D08 Gemeenteraad Teylingen, verslag Ronde tafel-bijeenkomst ISG-GOM dd 25-01-2022.pdf
Tekst van het document
Van: Gemeenteraad Teylingen <gemeenteraad@raadteylingen.nl> Verzonden: maandag 28 februari 2022 10:00 Aan: Griffie-Lisse <Griffie-Lisse@HLTsamen.nl>; Griffie-Hillegom <Griffie-Hillegom@HLTsamen.nl>; griffie@katwijk.nl; griffie@noordwijk.nl; bestuurssecretariaat-Hillegom <bestuurssecretariaat@hillegom.nl>; bestuurssecretariaat-Lisse <bestuurssecretariaat@lisse.nl>; bestuurssecretariaat@katwijk.nl; Bestuurssecretariaat Noordwijk <bestuurssecretariaat@noordwijk.nl> CC: Griffie@raadteylingen.nl; bestuurssecretariaat-Teylingen <bestuurssecretariaat@teylingen.nl> Onderwerp: Verslag Ronde tafel bijeenkomst ISG-GOM 25 jan. 2022 Beste collega’s uit de Duin-en Bollenstreek, Op dinsdag 25 januari jl. hebben we een informele ronde tafel bijeenkomst georganiseerd voor agrariërs over de uitkomsten van het vervolgonderzoek naar de ISG-GOM. Bijgaand ontvangt u het verslag / de opbrengst van deze bijeenkomst. Het verslag is openbaar. Kunt u bijgaand verslag delen met de raads- en collegeleden? Alvast hartelijk dank. Mochten er nog vragen zijn, dan hoor ik het graag. Met vriendelijke groet, Marjoleine van Egeraat Raadsadviseur/commissiegriffier Ruimte Bestuurscentrum Gemeente Teylingen Raadhuisplein 1, 2215 MA Voorhout
Verslag Ronde tafel bijeenkomst ISG-GOM 25 januari 2022
Agenda 19:30 – 20:00 Welkom en introductie 20:00 – 21:00 Beeldvorming inhoud
21:00 – 21:15 Pauze 21:15 – 22:00 Verkenning proces 22:00 – 22:15 Afsluiting
Toelichting op het onderzoek: wetenswaardigheden
Thema Een vitale Greenport
Uitvoeringsdoel GOM
Maatstaf
Behouden 2.625 ha 1ste klas bollengrond;
2.625 ha 1ste klas bollengrond.
Het ontwikkelen van het Greenhouse Park (Trappenberg-Kloosterschuur) ter versterking van de glastuinbouw. Tegengaan verrommeling ter verbetering van de kwaliteit van het landschap.
Een vitaal landschap
Een bedrijvige regio
Geen voor verrommeling.
Richtpunt is het in de ISG benoemde ‘Landschapsperspectief’.
Het ontwikkelen van het Bulb Trade Park (tevens van toepassing op het thema vitale Greenport).
Toelichting op het onderzoek: wetenswaardigheden
Toelichting op het onderzoek: wetenswaardigheden Er is één doel in de ISG dat voor de gemeenten een doel is om de afspraken rondom de bovenregionale woningopgave te realiseren. Voor GOM is het geen doel maar een middel om een financiële bijdrage te leveren aan initiatieven om verrommeling tegen te gaan.
Contracteringsactiviteiten van GOM ▪ ▪
GOM ontvangt een financiële vergoeding wanneer met toestemming van de gemeente een initiatiefnemer een Greenportwoning wil bouwen. GOM ontvangt een financiële vergoeding van de initiatiefnemer wanneer een initiatiefnemer 1 ste klas bollengrond wil transformeren naar een andere functie en daarmee 1 ste klas bollengrond verloren laat gaan.
Financiële vergoedingen worden door GOM weer ingezet om een bijdrage te leveren aan initiatieven om verrommeling op te ruimen en/of 1 ste klas bollengrond te produceren.
Eigen grondexploitaties van GOM Ontwikkelen Bulb Trade Park en Greenhousepark: leveren een bijdrage aan de ISG-doelen Vitale Greenport en Bedrijvige Regio.
Toelichting op het onderzoek: wetenswaardigheden De gemeente voert hoe dan ook altijd de regie: de gemeente is verantwoordelijk voor het ruimtelijk beleid! Er zijn geen beleidsbevoegdheden overgedragen.
Toelichting op het onderzoek: conclusies en aanbevelingen Kernconclusies 1 Effectiviteit ISG-beleid
Aanbevelingen 1
➢ Samenwerking: integrale gebiedsgerichte opgave. ➢ Behouden 2.625 ha 1ste klas bollengrond en verbeteren landschapskwaliteit.
2 Het ISG is als beleidsinstrument voor de raad ➢ Onvoldoende hanteerbaar voor de raad: regionale versus lokale afwegingen, tegendraads werkende instrumenten en draagvlak. 2 ➢ Onvoldoende doorgrondelijk voor de samenleving.
3 Negatieve bijeffecten van de ISG ➢ Prijsopdrijvend effect, versnippering kavels, afnemend lokaal draagvlak, belemmering medegebruik. ➢ Onvoldoende slagvaardig opgepakt.
4 Actualiteit van de ISG ➢ Schaalvergroting/specialisatie, klimaatdoelen, regionaal bestuurlijk samenspel.
Actualiseer het ISG-beleid en de uitvoering daarvan: ➢ pak negatieve bijeffecten op door coproductie gericht op integrale opgaven ➢ speel in op schaalvergroting elders in NL en de klimaatdoelen ➢ samenhang andere beleidsdoelen ➢ goede en gedeelde informatiepositie
3
Samenwerken is ook ‘Samen werken’: help elkaar met het doorbreken van impasses: eerste stap dialoog.
4
Verbeter risicobeheersing GOM op twee punten.
5 Doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid werkprocessen GOM ➢ Voert uit binnen de kaders van het beleid, gericht op aantal taakvelden en sober ingericht.
Behouden ISG-beleid als planologisch instrument maar maak het bestuurlijk meer hanteerbaar: ➢ evalueerbare doelen ➢ afspraken lokale bijdragen ➢ samenhang andere beleidsdoelen ➢ goede en gedeelde informatiepositie
Spelregels beeldvorming: bouwsessie Spelregels bouwsessie ✓ Bouwen in plaats van beschouwen en vergaderen ✓ Bouw voort op elkaar ✓ Iedereen heeft gelijk: niet discussiëren ✓ Elke bijdrage is waardevol (parel) en kan worden omgezet in een zinvolle bouwsteen ✓ Tempo met zichtbaar tussenresultaat
Ronde 1: beeldvorming inhoud In hoeverre zijn de kernconclusies herkenbaar?
De kernconclusies onderzoek ISG-GOM
Beelden die de conclusies wel ondersteunen én Beelden die de conclusies niet ondersteunen concrete voorbeelden. én concrete voorbeelden.
1
Effectiviteit ISG-beleid
2
Het ISG is als beleidsinstrument voor de raad
3
Negatieve bijeffecten van de ISG
4
Actualiteit van de ISG
5
Doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid werkprocessen GOM
Bijdragen van verschillende deelnemers:
Bijdragen van verschillende deelnemers:
1
1
2
3
4
Wij onderschrijven de uitkomsten van het onderzoeksrapport. ▪ Er is sprake van marktverstoring door het ISG- beleid; ▪ Er zijn onduidelijke kaders voor de uitvoering van het ISG-beleid. Het ISG bevat tegendraads werkende instrumenten, dat zijn maatregelen die de doelen van de ISG juist tegenwerken. Burgerwoningen passen niet in het buitengebied. Het leidt tot (groeiende) spanning en onbegrip tussen inwoners en agrariërs vanwege de bedrijfsactiviteiten van agrariërs. Het buitengebied heeft nu eenmaal een agrarische bestemming. De negatieve bijeffecten zoals genoemd in het onderzoeksrapport worden onderschreven: ▪ Er komen incourante stukken grond terug. Dit zijn stukken grond die onvoldoende economisch rendabel bewerkbaar zijn, bijvoorbeeld omdat er sprake is van relatief klein stukje grond of een stukje grond dat scheef loopt. ▪ Perceelgrootte is niet het enige criterium voor economische rendabiliteit. Er spelen meer factoren zoals de ligging en de vorm van het perceel. ▪ GOM woningen belemmeren juist het zicht, met name door lintbebouwing. Dit terwijl een van de doelen van de ISG is het creëren van een open landschap. De punten ‘incourante stukken grond’ en ‘zichtbelemmering’ worden geïllustreerd met twee foto’s die aan het einde van dit verslag in de bijlage zijn opgenomen.
De conclusie dat GOM doelmatig werkt wordt niet ondersteund. ▪ Er is geen sprake van een sobere organisatie. De organisatiekosten zijn € 750.000,- per jaar. Om de organisatiekosten te dekken moeten er per jaar 5 GOM woningen worden gebouwd. Dat is niet doelmatig. ▪ Er is door GOM 27 ha bollengrond toegevoegd. Dat staat niet in verhouding tot de kosten van GOM. Dus er is geen sprake van een doelmatige organisatie.
2
De cijfers zoals GOM presenteert in de jaarverslagen geven geen waarheidsgetrouw beeld van de prestaties van GOM en effecten van het ISG-beleid. ▪ De gepresenteerde cijfers kloppen niet. Bij sloopprojecten ontstaat er juist een negatieve bollengrondbalans. Want om de sloop te financieren moeten er GOM-woningen worden gebouwd. Iedere GOM woning kost ook 1.400 m2 bollengrond. ▪ De stelling is dan ook: hoe meer sloop hoe meer bollengrond er verdwijnt. De genoemde stelling wordt geïllustreerd met een stuk dat aan het einde van dit verslag in de bijlage is opgenomen.
3
Er moet nog een belangrijke conclusie worden toegevoegd: ▪ GOM is een besloten vennootschap. Dat is een private vorm en daardoor is niet alle informatie over het handelen van GOM openbaar. GOM mist daardoor de democratische controle dat wel gewenst is. Het gaat immers om een uitvoeringsorganisatie van de overheid (de gemeenten). Dan moet al het handelen ook door de gemeenteraad en samenleving controleerbaar zijn.
Ronde 1: beeldvorming inhoud In hoeverre zijn de kernconclusies herkenbaar?
De kernconclusies onderzoek ISG-GOM
Beelden die de conclusies wel ondersteunen én concrete voorbeelden.
Beelden die de conclusies niet ondersteunen én concrete voorbeelden.
Bijdragen van verschillende deelnemers:
Bijdragen van verschillende deelnemers:
5
4
Het is helder dat de overheid (de gemeenten) worstelt met het ISG-beleid en de uitvoering daarvan door GOM. Dat is op zichtzelf al reden genoeg om het ISG-beleid en GOM te evalueren en aan te passen. Een herijking van het ISG-beleid is nodig.
6
Neem voor een herijking van het beleid ook jonge ondernemers mee.
7
De conclusie dat samenwerking tussen de vijf gemeenten prijzenswaardig is wordt ondersteund. Goede samenwerking tussen de vijf gemeente is een belangrijke voorwaarde om om de doelen voor het buitengebied te realiseren. Geen enkele gemeente kan dat alleen.
7
Herverkaveling komt nauwelijks van de grond.
9
Het landschap is niet opener geworden. De lintbebouwing werkt dat juist tegen.
10
We onderschrijven het prijsopdrijvend effect van het ISG-beleid.
11
Juist de kleinere percelen kunnen een goede bijdrage leveren aan andere beleidsdoelen dan enkel economische doelen. Denk aan de klimaatdoelen, doelen op het terrein van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Op kleine percelen kunnen we juist innoveren en uitproberen.
5
6
Ook het doel ‘behouden van 1e klas bollengrond’ is niet helder, want wat is precies 1ste klas bollengrond? Om 1ste klas bollengrond te verkrijgen is het niet enkel een kwestie van produceren van bollengrond, het duurt daarna nog enige tijd voordat grond ook daadwerkelijk 1ste klas bollengrond kan worden genoemd. Ook kleine percelen kunnen economisch rendabel worden geëxploiteerd, mits gebruikt voor een specialistische markt. Het gaat om veel meer burgerwoningen dan enkel de 600 stuks GOMwoningen. Er worden namelijk ook bedrijfswoningen omgezet naar burgerwoningen. Dit is zelfs verplicht na een bedrijfsbeëindiging, en ook dat werkt prijsverhogend.
1
Effectiviteit ISG-beleid
2
Het ISG is als beleidsinstrument voor de raad
3
Negatieve bijeffecten van de ISG
4
Actualiteit van de ISG
5
Doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid werkprocessen GOM
Ronde 1: beeldvorming inhoud In hoeverre zijn de kernconclusies herkenbaar?
Beelden die de conclusies wel ondersteunen én concrete voorbeelden. Bijdragen van verschillende deelnemers:
De kernconclusies onderzoek ISG-GOM
Beelden die de conclusies niet ondersteunen én concrete voorbeelden.
1
Effectiviteit ISG-beleid
2
Het ISG is als beleidsinstrument voor de raad
12
Het ISG-beleid is ondoorgrondelijk door alle tegendraads werkende instrumenten en het belemmert het doen van bedrijfsinvesteringen op eigen grond.
3
Negatieve bijeffecten van de ISG
13
Met name stoppende ondernemers hebben baat bij het prijsopdrijvende effect, het belemmert echter de kleine ondernemers om toe te treden tot de markt of door te groeien.
4
Actualiteit van de ISG
5
Doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid werkprocessen GOM
14
De bollengrondcompensatieregeling is inderdaad ondoorgrondelijk en daarnaast voelt het in bepaalde situaties ook niet rechtvaardig. Bijvoorbeeld een agrariër die, lang voordat het ISG-beleid werd ingevoerd, een stuk grasland op eigen kosten heeft omgezet naar bollengrond. Nu wil dezelfde agrariër de bollengrond een andere bestemming geven. Moet hij/zij dan een compensatie betalen? Zo ja, dan lijkt dat niet rechtvaardig want deze agrariër heeft ook geen vergoeding ontvangen voor de toenmalige omzetting van grasland naar bollengrond.
Ronde 2: verkenning vervolgproces Hoe zou een vervolgproces eruit kunnen zien? Bijdragen van verschillende deelnemers: Vooraf: het is hoe dan ook belangrijk dat de vijf gemeenten blijven samenwerken (samen optrekken en samen werken! 1
Eerste stappen zouden moeten zijn: ▪ Vergelijkbare dialoogsessies organiseren in alle vijf gemeenten. ▪ De vijf gemeenten het rapport laten bekrachtigen. ▪ Daarna een besluit te nemen over het vervolg.
2
Om de huidige ISG bij te sturen is het ten eerste nodig om aan de voorkant te kijken naar het fundament: ▪ De fundamentele vraag stellen: waar willen we naartoe met de bollenstreek? ▪ Wat willen we behouden en wat willen we vernieuwen?
3
Een herijking van de ISG is een goede stap maar kijk dan wel integraal naar het gebied. Dus meerdere doelen tegelijkertijd tegen het licht houden zoals op het terrein van economie, klimaat, wonen, biodiversiteit, toerisme et cetera. Denk daarbij vooral in mogelijkheden in plaats van barrières.
4
Betrek vanuit een integrale insteek allerlei belanghebbenden uit het veld: ▪ Agrarische ondernemers: stoppers, groeiers en starters. Er is maatwerk nodig per agrariër! ▪ Medegebruikers van de grond; ▪ Inwoners (burgers); ▪ Et cetera.
5
Organiseer dat alle belangen op tafel komen: ook tegengestelde belangen, voor- en tegenstanders, georganiseerde en niet-georganiseerde groepen. ▪ Zorg voor transparante en navolgbare belangenafwegingen.
6
7
Organiseer en faciliteer een proces met het veld dat zich richt op oplossingen. Laat dat niet alleen aan de overheid over (gemeenten). Heb daarbij ook voor de startende ondernemers die nu in het nauw zitten of ondernemers die willen groeien en dat nu ook niet kunnen doen. Dus oplossingsrichtingen voor de gehele groep agrariërs: starters, groeiers en stoppers. Ondernemers denken niet in procedures en processen: zij denken in oplossingen en inhoud! Richt het proces niet alleen op de inhoud maar ook op de bestuurbaarheid. Los bijvoorbeeld het probleem op dat met betrekking tot GOM onvoldoende democratische controle mogelijk is.
Bijlagen: deelnemers en aanvullend materiaal ontvangen van deelnemers Deelnemers: 10 agrariërs uit gem. Teylingen 1 agrariër uit gem. Katwijk 1 agrariër uit gem. Lisse 2 agrariërs uit gem. Noordwijk, waarvan 1 tevens bestuurder LTO Duin- en Bollenstreek is 2 vertegenwoordigers van de Stichting Waarom Weg 1 vertegenwoordiger van de Vrije Ondernemers Noordwijk (VON)
Ontvangen materiaal: 1 2
Agrariër uit de gem. Teylingen: twee foto’s Vrije Ondernemers Noordwijk: inspreektekst 25 januari 2021
Opmerkingen: Voor de navolgbaarheid van het proces is de volledige inspreektekst van Vrije Ondernemers Noordwijk opgenomen als bijlage van dit verslag. De inspreektekst van Vrije Ondernemers Noordwijk bevat gedetailleerde calculaties ter ondersteuning van hun stelling dat de jaarverslagen van GOM geen volledig en geen waarheidsgetrouw beeld geven van de uitvoeringsprestaties van GOM. De hierboven genoemde stelling is opgenomen in dit verslag (zie voorgaande sheets) maar in de Ronde tafel bijeenkomst zijn de onderliggende calculaties niet verder besproken, want: ▪ Het doel van de bijeenkomst was het inventariseren van beelden van deelnemers, zonder verificatie van juistheid van beelden en zonder nadere oordeelsvorming over die beelden. ▪ Binnen het tijdsbestek van de bijeenkomst was het niet mogelijk om deze op een voor iedereen begrijpelijke wijze te bespreken, zonder voldoende ruimte te laten aan de andere deelnemers om hun beelden over de conclusies van het onderzoek te presenteren.
Voorbeeld aangedragen door deelnemer: lintbebouwing ontneemt het zicht op een open landschap.
Voorbeeld aangedragen door deelnemer:
1,2 en 3 Toekomstige bebouwing ontneemt het zicht op een open landschap. 4,5 Incourant stuk grond: klein perceel en geen goede vorm om te bewerken.
VON inspreektekst 25-1-2022 (blad 1 van 2) Wij danken de gemeenteraad voor haar inzet om de rekenkamer een onderzoek te laten doen naar de ISG en het functioneren van de GOM. Wij onderschrijven de uitkomsten van het rapport Partners & Propper. Uit ons eigen rapport kwamen de volgende conclusies naar voren: - GOM is verworden tot een projectontwikkelaar die marktverstorend werkt. - Agrarische bedrijven moeten sinds de komst van GOM voor hun voortbestaan opboksen tegen de particuliere woningmarkt. - Het door GOM opruimen van zgn. ‘verrommeling’ leidt er o.a. toe dat kleinere, betaalbare bedrijfjes verdwijnen. - Jonge en/of startende kwekers wordt daarmee de kans ontnomen om überhaupt nog te kunnen beginnen aan het opbouwen van een toekomst in onze Duin- en Bollenstreek. - Wat voor de één incourant vastgoed is, is voor de ander wel courant vastgoed. - Ook grotere bedrijfspanden, die nog in prima staat zijn en dienst kunnen doen voor de (bloem)bollenteelt en export, worden door GOM gesloopt. Gevolg is dat de doorstroming van kwekersbedrijven en handelsbedrijven stokt.
- GOM verkoopt bouwtitels voor haar financiering. Dat betekent dat er aan de ene kant bebouwing wordt gesloopt maar aan de andere kant burgerwoningen voor terugkomen. Op die manier worden er geen zichtlijnen gecreëerd en wordt het landschap niet opener. Het bouwen van burgerwoningen in het buitengebied staat haaks op de doelstelling van de ISG. - Door de bouw van burgerwoningen in het buitengebied is er eerder sprake van een structurele verandering van het landschapsbeeld, dan van een verbetering. - Er ontstaat ‘nieuwe verrommeling’, want er komen grote villa’s tussen de agrarische bedrijven te staan. - Burgers in deze villa’s klagen over bemesting, overlast van herrie en het spuiten van de velden voor onkruidbestrijding en gewasbescherming. Het wordt op deze manier kwekers onmogelijk gemaakt om hun werk te blijven doen. en we hebben de volgende 2 aanvullingen: Het blijkt dat GOM bij sloopprojecten structureel een negatieve grondbalans veroorzaakt. In de zaak Molenaar en Van Ginhoven is duidelijk zichtbaar dat er meer bollengrond verloren gaat dan er gewonnen wordt. Door de sloop van de opstallen is er ca. 13.000 m2 nieuwe teelgrond ontstaan. Hier gaan nog 3 Greenportwoningen vanaf waardoor er ca. 10.000 m2 resteert. In de praktijk is dit stuk grond wegens de schuine ligging moeilijk beteelbaar en door de geringe grondkwaliteit en afmetingen geen 1e klas grond waardig.
Om de saneringsvergoeding op te kunnen brengen moeten er ca. 15 bouwtitels voor Greenportwoningen worden verkocht. Op Abeelenpark is iedere kavel ca. 1.400 m2 bruto groot. Dat houdt in dat er 21.000 m2 1e klas bollengrond verdwijnt. Per saldo verliest de Duin- en Bollenstreek dus 11.000 m2 bollengrond aan dit sloopproject. Datzelfde beeld zien wij bij andere projecten ook terug. Hoe meer GOM sloopt, des te meer bollengrond er verdwijnt.
VON inspreektekst 25-1-2022 (blad 2 van 2) Opruimen verrommeling Een van de belangrijkste taken van GOM is om verrommeling op te ruimen. Hoe is GOM daar in geslaagd de afgelopen 10 jaar?
Volgens het GOM jaarverslag is er 31,4 ha verrommeling opgeruimd. Echter dat is inclusief 10,3 ha RvR, dus GOM zelf heeft 21,1 ha opgeruimd. Maar hier valt nog iets op. In dit aantal zitten ook ingetrokken bouwblokken. GOM geeft helaas geen inzicht hoeveel en hoe groot dit aantal is, maar volgens onze bevindingen is dat aanzienlijk. Zie voorbeeld Gooweg in Noordwijkerhout. Er zijn daar een bedrijfswoning en twee schuren gesloopt ter grootte van ca. 2.000 m2. Maar in het jaarverslag 2020 blz.10 geeft GOM aan dat er 18.000 m2 verrommeling is opgeruimd. Dat is 16.000 m2 meer dan er daadwerkelijk opgeruimd is. Dat geeft dus een vertekend beeld. Waarom is dit belangrijk? De indruk wordt gewekt dat er oude opstallen zijn verwijderd wat ten goede zou komen aan een open landschap. Niets is minder waar want bouwblokken bestaan alleen op papier en als er een bouwblok wordt verwijderd verandert er niets aan de openheid.
GOM zou dus duidelijk moeten aangeven hoeveel er daadwerkelijk is gesloopt en hoeveel bouwblokken er zijn ingetrokken. Dat geeft een beter beeld van de werkelijke prestaties van GOM en een beter inzicht voor de gemeenteraad. De gepubliceerde cijfers van GOM roepen sowieso al veel vragen op GOM geeft in jaarverslag 2020 aan dat de bollengrondbalans nu staat op + 16,6 ha. Dat is inclusief 10,3 RvR, dus die moeten er nog af. De werkelijke stand is dus + 6,3 ha. Nader onderzoek wijst uit dat er een discrepantie is tussen de cijfers van de projecten die GOM publiceert in haar jaarverslagen en de totaalcijfers. GOM geeft aan dat zij 21,1 ha verrommeling heeft opgeruimd. Dit cijfer is inclusief bouwblokken die zijn ingetrokken. Als we de projecten bij elkaar optellen komen we maar op 12,28 ha. Een verschil van ca. 9 ha in het voordeel van GOM? Hoe kan dat? Hetzelfde geldt voor de compensatieverplichting van onttrokken bollengrond. Volgens het GOM jaarverslag 2020 bedraagt dat 35,9 ha. De projecten op bladzijde 10-11 geven aan dat het 42,26 ha betreft. Een verschil van 7 ha in het voordeel van GOM. Hoe kan dat? Wij constateren structurele verschillen tussen de projecten jaarlijks en de jaarlijkse opgaven maar het gaat te ver om dat in deze presentatie uiteen te zetten. Voldoende aanleiding om onze twijfels uit te spreken over de juistheid van de verstrekte gegevens door GOM.
852 woorden - 6.33 min