D06 Qbuzz, stakeholderbrief ZHN.pdf

Stakeholderbrief Dinsdag 28 januari 2024 Beste relatie, Op 15 december 2024 heeft Qbuzz het openbaar busvervoer in Zuid-Holland Noord (ZHN) overgenomen. Een enorme operatie, waar veel spelers bij betrokken zijn. Het OV in Nederland maken we steeds duurzamer, tegelijkertijd willen we steeds beter OV voor onze reizigers. Stilstand is achteruitgang en het OV is een cruciale schakel in de bereikbaarheid en leefbaarheid van Nederland. Deze ambitie vraagt veel van de hele sector, ook van Qbuzz. Daar heeft iedereen een rol in, in de vorm van regels en wetten, vestigingen, netaansluitingen, chauffeurs voor wie het werk sterk veranderd is met nieuwe werkwijze en technologie, elektrische bussen en grote investeringen. Dat doet Qbuzz allemaal niet alleen, maar het komt in een concessie en zeker rondom de start van een nieuwe concessie wel allemaal bij elkaar. Door toenemende netcongestie, invoering van de omgevingswet, nieuwe werkwijze voor personeel en leveringsproblemen bij Europese busleveranciers, is dit uitdagender geworden en helaas ondervinden onze reizigers, onze medewerkers en opdrachtgever dat ook. Dat betreuren we enorm en daarvoor bieden wij onze excuses aan. Graag informeren wij u zorgvuldig over de gang van zaken.

Op 6 januari hebben wij u de eerste stakeholderbrief gestuurd over de start van de concessie en de uitdagingen als gevolg van de leveringsproblemen van onze busleverancier. In gesprek met onze stakeholders horen wij dat er is behoefte aan meer context. Qbuzz heeft in de aanbesteding concrete plannen ingeleverd om het ov te verduurzamen. In de periode tussen het indienen van onze aanbieding op datum 9 mei 2023, de concessieverlening op 4 juli 2023 en de start van de concessie op 15 december 2024 is er een aantal zaken significant gewijzigd of niet zo gelopen als wij toen verwachtten. In dit schrijven geven wij meer uitleg over de complexiteit van de implementatie van de concessie Zuid-Holland Noord. Dit doen wij feitelijk, om goed inzicht te bieden in de ontwikkelingen. We geven meer informatie over de onderwerpen ‘vestigingen’, ‘stroom’, ‘uitvoering dienstregeling’ en ‘onze medewerkers’ en de afhankelijkheden en verbanden hiertussen. Ook bij Qbuzz willen we niets liever dan goed OV en daar werken we met zijn allen iedere dag heel hard aan. Daarbij is het cruciaal dat we in ieder geval voldoende nieuwe en tijdelijke bussen hebben (ca 260 bussen in totaal) om de dienstregeling uit te voeren. Op dit moment zijn 80 van de 140 nieuwe Iveco bussen in operatie, naast de 50 nieuwe Yutong bussen en inzet van een tijdelijke vloot.

Iedere week komen er tussen de 10 en 15 extra Iveco bussen bij, die de tijdelijke storingsgevoelige vloot verkleinen. De komende weken zorgt dit iedere dag voor een betrouwbaardere vloot en daarmee meer vanzelfsprekende verbindingen. Samen vooruit Het is onze verantwoordelijkheid om problemen en uitdagingen op te lossen. In de bijlage geven we inzicht in de afhankelijkheden en complexiteit van het openbaar vervoer. We hebben geprobeerd betekenis te geven aan de concrete impact die de transitie naar een volledige zero emissie uitvoering heeft, maar vaak onzichtbaar is. We schetsen een beeld van hoe een keuze direct gevolgen heeft op vier genoemde onderwerpen.

Pagina 1 van 7

Het inzetten op een nieuwe concessie vraagt niet alleen betrokkenheid van velen, maar ook realisme. Zo was ook deze implementatie complex en er waren – door onvoorziene omstandigheden – meer tegenslagen dan verwacht. Er is veel geanticipeerd. We hebben oplossingen gezocht en gevonden. Sommige oplossingen zijn minder robuust dan gehoopt en het oorspronkelijke plan, zoals de oplossingen in de zoektocht naar locaties met stroom. Sommige oplossingen hebben hersteltijd nodig, zoals de instroom van de Iveco bussen en de uitstroom van de tijdelijke vloot. Wij focussen ons elke dag om onze reizigers steeds betrouwbaarder te verbinden met hun bestemming. Instroom van bussen en chauffeurs gaan ons hier de komende weken bij helpen. Dan verwachten wij een betrouwbare dienstregeling te kunnen bieden. We zijn echter ook afhankelijk van externe partijen om de laatste stap te maken naar een 100% zero emissie concessie die robuust uitgevoerd kan worden. Samen vooruit. We realiseren ons dat we vandaag nog niet zijn waar we graag hadden willen zijn. Dat spijt ons. Wij realiseren ons dat we in een fase terecht zijn gekomen van ‘eerst zien, dan geloven’, waarbij we graag in verbinding met onze relaties zijn. Tegen deze achtergrond houden we u graag op de hoogte van de ontwikkelingen. Heeft u naar aanleiding van deze nieuwsbrief vragen? Neem dan gerust contact op met uw contactpersoon bij Qbuzz.

Met vriendelijke groet, Annemarie Zuidberg-Tabak Algemeen directeur Qbuzz

Pagina 2 van 7

Bijlage: toelichting op vestigingen, stroom en personeel 1. Vestigingen en stroom Qbuzz heeft in haar aanbieding diverse vestigingen opgenomen, waar op basis van de informatie in mei 2023 nog voldoende elektriciteit beschikbaar was: · Leiden Hallenweg · Gouda Tielweg · Alphen aan den Rijn · Noordwijk · Lisse · Krimpen a/d IJssel Dit overzicht is de basis geweest om de volledige dienstregeling met zero emissie materieel te rijden, zowel bij start van de concessie als in latere jaren als het vervoeraanbod toeneemt. Vestigingen en nieuwe omgevingswet Na gunning in juli 2023 zijn alle vergunningstrajecten opgestart. Tot op heden zijn de vergunningen nog niet verleend voor twee belangrijke remises: in Leiden (Hallenweg) en in Gouda (Tielweg). De invoering van de nieuwe Omgevingswet per 1 januari 2024 heeft tot gevolg dat vergunningstrajecten complexer zijn geworden. Ten eerste is deze Omgevingswet ook voor gemeenten een uitdagende stelselwijziging waarbij wij ervaren dat interpretatie ervan niet eenduidig en eenvoudig is voor de mensen die ermee werken. Qbuzz heeft inmiddels voor 500K Euro aan onderzoeken uitgevoerd om de aanvraag te ondersteunen. Ten tweede geeft deze wet verplichte participatie aan waardoor vergunningstrajecten veel langer duren. Voor het verlenen van een vergunning is een positief advies nodig van de veiligheidsregio.

De beoordeling van het veilig stallen van elektrische bussen in stedelijke gebieden is nieuw in deze regio en in ontwikkeling. Gebleken is dat vergunningstrajecten in relatie tot de nieuwe Omgevingswet langer kunnen duren dan de implementatiefase van anderhalf jaar. Vestiging Leiden De locatie Hallenweg in Leiden was in onze aanbieding een beoogde busremise. We zijn met de gemeente Leiden in een vergevorderd stadium, maar de vergunning is nog niet verleend. Inmiddels is door Liander al wel de benodigde elektriciteitsaansluiting gerealiseerd. Qbuzz draagt de huur/reserveringskosten voor deze locatie en de netaansluiting, zonder gebruik te maken van deze locatie. Omdat de vergunningverlening veel langer duurt dan gepland, is Qbuzz genoodzaakt de locatie aan de Rijnsburgerweg te huren. Doordat de ruimte aan de Rijnsburgerweg beperkt is, rijdt een deel van de bussen en een deel van de chauffeurs van Leiden tijdelijk vanuit Katwijk en Noordwijk. De vergunningverlening voor Leiden Hallenweg wordt op dit moment niet eerder verwacht dan in juli 2025, mits er geen verdere vertraging komt. Na vergunningverlening is de realisatietermijn voor de ingebruikname van busremise Hallenweg vier tot zes maanden. De locatie aan de Hallenweg (of een alternatieve locatie) is noodzakelijk om volledig elektrisch te kunnen rijden.

Vestiging Gouda Het terrein aan de Tielweg in Gouda was eveneens al in de offerte als remise beoogd, waarvan de gemeente destijds schriftelijk heeft aangegeven positief te staan tegenover het initiatief hier een busremise te vestigen. Dit is de reden dat Qbuzz uit is gegaan van deze locatie. De stroomvoorziening is beschikbaar, en kan direct na bouwrijp maken worden

Pagina 3 van 7

gerealiseerd. Qbuzz is vanaf de start van de implementatie (zomer 2023) bezig deze vestiging tijdig gereed te krijgen. Dat is niet gelukt, omdat het vergunningsproces langer loopt dan voorzien en nog niet gereed is. Ook hier is er sprake van dubbele lasten voor Qbuzz voor een locatie die niet kan worden ingezet, omdat huur/reserveringskostenkosten voor deze locatie en de huur voor de tijdelijke locatie moeten worden betaald. Om het OVsysteem in lijn met onze aanbieding robuuster te maken, is het van groot belang dat deze locatie inclusief netaansluiting zo snel mogelijk in gebruik genomen kan worden, de verwachting is dat dit in ieder geval nog tot het najaar duurt. Als tijdelijk alternatief heeft Qbuzz daarom de huidige locatie aan de Nieuwe Gouwe in Gouda voor een jaar gehuurd. Deze locatie kent beperkingen, omdat er door de nabijheid van een kerk niet op zondag kan worden gereden. Dat is een grote belemmering voor de dienstuitvoering. Voor een betrouwbare exploitatie met elektrische bussen is het noodzakelijk dat bussen laden op de remise. Op deze tijdelijke remise is dit niet mogelijk. Hierdoor moeten elektrische bussen in Krimpen aan den IJssel worden geladen, waarna ze naar Gouda worden gebracht om daar te worden ingezet.

In een gebied met veel drukke wegen, leidt dit niet alleen tot extra kosten (meer chauffeurs nodig) maar ook tot een vermindering van de betrouwbaarheid. Voor een betrouwbare elektrische bus operatie van de stadsdienst Gouda is het van het grootste belang dat de vergunning voor de vestiging Tielweg verleend wordt.

2. Stroom en netcongestie Netcongestie is een landelijk probleem; in heel Nederland komen berichten over jarenlange wachtrijen voor een netaansluiting met voldoende stroom. De omvang van dit probleem is de afgelopen twee jaar sterk toegenomen, zo ook in Zuid-Holland Noord. Een aantal van de oorspronkelijk beoogde vestigingslocaties bleken niet meer geschikt, omdat we te maken kregen met aansluitingen met onvoldoende contractvermogen. Op dit moment is de totale beschikbare stroom (zonder Gouda Tielweg en zonder Leiden Hallenweg) de helft van wat we hebben aangevraagd. Dit ondanks het feit dat we twee extra vestigingen hebben ingericht (Katwijk en Alphen aan de Rijn Gnephoek). De locaties in Leiden en Gouda moeten zo snel mogelijk operationeel worden anders staan we eind 2025 met de komst van de laatste 62 elektrische bussen en daarmee een volledige elektrische vloot voor een serieuze laaduitdaging. De netcongestie heeft direct effect op de locaties in Alphen aan den Rijn en Noordwijk. Doordat er locaties moesten wijzigen ten opzichte van onze aanbieding, hebben de gevonden oplossingen grote impact op de operationele uitvoerbaarheid van de concessie. Dit geldt zowel voor busverplaatsingen en heeft ook grote impact op onze chauffeurs.

Alphen aan den Rijn Door de netcongestie in Alphen aan den Rijn is een stroomaansluiting op de busremise Kamerlingh Onnesweg de komende jaren niet mogelijk. We hebben veel energie gestoken in alternatieve locaties. Zo is met ProRail en met andere bedrijven gesproken over het delen van de stroomaansluiting. Ook heeft Qbuzz gekeken naar locaties in Nieuwkoop en Bodegraven. Uiteindelijk hebben we gekozen voor de tijdelijke locatie Gnephoek. Hoewel voor de busexploitatie verre van ideaal, was hier het meeste zicht op stroom. Helaas blijkt nu uit de laatste berichtgeving dat hier pas 2027 een elektriciteitsverzwaring mogelijk is.

Pagina 4 van 7

Ondertussen huren wij wel de locatie aan de Kamerlingh Onnesweg, omdat dit voor het OV de beste locatie is. We zijn met een aantal concrete initiatieven bezig om eind 2025 vanuit de Kamerlingh Onnesweg met elektrische bussen te kunnen rijden. Noordwijk Tijdens de implementatie heeft de verhuurder een deel van het aangeboden terrein op bedrijventerrein Scheysloot teruggetrokken, waardoor het terrein onvoldoende groot is voor alle beoogde bussen in Noordwijk. Qbuzz heeft daarop het terrein van Katwijk Staal aan de Lageweg aangekocht (huur was niet mogelijk). Op deze locatie is ruim voldoende ruimte voor het stallen van de bussen die beoogd waren in Noordwijk én deze dient als overloop voor Leiden zolang daar de vestiging niet gereed is. In Katwijk is er een aansluiting met een beperkte stroomcapaciteit. Deze wordt in de loop van 2026 verzwaard. Na de verzwaring wordt de volledige vloot voor dit gebied ondergebracht in Katwijk en vervalt de noodzaak voor Noordwijk. De vestiging Katwijk aan de Lageweg was door Qbuzz niet voorzien. Deze is door Qbuzz toegevoegd als oplossing om de onvoorziene omstandigheden in Noordwijk en Leiden te kunnen oplossen.

3. Wat betekent dit voor het uitvoeren van de dienstregeling? De dienstregeling wordt gereden vanuit de genoemde stallingen. Met bussen en met chauffeurs die deze stallingen als standplaats hebben gekregen. Omdat de afhankelijkheid van stroom de vestigingsplaats heeft bepaald, heeft dit gevolgen voor het aantal in te zetten bussen per vestiging. Dat heeft weer gevolgen voor de toewijzing van medewerkers aan de vestigingen. Sommige stallingen zijn in oppervlakte te beperkt. Op sommige stallingen is er nu nog te weinig stroom. Het werken met tijdelijke stallingen, met verplaatsingen om bussen te kunnen laden en met verplaatsingen van mensen om de dienstregeling te kunnen uitvoeren, maken onze dienstuitvoering een complexe puzzel: • • • • • •

Door de beperkte ruimte in Noordwijk, worden medewerkers met pendelbusjes van Katwijk naar Noordwijk gebracht om hun dienst te beginnen; Om elektrisch te rijden in Gouda, laden wij bussen in Krimpen aan den IJssel. De filegevoeligheid op de route heeft direct effect op de dienstuitvoering; In Leiden is er te weinig ruimte voor de bussen. Er zijn bussen verplaatst naar Katwijk en Noordwijk. Gevolg: extra bus bewegingen en gevolgen voor standplaats van medewerkers. Er worden veel (lange) verplaatsingsritten gereden. Ritten zonder passagiers, alleen ten behoeve van laden of stallen van bussen. Dit is heel vervelend voor de chauffeurs en dit wordt ook als onlogisch ervaren. Door deze verplaatsingen zijn er meer chauffeurs nodig. Dat is uitdagend in een toch al krappe arbeidsmarkt; Het uitvoeren van de dienstregeling is minder efficiënt en kostenverhogend.

Het operationele proces van het uitvoeren van de dienstverlening is door bovenstaande ook kwetsbaarder. De dienstuitvoering is niet robuust genoeg voor een betrouwbare dienstregeling naar onze reizigers. Dat zorgt voor vertragingen en verstoringen en zijn voor chauffeurs en reizigers heel vervelend. Om de complexiteit van de dienstuitvoering te verminderen is de realisatie remises Tielweg en Hallenweg cruciaal. Dat levert onze chauffeurs en reizigers een veel stabielere en veel meer betrouwbare uitvoering van de dienstregeling. Een korte termijnoplossing om robuuster te worden in Gouda is het rijden van de hele dienstregeling (Regio Gouda) met de tijdelijke dieselbussen vanuit Gouda. Bussen

Pagina 5 van 7

hoeven dan niet vanuit Krimpen iedere ochtend en avond verplaatst te worden.

4. Onze medewerkers We zijn trots op onze collega’s die samen de schouders onder het openbaar vervoer in ZuidHolland Noord zetten. Er zijn uitdagingen, waar u eerder in deze brief over heeft gelezen, die niet overmorgen opgelost zijn. Daar hebben ook onze chauffeurs last van. Vakbond FNV heeft Qbuzz een brief gestuurd met zorgen en klachten waarover we met hen vandaag in gesprek zijn gegaan. Veel onderwerpen zijn in meldingen via de verkeersleiding of via de teammanager aangegeven en al opgelost of opgepakt. We bespreken de voortgang met onze medezeggenschap en de Tijdelijke Ondernemingsraad (TOR). We begrijpen goed wat de klachten met onze chauffeurs doen en uiteraard willen we deze zo snel mogelijk oplossen. We zijn dankbaar voor ieders tomeloze inzet voor de reizigers in Zuid-Holland Noord. Concessieovergang Een overgang van een concessie in het openbaar vervoer is een enorme operatie op zichzelf. Het openbaar vervoer stopt niet en daarmee moet de dienstverlening in één nacht over van de ene naar de andere vervoerder. Een unieke operatie waarbij er in de praktijk geen ruimte voor ‘in leren’ is. Chauffeurs werken tot zaterdag nacht 14 december bij Arriva en starten de volgende ochtend bij Qbuzz.

Ondanks een hele zorgvuldige voorbereiding voor start betekent dit in de praktijk voor de chauffeurs wennen aan een nieuw lijnennet, nieuwe (ZE)bussen, andere telematica apparatuur, gewijzigde stallingslocatie, processen en werkafspraken en cultuur van een andere werkgever. In een combinatie met verplaatsingen van mensen door de uitdagingen op stallingslocaties én in een opstart met te weinig bussen, is het effect op onze medewerkers enorm. Zowel nieuwe chauffeurs als ook voor ervaren buschauffeurs die van de vorige werkgever zijn overgekomen, is dat een hele nieuwe situatie. Opstarten is voor iedereen dan ook wennen aan verandering. Daarmee is een concessieovergang voor niemand de spreekwoordelijke ‘gesneden koek’. De impact van een concessieovergang – ook zonder busproblematiek – is niet te onderschatten. Ter voorbereiding zijn onze nieuwe collega’s in een inwerkprogramma meegenomen met personeelsbijeenkomsten, verschillende e-learning modules over werken, rijden en de systemen bij Qbuzz, bus instructie, lijnverkenning en magazines. Die voorbereidingen vonden plaats toen zij nog bij de vorige werkgever in dienst waren, dus naast hun dagelijkse werkzaamheden van een dienstregeling die nooit stopt. Omdat er in de tijd van de vorige werkgever nog geen arbeidsverhouding is tussen Qbuzz en de nieuwe werknemer, was het inwerkprogramma facultatief.

De medewerkers die hieraan hebben deelgenomen, hebben een vergoeding ontvangen. Keukenhof We realiseren ons dat er ook vragen zijn over de komende Keukenhof periode. Een team van Qbuzz medewerkers is in goed contact met de Keukenhoforganisatie. Qbuzz gaat dingen niet anders doen. Zo wordt er samengewerkt met dezelfde partners die een deel van de dienstregeling uitvoeren. Dat geldt ook voor de partners die de medewerkers verzorgen die op diverse opstaplocaties en haltes service verlenen aan onze reizigers.

Pagina 6 van 7

Meer rijden, meer chauffeurs De nieuwe dienstregeling van de concessie Zuid-Holland Noord bevat 20% meer dienstregelingsuren dan in 2023 werd gereden. Naast chauffeurs die vanuit de concessieovergang zijn overgekomen, zijn daar 200 nieuwe collega’s voor nodig. Om die collega’s te werven, hebben we alle mogelijke kanalen benut. Ter illustratie: • Inzet van een grootschalige online wervingscampagne (grootste in de regio) in samenwerking met gespecialiseerd bureau Jobs Republic; • Voor de opleiding van chauffeurs werken we samen met de grote rijscholen in de regio; • We zijn fysiek aanwezig geweest op banenbeurzen en op de nationale carrièrebeurs; • Werving via onze eigen collega's hebben we versterkt met hogere aanbreng bonussen; • Intensieve samenwerking aangegaan met het UWV; • We hebben de opleidingskandidaten meteen in dienst genomen, waarmee zowel de opleidingskosten als ook direct salaris werden betaald; • Zij-instromers kregen direct een vast dienstverband (ook niet gebruikelijk in de sector); • Een intensieve samenwerking met Arriva, door ook in het chauffeurscorps van Arriva mensen op te leiden voor ons en reeds opgeleide kandidaten te detacheren in de Arriva operatie; • Een intensieve selectie aanpak is opgezet met forse uitbreiding van het recruitment team vanuit twee nieuw gehuurde kantoorlocaties zijn in totaal ongeveer 1.200 sollicitatiegesprekken gevoerd altijd

door twee medewerkers van Qbuzz. Dit heeft geresulteerd in bijna 200 nieuwe buschauffeurs voor ZHN, bestaande uit vaste buschauffeurs, ZZP’ers en uitzendkrachten. Hier zijn we trots op want dat is niet eenvoudig in de huidige arbeidsmarkt. Een buschauffeur zonder rijbewijs doet er ongeveer 6 maanden over voordat deze inzetbaar is. Dit verschilt per persoon. Qbuzz blijft werven omdat ook veel chauffeurs de komende periode met pensioen gaan en vervangen moeten worden. Met de extra busbewegingen, verplaatsingen en instructie van chauffeurs blijft het de komende weken nog wat krap. Zeker met de huidige griepgolf.

Pagina 7 van 7