D17 Gedeputeerde Staten PZH, rapportage Beter Bestuur 2022.pdf
Tekst van het document
Gedeputeerde Staten
Contact JH van de Beld jh.vande.beld@pzh.nl dr. D.M. Berkhout dm.berkhout@pzh.nl Provinciehuis Postbus 90602 2509 LP Den Haag T 070 - 441 66 11 www.zuid-holland.nl/contact
Aan de griffiers in Zuid-Holland
Ons kenmerk PZH-2022-821139187 DOS-2019-0008364 Bijlagen 1
Onderwerp Rapportage Beter Bestuur 2022 Geachte heer, mevrouw , In 2020 ontving u van ons het programma Beter Bestuur 2020-2023. Begin 2022 stuurden wij u daaropvolgend de voortgangsrapportage. Hierbij ontvangt u van ons de rapportage Beter Bestuur, waarin wij terugblikken op de acties die wij samen met u hebben uitgevoerd in het kader van de kwaliteit van het openbaar bestuur. Ook worden de bestuurlijke ontwikkelingen per deelgebied van Zuid-Holland beschreven. In het bijzonder vragen wij uw aandacht voor het onderzoek ‘Participatie en vertrouwen’. Daarvan zijn de rapporten zijn op de website van Kennis Zuid-Holland te vinden. Op 15 maart 2023 vinden de Provinciale Statenverkiezingen plaats. Hierop volgt een nieuw college waarin mogelijk een nieuwe invulling wordt gegeven aan de bestuurlijke portefeuille. Over deze invulling zullen wij de komende tijd met u in gesprek gaan. Indien u vragen heeft, horen wij dat graag.
Hoogachtend, Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland, secretaris,
voorzitter,
drs. M.J.A. van Bijnen MBA
drs. J. Smit
Bijlagen: - Rapportage Beter Bestuur
Rapportage programma Beter Bestuur 2022 December 2022
Zandvoort Aerdenhout
A10 Osdorp
Heemstede
Vijfhuizen
Cruquius
Badhoevedorp Nieuwe meer
Bennebroek
Vogelenzang
Duivendrecht
A9 SCHIPHOL
Oosteinde
Hoofddorp
Amstelveen
A9
Weerestein
Gaasperplas
De Zilk
Ouderkerk
N 442
Hillegom
Ruigenhoek
HILLEGOM
Oosterduinse Meer
Arnoud
Halfweg
N 207
A4
NieuwVennep
N 208
Lisse
Noordwijkerhout
Amstel
N 206
NOORDWIJK
Abcoude
Nes a/d Amstel
Aalsmeer
Rijsenhout
LISSE
Noordwijk aan Zee De Engel
N 443
Baambrugge
Rooversbroek
Westeinder Plassen
Teijlingen
N 444
Sassenheim
Weteringbrug
A44
Klinkenberg
Noorden
Ter Aar
VOORSCHOTEN
Oude
Groenendijk
N 11
Rijn
N 231
Me
Zegerplas
Hoorn
Zuideinde
N 207
Zuidhoek
HazerswoudeRijndijk
Haarzuil Zegveld
Weipoort
Zuidbuurt
N 209
Bent
ZOETER-
Kamerik
Hazerswoude-Dorp
Gelderswoude
Stompwijk
Zwammerdam
N 11
ALPHEN AAN DEN RIJN
WOUDE
N 206
Westeinde
Vleut Loete
LEIDSCHENDAM-
Voorweg
Zoetermeerse Plas
Woerden
Spoelwijk
N 455
Hogeveen
Voorburg
OudBodegraven
N 207
ZOETERMEER
Nieuwerbrug
Tempel
N 209
A12
N 459
ReeuwijkDorp
Zoetermeer
Nootdorp
Reeuwijk
Kruisweg
Noukoop
Wateringen
N 470
A4
N 213
Dijckerwaal
N 220
N 222
Schipluiden
dka naa
A13
Kruiningergors
N 471
Rozenburg
Kralingse Veer
SCHIEDAM
Vlaardingen
sch eI
Kadijk
KRIMPEN
Berkenwoude
Groot Hitland
De Hem
Gelkenes
Langerak
Bergambacht Broek
Nieuwpoort
Graafland
Ammerstol
N 478
Groot-Ammers
Meerkerk
A/D IJSSEL
Lek
N 476
Hoek
N 216 N 479
Den Dool
N 477
Krimpen a/d Lek
Opperduit
Streefkerk
Goudriaan
N 480
Heijplaat
A4
Slikkerveer
ROTTERDAM
Vierpolders
Minkeloos
Brandwijk
MOLENLANDEN
N 480
Vuilendam
Hoogvliet Geervliet
N 494
Nieuwenhoorn
N 218
N 492
N 493
Rhoon
Zuidland
M aas
KleineLindt
Oud-Beijerland
N 482
Groote Lindt
Zinkweg
A29
Oosthoek
N 489
GORINCHEM
Beneden Merwede
ui
Greup
Westmaas
Sleeuwijk Woudrichem
Werkendam de Merwe
Zwanegat
's-Gravendeel Maasdam
Klaaswaal
Wieldrecht
DORDRECHT
N 217
Uitwijk
N3
lie
Oudendijk
t
Oudendijk
HOEKSCHE
WAARD
Sommelsdijk
Oudesluis
Nieuwendijk Kralingen
Middelharnis
N 487
Zuid-Beijerland
ijke
Almkerk
Nieuwendijk
N 491
N 488
Bommelskous
he Kil D ordtsc
Hernesseroord
GOEREE-OVERFLAKKEE
BovenHardinxveld
A16
Sp
Vuurbaken
Zuidzijde
Dirksland
A15
Sliedrecht
N 490
St. Anthoniepolder
Zwartsluisje
Ha rin gv
Gorinchem
Kaloeve
Neder-Hardinxveld
Puttershoek
Mijnsheerenland
Piershil Goudswaard
Melissant
GIESSENDAM
Giessendam
Dordrecht
Blaaksedijk
N 215
L ing e
Schelluinen
Achter-Lindt
Nieuw-Beijerland
Visschershoek
Baanhoek
ZWIJNDRECHT
Reedijk
HARDINXVELD-
Oosteind
PAPENDRECHT
Zwijndrecht
N 217
Stellendam
Giessenburg
SLIEDRECHT
Papendrecht
Hendrik-IdoAmbacht
Kijfhoek
GiessenOudekerk
Wijngaarden
IDOAMBACHT
Heerjansdam
Barendrechtsche Veer
Heinenoord
Goidschalxoord
Hekelingen
Simonshaven
ord
Ou d e
Oudenhoorn
HENDRIK-
Rijsoord
N 214
No
NISSEWAARD
Hellevoetsluis
Arkel
Oud-Alblas
Oostendam
Koedood
Beerenplaat
N 497
Wevershoek
BARENDRECHT
Biert
N 57
Goedereede
Ouddorp
Hoogblokland
Pinkeveer
N 216
Barendrecht
ALBRANDSWAARD
IJzerenbrug
HELLEVOETSLUIS
Hofwegen
Ridderkerk
Carnisse
Smitshoek
Hoornaar
Molenaarsgraaf
N 481
ALBLASSERDAM
Zwet
Poortugaal
Spijkenisse Abbenbroek
Alblasserdam
RIDDERKERK
A15
A27
Overslingeland Gijbeland
Bleskensgraaf Heenvliet
Noordeloos
Ottoland
De Donk
NieuwLekkerland
Kinderdijk
N 218
Rockanje
N 214
Lekkerkerk
Pernis Zwartewaal
N 496
Havenhoofd
Ameide
Benedenberg
N 210
N 474
Nieuwe Maas
BRIELLE
Oostdijk
Achthoven
Sluis
N 210
Krimpen a/d IJssel
Brielle
WESTVOORNE
Jaarsveld
Cabauw Tienhoven
Schoonhoven
KRIMPENERWAARD
Ouderkerk a/d IJssel
Capelle a/d IJssel
Schiedam
Strype
Stuifakker
Bonrepas
N 475
VLAARDINGEN
Tinte
Lopik
Schoonouwen
Benedenheul
A/D IJSSEL
A16
MAASSLUIS
Helhoek
Benedenkerk
Lage Weg
N 219
CAPELLE Kralingsche Plas
Rotterdam
N 218
Polsbroek
Bovenberg
Maassluis
Oostvoorne
Achterbroek
IJssellaan
Nieuwerkerk a/d IJssel
Terbregge
N 209
Maasland
A20
N 15
Oostvoornse Meer
Vlist
Kerkbuurt
MIDDEN-DELFLAND
weg
Stolwijk Bovenkerk
Zweth Kandelaar
l
Het Beijersche
s che IJss el
Cal an
Polsbroekerdam
N 207
Gouderak
A20
Negenhuizen
Gaag N 468
Maasdijk uw eW ater
Benschop
ll a
Vlis t
Moordrecht
Nesselande Zevenhuizer Plas
Oud Verlaat
Ho
Stein
Haastrecht
N 209
Abtswoude
Hekendorp
N 207
ZUIDPLAS
Bergschenhoek N 471
Westerlee
N 223
Nie
Rodenrijs
Hodenpijl
N 223
N 223
ROTTERDAM
N 470
N 468
Blaker
De Lier
Heenweg
el Jss N 228
N 457
N 219
Rottemeren
LANSINGERLAND
N 472
Oude Leede
N 467
Hoek van Holland
Zevenhuizen
Berkel en
N 470
DELFT
Oudewater
Gouda
GOUDA
nd
Den Hoorn
't Woudt
Hogebrug
N 457
N 453
Bleiswijk
Hol
N 222
Plassen
Noordeinde
land
Honselersdijk
Naaldwijk N 467
Pijnacker
NOOTDORP
N 473
Delfgauw
's-Gravenzande N 211
PIJNACKER-
Delft
N 211
N 452
N 454
De Rotte
N 211
Kwintsheul Mariendijk
Oukoop
WADDINXVEEN
N 209
Vlieland
Rolpaal
N 213
WESTLAND
Driebruggen Sluipwijk
Katwijkerlaan
N 464
N 211
Montfoort
Reeuwijksche
Rijswijk N 211
Poeldijk
Linschoten
Waarder
BODEGRAVEN-REEUWIJK
OudReeuwijk
Waddinxveen
Moerkapelle
Harmelen e Rijn
Weijpoort
Bodegraven
Haagoord
A12
Ou d
Zuidzijde
Boskoop
Leid
Weijland
N 458
Noordzijde
Benthuizen
Wilsveen
Gouwe
VOORBURG
Monster
ije
Meije Westeinde
N 447
RIJSWIJK
Kockengen
Achttienhoven
Aarlanderveen
Vlietland
N 440
Leidschendam
Woerdense Verlaat
Vrijhoeven
Alphen aan den Rijn
Voorschoten
N 44
Slikkendam Nieuwkoopsche Plassen
N 447
ZoeterwoudeDorp
Nieuwkoop
Ridderbuurt `s-Molenaarsbuurt
Koudekerk a/d Rijn Gnephoek
N 448
A4
N 463
N 460
Hoge Rijndijk Achthoven
Bre
Noordsebuurt Noordse Dorp
NIEUWKOOP
N 446 N 446
LEIDERDORP
Rijndijk
Gooland
Nieuwerter-Aa
Zevenhoven
N 461
Woubrugge
Ofwegen
LEIDEN
Maaldrift
Deijl
Den Haag
A2
re ch t
N 462
Papenveer
Hoogmade
Leiden
Wassenaar
N 14
Plassen
Korteraar
N 446
Leiderdorp
Valkenburgse Meer
WASSENAAR
’S-GRAVENHAGE
Nieuwveen
ij d
Woudse Dijk
KAAG EN BRAASSEM N 445
N 441
Rijksdorp
Langeraarsche
Oud-Ade
OEGSTGEEST N 206
Wilnis
Kro m
Noordeinde
M me
Warmond
Oegstgeest Valkenburg
Langeraar
meer
Rijnsburg
Katwijk aan den Rijn
Vinkeveen
Mijdrecht N 231
Braassemer-
Rijpwetering
N 444
KATWIJK
Bilderdam
Rijnsaterwoude
Nieuwe Wetering
Kager Plassen
De Banken Blokland
N 207
Roelofarendsveen
TEYLINGEN
N 449
Vriezekoop
Leimuiden Oude Wetering
Kaag Oosteinde
N 206
Vinkeveense Plassen
Kudelstaart
De Klei
Katwijk aan Zee
Uithoorn De Kwakel
Abbenes
N 450
Voorhout NoordwijkBinnen N 451
Mookhoek
Strijen
N 215
Middelsluis
Tiengemeten
Brouwershaven
Schenkeldijk
Hank
De Klem
Stad aan 't Haringvliet
Looperskapelle
Numansdorp
Schuring
Mee
Dussen
Nieuwe-Tonge
Zonnemaire
Den Bommel
Strijensas
Herkingen N 498
Battenoord
Zuidzijde
Drimmelen Hol land sch
Grevelinge n N 59
Noordgouwe
Oude-Tonge
Kerkwerve
N 498
Dreischor
Achthuizen
Geertruidenberg
D ie p
Hooge Zwaluw
Willemstad
Schuddebeurs Kranendijk
A59
Raamsdonksveer
A17
Ooltgensplaat
Sirjansland
Lage Zwaluw
Raamsdonk
Waspik
Helwijk
De Langstraat
Made Zevenbergschehoek
Bruinisse
Klundert
Zierikzee
Nieuwerkerk
Kra mm er
Oosterland
erak Volk
A16
A59 's-Gravenmoer
Dinteloord
Fijnaart
A59
Zevenbergen
Dongense Vaart
Oosterhout
Langeweg
Anna Jacobapolder
Ouwerkerk
Wagenberg
Heijningen
Terheijden
Sint Philipsland
Stampersgat
Dongen
Inhoudsopgave 1.
Aanleiding
2. Inleiding 2.1 2.2
5
Raadsverkiezingen 2022 Prangende kwesties
3. Programmalijnen 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
Effectief en Presterend Responsief en Verbonden Robuust en Integer Lerend en Innoverend Conclusies programma
4. Rapportage per deelgebied 4.1. Holland Rijnland 4.1.1 Duin- en Bollenstreek 4.1.2 Leidse Regio 4.1.3 Rijn- en Veenstreek 4.2 Midden-Holland 4.3 Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH) 4.3.1 Haaglanden 4.3.2 Rotterdamse regio 4.3.3 Voorne-Putten 4.4 Zuid-Holland Zuid 4.4.1 Drechtsteden 4.4.2 Alblasserwaard 4.4.3 Zuid-Hollandse Eilanden
Bijlage Actielijst en programmalijnen
2
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
3
< inhoud
6 6
8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 20 21 21 25 27 28 29 30 31
34
1. Aanleiding Op 22 september 2020 stelde het college van Gedeputeerde Staten het programma Beter Bestuur vast. Op 16 februari 2022 is de Voortgangsrapportage daarvan besproken in Provinciale Staten. Voor u ligt de rapportage over de inzet vanuit het gehele programma gedurende de afgelopen jaren. Met deze rapportage geeft het college invulling aan de in de Statencommissie Bestuur, Maatschappij en Middelen van 16 februari jl. gedane toezegging te rapporteren over het gehele programma en de bestuurlijke ontwikkelingen in de regio. De rapportage bestaat uit drie hoofdstukken: 1. inleiding; 2. een rapportage van het programma per programmalijn en 3. de bestuurlijke ontwikkelingen per gebied. De terugblik op het programma op actieniveau vormt de bijlage.
< inhoud
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
3
Op het moment dat ons college verslag doet aan Provinciale Staten (PS) over onze activiteiten op het gebied van de Kwaliteit van het Openbaar Bestuur is het pas twee jaar geleden dat wij het programma Beter Bestuur vaststelden. Het lijkt echter een eeuwigheid geleden. In dit programma dat wij aan PS in 2020 toestuurden stonden de gevolgen van de coronapandemie nog centraal. Daarbij werd het woord crisis niet geschuwd. Toch was de toon van dit stuk gematigd positief. De uitdagingen die we beschreven waren fors, maar we hadden de indruk dat het openbaar bestuur de handschoen kon opnemen. In de voortgangsrapportage die wij eind 2021 aan PS toestuurden was die toon al veranderd. Wij wezen op het – mede door de Toeslagenaffaire en de langdurige en incidentrijke kabinetsformatie – drastisch dalende vertrouwen van de inwoners in het politiek bestuur. Wij uitten ons vertrouwen dat deze afname geen structureel karakter zou hebben. In 2022 staat dit vertrouwen onder druk.
Geconfronteerd met de gevolgen van een niet te voorziene oorlog in het Oosten van Europa, de niet alleen daaraan te wijten energiecrisis, een torenhoge inflatie en dalende koopkracht, een weinig indrukwekkende aanpak van het asielvraagstuk en de gevolgen van de gaswinning in Groningen en een jaar van protesten tegen de stikstofaanpak, lijkt het woord "crisis" de enige stabiele factor in ons dagelijks nieuws te zijn geworden. Er is wel sprake van enige taalvervuiling, want veel van genoemde vraagstukken zijn ons niet bij heldere hemel overkomen, maar het gevolg van te langdurig uitgestelde maatregelen om deze "crises” te voorkomen.
4
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
In het recentste onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau lezen wij dat de helft van de Nederlandse inwoners het vertrouwen in de overheid heeft verloren, vooral ook doordat men de indruk heeft dat het openbaar bestuur nauwelijks in staat blijkt deze "crises" het hoofd te bieden. Ook in het Webinar van het Centrum voor Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel van juni jl. nemen de vijf betrokken hoogleraren onomwonden het woord "vertrouwenscrisis" in de mond om de relatie tussen overheid en inwoners te omschrijven. Dit alles ontstijgt uiteraard de invloed van het provinciaal bestuur van Zuid-Holland. Het heeft echter wel repercussies voor de omstandigheden waarin wij kunnen werken aan de provinciale kerntaak: de Kwaliteit van het Openbaar Bestuur. De urgentie van dat werk is alleen maar toegenomen. In de navolgende hoofdstukken kunt u lezen welke zaken en taken wij in dit kader de afgelopen jaren – samen met gemeenten, waterschappen en maatschappelijke organisaties in onze provincie – hebben uitgevoerd. Ook richten wij – met inachtneming van de komende Statenverkiezingen – de blik op de uitdagingen die ons in de nabije toekomst te wachten staan.
< inhoud
2. Inleiding Het lijkt aan het eind van 2022, als de ene "crisis" voortvarend over de andere heen rolt, bijna overmoedig om nog iets positiefs te zeggen over de staat van het openbaar bestuur. En toch stellen wij met tevredenheid vast dat de programmatische aanpak die wij met Beter Bestuur zijn gestart goed werkt. De vier begrippenparen die wij samen met de gemeenten en waterschappen in Zuid-Holland als uitgangspunten voor goed openbaar bestuur hebben benoemd zijn naar oordeel van onze bestuurlijke partners niet alleen analytisch juist, maar blijken in de praktijk goed hanteerbaar als handelingslijnen. Samen met onze bestuurlijke en maatschappelijke partners constateren wij dat de provincie Zuid-Holland als lerend netwerk is versterkt. Wij zien ook elders in het land enige navolging van deze aanpak. Hieronder geven wij aan wat wij in het kader van de vier uitgangspunten/ handelingslijnen hebben opgepakt en uitgevoerd. Daarna belichten wij de ontwikkelingen in de diverse gebieden/regio's van Zuid-Holland. In deze inleiding gaan wij in op enkele meer algemene vraagstukken.
< inhoud
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
5
2.1
Raadsverkiezingen 2022
In de eerste plaats is dit een goed moment om terug te blikken op de verkiezingen voor de gemeenteraden in onze provincie. De opkomst bij deze verkiezingen was net als elders in het land schokkend laag. Onderzoek levert geen duidelijke oorzaken op. Het lijkt vooral een kwestie van een algemene afname van vertrouwen bij inwoners in het openbaar bestuur. Er was overigens een lichtpuntje – specifiek in Zuid-Holland – te constateren bij de opkomst op 16 maart. Uitgerekend in de gemeenten in onze provincie die in het recente verleden zijn gefuseerd – vaak op provinciaal initiatief – was sprake van een opvallende stijging van de opkomstcijfers. Inmiddels zijn in alle gemeenten nieuwe colleges van B&W gevormd en de college- en raadsakkoorden bekend. Wat betreft de kwaliteit van het openbaar bestuur constateren wij enkele bredere ontwikkelingen. Een groot aantal gemeenten is ernstig bezorgd over hun financiële positie op middellange termijn. De Rijksoverheid blijft incidenteel de lokale overheid bijspringen maar verzuimt echter nu al meerjarig de gemeenten een stabiel en afdoende uitzicht te bieden. Wij zijn van oordeel dat deze gang van zaken inmiddels de kwalificatie "onacceptabel" verdient. De praktijk van pappen en nathouden moet nu echt snel worden vervangen door structurele maatregelen gericht op stabiel en duurzaam financieel perspectief – voor gemeenten én provincies.
Een significant aantal gemeenten benoemt het steeds hardnekkiger probleem om voldoende gekwalificeerd personeel te vinden. Dit bredere vraagstuk van de krapte op de arbeidsmarkt schuurt bij veel gemeenten vooral als het gaat om het oppakken van nieuwe opgaven, waarbij worden genoemd de woningbouwopgave, de energietransitie en de invoering van de Omgevingswet. Echt opvallend – en dit benoemen wij specifiek – is dat in geen enkel college- of raadsakkoord nog de bestuurlijke toekomst van de gemeente ter discussie wordt gesteld. Voortgezette zelfstandigheid is voor alle gemeenten uitgangspunt. Dat is – zover onze herinnering
6
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
teruggaat – voor het eerst. Wij spreken het vermoeden uit dat er niet ineens geen enkele aanleiding meer is om een discussie te voeren over die zelfstandigheid, maar dat er sprake is van een politiek feit. De afloop van het dossier Scherpenzeel in combinatie met de landelijke politieke stemming en de resulterende handelingsverlegenheid bij de provincies (aldus omschreven door de minister van BZK) maakt dat gemeenten zich niet langer gestimuleerd voelen deze discussies aan te gaan. Het resultaat is dat het moratorium op "van bovenaf" nu gepaard gaat met een moratorium op "van onderop". Wij vinden dit een punt van zorg dat in de komende collegeperiode onze aandacht verdient. In veel gemeenten is de formatie van een nieuw college een flinke uitdaging gebleken, vooral ook als gevolg van de nog steeds toenemende fragmentatie van de lokale politiek, waarbij een ratio van circa 20 fracties op 25 raadsleden niet meer uitzonderlijk is. De trend van een groeiende populariteit van lokale partijen, vaak verdeeld over meerdere fracties, zet door. Er lijkt enig verband met het sterk op lokale belangen en vraagstukken gerichte karakter van veel gemeentelijke akkoorden.
2.2 Prangende kwesties In zowel de rapportages over het programma Slimmer en Sterker Bestuur in de vorige periode als in ons programma Beter Bestuur en de voortgangsrapportage daarover hebben wij steeds aandacht gevraagd voor de onhoudbaarheid van de bestuurlijke inrichting op "regionaal" niveau. De gestaag toenemende organisatie van belangrijke overheidstaken in door de Rijksoverheid verplicht opgelegde samenwerkingsverbanden in combinatie met verbanden die de gemeenten zelf onderling aangaan, heeft geleid tot een chaotische wildgroei van regionale samenwerkingsverbanden die zich onttrekken aan de bestuurlijke hoofdstructuur en de daarbij
"Uit onderzoek blijkt dat maar liefst gemiddeld 51% van het gemeentelijk budget onder beslag ligt van min of meer opgelegde regionale samenwerking." Prof. Mr. Dr. D.J. Elzinga, hoogleraar staatsrecht Rijksuniversiteit Groningen
< inhoud
De onheldere en chaotische wijze waarop de Rijksoverheid het binnenlands bestuur benadert kan op korte termijn ook de provincies fors gaan raken. Bij de aanpak van de "ruimtelijke puzzel" die wij per juli 2023 gelegd moeten hebben blijkt bij de departementen voortdurend begripsverwarring over de rol van "regio's" of provincies. De provincies staan voor integrale afwegingen waarbij wij vaak weinig greep hebben op de onderdelen van die afweging. Er is Elzinga constateert ernstige weeffouten in onze bij het Rijk een voorkeur zichtbaar voor regionale bestuurlijke inrichting op decentraal niveau. Wij samenwerking tussen betrokken decentrale overspreken de hoop uit dat de minister van BZK binnen heden en maatschappelijke partners. De concrete afzienbare tijd deze weeffouten adresseert in een resultaten daarvan zijn uiterst onzeker. Wellicht concept voor een Beleidskader Decentraal Bestuur. moet het oude adagium "Je gaat er over of niet" weer worden afgestoft "Beide zijn nodig, versterkte bewakings- en nu van de gezamenlijke overheden veel daadkracht en slagvaardigheid sturingsmogelijkheden van de minister van BZK in wordt geëist. horende democratische legitimatie. Wij constateren als feit dat de urgentie van dit vraagstuk – benoemd door onder meer de Raad van State, de Raad voor het Openbaar Bestuur en D.J.
Elzinga in zijn "Naar nieuwe vormen van Decentraal Bestuur" - nog niet tot zichtbare acties van ons ministerie van BZK heeft geleid.
de wetgeving en een goed onderbouwd, krachtig en breed gedragen Beleidskader Decentraal Bestuur".
Desalniettemin zien wij onverminderd – met respect en zelfs enige Prof. Mr. Dr. D.J. Elzinga, hoogleraar staatsrecht Rijksuniversiteit Groningen bewondering – hoe de meeste van onze gemeenten in buitengewoon moeilijke omstandigheden het hoofd boven water weten te houden. Dit kan onmogelijk worden toegeschreven aan Tegelijkertijd zien wij dat de lokale bestuurslaag de activiteiten die wij hieronder beschrijven. steeds meer onder druk komt te staan. De combiHet programma Beter Bestuur kan als gezamenlijke natie van toenemende taaktoedeling, personeelsinspanning van decentrale overheden en maatschapgebrek, onzeker financieel perspectief, politieke pelijke partners echter rekenen op veel weerklank instabiliteit en zeer complexe opgaven dreigt een en draagvlak in onze provincie. Veel van deze explosieve cocktail te worden. activiteiten hebben het karakter van zogenaamde "soft power" en zijn niet altijd even zichtbaar. Wij delen op dit terrein uitdrukkelijk de analyse en Als de hierboven genoemde ontwikkelingen zich probleemstellingen van Elzinga, en zijn van oordeel doorzetten kan het echter nodig blijken – en een dat zijn aanbevelingen op korte termijn door de enkele burgemeester en gemeentesecretaris wijst Rijksoverheid moeten worden geadresseerd (niet hier al op – om als provincie in de komende periode per se op alle punten opgevolgd).
weer een iets meer sturende rol te gaan vervullen. Wij hopen dat het ministerie van BZK voldoende wil en vermogen heeft om deze handschoen op te pakken. Wij spreken bewust van "prangende kwesties", die nu te lang voortslepen. Ook gelet op de beschreven "crises" kunnen we het ons niet veroorloven dat ons lokaal bestuur in grote problemen komt. De bestuurlijke inrichting op decentraal niveau moet op korte termijn worden verhelderd en verbeterd. Wij zullen ons daartoe actief gaan inzetten, zowel in IPOverband als zo nodig in directe contacten naar het parlement. Wat ons betreft wordt dit ook een centrale opgave in de komende collegeperiode.
< inhoud
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
7
3. Programmalijnen
8
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
< inhoud
3.1
Effectief en Presterend
Effectief en Presterend gaat over overheden die visie en ambitie hebben en over voldoende realisatiekracht beschikken om de maatschappelijke opgaven aan te pakken. Sinds enige jaren zien we een toenemende aandacht voor de regio’s. In bijvoorbeeld het eindrapport ‘Als één overheid’ van de Studiegroep Interbestuurlijke en Financiële Verhoudingen uit september 2020 wordt gewezen op de noodzaak om vanuit de verschillende overheidslagen meer als één overheid samen te werken aan grote opgaven, maar ook op een herwaardering van het schaalniveau van de regio. Tegelijkertijd zien we dat, naast complexe bedrijfsvoeringsvraagstukken zoals arbeidsmarkt en digitalisering, de toenemende urgentie van de grote maatschappelijke (transitie-)opgaven steeds meer druk legt op de gemeenten. Voor een effectieve aanpak van deze opgaven hebben de meeste gemeenten de benodigde kennis en menskracht niet in huis. De complexiteit van de opgaven en de daarmee gepaard gaande verdeelvraagstukken maken slim samenwerken noodzakelijk. Vanuit deze gedachte zijn we aan de slag gegaan binnen de programmalijn Effectief en Presterend. In de afgelopen jaren hebben we actief ingezet op de discussie over regionale samenwerking.
Dat varieert van gesprekken over kansen voor samenwerking in bijvoorbeeld officieel "Waterwegregio' tot het faciliteren van de samenwerkingsagenda’s in de Zuid-Hollandse Delta en Duin- en Bollenstreek en de onderzoeken naar het functioneren van het
Bestuurlijke Regionale Ecosysteem in Zuid-Holland Zuid en Midden-Holland. Deze acties hebben vele nuttige inzichten opgeleverd en hebben voor beweging in de regio's gezorgd. We verwachten dat dit in de komende periode tot merkbare resultaten gaat leiden. Daarnaast zijn we met vele regio’s in gesprek gegaan over de kansen voor nieuwe Regio Deals. Dit instrument van het Rijk is bedoeld om de brede welvaart in de regio’s te versterken en het is onze ambitie een substantieel deel van de Regio Deals en van de bijbehorende middelen van € 900 miljoen in de komende jaren in Zuid-Holland te laten landen. We willen hierin samen met onze regio's en het Rijk optrekken. We stimuleren regio's om met het instrument van Regio Deals aan de slag te gaan en bieden onze hulp aan. De drie aanvragen Regio Deals voor de vierde tranche (november 2022) vanuit Zuid-Holland worden door ons ondersteund. De aanvragen hebben betrekking op Rotterdam Zuid, Den Haag Zuidwest en Delft West. Recenter is de aandacht voor effectieve samenwerking tussen de regio’s. De provincie heeft het voortouw genomen om de initiatieven rond toekomstige Regio Deals in de verschillende regio’s bij elkaar te brengen. In eerste instantie om van elkaar te leren en in de toekomst wellicht ook om meer samen te werken.
Ook triple helix partners vanuit de kennisinstellingen, maatschappelijke initiatieven en het bedrijfsleven zijn hierbij betrokken. In de komende periode gaan we dergelijke vormen van samenwerking met onze partners verder uitbouwen. Met de kennisinstellingen zijn we in gesprek om onder de noemer ‘Werkplaats Regio Deals ZuidHolland’ onderzoek en concrete toepassing in de Regio Deals bij elkaar brengen. We onderzoeken nog of dit kan worden ondergebracht onder het programma ‘Kennis Zuid-Holland’.
"Een provinciebestuur kan haar taak alleen goed en daadkrachtig uitoefenen vanuit robuuste, samenhangende portefeuilles. Dat is dan ook mijn dringend advies aan de nieuwe Gedeputeerde Staten die na de statenverkiezingen aantreden.’’ Marja van Bijsterveldt, burgemeester Delft
< inhoud
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
9
3.2 Responsief en Verbonden Responsief en Verbonden gaat over overheden die in verbinding staan met, en in staat zijn om te luisteren naar elkaar, hun inwoners, ondernemers en het maatschappelijk middenveld. In 2020 schreven we dat diverse ontwikkelingen, zoals de impact van de grote transities en de gevolgen van de coronapandemie, het voor overheden steeds belangrijker maken om responsief en omgevingsbewust op te treden. Die trend heeft zich in volle vaart voortgezet. Daarvoor hoeven we alleen al te kijken naar de recente maatschappelijke onrust en het toenemende politiek wantrouwen onder inwoners.
Gedragsbioloog Daniel Seesink tijdens de wethoudersbijeenkomst op 7 oktober 2022 in het vernieuwde Provinciehuis.
Tegelijkertijd had het digitale werken een negatief effect op de onderlinge verbondenheid en de kwaliteit van het (bestuurlijke) netwerk. We zijn verheugd dat we het afgelopen jaar in toenemende mate weer fysieke ontmoetingen konden organiseren. We hebben dat volop gedaan met bijvoorbeeld een brede reeks aan activiteiten voor raadsleden, wethouders en griffiers rondom de gemeenteraadsverkiezingen. Daarmee hebben we niet alleen een stevige basis gelegd voor de samenwerking tussen provincie en gemeenten in de komende jaren, maar ook de onderlinge verbindingen tussen gemeenten een belangrijke stimulans gegeven. De komende jaren zullen dit type activiteiten van wezenlijk belang blijven om de interpersoonlijke relaties te versterken en de kwaliteit van het netwerk weer op niveau te brengen. Ook is de aandacht voor bewonersparticipatie de afgelopen jaren niet afgenomen. We hebben op dit thema gemeenten en waterschappen geholpen met advies, kennisdeling en het stimuleren van het gebruik van digitale participatiemiddelen. Zo wisten we via de provinciedeal Digitale Democratie acht gemeenten en een waterschap te helpen met het opzetten van succesvolle digitale participatietrajecten, waardoor zij ook in coronatijd hun inwoners om advies konden vragen bij diverse vraagstukken.
Dat altijd vanuit de gedachte dat participatie geen middel is tegen alle kwalen en er heel goed moet worden nagedacht over zowel de meerwaarde als de keerzijden van de inzet van participatie.
Zoals in de inleiding beschreven hebben de afgelopen jaren voor een groot deel in het teken gestaan van de coronapandemie. Het openbaar bestuur is in staat geweest om krachtig op te treden en de boel draaiende te houden. We hebben op een innovatieve manier weten om te gaan met de digitale middelen die tot onze beschikking stonden. Via het organiseren en stimuleren van digitale netwerkbijeenkomsten, webinars en (open source) digitale participatiemiddelen konden we als provincie een relevante bijdrage leveren aan het in stand houden van belangrijke verbindingen tussen overheden onderling, en met inwoners en het maatschappelijk middenveld.
Met de aanstaande komst van de Omgevingswet, het wetsvoorstel ‘Versterking participatie op decentraal niveau’ en het politiek wantrouwen in de samenleving is de verwachting dat het thema participatie niet van de agenda zal verdwijnen. Het genoemde wetsvoorstel laat zien dat er nog altijd diverse aannames bij de inzet van participatie worden gedaan. De Raad van State bracht een sterk en kritisch advies uit over het wetsvoorstel, onder meer aangaande de vermeende relatie tussen participatie en vertrouwen. Als college onderschrijven wij de kritische notie dat bij participatie zorgvuldigheid en professionaliteit noodzakelijk is. Met trainingen over participatie in relatie tot de "Met het openbaar bestuur in Nederland is het best probleOmgevingswet en het bijgevoegde onderzoek naar de relatie tussen matisch gesteld. We hebben bestuurders nodig die daarboven participatie en vertrouwen onder de arm kunnen wij ook de komende blijven staan: om het pluche cachette te geven als drager van jaren het debat over participatie de samenleving waartoe je het vertrouwen stelt.’’ voeden en daarmee de inzet van participatie verder professionaliCarlo Post, gemeentesecretaris Dordrecht seren.
10
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
< inhoud
3.3 Robuust en Integer Robuust en Integer gaat over overheden die betrouwbaar, transparant, (democratisch) legitiem en integer handelen. Met robuust wordt hier de letterlijke betekenis uit het woordenboek bedoeld: stevig genoeg om tegen een stootje te kunnen. Maar daar wordt uitdrukkelijk niet mee bedoeld dat de overheid onveranderlijk of onverzettelijk moet zijn. Juist vanuit een stabiele en betrouwbare basis kunnen overheden zich beter aanpassen aan nieuwe uitdagingen. Een stabiel bestel maakt improviseren mogelijk, een chaotisch bestel leidt tot verstarring en competentiestrijd. Deze stabiele basis is voor overheden in Zuid-Holland de afgelopen jaren flink op de proef gesteld. Er komen steeds meer opgaven en taken bij, maar de verantwoordelijke is niet altijd voldoende toegerust om die uitdagingen aan te kunnen. Protesterende wethouders, gemeenten in financiële problemen en raadsleden die de grip verliezen op meer en meer regiovorming, het zijn enkele uitingen in de afgelopen jaren van een decentraal bestel wat uit balans dreigt te raken. De titel van het in onze opdracht uitgevoerde Berenschot-rapport blijft onverminderd relevant; het lokaal bestuur moet “Roeien met te korte riemen”. En deze ‘te korte riemen’ maken het schier onmogelijk de almaar toenemende taken en opgaven het hoofd te kunnen bieden.
Als provincie Zuid-Holland hebben we deze problematiek vroeg gesignaleerd en geagendeerd. We hebben kennis vergaard en goede voorbeelden gedeeld. Concreet zijn er bijvoorbeeld naast het Berenschot-onderzoek ook meerdere brieven verstuurd aan het kabinet en parlement, en zijn er diverse bijeenkomsten georganiseerd om goede voorbeelden te delen van kostenbeheersing en sturing in het sociaal domein. Wij hebben daardoor een bijdrage kunnen leveren aan de lobby voor meer middelen voor gemeenten. Ook heeft dit er mede voor gezorgd dat de relatie met de gemeenten in Zuid-Holland is verbeterd. De provincie is niet alleen een toezichthouder op de gemeentefinanciën en de kwaliteit van het lokaal bestuur, maar ook een partner die de problematiek bij gemeenten ziet én daarnaar handelt. We zijn opgelucht dat het Rijk tot 2026 incidenteel geld heeft vrijgemaakt voor gemeenten. Dit heeft op korte termijn voor wat lucht gezorgd. Voor meer structurele oplossingen is het decentraal bestuur,
zoals beschreven in de inleiding over de prangende kwesties, sterk afhankelijk van de Rijksoverheid. In de tussentijd bieden we als provincie ook handvaten aan om beter met de huidige situatie om te gaan. Zo is er voor nieuwe raadsleden een bijeenkomst georganiseerd over grip op regionale samenwerking en zijn de dilemma's onderzocht die komen kijken bij de democratische legitimiteit van het RES-proces. Ook gaat de provincie de besteding van impulsgelden van het ministerie van BZK coördineren, die bestemd zijn om de interne weerbaarheid en slagkracht van kleine(re) gemeenten te versterken
''Er zit een wereld van verschil tussen de principes van het bestuur en de mensen die aan de opgaven werken. In de toekomst liggen er dan ook kansen om meer signalen over en weer te koppelen tussen het Rijk en provincie.'' Ambtelijk gesprek, ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bij ondermijning en andere vormen van oneigenlijke druk. Het fenomeen ondermijning wordt door gemeenten in toenemende mate als vraagstuk geagendeerd en heeft de volle aandacht van zowel veel gemeentebesturen als de provincie. In het bijzonder de Commissaris van de Koning staat burgemeesters actief bij in dit verband. Daarnaast werkt de provincie actief samen met de Regionale Informatie en Expertise Centra bij het ontwikkelen van handelingsperspectieven voor ondermijnende criminaliteit op het gebied van bedrijventerreinen, vakantieparken en glastuinbouw in Zuid-Holland. Verbeteringen vragen soms een lange adem en ook de komende jaren blijft de provincie zich inzetten voor betere financiële en bestuurlijke verhoudingen.
De webinar ‘Grip op Samenwerken’, mede-georganiseerd door het ministerie van BZK, de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en de Vereniging van Griffiers.
< inhoud
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
11
3.4 Lerend en Innoverend
De Zuid-Holland Academie is feestelijk gelanceerd tijdens bijeenkomsten voor raadsleden en wethouders en een lunchbijeenkomst voor Provinciale Staten.
Lerend en Innoverend gaat over overheden die met elkaar en anderen leren, innoveren en durven te experimenteren om oplossingen te vinden voor bestuurlijke vraagstukken en de complexe transitieopgaven. Partners benoemen vaak de verbindende rol van de provincie in het van elkaar leren. De afgelopen jaren heeft de provincie deze rol met succes anders ingevuld. In het verleden organiseerde de provincie kennisbijeenkomsten en -verwerving meestal vanuit eigen inzichten en probleemstellingen. Hierdoor sloten activiteiten niet altijd aan op de behoefte. Vanuit het programma Beter Bestuur heeft samenwerking altijd plaatsgevonden, bijvoorbeeld met de Wethoudersvereniging of de Vereniging van ZuidHollandse Gemeenten. In de afgelopen jaren organiseerden provincie en partners de leergangen Taaie Thema’s en Duivelse Dilemma’s voor bestuurders, directieleden en leidinggevenden en initieerden tal van kennisbijeenkomsten onder de noemer van Zuid-Holland Ontmoet, Blik op Bestuur en Focus op Financiën.
''Wat betreft de Zuid-Holland Academie zou ik zeggen: zet daar vol op in! Daarmee kan je als provincie het lokale bestuur enorm helpen en toon je de nodige nabijheid.’’
Met Kennis Zuid-Holland en de Zuid-Holland Academie is een leercyclus ontstaan. Wanneer een groep van bestuurders, volksvertegenwoordigers en/ of ambtenaren een kennisbehoefte heeft wordt kennis verworven en daarover een leerbijeenkomst georganiseerd. Resultaten worden op beide platforms gepubliceerd, waarmee het leren voor iedereen toegankelijk is. Terwijl de provincie het lerend en innoverend vermogen van decentrale overheden stimuleert, moeten veel gemeenten financieel ombuigen. De complexe transitieopgaven vragen, naast een betrouwbare en robuuste overheid, een overheid die investeert in durf, leren en innovaties. Het lerend en innoverend vermogen van decentrale overheden staat door de huidige financiële situatie onder druk. Komende jaren zal de provincie haar verantwoordelijkheid en rol voortvarend blijven oppakken in samenwerking met partners. Vanuit lerend en innoverend perspectief zal met name worden ingezet op het bekender maken en verder ontwikkelen van Kennis Zuid-Holland en de Zuid-Holland Academie. Daarnaast ziet de provincie een behoefte aan nieuwe vormen van samenwerking om arbeidscapaciteit te vinden, te behouden en te delen als overheden.
Peter Verheij, lid Raad Openbaar Bestuur
De belangrijkste resultaten van de afgelopen jaren zijn de oprichting van de innoverende platforms Kennis Zuid-Holland en de Zuid-Holland Academie. Kennis Zuid-Holland onderzoekt de toekomst van Zuid-Holland door trends te signaleren, thema's te agenderen en kennis te produceren. De Zuid-Holland Academie is het kennis- en netwerkplatform van en voor het openbaar bestuur in Zuid-Holland. De Zuid-Holland Academie is nadrukkelijk in samenwerking met alle beroepsverenigingen en koepelorganisaties in het openbaar bestuur en de Leiden-Delft-Erasmus alliantie tot stand gekomen.
12
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
Gedeputeerde Zevenbergen bij de feestelijke start van de Zuid-Holland Academie.
< inhoud
3.5 Conclusies programma De gekozen werkwijze – Beter Bestuur als coproductie van de decentrale overheden – heeft aantoonbaar geleid tot versterking van Zuid-Holland als lerend netwerk. We zien concreet een forse toename van het aantal verbindingen tussen provincie, gemeenten, waterschappen en instellingen gericht op uitwisseling van kennis, ervaring en probleemoplossend vermogen. In die zin is bijgedragen aan het functioneren van de decentrale overheden in Zuid-Holland als Een Overheid. Onze bestuurlijke partners wijzen hier ook op in hun feedback over het programma. De ruimte om innovaties te ontwikkelen en uit te wisselen is vergroot. Het presterend vermogen en de robuustheid van ons bestuurlijke bestel blijken weerbarstig. Om (nog) meer voortgang te boeken zal meer actieve medewerking van de Rijksoverheid – in het bijzonder het ministerie van BZK - in de komende periode nodig zijn. Concrete resultaten waar het dan om gaat zijn: minder verplichte samenwerkingsverbanden, meer autonomie voor de lokale overheid en bovenal een stabiele en betrouwbare financieringssystematiek.
"De afstand tussen de provincie en de inwoner was groot, maar is aanzienlijk verbeterd in de afgelopen jaren.’’ Ries Jansen, voorzitter van de Zuid-Hollandse Vereniging voor Kleine Kernen
Waar wij het nodig achten dat de Rijksoverheid meer en beter sturend gaat opereren ten aanzien van de bestuurlijke inrichting, sluiten wij niet uit dat dit ook voor ons als provincie in de komende periode gaat gelden. Dit kan het geval zijn als de nu al forse druk op de lokale bestuurskracht nog verder toeneemt en de trend zich voortzet dat gemeenteraden het onderwerp ‘bestuurlijke toekomst’ niet meer zelf agenderen.
"De waarborging van de kwaliteit van het openbaar bestuur is een van de kerntaken van de provincie. Dit programma heeft de betrokkenen vooruitgeholpen in kennis en kunde. Ik ben er trots op.’’ Frederik Zevenbergen, gedeputeerde Bestuur en Maatschappij provincie Zuid-Holland
< inhoud
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
13
4. Rapportage per deelgebied
14
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
< inhoud
Hillegom Noordwijk Lisse
Teylingen Katwijk
Kaag en Braassem
Oegstgeest
Daarbij is, naast nauwe samenwerking tussen gemeenten, ook samenwerking met de provincie van groot belang. De regio ziet drie gebiedsgerichte proposities en een aantal meer thematische proposities voor zich, waar ze de komende periode aan wil gaan werken:
Nieuwkoop Leiden
Leiderdorp
Voorschoten Zoeterwoude
Alphen aan den Rijn
•
Gebiedsgericht: – Stedelijke as (van Katwijk/Noordwijk via Leiden richting Alphen aan den Rijn); – Duin- en Bollenstreek; – Landelijke en groene gebied (met name Groene Hart).
•
Thematisch: – Doorfietsroutenetwerk; – Agenda Economie en Brede Welvaart; – Gezonde en energieke netwerken; – Regionale Herontwikkelingsmaatschappij Bedrijventerreinen; – Verdere ontwikkeling RES.
4.1 Holland Rijnland Holland Rijnland is het samenwerkingsverband van dertien gemeenten in de Leidse regio, de Duin- en Bollenstreek en de Rijn- en Veenstreek, waarin wordt samengewerkt aan een sterke, gezonde en toekomstbestendige regio. Om dit te realiseren heeft Holland Rijnland een aantal richtinggevende documenten opgesteld die ook in de voortgangsrapportage Beter Bestuur 2021 zijn beschreven. Dit betreffen de Regionale Omgevingsagenda (ROA), de Regionale Mobiliteitsstrategie (RSM) en, samen met gemeenten, provincie en waterschap, de Regionale Energiestrategie (RES 1.0). De hierin beschreven opgaven en uitdagingen van de regio leveren een groot ruimtelijk verdelingsvraagstuk op. De Regionale Woonagenda en de Herziening van de regionale huisvestingsverordening volgen nog het komende jaar. De bovengenoemde strategische documenten wil Holland Rijnland nu gaan omzetten naar uitvoering.
Bovengenoemde proposities komen straks samen in een Investeringsagenda, die inzicht gaat geven in de aanpak, termijnen en financiering. Momenteel is het Dagelijks Bestuur van Holland Rijnland bezig focus aan te brengen in de proposities. Naar verwachting loopt dat proces tot en met januari 2023. Op 8 november jl. heeft het Dagelijks Bestuur van Holland Rijnland met Gedeputeerde Staten
< inhoud
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
15
gesproken over onder meer de proposities. Afgesproken is om samen verder te spreken over de samenwerking en het verdere proces. Het Dagelijks Bestuur van Holland Rijnland heeft een nieuwe samenstelling en deze is gepresenteerd op het Holland Rijnland Regiocongres van 14 september 2022. Het voorzitterschap is, net als voorheen, in handen van burgemeester Lenferink van de gemeente Leiden. Het Koninklijk Paar met de vijf burgemeesters van de Duin- en Bollenstreekgemeenten op 7 april jl
Ook de Commissaris van de Koning vraagt regelmatig aandacht voor de uitvoering van de plannen in de streek. Dat deed hij bijvoorbeeld in het nawoord van het eindverslag van de Economic Board Duinen Bollenstreek. Daarin schrijft hij:
Hillegom
Noordwijk
Lisse
”Regel de uitvoering en stap daarbij over de schaduw van de deelbelangen heen”.
Teylingen
Katwijk Oegstgeest
Kaag en Braassem
Jaap Smit, Commissaris van de Koning provincie Zuid-Holland Wassenaar
Leiden
Leiderdorp
Voorschoten
4.1.1
Alphen aan den Rijn
Duin- en Bollenstreek
De Duin- en Bollenstreek bestaat uit de vijf gemeenten Hillegom, Lisse, Teylingen, Noordwijk en Katwijk en is gelegen tussen de metropoolregio’s Amsterdam en Rotterdam-Den Haag. De streek is één van de meest welvarende en aantrekkelijke woonregio’s van Nederland vanwege haar veelzijdigheid. Deze veelzijdigheid werd dan ook met trots gepresenteerd door de vijf gemeenten tijdens het streekbezoek op 7 april jl. van het Koninklijk Paar. Koning WillemAlexander en Koningin Maxima maakten die dag kennis met bedrijven en verenigingen en voerden gesprekken over bestuur, de gemeenschap, bollenteelt, toerisme en Space. Koning Willem-Alexander gaf na afloop aan onder de indruk te zijn van alle ontwikkelingen in het gebied en de diverse sectoren.
Zo kan de subregio ‘effectiever en presterend’ worden en een stevigere positie innemen. Dat de Duin- en Bollenstreek hiertoe in staat is heeft zij recent laten zien bij de uitwerking van de mobiliteitsmaatregelen, om de bereikbaarheid van de noordelijke Duin- en Bollenstreek te kunnen garanderen. Nu moet zij doorpakken.
Dat het voor de streek een uitdaging is om van plannen tot uitvoering te komen, werd ook beschreven in de voortgangsrapportage Beter Bestuur van 2021. Om de aantrekkelijkheid van de streek te behouden zijn keuzes en slimme combinaties in de ruimte nodig, bijvoorbeeld ten aanzien van verstedelijking en verdichting versus open landschap voor onder meer de bollensector. Om vanuit die gezamenlijke opgaven aan de slag te gaan hebben de gemeenten in de Duin- en Bollenstreek in 2021, onder begeleiding van bureau Berenschot en met subsidie van de provincie, een ''Het is een mooie streek, en zeer divers. We hebben nieuwe gezamenlijke Uitvoeringsagenda opgesteld. Deze agenda ’Nieuw elan voor mooie plannen gehoord en het is goed om werk te de Duin- en Bollenstreek’ is vastgesteld door maken van de uitvoering (....)'' de vijf colleges van de Duin- en Bollenstreek en voor de gemeenteraadsverkiezingen van Koning Willem-Alexander tijdens het streekbezoek Duin- en Bollenstreek, 7 april 2022 maart 2022 gepresenteerd aan de gemeente-
16
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
< inhoud
Noordwijk
raden. De agenda is opgesteld langs de vier lijnen uit de eerder opgestelde Strategische Agenda Ruimte:
Teylingen Katwijk Oegstgeest Kaag en Braassem
1. Aantrekkelijke kustplaatsen en duinen (vitale streek) 2. Balans economie, duurzaamheid, toerisme/ recreatie, wonen, leefbaarheid 3. Goed wonen en werken en 4. Netwerken en verbindingen.
Leiderdorp Leiden Wassenaar
Voorschoten
Zoeterwoude Alphen aan den Rijn
Deze vier lijnen krijgen in de Uitvoeringsagenda een concretere invulling aan de hand van zes topprioriteiten:
Leidschendam-Voorburg
Zoetermeer Den Haag
4.1.2
De zes topprioriteiten.
De volgende stap is de daadwerkelijke uitvoering van de Uitvoeringsagenda en het betrekken van de andere partijen in triple helix verband. Zo zijn de gemeenten bezig met het werven van een kwartiermaker voor de komende realisatiefase en wordt momenteel bezien op welke wijze de Economic Board Duin- en Bollenstreek, die vier jaar geleden door de gemeenten werd ingesteld, in 2023 doorgang vindt. De Uitvoeringsagenda laat zien dat men zich ervan bewust is dat de uitvoering een impuls moet krijgen. Ook in de coalitie- en raadsakkoorden wordt het belang van samenwerking in deze subregio genoemd. Na de gemeenteraadsverkiezingen die dit jaar plaatsvonden zijn er bij de gemeenten in de Duin- en Bollenstreek wisselingen van partijen in het college en is ook de samenstelling van de gemeenteraden gewijzigd. Er is echter geen sprake van grote (koers-) wijzingen. Meest opvallend is dat de christelijke partijen in Katwijk hun meerderheid kwijt zijn. Het CDA zit niet langer in het college en heeft plaats gemaakt voor de lokale partij DURF. In Noordwijk is de nieuwe lokale partij ‘De Partij voor de Inwoners’ met een wethouder toegetreden tot het college van Noordwijk.
Leidse Regio
De Leidse regio is een aantrekkelijke stedelijke agglomeratie om te wonen, te werken en te recreëren midden in de Randstad. In de Leidse agglomeratie doen de gemeentegrenzen er in het dagelijks leven van inwoners, bedrijven en instellingen niet zoveel toe. De gemeenten kennen dan ook veel gezamenlijke opgaven, waarbij eenieder moet bijdragen aan de kwaliteiten en aantrekkelijkheid van de agglomeratie als geheel. Dit vraagt om een bestuurlijk sterke regio die goed de belangen van de agglomeratie weet te vertegenwoordigen in relatie tot projecten in de eigen gemeente, andere regio’s, steden en het Rijk. Een intensievere samenwerking en aanpak is nodig om het volledig potentieel te blijven benutten. De provincie zet zich veel in voor onder andere het Stationsgebied in Leiden, het Life Sciences & Health cluster en de woningbouw. De gemeenten werken samen op het gebied van o.a. bedrijfsvoering, sociaal domein, economie, warmtetransitie en studentenhuisvesting, maar er kan én moet nog veel meer. Het valt bijvoorbeeld op dat ruimtelijke vraagstukken of concrete ontwikkellocaties veelal zelfstandig worden opgepakt terwijl die in de schaarse ruimte van de agglomeratie vaak nauw met elkaar samenhangen. Als provincie wijzen wij regelmatig op de belangen en trajecten, die voorbij de eigen gemeentegrenzen meespelen.
Het is goed dat de provincie van meerwaarde daarin kan zijn maar het toont ook aan dat er veel te winnen is in het als één geheel besturen van de agglomeratie. Zoals te lezen is in eerdere rapportages, zijn in het verleden diverse pogingen ondernomen om te praten over de intensivering van de samenwerking
< inhoud
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
17
dan wel fusie. Dit heeft niet tot concrete resultaten geleid, maar vooral tot verstarring of elkaars belangen met rust laten. De nieuwe coalitieakkoorden lijken daar geen grote verandering in te brengen. Naar aanleiding van de ontvlechting van de Werkorganisatie Duivenvoorde wil de gemeente Voorschoten haar samenwerking in de Leidse regio organiseren, verder blijven gemeenten vooral uitgaan van zelfstandigheid. Tegelijkertijd schrijven de gemeenten in hun coalitieakkoorden zorgen te hebben over de eigen financiën en ambtelijke capaciteit. De noodzaak van regionale samenwerking voor het realiseren van ambities en opgaven wordt nog steeds onderschreven, maar er is niet tot nauwelijks draagvlak om hierover het gesprek (opnieuw) te initiëren. Gedeputeerde Staten gaan waar nodig de gesprekken aan over de gedeelde zorgen en blijven de oproep doen om het gesprek te voeren over de verbetering van de samenwerking en toekomstbestendigheid van de eigen organisaties. Lisse
Teylingen
Kaag en Braassem
Nieuwkoop Leiderdorp
Alphen aan den Rijn
Bodegraven-Reeuwijk
Zoetermeer
Lansingerland
Zuidplas
Waddinxveen Gouda
4.1.3
Rijn- en Veenstreek
De Rijn- en Veenstreek bestaat uit de drie gemeenten Nieuwkoop, Kaag en Braassem en Alphen aan den Rijn. De subregio werkt op verschillende thema’s samen. Zo is in de afgelopen collegeperiode de ‘Strategische agenda Rijn en Veenstreek’ ontwikkeld waarin de uitgangspunten voor een gezamenlijke inzet zijn vastgelegd. Dit heeft tevens als bouwsteen gefungeerd voor de Regionale Agenda van Holland Rijnland. De ambitie van de drie gemeenten is om met de nieuwe colleges op basis van deze strategische agenda te komen tot een uitvoerings- en investeringsagenda waarmee vanuit brede welvaart een bijdrage wordt geleverd aan nationale opgaven.
18
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
Ook werkt de Rijn- en Veenstreek binnen het Hollandse Plassenverband samen op het gebied van waterrecreatie. De netwerkorganisatie Hollandse Plassen werkt bovendien actief samen met de provincie. Onder andere op het gebied van het stimuleren van sport en beweging en het verduurzamen van waterrecreatie. Met behulp van subsidies van de provincie zijn dit jaar de eerste laadpalen geplaatst voor e-sloepen en is een marketingplan opgesteld. Met de uitvoering van dit plan in 2023 wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de doelstellingen die geformuleerd zijn in het Gezamenlijk Programma Waterrecreatie door het Bestuurlijk Overleg Waterrecreatie. Een belangrijke opgave in de Rijn- en Veenstreek is de gebiedsgerichte aanpak Nieuwkoopse Plassen, een stikstofgevoelig Natura 2000 gebied. Bij de gebiedsgerichte aanpak staan drie thema’s centraal: natuurherstel, stikstof en bodemdaling en CO2uitstoot. Bij deze gebiedsgerichte aanpak zijn veel verschillende partijen betrokken zoals de provincies Zuid-Holland en Utrecht, de gemeenten Alphen aan den Rijn, Nieuwkoop en Bodegraven-Reeuwijk, drie waterschappen, de agrarische sector, Natuurmonumenten en maatschappelijke partners.
Noordwijk
Zoeterwoude
In het sociaal domein zal de samenwerking worden geïntensiveerd om maatschappelijke zorg, beschermd wonen en jeugdzorg in de Rijn- en Veenstreek lokaal vorm te geven.
Vanuit de samenwerking Alphen aan den Rijn, Gouda en Woerden (AGW) heeft Alphen aan den Rijn een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van een Strategische agenda voor het Groene Hart. In het Groene Hart komen zoveel ruimtelijke opgaven samen dat ingrijpende herinrichting nodig is. Dit lukt alleen als overheidspartijen meerjarig de handen ineenslaan. Daartoe tekenden op vrijdag 13 mei jl. de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en veertig overheidspartijen de bestuursovereenkomst NOVEX Groene Hart. Hiermee is het Groene Hart het eerste NOVEX-gebied met gezamenlijk opgestelde ontwikkelperspectieven en samenwerkingsafspraken. De overeenkomst vormt de basis voor de ontwikkeling van het gebied, inclusief gezamenlijke uitvoeringsafspraken en investeringsbesluiten. Bodemdaling is voor het Groene Hart een belangrijk onderwerp, waar
< inhoud
verderop in deze rapportage onder regio MiddenHolland meer wordt geschreven, bijvoorbeeld in de Regio Deal Bodemdaling Groene Hart. Maar ook het behouden van ruimte voor dynamiek op het gebied van wonen, werken en bereikbaarheid zijn belangrijke thema’s voor gemeenten in het Groene Hart. Maar ook het behouden van ruimte voor dynamiek en maatwerk op het gebied. In de voortgangsrapportage Beter Bestuur van 2021 werd de wrijving tussen de gemeente Alphen aan den Rijn en de provincie Zuid-Holland benoemd, vooral ten aanzien van woningbouwplannen in de Gnephoek. Inmiddels heeft de minister voor VRO op basis van het onafhankelijke advies van de heer Wim Kuijken, voormalig Deltacommissaris, een brief gestuurd naar de Tweede Kamer over de ontwikkelrichting van de Gnephoek in de gemeente Alphen aan den Rijn. Tot slot zijn er na de gemeenteraadsverkiezingen bij de drie gemeenten andere partijen in het college gekomen en is ook de samenstelling van de gemeenteraden gewijzigd. Er is echter geen sprake van grote (koers-)wijzingen. Het belang van regionale samenwerking, zowel in subregionaal verband als op Holland Rijnland niveau, wordt in alle drie de college- en raadsakkoorden benoemd. Daarbij kennen de gemeenten Kaag en Braassem en Nieuwkoop ook veel samenwerkingen met gemeenten over de grenzen van onze provincie heen.
< inhoud
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
19
Bodegraven-Reeuwijk
Waddinxveen
Gouda Zuidplas
worden kansen en mogelijkheden voor groei van de regio gemist. Krimpenerwaard
4.2 Midden-Holland In de regio Midden-Holland zijn drie van de vijf gemeenten in het recente verleden gefuseerd. De aandacht ging in de periode na de fusies meer naar de gemeente zelf uit en minder naar de omgeving. Inmiddels zijn de gemeenten stappen aan het maken om zich door te ontwikkelen tot gemeenten met oog voor de regio en de bovengemeentelijke maatschappelijke opgaven. Dit moet uiteindelijk resulteren in een sterkere regionale positionering. De centrale ligging van de regio tussen de grote steden geeft de regio een unieke positie. De nabijheid van deze steden maakt dat de regio voordeel heeft van groei en ontwikkelingen in deze steden. Dit zonder dat de regio de afgelopen jaren zelf sterk samenwerkte en inzette op veranderingen of transities. Hierdoor
20
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
Het gebied van Midden-Holland kenmerkt zich als een relatief rustige regio met weinig uitschieters en een naar verhouding hoog en stabiel niveau van brede welvaart. De regio kent wel enkele ruimtelijke en maatschappelijke opgaven die kenmerkend zijn voor Midden-Holland (zoals onder andere de mismatch arbeidsmarkt en inwoners, bodemdaling en woningbouwopgave). De regio heeft ambities en wil inzetten op deze ruimtelijke en maatschappelijke opgaven en zal de komende jaren nog aanzienlijk groeien. Hiervoor werkt de regio met een investeringsagenda. Aandachtspunt hierbij zijn een duidelijke eenduidige stip op de horizon door het maken van keuzes en de regionale organisatiekracht om tot uitvoering van programma’s en projecten te komen.
"De democratie staat onder druk. Dit moeten als provincie en Zuid-Hollandse gemeenten samen oppakken.’’ Ambtelijke bijeenkomst Programma Beter Bestuur, 8 november jl.
< inhoud
Op 29 maart 2022 bracht het college van Gedeputeerde Staten een bezoek aan de regio MiddenHolland. Het bezoek stond in het teken van de plannen voor groei, bereikbaarheid en economische vitaliteit van de regio Midden-Holland.
Gedeputeerde Staten brengen een bezoek aan Midden-Holland.
De provincie is met de regio Midden-Holland in gesprek over de regionale samenwerking om de kracht van Midden-Holland in de Randstad te versterken en te streven naar het verbeteren van de brede welvaart. Om hier gezamenlijk stappen in te zetten, heeft de regio, op voorstel van de provincie, besloten mee te doen aan het onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen en Berenschot naar hoe Bestuurlijk Regionale Ecosystemen (BRE) bijdragen aan publieke waarde. Het BRE-onderzoek helpt de regio om zich bewust te zijn van haar belangen en mogelijkheden. De uitkomsten kunnen gebruikt worden bij het maken van integrale en samenhangende keuzes, maar zeker ook helpen in de discussie over het Groene Hart en voor de positie ten opzichte van de omringende steden.. Het onderzoek wordt afgerond in januari 2023 en zal als input dienen voor een mogelijke aanvraag voor een nieuwe Regio Deal en het maken van keuzes ten aanzien van de uitvoering van de ambities. Hierin trekken regio en provincie gezamenlijk op.
De uitkomst van de gemeenteraadsverkiezingen heeft voor de gemeenten in de regio Midden-Holland geen grote veranderingen gebracht. Voortzetting van de colleges met kleine aanpassingen door toevoeging of vervanging van een partij maakt dat er een solide basis is gebleven om op voort te bouwen. Het belang van regionale samenwerking wordt door alle nieuwe colleges onderschreven maar wel met aandacht voor de lokale situatie. Na de gemeenteraadsverkiezingen is in de gemeente Bodegraven-Reeuwijk gestart met de procedure voor de benoeming van een nieuwe burgemeester. De verwachting is dat de nieuwe burgemeester in januari 2023 benoemd kan worden. In de gemeente Krimpenerwaard heeft de burgemeester medio mei besloten per direct af te treden. In het Groene Hart komen zoveel ruimtelijke opgaven samen dat een ingrijpende herinrichting nodig is. Dit lukt alleen als overheidspartijen meerjarig de handen ineenslaan. Zoals in de paragraaf hiervoor is gemeld, is hiertoe de bestuursovereenkomst NOVEX Groene Hart gesloten. De overeenkomst, waarbij de provincie nadrukkelijk betrokken is, vormt de basis voor de ontwikkeling van het gebied, inclusief gezamenlijke uitvoeringsafspraken en investeringsbesluiten. Ook is dit jaar onder leiding van de provincie Zuid-Holland gestart met de aanpak Veenweidestrategie, waarin wordt
Bodemdaling is voor de gemeenten in MiddenHolland een belangrijk onderwerp. Met andere partijen wordt samengewerkt in de Regio Deal Bodemdaling Groene Hart. Met de Regio Deal worden projecten ondersteund die gericht zijn op het aanpakken van de bodemdaling en het delen van kennis hierover. Zo is met ondersteuning vanuit onder andere de Regio Deal het Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen online van start gegaan met een website en fysiek met een vestiging in Gouda. Het Kenniscentrum is belangrijk voor de realisatie en versnelling van diverse (Rijks)programma’s zoals de opgaven rondom woningbouw, klimaatverandering en energietransitie. Ook wordt rond dit thema samengewerkt in het landelijke Platform Slappe Bodem.
< inhoud
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
21
Gedeputeerde De Zoete bij de ondertekening van de Bestuursovereenkomst NOVEX Groene Hart.
samengewerkt met diverse waterschappen, gemeenten en landbouw- en natuurorganisaties. De regio Midden-Holland heeft op basis van beleidsdocumenten als de Agenda Verstedelijking & Mobiliteit gewerkt aan een investeringsagenda. Op basis van de projecten die voor de regio van belang zijn, zijn concrete samenhangende investeringspakketten gemaakt waarvan de som meer is dan het geheel der delen. Belangrijk aandachtspunt voor de regio is de regionale organisatiekracht om tot uitvoering van visies en plannen te komen. Met de langjarige ambities is naast een passende fasering vooral ook voldoende uitvoeringscapaciteit op regioniveau nodig.
22
Rapportage programma Beter Bestuur 2022
De gemeenteraden van de vijf gemeenten en Provinciale Staten stemden grotendeels in met het voorstel voor een maatregelenpakket voor een beter bereikbaar gebied rondom de Gouwe. De wijzigingen gaan vooral over een onderzoek naar de mogelijkheid van een extra oeververbinding bij Boskoop. Op 18 maart 2022 hebben wethouders van de gemeenten en gedeputeerde Zevenbergen hiertoe een overeenkomst ondertekend waarin ze aangeven samen een aantal maatregelen verder te onderzoeken of uit te werken. Verder werken gemeenten en provincie samen in het kader van het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) aan het versterken van de bereikbaarheid van de regio.
< inhoud
Wassenaar
LeidschendamVoorburg
Den Haag
Zoetermeer Rijswijk
Westland
PijnackerNootdorp
Delft
Lansingerland
MiddenDelfland Capelle aan den IJssel Krimpen aan den IJssel
Schiedam
Maassluis Vlaardingen Westvoorne
Brielle
Rotterdam Ridderkerk Albrandswaard
Hellevoetsluis
provinciale statenverkiezingen met het nieuwe college van Gedeputeerde Staten weer zal worden geïnitieerd.
Barendrecht
Nissewaard
4.3 Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) In 2018 is de Bestuursovereenkomst Samenwerking PZH-MRDH gesloten. Doel van de overeenkomst is de afstemming van beleid en uitvoering en daarvoor als partners samen te werken met bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en kennisorganisaties. De afgelopen jaren is deze samenwerking binnen verschillende projecten gerealiseerd. De Groeiagenda is hierbij het verbindende kader. Ook heeft de provincie bijgedragen aan de nieuwe Strategische Agenda van de MRDH die eind 2022 wordt vastgesteld. Door de coronacrisis is het bestuurlijk overleg tussen de MRDH en de provincie een aantal keer uitgesteld. Inmiddels is afgesproken dat dit overleg na de