. Concreet vragen we om instemming met de voorgestelde visie, de scope en richting, alsmede de toestemming om deze verder uit te werken tot een volwaardig collectiviseringsvoorstel inclusief governance- en financieringsopties. Visie Onze insteek is gezamenlijk werken aan een duurzaam fundament en de nodige infrastructuur, zodat alle gemeenten AI-toepassingen veilig en betrouwbaar kunnen gebruiken. We streven naar een eenduidige, collectieve manier van werken die ervoor zorgt dat AI-toepassingen op dezelfde en verantwoorde manier aansluiten op de gemeentelijke systemen. Dit doen we met gezamenlijke standaarden, een aanpak voor verlichting van de lasten rond compliance en risicobeheersing en het organiseren van eenduidige aansluiting van betrouwbare leveranciers. Deze aanpak vergroot niet alleen de experimenteer- en uitvoeringskracht van gemeenten, maar versterkt ook de digitale weerbaarheid. Bovendien reduceert het de huidige kwetsbaarheden door personeelsschaarste, complexe wet- en regelgeving en afhankelijkheid van grote (vaak nietEuropese) leveranciers. Het belang van collectief werken is nog niet eerder zo groot geweest.

Scope We starten waar het collectief het meeste oplevert: de generieke basis die elke gemeente nodig heeft. Het begint met werken aan gezamenlijke eisen en normen voor AI - bijvoorbeeld op het gebied van uitlegbaarheid, veiligheid en privacy - en het onderzoeken van een standaardkoppeling met gemeentelijke systemen. Ook werken we aan collectieve landingsbaan: van pilot naar productie met als richtlijn 80% generiek en 20% lokaal maatwerk. Hier geven we direct invulling aan door het zo snel mogelijk breed beschikbaar stellen van succesvolle, geverifieerde toepassingen uit lopende pilots. We zoeken nadrukkelijk de verbinding met de collectieve inzet op de dossiers Cloud en Digitale Veiligheid, alsmede de doorsnijdende thema’s: collectieve ICT-sourcing, digitale autonomie en digitaal vakmanschap. Ons werk volgt bestaand beleid, geeft uitvoering aan de Nederlandse

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/4

Digitaliseringsstrategie (NDS) en is het fundament voor de uitvoering van lopende projecten en programma’s zoals aanpak arbeidsmarktkrapte, GROEI en besparingsmotor. Niet alles hoeft overal tegelijk. We bouwen stapsgewijs en sluiten aan bij draagkracht, begrotingscycli en politiek-bestuurlijk momentum. Voor de 20% die niet gedekt wordt door dit voorstel hoeven gemeenten niet stil te zitten. Ze kunnen bijvoorbeeld aan de slag met de inrichting van goede governance, gesprekken voeren met lokale SSC’s om dingen samen op te pakken en werken aan digitaal vakmanschap. Dit kan allemaal met behulp van bestaand aanbod. Doorsnijdende thema’s Collectieve ICT-sourcing: AI is bij uitstek een domein waar versnipperde inkoop en afhankelijkheid van marktpartijen tot grote risico’s leiden. Het collectiviseringsvoorstel AI bouwt voort op het strategische belang van collectieve ICT-sourcing. Gemeenten moeten een volledige sourcingcyclus gezamenlijk doorlopen: van behoeftebepaling en contractering tot monitoring en exit-strategieën. Alleen zo kunnen we grip houden op publieke waarden, innovatie stimuleren en vendor lock-in voorkomen. Collectieve ICT-sourcing is daarmee een randvoorwaarde om AI schaalbaar, veilig en betaalbaar in te zetten. Cloud en data-infrastructuur: Voor de inzet van AI is schaalbare, betrouwbare en weerbare ICTinfrastructuur onmisbaar.

De keuzes die gemeenten gezamenlijk maken rondom cloudvoorzieningen en (federatieve) data-infrastructuren vormen daarmee de basis voor de opschaling van AI. Het collectiviseringsvoorstel AI sluit dus direct aan bij de collectieve cloud-ambitie en de inrichting van het federatief datastelsel. Digitale veiligheid en autonomie: AI vergroot bestaande risico’s rond cyberveiligheid en maakt gemeenten nog afhankelijker van internationale leveranciers. De collectieve inzet op AI moet daarom nauw verbonden zijn met het collectiviseringsvoorstel Digitale Veiligheid. Alleen door afspraken te maken over beveiliging, logging, compliance en uitlegbaarheid kunnen gemeenten AI op een verantwoorde manier inzetten. Dit versterkt ook de bredere agenda van digitale autonomie, waarin gemeenten minder afhankelijk willen worden van enkele dominante marktpartijen. Digitaal vakmanschap en AI-geletterdheid: Zonder voldoende kennis en vaardigheden bij gemeenten blijft de collectieve inzet op AI een papieren ambitie. Gemeenten moeten daarom investeren in AI-geletterdheid: het vermogen om AI-toepassingen te begrijpen, te beoordelen en verantwoord te gebruiken, ook op bestuurlijk niveau. Dit sluit aan bij de NDS, waarin AIgeletterdheid verhogen bij overheid en samenleving als randvoorwaarde is benoemd. Richting Waar werken we aan? • •

•

We leggen de gezamenlijke normen, rollen en verantwoordelijkheden vast, inclusief checks & balances die automatisch meeschalen met nieuwe technologie; We maken heldere afspraken over de benodigde governance, aansprakelijkheid, kostenverdeling en gezamenlijke inkoop die zorgt voor één uniforme manier van aanhaken voor leveranciers; We borgen beheer en doorontwikkeling: standaardintegraties, lifecycle-beheer en werken aan een lijst met goedgekeurde toepassingen en herbruikbare bouwblokken.

Dit is een meerjarig groeipad met mijlpalen op 1, 2, 5 en 10 jaar. Resultaat in de praktijk: sneller van pilot naar productie, aansluiten en overstappen is simpel, voorspelbare kosten en compliance en merkbaar betere, inclusieve dienstverlening voor inwoners en ondernemers.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3/4

Wat vragen we de ALV? • • • •

Steun voor de visie en ambitie: toewerken naar een gezamenlijk structuur waarin we werken aan betrouwbare, uitlegbare en schaalbare inzet van AI; Bekrachtiging van reikwijdte en scope: focus op toekomstbestendige checks & balances, in lijn met NDS en Europese kaders; Mandaat voor uitwerking: toewerken naar een volledige uitwerking in een collectiviseringsvoorstel, inclusief financierings- en governance-opties; Bevestiging van fasering en uitvoeringsprincipes: op de korte termijn de focus op quick wins door het delen bewezen en beproefde initiatieven -met het oog op het verbeteren van de dienstverlening en de besparingsmotor. Op de lange termijn een duurzame infrastructuur die gemeente ontzorgt met betrouwbare AI-toepassingen.

Met dit besluit zet de ALV de gemeenten als één sterke bestuurslaag in positie om regie te nemen op AI — verantwoord, schaalbaar en met de meerwaarde voor inwoners en het werk aan maatschappelijke opgaven voorop.

Toekomstbeeld: het werk van een IV’er in 2035 Het is 2035. De informatievoorzieningsprofessional (IV’er) van Steenwijkersloot opent haar lokale dashboard, die verbonden is aan een trusted AI-hub. Er is een piek in bezwaarzaken over parkeervergunningen. Geen aanbesteding of losse privacy assessment: via de beschikbare catalogus activeert zij gecertificeerde bouwblokken voor intake en anonimisering, juridische ondersteuning, uitlegbaarheid en logging. Lokaal stelt ze beleidsparameters in: doorlooptijden, human-in-the-loop momenten en aanvullende taal- en inclusiviteitsopties. De koppeling met de lokale zaak- en bronsystemen volgt. Zo gedaan. De relevante standaarden m.b.t. datakwaliteit zijn centraal geborgd. Later meldt de gezamenlijke monitoring een foutpiek bij transcripties in een wijk met sterk dialect. De landelijke beheerdienst zet een verbeterde component klaar; de IV’er leest de releasenotitie en accepteert de update. Geen zorgen over compliance of discriminatie, die vragen zijn gedekt in de centrale voorziening. Aan het einde van de week bespreekt zij met het domeinteam de resultaten: kortere doorlooptijden, consistente motiveringen en voor inwoners inzicht welke bouwblokken zijn gebruikt.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4/4

Collectiviseringsvoorstel Digitale Veiligheid Opdracht tot uitwerking

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag 070 373 83 93 info@vng.nl

Auteurs: Kàto Vierbergen (e.a.) Datum: 31 oktober 2025

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

1/5

Opdracht tot Uitwerking (OtU) Digitale Veiligheid

Oproep: Gemeenten zetten nu collectief in op het versterken van de digitale weerbaarheid De geopolitieke ontwikkelingen leveren voor gemeenten toenemende complexe dreigingen. Gemeenten moeten zich voorbereiden op militaire en hybride dreigingen en hun digitale en maatschappelijke weerbaarheid versterken. Naast cyberdreigingen zoals ransomware aanvallen door criminelen en statelijke actoren, incidenten bij leveranciers, datalekken zien we moedwillige verstoring van vitale processen met maatschappelijke impact en essentiële gemeentelijke diensten die onder druk komen te staan. De digitale samenleving vraagt om bescherming van publieke waarden, privacy en het vertrouwen van inwoners en ondernemers in de overheid en de rechtstaat. Naast deze groeiende digitale weerbaarheidsrisico’s staan gemeenten ook onder druk door tekorten op de arbeidsmarkt, en een toenemende afhankelijkheid van grote (nietEuropese) technologieleveranciers. Versnipperde sourcing en de complexiteit van weten regelgeving vergroten deze kwetsbaarheden. Collectivisering biedt mogelijkheden voor de gemeentelijke uitvoeringskracht, de digitale weerbaarheid en helpt bij het borgen van publieke waarden.

Doel van de opdracht tot uitwerking (otu) Met deze otu vragen we de ALV om steun en mandaat om de digitale veiligheid collectief te organiseren. Concreet vragen we om instemming met de voorgestelde visie, de scope en richting, en toestemming om deze verder uit te werken tot een volwaardig collectiviseringsvoorstel met deelvoorstellen (inclusief governance- en financieringsopties, sourcingstrategie en aansluiting op de thema’s Cloud en AI). Deze opdracht stelt gemeenten in staat om als één sterke bestuurslaag regie te nemen op de digitale veiligheid, door samen - collectief - de aanpak, uitvoering en dienstverlening te organiseren. Visie Digitale Veiligheid is de norm! De stip op de horizon is de Agenda digitale veiligheid 2028. Als onderdeel van de Digitale Agenda Gemeenten 2028 zien gemeenten de kans om gezamenlijk de digitale veiligheid van gemeentelijke dienstverlening, de voorbereiding op digitale ontwrichting en online aangejaagde ordeverstoringen én de digitale weerbaarheid van inwoners en ondernemers te verbeteren. Doel is veilige, robuuste overheidsdienstverlening die privacy waarborgt en het vertrouwen in de overheid vergroot. Scope Geopolitieke spanningen en een tekort aan expertise maken samenwerking noodzakelijk. Tegelijkertijd biedt dit ook mogelijkheden om voor die nieuwe taken een collectieve aanpak uit te

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/5

werken. Denk aan de taken in de voorbereiding op digitale ontwrichting, gerichte cybercrisisoefeningen zoals we al kennen voor de fysieke veiligheid (opleiding, training en oefening), het versterken van de weerbaarheid van inwoners en ondernemers tegen cybercriminaliteit én verantwoorde inzet van technologie, zoals AI in het veiligheidsdomein. Aankomende wetgeving vraagt om versterking van de digitale weerbaarheid van de gemeentelijke dienstverlening, verscherpt leveranciersmanagement, strengere beveiliging van gevoelige informatie (persoonsgegevens, strafrechtelijke gegevens) en versterking van de informatieveiligheid van kritieke infrastructuur, zoals de aansturing van bruggen, sluizen, verwerking van afvalwater en verkeerbeheer (Operationele Technologie-systemen). Door collectivisering kunnen gemeenten ontzorgd worden. De Informatiebeveiligingsdienst (IBD) heeft zich als concrete collectieve dienst de afgelopen jaren al bewezen. Gemeenten gebruiken de Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA) voor verantwoording over informatieveiligheid, worden ondersteund door het ENSIA-team en werken samen in één tool bij VNG.

Het Gemeentelijk Gemeenschappelijk Infrastructuur inkoop-portfolio ‘GGI-Veilig’ is een mantelcontract, waarmee gemeenten gemakkelijk informatiebeveiligingsdiensten en -producten kunnen afnemen, zoals een actieve monitoring en response-dienst voor het bewaken van gedrag en acties op het eigen bedrijfsnetwerk, beveiligingsproducten voor de gemeentelijke ICTinfrastructuur (zoals firewalls, anti-DDoS, end-point protection) of beveiligingsexpertise-diensten. Ook voor de versterking en uitbreiding van dit bestaande aanbod werken we aan collectieve oplossingen. Zo verhogen we met gemeenten en gemeentelijke samenwerkingsverbanden hun digitale weerbaarheid en maken zij hun ICT-infrastructuur veiliger. Krapte op de arbeidsmarkt vraagt om het bundelen en slim inzetten van de beschikbare kennis en expertise. Denk aan poolvorming op specialistische kennis, zoals auditors, CISO’s, FG’s, adviseurs OOV, ENSIA-coördinatoren, pentesters. Dit kan door de verdere verbreding van het inkoop-portfolio GGI-veilig. Hierdoor worden gemeenten tevens ontzorgd op het aantrekken en selecteren van geschikte expertise. Andere vormen zijn: procesondersteuning voor de wettelijke vereisten zoals risicobeoordelingen, voor het borgen van bedrijfscontinuïteit of een gezamenlijk controle van geleverde diensten en versterking van het contract- en leveranciersmanagement.

Kortom: de breedte van de Agenda Digitale Veiligheid 2028 leent zich voor een collectieve aanpak, met oog voor lokale waardenkaders die bepalen wat in de nabijheid en in aansluiting op lokaal bestuur binnen de gemeenten zelf uitgevoerd moet worden. Doorsnijdende thema’s Digitale autonomie en digitale veiligheid: Onder de huidige geopolitieke spanningen opereren kwaadwillende statelijke actoren niet alleen via hacks en DDOS-aanvallen, maar mogelijk ook via het onder druk zetten van technologieleveranciers die onder hun rechtsgebied vallen. Het is daarmee niet langer ondenkbaar dat Nederlandse gemeenten plotseling toegang verliezen tot gegevens die essentieel zijn voor de continuïteit van hun publieke kerntaken. Dit collectiviseringsvoorstel moet daarom bijdragen aan een integrale versterking van de weerbaarheid van (het collectief van) gemeenten. Digitale autonomie is daar een onmisbaar onderdeel van. Digitaal vakmanschap en digitale veiligheid: Zonder voldoende kennis en vaardigheden bij gemeenten blijft de digitale veiligheid een achterhoedegevecht tegen kwaadwillenden. De nieuwe Cyberbeveiligingswet is de nationale uitwerking van de NIS2 en verplicht bestuurders zich te scholen en risicogebaseerd aan de slag te kunnen met informatieveiligheid. Investeren in kennis ook bij niet-technische functies - is cruciaal.

Dit sluit aan bij de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), waarin het verhogen van digitale weerbaarheid als prioriteit is benoemd.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3/5

ICT-sourcing, Cloud en digitale veiligheid: Gemeenten gebruiken veelal (cloud)diensten van derden, zoals softwareleveranciers. Met deze afhankelijkheid van een beperkt aantal aanbieders is het belangrijk om kritisch te blijven kijken naar onze groeiende afhankelijkheid van technologie. Gemeenten stellen grenzen aan wat ze acceptabel vinden en beperken zo de risico’s van technologie vanuit landen met een offensief cyberspionageprogramma. Collectieve ICT-sourcing versterkt de weerbaarheid, verlaagt kosten en maakt gespecialiseerde kennis beter inzetbaar. Door krachtenbundeling kunnen gemeenten beter onderhandelen, risico’s beperken en innovatie versnellen - essentieel om nationale en Europese digitaliseringsdoelen zoals de Digital Decade en de NDS te halen. Richting en fasering De collectieve inzet op digitale veiligheid wordt in fasen uitgewerkt: -

-

Bestuurlijke consensus en kaders. We leggen per deelvoorstel de normen, rollen en verantwoordelijkheden samen vast, inclusief checks & balances; Juridische, financiële en organisatorische afspraken. We maken heldere afspraken over governance, aansprakelijkheid, kostenverdeling en collectieve inkoop die zorgt voor één uniforme manier van aanhaken voor leveranciers en gemeenten; Institutionaliseren van het collectief. We borgen beheer en doorontwikkeling.

Dit groeipad kent mijlpalen op 1, 2, 5 en 10 jaar. Niet alles hoeft overal tegelijk. Gemeenten sluiten stapsgewijs aan, afhankelijk van draagkracht, budget en politiek-bestuurlijk momentum. Dit zorgt voor voorspelbare kosten, duidelijke verantwoordelijkheden en meetbare resultaten. Voor taken die niet binnen een collectief voorstel vallen, kunnen gemeenten gebruikmaken van bestaande voorzieningen, samenwerken via lokale Shared Service Centers en investeren in digitaal vakmanschap. De aanpak is integraal en sluit aan op NDS-prioriteiten, bestaande beleidskaders (besparingsmotor, verenigingsstrategie etc.), en lopende programma’s en projecten zoals GROEI en arbeidsmarktkrapte. De uitwerking van het bestuurlijk convenant rijk-gemeenten op digitale veiligheid bevat veel punten waarop ‘groot helpt klein’ en meer samenwerken mogelijk én gewenst zijn door gemeenten. Ook biedt het financieel addendum een handreiking voor kosten-baten analyses. De uitvoeringstoets cyberbeveiligingswet (NIS2) biedt een businesscase op de benodigde inzet, nieuwe taken en de mogelijke besparingen. Hiermee wordt inzichtelijk welke taken zich lenen om samen te organiseren. Het collectiviseringsvoorstel Digitale Veiligheid is onlosmakelijk verbonden met de collectiviseringsvoorstellen op Cloud en AI, alsmede de doorsnijdende thema’s: digitale autonomie, digitaal vakmanschap en sourcing.

Wat vragen we de ALV in deze opdracht tot uitwerking? • Steun voor de visie en ambitie: collectieve uitvoering van taken in collectieve diensten, waar het kan, inkoopondersteuning voor maatwerk, waar het moet; • Bekrachtiging van de reikwijdte en scope: De Agenda Digitale Veiligheid, uitgewerkt in meerjarenplanning, aansluitend bij de NDS, het bestuurlijk convenant DV, nationale en Europese initiatieven; • Mandaat om het complete collectiviseringsvoorstel uit te werken: inclusief financieringsen governance opties, collectieve ICT-sourcingstrategie en afspraken over cloud en digitale veiligheid;

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4/5

•

Bevestiging van de fasering en uitvoeringsprincipes: stapsgewijs met gedegen onderzoek wat wel/niet collectief kan. Met de focus op standaardisering en zoveel mogelijk werken via bestaande structuren.

Met dit besluit zet de ALV de gemeenten als één sterke bestuurslaag in positie om regie te nemen op digitale veiligheid.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

5/5

Collectiviseringsvoorstel Cloud Opdracht tot uitwerking

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag 070 373 83 93 info@vng.nl

Auteurs: Jacco Brouwer, Dennis Kerssens, Theo Peters Datum: 31 oktober 2025

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

1/4

Opdracht tot Uitwerking (OtU) Cloud Oproep: vandaag collectiviseren op cloud-technologie voor de gemeente van morgen De digitalisering van de samenleving en van de overheid, de afhankelijkheid van grote marktpartijen, arbeidsmarktkrapte, een (verschoven) ravijnjaar; voor gemeenten is er geen gebrek aan crisissen en uitdagingen. Tegelijkertijd willen gemeenten (vanzelfsprekend) werken aan de grote maatschappelijke opgaven. Maar bovenal willen we er zijn voor onze inwoners en ondernemers. Door betere, snellere dienstverlening aan te kunnen bieden; door op een goede en betrouwbare manier om te gaan met gegevens; door veilige en betrouwbare technologie in te kunnen zetten die de inwoner en ondernemer dient, en de organisatie ontzorgt. Cloud vormt het technologisch fundament voor de informatievoorziening die gemeenten nodig hebben. De manier waarop gemeenten de laatste jaren de beweging naar de Cloud hebben gemaakt heeft grote afhankelijkheden en risico’s met zich meegebracht. De manier waarop we onze data en processen in de Cloud hebben ondergebracht moet daarom anders. De regie moet terug. Autonomie, soevereiniteit en informatieveiligheid moeten gegarandeerd zijn in de manier waarop gemeenten (en de gehele overheid) digitalisering toepassen.

Doel van de opdracht tot uitwerking (OtU) Met deze opdracht vragen we de ALV om steun en mandaat om het gebruik van cloud-technologie bij gemeenten collectief uit te werken en te organiseren. Concreet vragen we om instemming met de voorgestelde ‘Gemeentelijke Realisatie Strategie Cloud’ en de vorming van het Digitaal Regie Centrum Gemeenten (DRCG) dat regie voert op de ontwikkeling en levering van de gemeentelijke Informatievoorziening aan alle gemeenten van Nederland, beginnend met een duidelijke focus op cloud-diensten. Visie Gemeenten zijn gebaat bij een effectieve informatievoorziening, waarin geen onnodige landelijke dubbelingen zitten, waarbij - namens de gemeenten - centrale regie wordt gevoerd op de ontwikkeling en beschikbaarstelling van deze gestandaardiseerde gemeentelijke informatievoorziening én waarbij de gemeenten worden ondersteund in de transitie naar deze informatievoorziening. Basiswaarden als ruimte voor lokale autonomie, soevereiniteit, digitale weerbaarheid en betrouwbaarheid moeten in die voorzieningen als vanzelfsprekend zijn geregeld. De missie is om deze gestandaardiseerde gemeentelijke informatievoorziening op cloudtechnologie te baseren. Het is dan tevens een belangrijk bestandsdeel van de overheid brede, soevereine clouddienst, zoals die wordt beoogd vanuit de Nederlandse Digitaliseringstrategie (NDS).

De strategie is om een DRCG op te zetten, die gemeenten van Nederland ontzorgt bij de ontwikkeling ván en het toegang krijgen tót de gestandaardiseerde gemeentelijke informatievoorziening. Het DRCG bundelt de ontwikkelkracht van gemeenten en marktpartijen en zorgt voor een samenhangend dienstenpakket naar gemeenten.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/4

Scope De voorliggende opdracht betreft de regievoering op de realisatie en ingebruikname van de op cloud-technologie gebaseerde, gestandaardiseerde gemeentelijke informatievoorziening voor alle Nederlandse gemeenten. Dit omvat het nemen van eigen initiatief als ook het verbinden initiatieven van publieke en private partners. Doelen en (tussen)resultaten In de eerste fase worden de volgende resultaten opgeleverd: 1. Tijdelijke digitaal gemeentelijke regieorganisatie, vooruitlopend op een toekomstige definitieve inrichtingsvorm; 2. IT-infrastructuur waar de informatiesysteem componenten op kunnen worden geplaatst, zoals die vanuit de CommonGroud-gemeenten worden ontwikkeld. Deze IT-infrastructuur is tevens geschikt te maken voor andere informatiesysteemcomponenten (zoals Kantoorautomatisering, bedrijfsvoerings-systemen, gegevensbronnen of AI-functies); 3. GIBIT handreiking met soevereiniteitseisen, ten behoeve van gemeenten zolang ze hun IT nog zelf bestellen en inkopen. Onderdeel van deze handreiking is ook een (verplichte) systeem- en data classificatie bij de inkoop- en aanbesteding van SaaSvoorzieningen, die voorschrijft welke data waar mag ressorteren; 4. Inzicht in de lopende initiatieven rond samenwerkingsomgevingen en coördinatie van de samenwerking tussen deze initiatieven; 5.

Handreiking voor de transitie van oude systemen naar Cloud native systemen en een ingeregelde regievoering om gemeenten hierin te stimuleren en te faciliteren. Doorsnijdende thema’s Digitale autonomie: Elke gemeente heeft lokale ruimte en autonomie als het gaat om hun beleidsmatige en politieke keuzes op onderwerpen. Dit landelijk gestandaardiseerde informatievoorziening moet daarom de variëteit in type gemeenten kunnen faciliteren. Digitale autonomie betekent ook dat gemeenten zelf eigenaar zijn ván en de beschikking houden óver de gemeentelijke data. Zij gaan ook over de wijze waarop deze data digitaal wordt verwerkt en beschikbaar gesteld aan andere partijen. Dit stelt ook eisen aan de clouddiensten. Collectieve ICT-sourcing: Uitgangspunt is dat er publieke en private organisaties zijn die gespecialiseerd zijn in het ontwikkelen en leveren van informatiesystemen en IT-oplossingen. Om de ontwikkelkracht te bundelen en te voorkomen dat er wordt gewerkt aan een onnodige hoeveelheid oplossingsvarianten, voert de DRCG regie op de sourcing-partijen en samenwerkingsverbanden. Om grip te houden op de gemeentelijke data en te kunnen toezien op de veiligheid, soevereiniteit en beschikbaarheid van de oplossingen, is het zaak om heldere eisen te stellen aan de publieke of private leveranciers van cloudoplossingen.

Door de DRCG namens de gemeente regie te laten voeren op alle aanbieders, worden gemeenten ontzorgd in het toezicht op de kwaliteit van de aanbieders en hun oplossingen. Digitaal vakmanschap op cloud-technologie: Het DRCG moet een betrouwbare regisseur zijn voor gemeenten en een kundige opdrachtgever naar de markt. We moeten daarom investeren in digitaal vakmanschap op cloud-technologie. Daarnaast moeten we investeren in het vermogen om Cloud en digitalisering in de breedte te begrijpen, te beoordelen en verantwoord toe te passen, ook op bestuurlijk niveau. Dit sluit aan bij de NDS-prioriteit Digitaal Vakmanschap. Richting We bouwen als collectief stapsgewijs aan de collectivisering van de gemeentelijke Cloud. We sluiten daarbij aan bij draagkracht, begrotingscycli en politiek-bestuurlijk momentum. Samen met de gemeenten brengen we de behoeften en eisen in beeld en toetsen we die samen met experts en de markt op uitvoerbaarheid.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3/4

Vanuit het DRCG brengen we alle benodigde expertise samen waarmee we de doelen uit de gemeentelijke realisatiestrategie Cloud realiseren. Ook werken we vanuit de DRCG concrete voorstellen uit voor collectief te realiseren bouwstenen. Deze voorstellen leggen we voor aan de VNG-governance alvorens te gaan uitvoeren. Waar mogelijk kiezen we bij die realisatie voor interbestuurlijke samenwerking passend in de NDS-structuur. Zo bouwen we in stappen de collectieve gemeentelijke cloud-infrastructuur op, waarbij gemeenten besluitvormend aan het stuur staan. We bieden de individuele gemeenten op deze manier ook een roadmap en een transitiepad om hun eigen informatievoorziening voor te bereiden op de beweging naar die collectieve cloud-bouwstenen. Wat vragen we de ALV? • Steun voor de visie, missie, en strategie: een Digitaal Regie Centrum Gemeenten, die de gemeenten ontzorgd in de ontwikkeling en het beschikbaar krijgen van geüniformeerde gemeentelijke informatievoorziening infrastructuur; • Bekrachtiging van de scope: focus op toekomstbestendige inzet van cloud-technologie en het realiseren van cloud-diensten voor gemeenten in lijn met NDS en Europese kaders. Mandaat voor de uitwerking langs de aangegeven richting en aanpak: uitwerking in collectiviseringsvoorstellen, inclusief financierings- en governance-opties die we ter besluitvorming voorleggen.

De ALV zet met dit besluit de gemeenten als één sterke bestuurslaag in positie om regie te nemen op Cloud — verantwoord, schaalbaar, met publieke waarden en het werk aan maatschappelijke opgaven voorop.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4/4

Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV

: 28 november 2025

Agendapunt

: 8. Doorontwikkeling VNG governance en voorbereiding grote vacatureronde na

Raadsverkiezingen

Onderwerp Doorontwikkeling VNG governance en voorbereiding grote vacatureronde na Raadsverkiezingen Gevraagd besluit De ALV gaat akkoord met: 1. Statutenwijziging: Toekenning van de bevoegdheid aan het bestuur om een tijdelijke uitzondering te maken op de bepaling dat vaste adviescommissies bestaan uit de voorzitter en 15-19 leden 2. Besluit: Omvorming van de vaste adviescommissie Raadsleden & Griffiers tot de bredere commissie “Lokaal bestuur & democratie” 3. Besluit: Instelling van een vaste adviescommissie Asiel, Migratie & Integratie 4. Besluit: Omvorming van de vaste adviescommissie Participatie, Schuldhulpverlening & Integratie” tot de vaste adviescommissie “Participatie, Werk & Inkomen” 5. Statutenwijziging: Schrappen van de huidige uitzonderingsbepaling dat de voorzitter van de vereniging qualitate qua voorzitter is van de commissie Europa & Internationaal 6. Statutenwijziging: Toevoegen van de bepaling dat de functies van voorzitter van College voor Dienstverleningszaken en penningmeester van de vereniging worden gecombineerd De ALV neemt kennis van: 7. Advies commissie R&G aan bestuur: “Doorontwikkeling commissie Raadsleden & Griffiers en versterking raadsperspectief in bestuur, commissies en colleges in periode 2026-2030 8. Doorlopende tekst VNG Statuten op basis van de voorstellen tot statutenwijziging 9.

Terugblik op vorige vacatureronden en recente wijzigingen VNG-governance 10. Uitgewerkt tijdpad kandidaatstellingsprocedure en introductie. Toelichting op hoofdlijnen

Aanleiding In de aanloop naar de grote vacatureronde na de raadsverkiezingen van maart 2026 is, mede op basis van de ambities in de “Verenigingsstrategie 2030”, een aantal trajecten gestart voor doorontwikkeling van de VNG governance. Het bestuur heeft in afstemming met commissies, colleges, VNG-bureau en netwerken in de achterban en op basis van ervaringen in de afgelopen

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl

1/2

periode een aantal concrete ideeën uitgewerkt. Het bestuur informeert de ALV hierover en legt, waar de ALV het bevoegde orgaan is, voorstellen ter besluitvorming in de ALV voor. Toelichting Bijgaand ontvangt u een notitie met inhoudelijke toelichting op de verschillende trajecten en een document met bijlagen dat de concrete voorstellen aan de ALV en enkele stukken ter informatie bevat. De besluitvormende voorstellen worden amendabel aan de leden voorgelegd. Tot maandag 17 november, 12.00 uur, kunnen de leden amendementen indienen op deze voorstellen. Voorstellen voor statutenwijziging vergen in de ALV een tweederde meerderheid in een gewogen stemming. Voor de andere voorstellen volstaat een enkelvoudige meerderheid. Proces Belangrijkste stappen in het proces: - 31 oktober: toezending ALV-stukken aan de leden - 17 november: statutaire deadline voor amendementen en informele deadline voor moties (dringend verzoek bestuur aan leden ook moties binnen deze termijn in te dienen) - 28 november: besluitvorming in Najaars ALV - Maart/april 2026: vaststelling profielschetsen bestuur, commissies en colleges door bestuur - April: Openstelling vacatures bestuur, commissies en colleges - Medio september: benoeming nieuwe leden bestuur, commissies en colleges - 29-30 september: uitgesteld VNG Congres met op 30 september de ALV. Bijlage(n) 1.

Notitie “Doorontwikkeling VNG-governance en voorbereiding grote vacatureronde na raadsverkiezingen 2026” 2. Bijlagen bij notitie “Doorontwikkeling VNG-governance en voorbereiding grote vacatureronde na raadsverkiezingen 2026” (voorstellen aan de ALV + stukken ter informatie)

Doorontwikkeling VNG governance Wij stellen u voor in te stemmen met de voorstellen in het kader van de doorontwikkeling van de VNG governance. Stemt u in met het voorstel: 1 = ja 2 = nee

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/2

Doorontwikkeling VNG-governance en voorbereiding grote vacatureronde na raadsverkiezingen 2026 Bijlage bij ledenbrief “Uitnodiging Najaars ALV 28 november 2025” van 31 oktober 2025 Vooraf In de aanloop naar de grote vacatureronde na de raadsverkiezingen van maart 2026 is, mede op basis van de ambities in de “Verenigingsstrategie 2030”, een aantal trajecten gestart voor doorontwikkeling van de VNG governance. Het bestuur heeft in afstemming met commissies, colleges, VNG-bureau en netwerken in de achterban en op basis van ervaringen in de afgelopen periode een aantal concrete ideeën uitgewerkt. Het bestuur informeert de ALV hierover en legt, waar de ALV het bevoegde orgaan is, voorstellen ter besluitvorming in de ALV voor. Inhoudsopgave: 1. Samenvatting voorstellen en voortgangsberichten aan ALV voor trajecten in doorontwikkeling VNG governance: a. Doorontwikkeling bestuurlijke Klankbordgroep (voortgangsbericht) b. Omvorming vaste adviescommissie Raadsleden & Griffiers tot vaste adviescommissie “Lokaal bestuur & democratie” (besluitvorming) c. Instelling vaste adviescommissie Asiel, Migratie & Integratie (besluitvorming) d. Omvorming vaste adviescommissie Participatie, Schuldhulpverlening & Integratie” tot vaste adviescommissie “Participatie, Werk & Inkomen” (besluitvorming) e.