D17 Holland Rijnland, Jaarrapportage Jeugdhulp 2021.pdf

Jaarrapport Jeugdhulp 2021 HOLLAND RIJNLAND .

Serviceorganisatie Zorg & de gemeenten in Holland Rijnland Juni 2022

1

Inhoud Inleiding ............................................................................................................................................................................. 3 Terminologie...................................................................................................................................................................... 4 Factsheet........................................................................................................................................................................... 5 Samenvatting .................................................................................................................................................................... 6 1. Totaalbeeld regio .......................................................................................................................................................... 8 1.1 Verwijzers .............................................................................................................................................................. 11 1.2

Financieel ........................................................................................................................................................ 11

2. Totaalbeeld per gemeente .......................................................................................................................................... 13 3. Ambulante hulp ........................................................................................................................................................... 17 4. Dagbehandeling .......................................................................................................................................................... 19 5. Verblijf ......................................................................................................................................................................... 21 5.1 Gesloten verblijf ..................................................................................................................................................... 22 6. Pleegzorg .................................................................................................................................................................... 23 7. GGZ ............................................................................................................................................................................. 24 8.

Enkelvoudige ernstige dyslexie (EED) ........................................................................................................................ 26 9. Crisis ........................................................................................................................................................................... 27 10. Inzet van jeugdhulp in het kader van veiligheid ........................................................................................................ 28 11. Niet (regionaal) gecontracteerde jeugdhulp .............................................................................................................. 30 11.1 Expertteam .......................................................................................................................................................... 30 11.2 LTA ...................................................................................................................................................................... 32 12. Alphen aan den Rijn & Kaag en Braassem............................................................................................................... 34

2

Inleiding Voor u ligt het jaarrapport jeugdhulp 2021 Holland Rijnland. Deze rapportage geeft inzicht in de cijfers over het jeugdhulpgebruik en de facturatie over het gehele jaar 2021. Om alvast voor te sorteren op de segmenten, zijn de cijfers langs de soorten van hulp getoond in plaats van langs de verschillende sectoren. Let wel op: dit is nog niet precies hetzelfde als langs de segmenten. Rapportages die over 2022 gaan zullen uiteraard wel langs de segmenten worden opgesteld. Verantwoording data De cijfers voor de regio exclusief Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem zijn gebaseerd op alle goedgekeurde facturen van het berichtenverkeer die voor maart 2022 zijn verwerkt. Er kunnen altijd nog achteraf facturen binnenkomen, maar de meeste aanbieders zijn goed bij over 2021. Daarmee geeft het jaarrapport een goed beeld. Een achterstand in facturatie bij jeugdhulpaanbieders kan bijvoorbeeld ontstaan doordat de interne processen onvoldoende aansluiten of doordat jeugdhulpaanbieders in verschillende regio’s verschillende bekostigingssystematieken hanteren (waardoor vertraging kan ontstaan). De facturatie bij de Serviceorganisatie Zorg (SOZ) vraagt ook een verwerkingstijd zoals bijvoorbeeld de controle op juistheid. In 2021 is weer een verbeterslag op de facturatie gemaakt. Nog niet alle facturen van Jeugdzorgaanbieders kunnen via het berichtenverkeer ingediend worden.

Deze problematiek speelt met name bij de gemeenten Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem. Bij deze gemeenten kan de via SOZ gesloten jeugdzorg niet via het berichtenverkeer gedeclareerd worden, omdat de gemeenten de andere jeugdzorg productie inkopen via Go!. De cijfers van Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem zijn daardoor gebaseerd op de papieren facturen die handmatig verwerkt worden door de SOZ. De SOZ werkt nu wel aan een oplossing voor aanbieders om deze facturen wel via het berichtenverkeer in te dienen. Andere data De data uit het berichtenverkeer en de papieren facturatie betreffen alleen specialistische jeugdhulp via Zorg in Natura (ZiN). Het verstrekken van een Persoonsgebonden Budget (PGB) gaat niet via de SOZ, maar via de gemeenten zelf. De SOZ beschikt niet over informatie omtrent PGB’s en deze gegevens zijn daarom niet opgenomen in deze jaarrapportage. In deze rapportage komen diverse financiële gegevens voor, zoals de gefactureerde kosten. Hoe dit gerelateerd is aan de prognoses, is verder uitgewerkt in het memo Toelichting prognoses 2021. Belangrijk om te weten is dat hier de werkelijk gemaakte kosten voor 2021 worden getoond. Bij de jaarverantwoording worden andere bedragen met de gemeenten verrekend, omdat de verrekening wordt berekend op grond van de verdeelsleutel van de begroting 2021.

De werkelijk gemaakte kosten voor 2021 worden gebruikt voor de berekening van de verdeelsleutel van de begroting 2023. Een verdieping op de cijfers in dit rapport is te vinden in de dashboards die toegankelijk zijn voor beleidsmedewerkers. Leeswijzer Dit rapport begint met een overzicht van de belangrijkste begrippen en afkortingen. Daarna volgt een samenvatting van de belangrijkste resultaten: eerst in de vorm van een factsheet en daarna in tekst. Hoofdstuk 1 t/m 11 gaan over de gehele regio, exclusief Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem. Daarbij wordt eerst een totaaloverzicht van jeugdhulpgebruik in de regio gegeven en het jeugdhulpgebruik per gemeente. De hoofdstukken daarna gaan in op specifieke vormen van jeugdhulp. Hoofdstuk 12 heeft betrekking op de cijfers van gesloten jeugdhulp, jeugdbescherming en -reclassering voor Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem. De cijfers van Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem worden apart getoond, omdat hier een andere databron achter zit. Daardoor zijn de gegevens van deze gemeenten niet direct vergelijkbaar met de rest van de regio.

3

Terminologie Onderstaande begrippen en afkortingen worden in dit rapport gebruikt: Ambulante hulp: hulp die op afspraak wordt geboden waarbij het kind thuis woont. Hulp vanuit de GGZ is meestal een vorm van ambulante hulp. In dit rapport presenteren we cijfers GGZ in een apart hoofdstuk. Crisis: crisishulp voor als een kind om dringende redenen tijdelijk niet meer thuis kan wonen. Dagbehandeling: hulp waarbij een kind thuis woont, maar een paar uur per dag naar een dagbehandelingscentrum gaat. Dat kan één dagdeel tot meerdere dagdelen per week zijn. Ernstige Enkelvoudige Dyslexie: EED. Er is sprake van EED, als de leerachterstand in lezen en/of spellen erg groot is, ondanks extra instructie op school. In onderzoek wordt aangetoond dat er sprake is van EED. Expertteam: de lokale toegang, gecertificeerde instellingen en gecontracteerde jeugdhulpaanbieders kunnen een verzoek indienen bij het expertteam voor het inschakelen van een niet-gecontracteerde jeugdhulpaanbieder. Het expertteam bestaat uit een vertegenwoordiging van de toegangsteams jeugd, jeugdhulpaanbieders, de voorzitter van de Trajectberaad Complexe Casuïstiek, een projectondersteuner en contractmanager vanuit Serviceorganisatie zorg.

Het expertteam oordeelt of de hulpvraag beantwoord kan worden in de regio door een gecontracteerde jeugdhulpaanbieder of dat de inzet van een niet gecontracteerde zorgaanbieder noodzakelijk is. Er vindt dus geen inhoudelijk advies plaats. Gecertificeerde instelling: GI. Zorgaanbieders die zich bezighouden met jeugdbescherming en jeugdreclassering. Geestelijke Gezondheidszorg: GGZ. Bestaat uit basis- en (hoog-)specialistische GGZ. Jeugd & Gezins Team: JGT. De lokale toegangsteams en daarmee een belangrijk verwijzer. Landelijk Transitie Arrangement : LTA. Deze jeugdhulp is zo specialistisch dat de contractafspraken met deze aanbieders via de VNG verlopen. Namens gemeenten heeft de VNG-afspraken gemaakt over de landelijke inkoop jeugdzorg met landelijke aanbieders met een specialistische functie (Jeugd) of voorziening (Wmo/ZG). Dit betekent dat gemeenten weinig invloed kunnen uitoefenen hierop. Nee-tenzij regeling: regeling voor gecontracteerde aanbieders om nieuwe cliënten in zorg te nemen als de bestedingsruimte al is gebruikt. Persoonsgebonden budget: PGB. Een budget waarmee een gezin zelf de zorg kan inkopen. PGB-cijfers komen niet in deze rapportage voor. Pleegzorg: een vorm van verblijf. Service Organisatie Zorg: SOZ Veiligheid: hier vallen jeugdbescherming, jeugdreclassering en preventieve maatregelen onder.

Verblijf: als een jongere formeel niet thuis slaapt bij het eigen gezin. Het gaat daarom alleen om verblijfsvormen waarbij sprake is van een overnachting, zoals opvang in een pleeggezin, gezinsgerichte opvang of een vorm van gesloten jeugdhulp. Ook verblijf in logeerhuizen, alleen tijdens weekenden of juist doordeweeks, valt eronder. Zorg in Natura : ZiN. Zorg die vanuit aanbieders wordt geleverd en niet wordt ingekocht door een gezin zelf.

4

Factsheet

5

Samenvatting Algemeen • Sinds de tweede helft van 2019 daalt het aantal cliënten met jeugdhulp in Holland Rijnland. Ten opzichte van eind 2020 is het aantal cliënten in 2021 afgenomen met 4,5%. • De gefactureerde kosten laten daarentegen een stijgende trend zien sinds 20181. Wel zien we een daling van de facturatiekosten in de tweede helft van elk jaar. In 2020 zien we de daling in de tweede jaarhelft niet terug, dit is hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt door de coronapandemie. • De gemiddelde cliëntprijs laat eenzelfde patroon zien als de gefactureerde kosten: de gemiddelde cliëntprijs stijgt sinds 2018. De zorgzwaarte is namelijk toegenomen: zowel qua zware producten als inzet van meer uren. Ook is de gemiddelde cliëntprijs hoger in het eerste halfjaar dan in het tweede halfjaar, uitgezonderd in 2020. • De stijgende trend in gefactureerde kosten en gemiddelde cliëntprijs heeft verschillende oorzaken: indexatie; complexere casuïstiek en daardoor inzet van duurdere producten en inzet van meer uren; toename van casussen buiten het gecontracteerd aanbod (vanuit expertteam en LTA, betreft overwegend duurdere zorg), o.a. doordat bepaalde zorg niet in de regio beschikbaar is; en effecten veroorzaakt door de coronapandemie. • In het tweede halfjaar van 2021 zijn het aantal cliënten en de kosten sterk gedaald ten opzichte van het eerste halfjaar.

In het algemeen omvat de tweede helft van het jaar een kleinere zorgperiode door vakanties en sturen scholen in de tweede helft van het schooljaar (ofwel de eerste jaarhelft) meer kinderen door. Specifiek waren er in de tweede helft 2021 meerdere cliëntenstops, waardoor minder instroom is en doorstroom stagneert; de GGZ had in 2021 een andere financieringsstroom waaruit mogelijk inzet is bekostigd namelijk de Landelijke SPUK regeling voor de acute J-GGZ. Dat heeft tot een verschuiving van cliënten en kosten geleid; het inzetten van minder uren per cliënt om het budget niet te overschrijden; en effecten veroorzaakt door de coronapandemie, zoals cliënten in isolatie en capaciteitsproblemen bij aanbieders. • De relatief sterke daling in gefactureerde kosten in de tweede helft van 2021 heeft ook invloed gehad op de uitkomst van de onderbesteding. Gelijktijdig met het halfjaarrapport is een memo geschreven over de financiële prognose 2021. In de begroting 2021 is geanticipeerd op toename van kosten, omdat de kosten al jaren toenemen. Het PHO heeft daarom de begroting bij de herziening opgehoogd. Uiteindelijk zijn de kosten minder hard gestegen dan verwacht. Ondanks dat de kosten in 2021 hoger zijn dan in 2020, is er hierdoor een onderbesteding van €1,55 miljoen.

Verklaringen hiervoor zijn in het punt hiervoor al gegeven: de offertes waren hoger dan de realisatie, de werking van het budgetplafond, het werken met jaarbudgetten, een andere (tijdelijke) financieringsstroom binnen de GGZ en verschillende Covid-maatregelen (isolatie van cliënten). • De huisarts is de grootste verwijzer. In de eerste helft van 2021 kwam 39% van de verwijzingen van de huisarts en in de tweede helft 37%. In voorgaande jaren was het altijd mogelijk om te kiezen voor de optie “geen verwijzer” of “nvt”; daarom komt deze categorie naar verhouding vaker voor in 2018 t/m 2020. Vanaf 2021 kan dit alleen nog in speciale gevallen. • In alle gemeenten, behalve Nieuwkoop is het cliëntaantal afgenomen in het tweede halfjaar van 2021 ten opzichte van het eerste halfjaar. Ook zijn bij bijna alle gemeenten de kosten en de gemiddelde cliëntprijs toegenomen tussen 2020 en de eerste helft van 2021. Vervolgens vallen de kosten en gemiddelde cliëntprijs in de tweede helft van 2021 lager uit dan in de eerste helft. Per productcategorie • Ambulante hulp: De gefactureerde kosten zijn steeds hoger in de eerste helft van een jaar dan in de tweede helft. Een uitzondering op deze trend vormt het expertteam: daar blijven de kosten toenemen. • Dagbehandeling: In de tweede helft van 2021 is het aantal cliënten in dagbehandeling sterk toegenomen, vooral binnen de sector J&O.

Dit kan deels verklaard worden door de nee-tenzij-regeling. De gemiddelde kosten per cliënt zijn in de eerste helft van 2021 sterk gestegen, voornamelijk binnen de sector J&O, in de tweede helft van 2021 dalen deze kosten tot weer. 1

De SOZ heeft voor 2018 geen betrouwbare gegevens. 2018 wordt daarom als eerste peiljaar gebruikt. 6

• • • • • • • •

Verblijf: Het aantal cliënten met verblijf is door de jaren heen redelijk gelijk gebleven. Wel is er in 2021 een relatief grote stijging in het aantal cliënten dat valt onder het expertteam. Pleegzorg: Van 2018 - 2020 steeg het aantal cliënten in de pleegzorg. In 2021 is er echter een lichte daling in het aantal cliënten zichtbaar. GGZ: In de tweede helft van 2021 daalt het aantal cliënten aanzienlijk (ongeveer 10%) ten opzichte van de eerste helft van 2021. Mogelijk speelt het grote aantal cliëntenstops een rol hierin. Daarnaast was er in 2021 een extra (tijdelijke) financieringsstroom voor de GGZ (de SPUK). EED: Het aantal jongeren met EED is iets afgenomen in 2020 en in 2021 op ditzelfde lagere niveau gebleven. Hier kan een verband met de coronacrisis liggen: in coronatijd is waarschijnlijk minder toetsing geweest op EED, omdat de scholen deels dicht waren. Crisis: Door de jaren heen is een afname van het aantal cliënten, de gefactureerde kosten en de gemiddelde cliëntprijs van crisis. Veiligheid: Sinds 2018 nemen de gefactureerde kosten en gemiddelde kosten per cliënt toe. Niet-gecontracteerde jeugdhulp: Het aantal cliënten en de gefactureerde kosten vanuit het expertteam of met het Landelijk Transitie Arrangement (LTA) neemt over de jaren sterk toe.

Alphen aan den Rijn & Kaag en Braassem: Omdat cijfers van Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem op een andere databron zijn gebaseerd, worden deze apart besproken.

7

1. Totaalbeeld regio Ontwikkeling aantal cliënten

Ontwikkeling facturatie

8000 7800 7600 7400 7200 7000 6800 6600 6400 6200 6000

€ 39.000.000 € 37.000.000 € 35.000.000 € 33.000.000 € 31.000.000 € 29.000.000 € 27.000.000 € 25.000.000 1e helft

1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 2018

2019

2020

2021

2e helft

2018

1e helft

2e helft

2019

1e helft

2e helft

1e helft

2020

2e helft

2021

Figuur 1 & 2: ontwikkeling aantal cliënten en gefactureerde kosten in Holland Rijnland. De stippellijnen laten de trendlijn zien. Door de jaren heen is er een lichte stijging in het aantal cliënten met jeugdhulp in Holland Rijnland (stippellijn in figuur 1). Als echter alleen de periode 2019 – 2021 meegenomen wordt, is een daling te zien van het aantal cliënten met jeugdhulp in Holland Rijnland (stippellijn in figuur 1). Bij de gefactureerde kosten zien we een andere trend: daar is gemiddeld juist een stijging te zien in de afgelopen jaren (figuur 2). Wel zien we een daling van de facturatiekosten in de tweede helft van alle jaren. Deels is dit toe te schrijven aan de zomer- en kerstvakanties die in het tweede halfjaar vallen. In 2020 zien we de daling in de tweede jaarhelft niet terug, dit is hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt door de coronapandemie. In de tweede helft van 2021 is de daling tussen de jaarhelften relatief sterk: de kosten zijn met 12,5% gedaald ten opzichte van de eerste helft van 2021. Over heel 2021 is er wel een toename van de kosten ten opzichte van 2020, namelijk een stijging van 4,5%.

Oorzaken voor de kostenstijging in de afgelopen jaren zijn indexatie; meer complexe casuïstiek en daardoor inzet van duurdere producten en inzet van meer uren (bijvoorbeeld binnen de hoogspecialistische GGZ); cliëntenstops; meer inzet buiten het gecontracteerd aanbod (expertteam en LTA, dit betreft overwegend duurdere zorg), o.a. doordat bepaalde zorg niet in de regio beschikbaar is; en stagnatie bij andere wetten, waardoor jeugdhulp langer betrokken blijft. Tegelijkertijd zijn de kosten in de tweede helft van 2021 minder hard gestegen dan verwacht, wat ook in de onderbesteding heeft geresulteerd. Hierover constateren SOZ en gemeenten het volgende: -

-

-

In de cijfers is zichtbaar dat er in het tweede halfjaar bij veel vormen van hulp minder cliënten waren en ook minder kosten zijn gemaakt. Dit komt deels doordat de tweede helft van het jaar een kleinere zorgperiode betreft door vakanties. Wel is een interessante constatering dat er in vakanties minder hulp wordt geboden. Een andere verklaring voor deze “dip” is dat scholen in de tweede helft van het schooljaar (ofwel de eerste jaarhelft) meer kinderen doorsturen; problematiek valt niet altijd meteen aan het begin van het schooljaar op. In de tweede helft van 2021 waren meerdere cliëntenstops. Dat leidt tot minder instroom en daarmee ook tot lagere cliëntaantallen en kosten dan in de eerste helft. In het algemeen speelde ook dat veel afspraken niet konden plaatsvinden door corona en gevolgen van isolatie van zowel cliënten als aanbieders. Dit speelde vooral in het najaar van 2021. Daarnaast waren er capaciteitsproblemen bij aanbieders. Dit heeft te maken met corona (met bijvoorbeeld uitval van personeel), maar ook dat het in het algemeen moeilijk is om aan voldoende personeel te komen. Specifiek was er bij dagbehandeling veel uitval in de tweede helft van 2021. Daarnaast hebben enkele aanbieders binnen de basis-GGZ laag gefactureerd.

8

-

Binnen de GGZ was er ook een andere financieringsstroom in 2021: de Landelijke SPUK regeling voor de acute J-GGZ. Dat heeft tot een verschuiving van cliënten en kosten geleid; daardoor zijn er binnen de geldstroom van de specialistische jeugdhulp minder kosten gemaakt binnen de GGZ.

Op basis van de cijfers kan niet geconstateerd worden welke factor hoeveel heeft bijgedragen. Per soort hulp zijn verschillen te zien in de cijfers. Zo zien we bijvoorbeeld het volgende rond de ontwikkeling van het aantal cliënten (tabel 1): Het aantal cliënten met ambulante hulp schommelt; Het aantal cliënten in de dagbehandeling en LTA stijgt; Het aantal cliënten met pleegzorg en veiligheid steeg tot de eerste helft van 2021 en nam daarna iets af; Het aantal cliënten met verblijf blijft ongeveer gelijk; Het aantal cliënten met crisishulp, EED en vervoer is iets gedaald; Het aantal cliënten met basis & specialistische GGZ is sterk gedaald in de tweede helft van 2021. Per soort hulp wordt in de volgende hoofdstukken verder gerapporteerd over de cijfers en hier ook duiding bij gegeven.

2e helft 1998 505 262 172 561

2019 1e helft 1959 485 260 199 564

4565 250 110

4569 258 113

Veiligheid 680 Vervoer 72 Totaal 6731 Tabel 1: aantal cliënten per soort hulp.

Ambulant Dagbehandeling Verblijf Crisis Enkelvoudige Ernstige Dyslexie (EED) Basis & specialistische GGZ Pleegzorg LTA

2018 1e helft 1763 488 266 157 572

2e helft 1913 538 301 133 569

2020 1e helft 1784 468 265 102 580

4983 269 129

4973 290 112

728 81

803 66

6845

7268

9

2e helft 1807 550 268 134 524

2021 1e helft 1747 477 262 126 511

2e helft 1772 548 270 118 512

4859 307 173

4865 317 204

4940 315 218

4479 298 237

772 75

788 57

816 57

824 41

807 45

7218

7116

7078

7111

6762

Waar de cliëntaantallen dus wisselen per vorm, zijn de gefactureerde kosten wel voor alle hulpvormen toegenomen in de afgelopen jaren, tot en met de eerste helft van 2021 (figuur 3). In de tweede helft van 2021 zijn de kosten iets gedaald; wel zijn de kosten over heel 2021 uiteindelijk hoger dan over 2020.

Ontwikkeling facturatie per sector € 12.000.000 Ambulant € 10.000.000

Dagbehandeling Verblijf

€ 8.000.000

Crisis € 6.000.000

Ernstige Enkelvoudige Dyslexie (EED)

€ 4.000.000

Basis en Specialistische GGZ Pleegzorg

€ 2.000.000

Landelijk ingekochte zorg Veiligheid

€0 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 2018

2019

2020

Vervoer

2021

Figuur 3: ontwikkeling gefactureerde kosten per soort hulp. Net als de gefactureerde kosten kent de gemiddelde cliëntprijs een stijgende trend sinds 2018 (stippellijn in figuur 4). Deze berekenen we door de totale kosten te delen door het aantal cliënten met zorg in die periode. Daarnaast is binnen de kalenderjaren 2018 tot en met 2021 de gemiddelde cliëntprijs hoger in het eerste halfjaar dan in het tweede halfjaar, uitgezonderd in 2020.

Ontwikkeling gemiddelde cliëntprijs € 6.000 € 5.000 € 4.000 € 3.000 € 2.000 € 1.000 €0 1e helft

2e helft 2018

1e helft

2e helft 2019

1e helft

2e helft 2020

Figuur 4: gemiddelde facturatie per cliënt. De stippellijn laat de trendlijn zien.

10

1e helft

2e helft 2021

1.1 Verwijzers In het berichtenverkeer wordt de soort verwijzer geregistreerd. In eerdere jaren was het mogelijk om te kiezen voor de optie “geen verwijzer” of “nvt”; daarom komt deze categorie naar verhouding vaker voor in 2018 t/m 2020. Vanaf 2021 is hier een verbeterslag op gemaakt. De trend is wel vanaf 2018 getoond, maar een vergelijking kan vooral worden gemaakt tussen de eerste en tweede helft van 2021. In het algemeen is zichtbaar dat de meeste verwijzingen van de huisarts komen gevolgd door de lokale toegang. In 2021 kwam 39% van de verwijzingen bij de huisarts vandaan en in de tweede helft 37%.

Aantal cliënten per jaar naar verwijzer 4500 4000 3500 2018 1e helft

3000

2018 2e helft

2500

2019 1e helft

2000

2019 2e helft

1500

2020 1e helft

1000

2020 2e helft 500

2021 1e helft

0 Gecertificeerde Gemeentelijke instelling toegang

Huisarts

Jeugdarts

Medisch specialist

Rechter, Officier Onbekend / nvt van Justitie, functionaris Justitiële jeugdinrichting

2021 2e helft

Figuur 5: aantal cliënten per jaar naar verwijzer.

1.2 Financieel In de begroting 2021 is geanticipeerd op toename van kosten, omdat de kosten al jaren toenemen. Het PHO heeft daarom de begroting bij de herziening opgehoogd. Uiteindelijk zijn de kosten minder hard gestegen dan verwacht. Ondanks dat de kosten in 2021 hoger zijn dan in 2020, is er hierdoor een onderbesteding van €1,7 miljoen. Een aantal redenen voor de onderbesteding zijn: • Onderbesteding is inherent in een financieel systeem met budgetplafonds waarbij budgetoverschrijdingen niet worden vergoed. Aanbieders sturen op budgetzekerheid, omdat zij zelf geen eventuele overschrijding willen/kunnen financieren. Daardoor hebben zij uiteindelijk vaak een onderbesteding. Verder zijn aanbieders gedurende het jaar erg behoudend met het afgeven van lagere prognoses, omdat zij bang zijn dat hun bestedingsruimte dan wordt verlaagd. • Aanbieders ontvangen een jaarbudget. Veel zorgtrajecten lopen over de jaargrens heen. Aanbieders zijn daardoor terughoudend bij het in zorg nemen van extra cliënten, waarvan het traject waarschijnlijk jaaroverschrijdend is. Het risico is dan voor hen namelijk te groot dat zij in het vervolgjaar een overschrijding op hun bestedingsruimte krijgen of dat ze personeel hebben aangenomen dat ze niet kunnen betalen. • Het kost tijd om na de toekenning van budget aan aanbieders cliënten in zorg te nemen.

Cliënten op de wachtlijst moeten worden benaderd of de zorg nog steeds gewenst is; vervolgens vraagt dit om planning van de intake voor de zorg daadwerkelijk kan starten. Ten tijde van opstelling van de herziening werd uitgegaan van akkoord op de budgetverhoging in april 2021. De verhoging is echter pas in juni goedgekeurd met daarna meteen de zomervakantie. Dit heeft geleid tot vertraging voor het daadwerkelijk in zorg nemen van cliënten. • De offertes voor de Nee, tenzij waren veel hoger dan de realisatie. Het uiteindelijke verzilveringspercentage lag veel lager dan waarmee rekening was gehouden. 11

•

Vanwege verschillende Covid-maatregelen (lockdowns, no shows, quarantaine, van personeel etc.) is er minder zorg geleverd en zijn daardoor de uitgaven lager uitgevallen.

12

2. Totaalbeeld per gemeente Voor de hele regio is het aantal cliënten afgenomen sinds de tweede helft van 2019. Dit is lang niet voor alle gemeenten zichtbaar (figuur 6): -

Bij Hillegom, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk en Zoeterwoude zijn de cliëntaantallen over de jaren heen redelijk gelijk gebleven. Bij Katwijk, Leiden, Oegstgeest en Teylingen zijn de cliëntaantallen sinds de tweede helft van 2019 afgenomen.

Voor alle gemeenten, behalve Nieuwkoop, is het clientaantal afgenomen in de tweede helft van 2021 ten opzichte van de eerste helft van 2021.

Ontwikkeling aantal cliënten per gemeente 2500

2000 2018 1e helft 2018 2e helft

1500

2019 1e helft 2019 2e helft

1000

2020 1e helft 2020 2e helft

500

2021 1e helft 0

2021 2e helft

Figuur 6: ontwikkeling aantal cliënten per gemeente.

13

Wat betreft de kosten is bij alle gemeenten een toename te zien tussen 2020 en de eerste helft van 2021 (figuur 7). Vervolgens zijn de kosten in de tweede helft van 2021 afgenomen voor bijna alle gemeenten. Een paar gemeenten vallen nog op: -

Bij Leiderdorp en Lisse zijn de kosten in de tweede helft van 2021 ongeveer gelijk gebleven. Bij Leiden en Noordwijk was in de eerste helft van 2021 een flinke uitschieter te zien maar we zien ook dat de kosten in de tweede helft van 2021 weer richting het gebruikelijke niveau zijn gegaan.

Ontwikkeling gefactureerde kosten per gemeente € 12.000.000 € 10.000.000 2018 1e helft

€ 8.000.000

2018 2e helft 2019 1e helft

€ 6.000.000

2019 2e helft € 4.000.000

2020 1e helft 2020 2e helft

€ 2.000.000

2021 1e helft €0

2021 2e helft

Figuur 7: ontwikkeling gefactureerde kosten per gemeente.

14

De gemiddelde cliëntprijs is bij bijna alle gemeenten in 2021 hoger dan de jaren daarvoor, waarbij de gemiddelde cliëntprijs van de tweede helft van 2021 lager uitvalt dan in de eerste helft (figuur 8). Een aantal opvallende bevindingen: -

In Nieuwkoop is de gemiddelde cliëntprijs lager dan in 2020. In Teylingen is alleen de gemiddelde cliëntprijs van de eerste helft van 2021 hoger dan de jaren ervoor. In de tweede helft van 2021 is de gemiddelde cliëntprijs zelfs iets lager dan in 2020. In Zoeterwoude is de gemiddelde cliëntprijs in de eerste helft van 2021 wel hoger dan in heel 2020, maar in de tweede helft van 2021 is deze gedaald tot onder het niveau van de tweede helft van 2020. Bij Leiderdorp en Lisse is de gemiddelde cliëntprijs juist hoger in de tweede helft van 2021 in vergelijking met de eerste helft van 2021.

-

Het patroon van de gemiddelde cliëntprijs door de jaren heen verschilt tussen de gemeenten: -

Bij Hillegom was een afname van de gemiddelde cliëntprijs, tot 2021. Bij Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Noordwijk en Zoeterwoude is een toename door de jaren heen. Bij Nieuwkoop, Oegstgeest en Teylingen wisselt de gemiddelde cliëntprijs.

Gemiddelde cliëntprijs per gemeente € 7.000 € 6.000 2018 1e helft

€ 5.000

2018 2e helft

€ 4.000

2019 1e helft € 3.000

2019 2e helft

€ 2.000

2020 1e helft 2020 2e helft

€ 1.000

2021 1e helft

€0

2021 2e helft

Figuur 8: ontwikkeling gemiddelde cliëntprijs per gemeente

15

Het percentage jongeren met jeugdhulp ligt voor de hele regio door de jaren heen tussen de 11,1 en 11,7%. Dit is berekend door het aantal jongeren met jeugdhulp te delen door het aantal jongeren van 0 t/m 17 jaar. Tussen de gemeenten verschilt het welk deel van de jongeren jeugdhulp ontvangt. Dit percentage ligt bijvoorbeeld hoger bij Hillegom, Leiden en Teylingen dan bij andere gemeenten. In bijvoorbeeld Nieuwkoop en Katwijk ligt het percentage weer lager.

Afbeelding 1: percentage jongeren met jeugdhulp per gemeenten en in de regio. Let op: op waarstaatjegemeente en CBS circuleren ook percentages jongeren met jeugdhulp. Deze wijken af van deze cijfers, vanwege andere definities en rekenmethodes. Het CBS rekent bijvoorbeeld ook inzet van lokale teams mee in de cijfers jeugdhulp.

16

3. Ambulante hulp 2018 1e helft 1763 583

Ambulant totaal Sector begeleiding

2e helft 1998 719

2019 1e helft 1959 687

Sector J&O 1119 1217 1195 Gehandicaptensector 147 153 167 Expertteam 7 13 35 Tabel 2: aantal cliënten met ambulante hulp per sector.

2e helft 1913 630

2020 1e helft 1784 651

2e helft 1807 674

1185 174 41

1039 169 52

1066 145 49

2021 1e helft 1747 656 1038 117 64

2e helft 1772 599 1090 110 80

Het aantal cliënten met ambulante hulp wisselt door de jaren heen. In 2020 en 2021 is het cliëntaantal een stuk lager dan in 2019. Corona heeft in deze jaren impact gehad op het aantal cliënten. Bij ambulante hulp speelde in 2021 verder de bestaande cliëntenstops, wat invloed heeft op het aantal cliënten. Er kunnen dan geen nieuwe cliënten instromen.

Gefactureerde kosten ambulante hulp € 8.000.000 € 7.000.000 € 6.000.000 Ambulant - Begeleiding

€ 5.000.000

Ambulant - Expertteam € 4.000.000

Ambulant - J&O

€ 3.000.000

Ambulant - VG Ambulant totaal

€ 2.000.000

Lineair (Ambulant totaal) € 1.000.000 €0 1e helft

2e helft

2018

1e helft

2e helft

2019

1e helft

2e helft

2020

1e helft

2e helft

2021

Figuur 9: gefactureerde kosten ambulante hulp per sector. De stippellijn laat de trendlijn zien. Bij de gefactureerde kosten (figuur 9) is door de jaren heen naast een golvende beweging een toename te zien. Hierbij zijn de gefactureerde kosten steeds hoger in de eerste helft van een jaar dan in de tweede helft. Een uitzondering op deze trend vormt de ambulante hulp die wordt ingezet via het expertteam: daar blijven de kosten toenemen. In figuur 10 is de gemiddelde cliëntprijs te zien. Hier is een lichte afname zichtbaar in 2020, waarna de gemiddelde cliëntprijs weer toeneemt in het eerste halfjaar van 2021, waarna deze weer afneemt. De afname in het tweede halfjaar wordt naast cliëntenstops en de kortere zorgperiode door vakanties, bij sommige aanbieders veroorzaakt door het inzetten van minder uren per cliënt, vanwege mogelijke budgetoverschrijding.

17

De gemiddelde cliëntprijs van niet regionaal gecontracteerde aanbieders ingezet via het expertteam is bewust weggelaten. De aantallen van het expertteam waren voorheen heel laag; daarnaast kunnen enkele cliënten grote impact op de kosten hebben. Daarmee levert de gemiddelde cliëntprijs al snel een vertekend beeld op.

Gemiddelde cliëntprijs ambulante hulp € 6.000 € 5.000 € 4.000

Ambulant - Begeleiding Ambulant - J&O

€ 3.000

Ambulant - VG Ambulant totaal

€ 2.000

Lineair (Ambulant totaal)

€ 1.000 €0 2018

2019

2020

2021

Figuur 10: gemiddelde cliëntprijs ambulante hulp per sector. De gemiddelde cliëntprijs van het expertteam is weggelaten vanwege te lage cliëntaantallen.

18

4. Dagbehandeling

Dagbehandeling totaal Sector begeleiding

2018 1e helft 488 104

2e helft 505 105

2019 1e helft 485 127

2e helft 538 134

Sector J&O 180 187 164 187 Gehandicaptensector 167 179 158 184 GGZ 41 44 35 42 Expertteam 9 16 14 15 Tabel 3: aantal cliënten dagbehandeling per sector.

2020 1e helft 468 128 150 155 37 15

2e helft 550 167

2021 1e helft 477 141

2e helft 548 147

191 169 29 20

137 149 34 29

183 176 47 25

Het aantal cliënten dagbehandeling wisselt door de jaren heen. Tussen de eerste en de tweede helft van 2021 is wel een flinke toename, vooral binnen de sector J&O. Dit kan deels komen door gebruik van de nee-tenzij-regeling, waardoor er voorbij wordt gegaan aan de maximale bestedingsruimte van aanbieders. Bij de gefactureerde kosten is een ander patroon zichtbaar. Net als bij de totale jeugdhulp zijn er jaarlijks in het tweede halfjaar minder kosten gefactureerd dan in het eerste halfjaar. Het jaar 2020 wijkt hierin af, veroorzaakt door de coronapandemie. Hierdoor is een toename in de gefactureerde kosten voor dagbehandeling zichtbaar tussen begin 2020 tot en met de eerste helft van 2021. Daarna zet een daling in (figuur 11). De dalingen in de tweede helft van het jaar wordt deels veroorzaakt door de kortere zorgperiode door vakanties. Bij de verschillende sectoren nemen de kosten van J&O het sterkst af: de gemiddelde kosten per cliënt gaan omlaag.

Gefactureerde kosten dagbehandeling € 6.000.000 € 5.000.000 Sector begeleiding € 4.000.000

Expertteam GGZ

€ 3.000.000

Sector J&O Gehandicaptensector

€ 2.000.000

Dagbehandeling totaal Lineair (Dagbehandeling totaal)

€ 1.000.000 €0 2018

2019

2020

2021

Figuur 11: gefactureerde kosten dagbehandeling per sector. De stippellijn laat de trendlijn zien.

19

De gemiddelde cliëntprijs is voor alle sectoren binnen dagbehandeling toegenomen sinds de tweede helft van 2020, maar de gemiddelde prijs daalt weer in de tweede helft van 2021 (figuur 12). De impact van de coronacrisis speelt hier deels mee: in 2020 hebben dagbehandelingsgroepen grotendeels stil gelegen en die zijn later – vooral in 2021 – weer opgestart. Wellicht is in de eerste helft van het jaar een inhaalslag gemaakt.

Gemiddelde kosten per cliënt dagbehandeling € 16.000 € 14.000 € 12.000 Sector begeleiding

€ 10.000

GGZ

€ 8.000

Sector J&O Gehandicaptensector

€ 6.000

Dagbehandeling totaal

€ 4.000

Lineair (Dagbehandeling totaal)

€ 2.000 €0 2018

2019

2020

2021

Figuur 12: gemiddelde cliëntprijs per sector binnen dagbehandeling. De gemiddelde cliëntprijs van niet regionaal gecontracteerde aanbieders ingezet via het expertteam is weggelaten, vanwege te lage cliëntaantallen.

20

5. Verblijf

Verblijf totaal Sector begeleiding

2018 1e helft 266

2e helft 262

2019 1e helft 260

4 7 5 Sector J&O 142 133 135 Gehandicaptensector 71 72 63 GGZ 47 41 41 Expertteam 10 18 25 Tabel 4: aantal cliënten verblijf per sector.

2e helft 301

2020 1e helft 265

2e helft 268

2021 1e helft 262

7 155 74 51 27

8 131 68 42 28

8 140 61 32 44

8 126 56 34 56

2e helft 270 8 131 54 37 58

Het aantal cliënten met verblijf is door de jaren heen redelijk gelijk gebleven, met een uitschieter in de tweede helft van 2019 (tabel 4). Wel is in 2021 een relatief grote stijging in het aantal cliënten zichtbaar dat valt onder het expertteam (hoofdstuk 11.1). De gefactureerde kosten zijn tussen 2020 en 2021 licht gestegen, behalve bij de sector VG (figuur 13). Deze toename is vooral te zien bij niet regionaal gecontracteerde aanbieders ingezet via het expertteam. De impact van corona is niet terug te zien in de cijfers voor verblijf.

Gefactureerde kosten verblijf € 8.000.000 € 7.000.000 € 6.000.000

Sector begeleiding

€ 5.000.000

Expertteam GGZ

€ 4.000.000

Sector J&O Gehandicaptensector

€ 3.000.000

Verblijf totaal € 2.000.000

Lineair (Verblijf totaal)

€ 1.000.000 €0 2018

2019

2020

2021

Figuur 13: gefactureerde kosten verblijf per sector. De stippellijn laat de trendlijn zien.

21

Over alle verblijfsectoren samen stijgen de gemiddelde kosten per cliënt licht. Per sector stijgen en dalen de kosten over de jaren (figuur 14). Wel is bij de meesten een stijging te zien tussen de eerste en tweede helft van 2021. Waar bij de totale jeugdhulp de kosten in het tweede halfjaar lager uitvallen dan in het eerste halfjaar, uitgezonderd 2020, zien we dat bij verblijf minder terugkomen. Bij verblijf GGZ is het patroon zelfs omgekeerd. Mogelijk zou dit veroorzaakt kunnen worden door de cliëntenstops/wachtlijstproblematiek binnen de ambulante GGZ. Bij verblijf VG zijn de gemiddelde cliëntkosten tijdens de coronapandemie in 2020 sterk toegenomen, in 2021 lijkt dit te stabiliseren.

Gemiddelde kosten per cliënt verblijf € 35.000 € 30.000 € 25.000

Sector begeleiding GGZ

€ 20.000

Sector J&O € 15.000

Gehandicaptensector Verblijf totaal

€ 10.000

Lineair (Verblijf totaal)

€ 5.000 €0 2018

2019

2020

2021

Figuur 14: gemiddelde cliëntprijs verblijf per sector. De gemiddelde cliëntprijs van het expertteam is weggelaten vanwege te lage cliëntaantallen.

5.1 Gesloten verblijf

Aantal Bedrag 1e helft 2021 2e helft 2021 1e helft 2021 45 33 € 1.807.732

2e helft 2021 € 1.583.667

Gemiddelde cliëntprijs 1e helft 2021 2e helft 2021 € 40.172 € 47.990

Een deel van de sector J&O binnen verblijf betreft gesloten verblijf (36% van de cliënten in de eerste helft van 2021, 25% van de cliënten in de tweede helft van 2021). Zowel het aantal cliënten in de gesloten jeugdzorg, als het gefactureerde bedrag neemt af in de tweede helft van 2021. Wel is de gemiddelde cliëntprijs in de tweede helft van 2021 toegenomen. Dit is een ander patroon dan wat de totale sector J&O bij verblijf laat zien: in 2021 blijven in de totale sector het aantal cliënten en het gefactureerde bedrag ongeveer gelijk, de gemiddelde kosten per cliënt dalen iets. Het landelijk beleid is om gesloten jeugdzorg terug te dringen. Dit is in lijn met de daling in het aantal cliënten en het gefactureerde bedrag. Wel zijn de tarieven verhoogd met een vergoeding voor huisvestinglasten; dit verklaart de toegenomen gemiddelde cliëntprijs.

22

6. Pleegzorg Aantal cliënten pleegzorg

Gefactureerde kosten pleegzorg

350

€ 2.000.000

300

€ 1.500.000

250 € 1.000.000

200 150

€ 500.000

100

€0 1e helft

50 0 2019

2020

1e helft

2018

1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 2018

2e helft

Pleegzorg totaal

2021

2e helft

2019

1e helft

2e helft

2020

1e helft

2e helft

2021

Lineair (Pleegzorg totaal)

Figuur 15 & 16: aantal cliënten en gefactureerde kosten pleegzorg. De stippellijn laat de trendlijn zien. Zowel het aantal cliënten als de gefactureerde kosten van pleegzorg zijn toegenomen tot 2020, waarna een stabilisatie was en in de tweede helft van 2021 uiteindelijk een daling. Daarmee ligt het aantal cliënten in 2021 iets lager dan in 2020. De gemiddelde cliëntprijs kent eenzelfde trend (figuur 17). Daarbij lijkt de afgelopen twee jaar een stabilisatie te zijn. De toename van de gefactureerde kosten en gemiddelde cliëntprijs komt deels doordat meer ambulante inzet is gefactureerd. Dit wordt namelijk sinds 2019 apart gefactureerd. Waarschijnlijk weten aanbieders steeds beter de knip in facturatie te maken tussen verblijf en ambulante inzet. Vanaf de tweede helft van 2020 lijkt minder inzet pleegzorg te zijn. Dit komt deels doordat de vraag is afgenomen bij één van de aanbieders. Waar dit door komt, wordt nog verder besproken met de aanbieder. Vanaf 2022 is het budgetplafond voor de pleegzorg losgelaten. Mogelijk gaan dan de cliëntaantallen weer stijgen.

Gemiddelde kosten per cliënt pleegzorg € 7.000 € 6.000 € 5.000 € 4.000 € 3.000 € 2.000 € 1.000 €0 2018

2019

2020

Pleegzorg totaal

Lineair (Pleegzorg totaal)

Figuur 17: gemiddelde cliëntprijs pleegzorg. De stippellijn laat de trendlijn zien. 23

2021

7. GGZ

GGZ totaal Basis GGZ Jeugd-ggz specialistisch Expertteam

2018 1e helft 4565 1453

2e helft 4569 1510

2019 1e helft 4983 1676

2e helft 4973 1582

2020 1e helft 4865 1579

3269

3262

44

49

2e helft 4865 1538

2021 1e helft 4940 1651

2e helft 4479 1320

3526

3620

3514

3562

3524

3297

52

42

35

27

53

78

Tabel 5: aantal cliënten GGZ per soort. Een deel van de GGZ is in andere hoofdstukken al teruggekomen, namelijk het verblijfsdeel en de dagbehandeling vanuit de GGZ. Dit hoofdstuk heeft daarom alleen betrekking op de basis & specialistische GGZ (al dan niet in zorg bij een regionaal gecontracteerde aanbieder of bij een niet gecontracteerde aanbieder ingezet via het expertteam). Het totaal aantal cliënten is toegenomen tot de eerste helft van 2021, waarna er sprake was van een flinke daling (zo'n 10%). Mogelijk speelt het grote aantal cliëntenstops een rol hierin. Alleen bij niet regionaal gecontracteerde aanbieders ingezet via het expertteam zet de stijging van het aantal cliënten door. Bij de gefactureerde kosten (zie figuur 18) zien we net als bij de totale jeugdhulp weer terugkomen dat de tweede helft van de jaren lager zijn, dan de eerste helft van de jaren. De daling in het tweede halfjaar van 2021 is sterk. Dit geldt zowel voor de basis als de specialistische GGZ. Er zijn verschillende redenen hiervoor. Ten eerste kan dit te maken hebben met de hoeveel cliëntenstops bij de GGZ-aanbieders. Zo was er in 2021 een andere financieringsstroom voor GGZ-cliënten: de Landelijke SPUK regeling voor de acute J-GGZ.

Deze kon gebruikt worden voor extra kosten die nodig zijn in het kader van acute jeugd-GGZ, bijvoorbeeld een tijdelijke uitbreiding van ambulante of klinische crisiscapaciteit2. Ook hebben er enkele basis GGZ-aanbieders laag gefactureerd in het tweede halfjaar van 2021. In het eerste half jaar van 2021 zagen we binnen de basis GGZ zowel een toename in aantal cliënten als kosten per cliënt. Bij een aantal aanbieders betekende dit dat al vroeg in het jaar een groot deel van de maximale bestedingsruimte was benut en zij in het 2e jaar weinig budgettaire ruimte over hadden om nieuwe cliënten te laten instromen en zorg te kunnen bieden.

2

Zie ook Handreiking biedt handvatten voor inrichting administratie acute jeugd-ggz · Ketenbureau i-Sociaal Domein. 24

Gefactureerde kosten GGZ € 12.000.000 € 10.000.000 € 8.000.000 € 6.000.000 € 4.000.000 € 2.000.000 €0 1e helft

2e helft

1e helft

2018 Basis GGZ

2e helft

1e helft

2019 GGZ - Expertteam

2e helft

1e helft

2020

Jeugd-GGZ specialistisch

2e helft 2021

GGZ totaal

Lineair (GGZ totaal)

Figuur 18: gefactureerde kosten GGZ per soort. De stippellijn laat de trendlijn zien. De gemiddelde cliëntprijs (figuur 19) kent hetzelfde verloop als de gefactureerde kosten. Er is een toename tot de eerste helft van 2021, waarna er een afname is. Dit sluit aan bij de eerdere duiding. Daarnaast kan de budgetuitputting in de eerste helft van 2021 en cliëntenstops in de tweede helft van 2021 ervoor hebben gezorgd dat aanbieders minder kosten konden maken en dus ook minder hulp konden inzetten.

Gemiddelde kosten per cliënt GGZ € 3.000 € 2.500 € 2.000 € 1.500 € 1.000 € 500 €0 2018

2019 Basis GGZ

2020

Jeugd-GGZ specialistisch

GGZ totaal

2021 Lineair (GGZ totaal)

Figuur 19: gemiddelde cliëntprijs GGZ per sector. De gemiddelde cliëntprijs van het expertteam is weggelaten vanwege te lage cliëntaantallen.

25

8. Enkelvoudige ernstige dyslexie (EED) Aantal cliënten EED

Gefactureerde kosten EED € 900.000 € 800.000 € 700.000 € 600.000 € 500.000 € 400.000 € 300.000 € 200.000 € 100.000 €0

700 600 500 400 300 200

1e helft

100 0 2019

2020

1e helft

2018

1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 2018

2e helft

EED totaal

2021

2e helft

2019

1e helft

2e helft

2020

1e helft

2e helft

2021

Lineair (EED totaal)

Figuur 20 en 21: aantal cliënten en gefactureerde kosten EED. De stippellijn laat de trendlijn zien. Het aantal jongeren met EED is iets afgenomen sinds de eerste helft van 2020 en in 2021 redelijk gelijk gebleven (figuur 20). Door de coronacrisis is er minder instroom geweest, omdat er minder werd getoetst op scholen. 2021 kan dus nog niet als representatief jaar worden beschouwd qua cliëntaantallen en kosten. In de regio Holland Rijnland ligt het aantal jeugdigen dat een diagnose EED en EED-behandeling krijgt nog wel boven de landelijke prevalentienorm. De gefactureerde kosten en de gemiddelde cliëntprijs wisselen door de jaren heen, waarbij er gemiddeld een afname is (figuur 21 en 22). Deze afname komt deels doordat de tarieven in 2020 naar beneden zijn gegaan, waarbij aanbieders ook lagere budgetten kregen. Opvallend bij de kosten en gemiddelde kosten is dat er steeds een dip is in de tweede helft van het jaar. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de cyclus van schooljaren: scholen verwijzen in de tweede helft van het schooljaar (dus de eerste jaarhelft) meer door.

Gemiddelde kosten per cliënt EED € 1.600 € 1.400 € 1.200 € 1.000 € 800 € 600 € 400 € 200 €0 2018

2019

2020 EED totaal

Lineair (EED totaal)

Figuur 22: gemiddelde cliëntprijs EED. De stippellijn laat de trendlijn zien.

26

2021

9. Crisis Aantal cliënten crisis

Gefactureerde kosten crisis € 900.000 € 800.000 € 700.000 € 600.000 € 500.000 € 400.000 € 300.000 € 200.000 € 100.000 €0

250 200 150 100

1e helft

50 0 2019

2020

1e helft

2018

1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 1e helft 2e helft 2018

2e helft

Crisis totaal

2021

2e helft

2019

1e helft

2e helft

2020

1e helft

2e helft

2021

Lineair (Crisis totaal)

Figuur 23 & 24: aantal cliënten en gefactureerde kosten crisis. De stippellijn laat de trendlijn zien. Door de jaren heen is een afname van het aantal cliënten en de gefactureerde kosten van crisis zichtbaar. Deze afname zat vooral in de ambulante hulp: dat is onder andere codes gefactureerd vanaf 2019. In 2020 is wel de impact van de coronacrisis te zien met een toename van het aantal cliënten en de kosten in de tweede helft van 2020. Landelijk was dit ook zichtbaar. In 2021 nemen zowel het aantal cliënten als de gefactureerde kosten iets af. Bij de gemiddelde cliëntprijs (figuur 25) is eenzelfde patroon te zien.

Gemiddelde kosten per cliënt crisis € 5.000 € 4.500 € 4.000 € 3.500 € 3.000 € 2.500 € 2.000 € 1.500 € 1.000 € 500 €0 2018

2019

2020 Crisis totaal

Lineair (Crisis totaal)

Figuur 25: gemiddelde cliëntprijs crisis.

27

2021

10. Inzet van jeugdhulp in het kader van veiligheid Deze cijfers hebben betrekking op de regio exclusief Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem. Cijfers over deze twee gemeenten zijn te vinden in hoofdstuk 11. Deze zijn gebaseerd op een andere databron en worden daarom in een apart hoofdstuk besproken. 2018 1e helft 680 515 115 128

2e helft 728 535 111 157

Veiligheid totaal Jeugdbescherming Jeugdreclassering Preventieve Jeugdbescherming Expertteam 3 3 Tabel 6: aantal cliënten veiligheid per soort.

2019 1e helft 803 623 115 161

2e helft 772 618 120 90

2020 1e helft 788 627 110 115

2e helft 816 652 104 112

2021 1e helft 824 671 99 108

0

1

0

0

3

2e helft 807 654 117 85

In het algemeen is een toename te zien van het aantal cliënten en de kosten veiligheid. Daarbij is in de tweede helft van 2021 een lichte afname van het aantal cliënten en een stabilisatie van de facturatie. Alleen bij de jeugdreclassering is een toename te zien van het aantal cliënten in de tweede helft van 2021 ten op zichten van de eerste helft van 2021. Het is lastig te zeggen of corona een effect heeft gehad op het aantal cliënten. Er is namelijk al een toename van het aantal cliënten sinds de tweede helft van 2019, dus al voor de coronacrisis begon.

Gefactureerde kosten veiligheid € 4.000.000 € 3.500.000 € 3.000.000

Veiligheid - Jeugdreclassering

€ 2.500.000

Veiligheid - Maatregel Jeugdbescherming

€ 2.000.000

Veiligheid - Preventieve Jeugdbescherming

€ 1.500.000

Veiligheid totaal € 1.000.000 Lineair (Veiligheid totaal)

€ 500.000 €0 1e helft

2e helft

2018

1e helft

2e helft

2019

1e helft

2e helft

2020

1e helft

2e helft

2021

Figuur 26: gefactureerde kosten veiligheid per soort. De stippellijn laat de trendlijn zien.

28

Wat betreft de kosten (figuur 26) en gemiddelde cliëntprijs (figuur 27) is een toename te zien door de jaren heen. Bij de maatregel jeugdbescherming en preventieve jeugdbescherming was een lichte daling tussen de eerste en tweede helft van 2021 in gefactureerde kosten, maar nam het aantal kosten per cliënt wel toe. Kosten kunnen stijgen door indexatie of meer complexe casuïstiek waardoor de duur van de zorg en/of de zorgzwaarte toeneemt.

Gemiddelde kosten per cliënt veiligheid € 4.500 € 4.000 € 3.500

Veiligheid - Jeugdreclassering

€ 3.000

Veiligheid - Maatregel Jeugdbescherming

€ 2.500 € 2.000

Veiligheid - Preventieve Jeugdbescherming

€ 1.500

Veiligheid totaal

€ 1.000

Lineair (Veiligheid totaal)

€ 500 €0 2018

2019

2020

2021

Figuur 27: gemiddelde cliëntprijs veiligheid. De gemiddelde cliëntprijs van het expertteam is weggelaten vanwege te lage cliëntaantallen.

29

11. Niet (regionaal) gecontracteerde jeugdhulp 11.1 Expertteam Het JGT, gecertificeerde instellingen en gecontracteerde jeugdhulpaanbieders kunnen een verzoek indienen bij het expertteam voor het inschakelen van een niet-gecontracteerde jeugdhulpaanbieder. Het expertteam bestaat uit een vertegenwoordiging van de toegangsteams jeugd, jeugdhulpaanbieders, de voorzitter van de Trajectberaad Complexe Casuïstiek, een projectondersteuner en contractmanager vanuit Serviceorganisatie zorg. Het expertteam oordeelt of de hulpvraag beantwoord kan worden in de regio door een gecontracteerde jeugdhulpaanbieder of dat de inzet van een niet gecontracteerde zorgaanbieder noodzakelijk is. Er vindt dus geen inhoudelijk advies plaats. Het aantal cliënten vanuit het expertteam is de afgelopen jaren toegenomen (figuur 28). Ook in 2021 is er nog steeds sprake van een toename: zo'n 10%. Het expertteam verklaart deze stijging als volgt: • • • • •

• •

Er zijn meer zichtbare eisen aan het verstrekken van een PGB gesteld, waardoor minder ouders voor een PGB kiezen. Ouders zijn na een tijdje overbelast door het beheren van een PGB en/of blijvende of toenemende problematiek binnen het gezin. Hierdoor wordt de PGB omgezet naar ZIN. De toegangsteams sturen er steeds meer op om ZIN in te zetten voordat ze een PGB overwegen. Het lijkt bij de toegangsteams en GI's duidelijker te zijn waarvoor en wanneer het expertteam ingezet kan worden. Er zijn veel wachtlijsten/capaciteitsgebrek bij gecontracteerde partijen waardoor toegangsteams bij urgente problematiek als oplossing soms een niet gecontracteerd aanbod overwegen als een van de mogelijkheden. Bij echt urgente problematiek waar het gecontracteerd aanbod niet snel genoeg op ingezet kan worden, ziet het expertteam uit ethisch oogpunt genoodzaakt om daarin mee te gaan. Er zou voldoende aanbod moeten zijn bij gecontracteerde partijen, maar door weinig uitstroom is er geen of zeer beperkt ruimte om nieuwe jeugdigen in zorg te nemen. Urgentie in casussen is vaak hoog door o.a. corona, eenzaamheid, depressie etc.

Bepaalde vormen van hulp worden meer ingezet vanuit het expertteam dan andere. Het gaat dan om ambulante hulp, verblijf en GGZ. Eerder in 2021 is een evaluatie uitgevoerd van het expertteam. Daaruit komt naar voren dat bepaalde soorten hulp te weinig beschikbaar zijn in de regio en daarom via het expertteam lopen. Het gaat vooral om aanvragen die betrekking hebben op: • Onderwijs/zorg vragen van jeugdigen die zijn vastgelopen in het onderwijs, of op dat moment geen onderwijs volgen • Genderproblematiek • Hoogbegaafdheid • Cultuursensitief aanbod i.c.m. flexibiliteit in avonden/weekenden • Verblijfsplekken/Gezinshuisplekken • Zorgboerderijen • Dagbesteding voor jeugdigen met ASS-problematiek

30

Figuur 28: aantal cliënten vanuit expertteam per soort hulp. Terwijl het aantal cliënten van het expertteam ook nog toenam in de tweede helft van 2021, namen de gefactureerde kosten iets af tussen de eerste en tweede helft van 2021. Hier zijn eerder al verklaringen voor gegeven: in de tweede jaarhelft wordt in het algemeen minder zorg geleverd vanwege schoolvakanties en specifiek in het najaar 2021 was er minder zorg als gevolg van corona (door quarantaineregels).

Figuur 29: gefactureerde kosten cliënten vanuit expertteam.

31

11.2 LTA Sommige cliënten ontvangen specialistische jeugdhulp middels het Landelijk Transitie Arrangement (LTA). Deze jeugdhulp is zo specialistisch dat de contractafspraken met deze aanbieders via de VNG verlopen. Namens gemeenten heeft de VNG-afspraken gemaakt over de landelijke inkoop jeugdzorg met landelijke aanbieders met een specialistische functie (Jeugd) of voorziening (Wmo/ZG). Dit betekent dat gemeenten weinig invloed kunnen uitoefenen hierop. Er zou bijvoorbeeld wel gekeken kunnen worden welk aanbod regionaal mist. Het aantal cliënten met LTA is door de jaren heen toegenomen, ook nog in 2021. Ten opzichte van 2018 is het aantal cliënten in 2021 meer dan verdubbeld. Deze toename zit vooral bij de ambulante hulp en daarbinnen vooral bij de specialistische GGZ. De toename komt waarschijnlijk door wachtlijsten en uitgestelde zorg. 2018 1e helft 110 101

LTA totaal Landelijk ingekochte zorg: ambulant Landelijk ingekochte zorg: 10 verblijf Expertteam 9 Tabel 7: aantal cliënten LTA per soort hulp.

2e helft 113 102

2019 1e helft 129 122

2e helft 112 106

2020 1e helft 173 157

11 10

2e helft 204 187

2021 1e helft 218 205

2e helft 237 227

10

11

29

29

27

22

5

3

2

1

0

0

De gefactureerde kosten laten daarentegen een daling zien in het tweede halfjaar van 2021, terwijl het aantal cliënten over het algemeen steeg (figuur 30). Bij het expertteam was hetzelfde patroon zichtbaar. Dat betekent dat er minder lange of minder zware zorg is ingezet in de tweede helft van 2021.

Gefactureerde kosten LTA € 1.800.000 € 1.600.000 € 1.400.000 € 1.200.000 € 1.000.000

Landelijk ingekochte zorg: ambulant

€ 800.000

Landelijk ingekochte zorg: verblijf LTA totaal

€ 600.000

Lineair (LTA totaal)

€ 400.000 € 200.000 €0 1e helft

2e helft

2018

1e helft

2e helft

2019

1e helft

2e helft

2020

1e helft

2e helft

2021

Figuur 30: gefactureerde kosten LTA per soort. De stippellijn laat de trendlijn zien.

32

Bij de gemiddelde cliëntprijs valt op dat die bij verblijf blijft stijgen, ook nog in 2021 (figuur 31). Tegelijk is het aantal cliënten met LTA-verblijf vrij laag: zo waren er in de tweede helft van 2021 nog 22 cliënten. Met zulke lage aantallen kunnen enkele cliënten onevenredig veel invloed hebben op (gemiddelde) kosten.

Gemiddelde kosten per cliënt LTA € 50.000 € 45.000 € 40.000 € 35.000 € 30.000

Landelijk ingekochte zorg: ambulant

€ 25.000

Landelijk ingekochte zorg: verblijf

€ 20.000

LTA totaal

€ 15.000

Lineair (LTA totaal)

€ 10.000 € 5.000 €0 1e helft

2e helft

2018

1e helft

2e helft

2019

1e helft

2e helft

2020

1e helft

2e helft

2021

Figuur 31: gemiddelde cliëntprijs LTA. De gemiddelde cliëntprijs van het expertteam is weggelaten vanwege te lage cliëntaantallen. Het is bij LTA moeilijk om precieze duiding te geven. Het specialistische karakter kan snel invloed hebben op de financiën: zoals genoemd kunnen één of enkele cliënten grote invloed hebben op de kosten. Daarnaast kunnen de hulpvragen divers zijn, wat vergelijken lastig maakt. Bij de LTA gaat het ook vaak om GGZ. Landelijk is een toename van complexe GGZ-problematiek rond eetstoornissen en suïcidaliteit. Dit zou ook in de regio kunnen spelen.

33

12. Alphen aan den Rijn & Kaag en Braassem Cijfers voor het regionale deel van Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem zijn zoals eerder beschreven niet gebaseerd op het berichtenverkeer. Aanbieders dienen handmatig facturen in en deze worden bij de gemeenten nog handmatig op het woonplaatsbeginsel gecontroleerd, voordat er een betaling plaatsvindt. Er worden twee soorten facturen handmatig verwerkt: gebaseerd op productie en bulkbetalingen3. De cijfers in dit hoofdstuk gaan alleen over de productie; dit zijn dus kosten die aan een cliënt en aan een product hangen. Verder zijn alleen cliënten en kosten meegerekend waar het woonplaatsbeginsel is goedgekeurd. Tabel 8 en 9 laten de algemene cliëntaantallen en de bijbehorende kosten voor Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem zien. Het aantal cliënten in Alphen aan den Rijn is in 2021 licht gedaald ten opzichte van 2020. De gefactureerde kosten zijn sterk afgenomen in tussen eind 2020 en de eerste helft van 2021. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door minder cliënten en lagere kosten in de gesloten jeugdhulp. In de tweede helft van 2021 nemen de gefactureerde kosten weer wat toe, maar het blijft onder het niveau van 2020 (figuur 31 en 32). In Kaag en Braassem is het aantal cliënten redelijk gelijk gebleven in de afgelopen 2 jaar. De gefactureerde kosten namen tussen begin 2020 en halverwege 2021 sterk af.

In de tweede helft van 2021 namen de kosten weer wat toe, maar ook in Kaag en Braassem blijven de gefactureerde kosten van 2021 lager dan in 2020, door minder cliënten en lagere kosten in zowel de gesloten jeugdhulp als in activiteiten in het preventief justitieel kader. Een uitsplitsing naar soort zorg is in figuren 31 t/m 34 te zien. 1e helft 2020 2e helft 2020 1e helft 2021 Alphen aan den Rijn 320 325 315 Kaag en Braassem 59 50 47 Tabel 8: aantal unieke cliënten Alphen aan den Rijn & Kaag en Braassem in regionale deel. 1e helft 2020

2e helft 2020

1e helft 2021

Alphen aan den Rijn € 2.099.935 € 2.549.144 € 1.723.956 Kaag en Braassem €432.074 € 350.452 € 234.076 Tabel 9: gefactureerde kosten Alphen aan den Rijn & Kaag en Braassem in regionale deel.

3

2e helft 2021 300 52

2e helft 2021

€ 1.939.674 € 274.058

Dit zijn betalingen in het kader van bepaalde projecten bij aanbieders, denk dan aan de aanpak van wachtlijsten. Deze betalingen zijn niet gekoppeld aan een cliënt en kunnen daardoor niet in het berichtenverkeer worden meegenomen. 34

Aantal cliënten Alphen a/d Rijn

Gefactureerde kosten Alphen a/d Rijn

Overig

400

€ 3.000.000

350

€ 2.500.000

300

€ 2.000.000

250

€ 1.500.000

200

€ 1.000.000

150

Jeugdreclassering Jeugdbescherming Gesloten Jeugdhulp

€ 500.000

100

€-

50

1e 2e 1e 2e helft helft helft helft 2020 2020 2021 2021

0 1e helft 2020

2e helft 2020

1e helft 2021

2e helft 2021

Activiteiten in het preventief justitieel kader

Figuur 31 & 32: uitsplitsing aantal cliënten en gefactureerde kosten naar soort zorg. Let op: het aantal cliënten in de grafieken lijkt hoger dan in tabel 8: een cliënt kan meerdere soorten zorg hebben en dus meerdere keren voorkomen in deze figuren. In tabel 8 gaat het om unieke cliënten.

Aantal cliënten Kaag en Braassem

Gefactureerde kosten Kaag en Braassem € 450.000 € 400.000 € 350.000 € 300.000 € 250.000 € 200.000 € 150.000 € 100.000 € 50.000 €-

70 60 50 40 30 20 10 0 1e helft 2020

2e helft 2020

1e helft 2021

Jeugdreclassering

Jeugdbescherming

Gesloten Jeugdhulp

1e helft2e helft1e helft2e helft 2020 2020 2021 2021

2e helft 2021

Activiteiten in het preventief justitieel kader

Figuur 33 & 34: uitsplitsing aantal cliënten en gefactureerde kosten naar soort zorg. Let op: het aantal cliënten in de grafieken lijkt hoger dan in tabel 9: een cliënt kan meerdere soorten zorg hebben en dus meerdere keren voorkomen in deze figuren. In tabel 9 gaat het om unieke cliënten.

35

CIJFERBIJLAGE GEMEENTE HILLEGOM Deze bijlage hoort bij het jaarrapport jeugdhulp 2021. De cijfers zijn gebaseerd op de goedgekeurde facturen die voor maart 2022 zijn verwerkt. Eerst worden cijfers voor de gemeente gepresenteerd en daarna wordt nog een vergelijking gemaakt met andere gemeenten in de regio. Cijfers zijn ook nog bij de SOZ op te vragen als Excel-bestand. Actuele – en verdiepende - cijfers per gemeente zijn terug te vinden in de dashboards. Deze zijn toegankelijk voor beleidsmedewerkers en de trekkers van de segmenten. De dashboards worden tweewekelijks geüpdatet. De cijfers kunnen wel iets verschillen ten opzichte van de jaarrapportage, door een andere peildatum en verschillende definities. Let op: omdat er per gemeente wordt ingezoomd op zorgvormen, kunnen de cliëntaantallen soms erg laag zijn. Dat betekent dat enkele cliënten grote invloed kunnen hebben op de gefactureerde kosten en de gemiddelde cliëntprijs. Aantal cliënten

Figuur 1: ontwikkeling aantal cliënten per zorgvorm.

2018 Rijlabels 1e helft Ambulant Ambulant - Begeleiding Ambulant - Expertteam Ambulant - J&O Ambulant - VG Basis en Specialistische GGZ Basis GGZ GGZ - Expertteam Specialistische GGZ Crisis Crisis - Excl. Expertteam Crisis - Expertteam Dagbehandeling Dagbehandeling - Begeleiding Dagbehandeling - Expertteam Dagbehandeling - GGZ Dagbehandeling - J&O Dagbehandeling - VG Ernstige Enkelvoudige Dyslexie (EED) EED - Excl. Expertteam Landelijk ingekochte zorg Landelijk ingekochte zorg - Expertteam Landelijk ingekochte zorg: ambulant Landelijk ingekochte zorg: verblijf Pleegzorg Pleegzorg - Expertteam Pleegzorg - J&O Veiligheid Veiligheid - Jeugdreclassering Veiligheid - Maatregel Jeugdbescherming Veiligheid - Preventieve Jeugdbescherming Verblijf Verblijf - Expertteam Verblijf - GGZ Verblijf - J&O Verblijf - VG Vervoer Vervoer - Expertteam Vervoer - VG Eindtotaal