D04 Stichting Circulair West, samen werk maken van regionale circulaire betonketens.pdf

Per e-mail Aan het college van B&W en de gemeenteraad van de gemeente Hillegom en specifiek de wethouder(s) economie en duurzaamheid

Verzenddatum: 4 november 2022 Onderwerp: Samen werk maken van regionale circulaire betonketens Geacht College en geachte Raad, Beton is een materiaal dat veel gebruikt wordt in de bouw en infra. Het is betrouwbaar, goedkoop en onbrandbaar. De bouw van woningen, winkels en kantoren en de aanleg van wegen, bruggen en viaducten heeft deze basis nog steeds hard nodig. Om in de toekomst op een goede manier van beton gebruik te kunnen blijven maken, is verduurzaming en een nieuwe basis nodig. Dat wordt breed (h)erkend. In het Betonakkoord 1 zijn daarom afspraken gemaakt over duurzame groei van de sector, onder meer door intensievere samenwerking. Regionaal samenwerken voor duurzaam succes Om tot een regionale vertaling van het Betonakkoord te komen is Stichting Circulair West vorig jaar het icoonproject circulair beton gestart. Vrienden van de Stichting, waaronder architecten, bouwers en ontwikkelaars, onderzochten samen met AW Groep (als o.a. grondstoffenleverancier, betonproducent met Bollenbeton, lokaal verwerker van betonpuin én co-founder van Circulair West) hoe we van circulair beton de nieuwe basis kunnen maken.

Door het onderling delen van toepasbare kennis op het gebied van circulair beton (zoals over grondstoffen, productieprocessen, bedrijfsvoering, producten en diensten) zijn negen stappen geïdentificeerd die randvoorwaardelijk zijn voor succesvolle regionale circulaire betonketens. Het onderzoek maakt duidelijk dat een stimulerend, actief en ondersteunend overheidsbeleid beleid, net als beton, de basis vormt voor een duurzame toekomst. Nieuw beleid en richtinggevende acties vanuit overheden blijken broodnodig om circulair beton daadwerkelijk tot de standaard van morgen te maken. De uitgave ‘Circulair beton; de nieuwe basis’ zenden wij u daarom, als een van onze overheidsvrienden, net als aan de provincie Noord- en Zuid-Holland, toe. Circulair beton; de nieuwe basis De urgentie om stappen te maken naar circulair beton is groot. Ons whitepaper bevat concrete handvatten, bevindingen en aanbevelingen. Ze zijn uiteengezet in een overzichtelijke visualisatie van negen learnings en een speciale video. Als lokale en regionaal samenwerkende overheid kunt u een belangrijke bijdrage leveren aan de nieuwe basis. Jaarlijks komen er, ook in uw gemeente, grote hoeveelheden beton als afvalstroom vrij, bijvoorbeeld van (gemeentelijk) bestratingsmaterialen en sloopbeton. Of vanuit oude betonconstructies uit funderingen van bruggen en kadewanden die vervangen moeten worden.

1

https://www.betonakkoord.nl/ 1/2

Door als gemeente samen te werken met de diverse partijen en erop te sturen dat deze afvalstroom hoogwaardig worden hergebruikt, kunnen er op een laagdrempelige manier grote stappen in de beschikbaarheid en het gebruik van circulair beton worden gemaakt. Ook in dit proces is een stimulerend, actief en ondersteunend overheidsbeleid cruciaal. Het inzamelen van schoon betonpuin in een aparte container op de bouwplaats is bijvoorbeeld al een heel goed begin om de circulariteit van beton te bevorderen. Voorwaarden hierover opnemen in een sloop- en afvoervergunning is daarbij een sterk middel. Maar ook het voorschrijven van het gebruik van circulair beton in uw bestekken is van onschatbare waarde om stappen te kunnen maken. Net als het nadenken over de manier(en) waarop we kunnen waarborgen hoe we het transport en de verwerking van schoon betonpuin in de regio kunnen stimuleren. Met als directe winst ten opzichte van de huidige praktijk dat er aanzienlijk minder zwaar wegvervoer door het hele land heen rijdt, wat zorgt voor een daarmee samenhangende fors lagere CO2 uitstoot. Net als dat op die manier regionale betonproductie ook in de toekomst beschikbaar blijft, dankzij de beschikbaarheid van de uit schoon betonpuin regionaal herwonnen grondstoffen.

Laat als beleidsmaker de kansen niet liggen! Zeker niet nu er vanuit de sector in samenwerking met de Rijksoverheid ook al heldere doelstellingen in het Betonakkoord over het gebruik van circulair beton zijn geformuleerd die ook regionaal actie vereisen. Alle informatie op een rij U treft ons whitepaper “Circulair beton: de nieuwe basis”, een visualisatie van de circulaire betonketen en de learnings als bijlage aan bij deze brief. Of op onze website: circulairwest.nl. Aanvullend kunt u onze speciale informatievideo over circulair beton bekijken op ons YouTube kanaal: https://youtu.be/QhcZpGvxGxc. Mogen wij tot slot onszelf uitnodigen voor het regionale portefeuillehoudersoverleg Economie en/of Duurzaamheid van de Duin- en Bollenstreek gemeenten? Wij lichten ons initiatief daar graag nader toe! Hartelijke groet,

Angeline Kierkels Voorzitter

Leon van Ast Kwartiermaker

Bijlagen: - Onze whitepaper: “Circulair beton: de nieuwe basis”. - Onze visualisatie van een circulaire betonketen en de daarmee samenhangende negen learnings.

2/2

Circulair beton: de nieuwe basis Samen op weg naar een schonere sector

Met onder andere: • Beton op weg naar 2030 • Samen duurzaam groeien • Keep it clean! • Een visualisatie van een circulaire betonketen

In opdracht van Circulair West

Project management Lars Bouwman (AW Groep)

Leon van Ast Aanjager en kwartiermaker (Circulair West)

Met input en speciale dank aan Lars Bouwman (AW Groep), Henk van der Wel (Ouwehand Bouwen & Ontwikkelen), Nick de Goeij (Timpaan), Michelle Wijnhout (AW Groep), Dirk Lange (AW Grondstoffen)

Copyright gebruikte afbeeldingen AW Groep, Bollenbeton, Watertoren Bollenstreek

Vragen? Of wil je meedoen met Circulair West? Elke stap van elke deelnemende organisatie brengt ons samen verder. Doe je mee? info@circulairwest.nl

Het is tijd voor een nieuwe basis Grondstoffen zijn schaars, we moeten samen terug naar de basis, daar is iedereen inmiddels van doordrongen. Dit geldt ook voor het gebruik van beton. Beton is na water het meest gebruikte product ter wereld en wordt opgebouwd uit de grondstoffen grind, zand en cement. Een mooi product, maar we weten inmiddels dat de betonindustrie op mondiaal niveau een significante impact heeft op de uitstoot van broeikasgassen. Dat moet anders. Het is daarom hoog tijd om de wereld mooier te maken door minder vervuilend beton te gebruiken: Circulair Beton. We realiseren ons dat de keuze voor iets nieuws niet makkelijk is. Het kost tijd, geld en energie en het kan schuren met belangen. Maar diep in ons hart weten we allemaal dat het NU tijd voor actie is, dat beslissingen die we vandaag nemen ertoe doen voor de wereld van morgen. Ook de overheid ziet dat in, en stelt het gebruik van duurzaam beton in 2023, geformuleerd in het Betonakkoord, verplicht. De keuze om van duurzaamheid een primair thema te maken is geen vrijblijvende meer. En daarbij is samenwerken in de lokale keten cruciaal. We dagen jou, als bestuurder, politicus, ambtenaar, aannemer of architect om van het gebruik van circulair beton de nieuwe basis te maken. Want een stimulerend, actief en ondersteunend overheidsbeleid beleid is, net als beton, de basis voor een duurzame toekomst.

De vraag is niet meer óf we circulair beton gaan gebruiken, maar wel waar en hoe. De sector heeft daarom zelf al grote stappen gemaakt, maar we kunnen het niet zonder elkaar, beleid en richtinggevende acties vanuit overheden zijn broodnodig! Daarom vind je in deze gids meer informatie over circulair beton in het algemeen en helpen en inspireren we je met concrete tips die je morgen (of beter nog vandaag!) kunt implementeren om de keten circulair in te richten. Zodat we samen op weg gaan naar een schonere sector en toekomst voor ons allemaal!

Angeline Kierkels

Leon van Ast

Voorzitter

Kwartiermaker

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

3

Inhoudsopgave

Voorwoord Beton op weg naar 2030

5

Samen duurzaam groeien

9

Keep it clean!

11

Wat afval is voor de één, is grondstof voor de ander

13

Blijf dichtbij

15

Ontwerpen volgens circulaire principes

16

In 9 stappen naar een circulaire betonketen!

17

De toekomst is NU

18

“Wil je snel een eerste beeld krijgen hoe circulair beton kan bijdragen aan een duurzamere wereld? Bekijk dan onze video! Binnen 2 minuten word je duidelijk hoe we samen werk kunnen maken van een toekomstbestendige beton- en waardeketen.”

4

If you change nothing, nothing will change

Beton op weg naar 2030

Om beton de slag naar circulariteit te laten maken is gezamenlijke inspanning nodig. Schone stromen van gebruikt beton aanleveren middels een zo lokaal of regionaal mogelijke route is daarbij cruciaal, maar ook het nadenken over circulair ontwerpen en het hergebruik van materialen. In dit document zullen we op de verschillende stappen en mogelijkheden ingaan en oplossingen en antwoorden aandragen. Beton is een bekend en veelgebruikt bouwmateriaal. Modern beton is samengesteld uit het bindmiddel cement, vulstoffen en één of meerdere toeslagmaterialen als zand en grind. Het is van zichzelf ook een duurzaam bouwmateriaal, in de zin dat het circulair toe te passen is op alle niveaus. Beton is recyclebaar, betonproducten zijn herbruikbaar en bouwwerken van betoncasco’s kunnen prima worden aangepast aan een nieuwe functie. Vanuit hoogwaardigheidsperspectief is het zelfs aan te bevelen om op het niveau van bouwwerk, bouwdelen of betonproducten het oude beton te hergebruiken. Het bijmengen van ‘oude betonstromen’ ten behoeve van de productie van nieuw beton past prima in de circulaire- of kringloopeconomie. Het is vanzelfsprekend belangrijk dat, om het beton weer zo goed mogelijk te kunnen inzetten, de sloopstromen zo schoon mogelijk zijn. En dat die stromen zo dicht mogelijk bij de verzamelplek worden verzameld en verwerkt.

In dit proces is de rol van de overheid cruciaal en evident; als er bij sloopvergunningen waarbij beton betrokken is een check is op de bruikbaarheid en geschiktheid ervan, en er zijn regels over waar dit verwerkt wordt, kunnen er stappen worden gemaakt! Dan wordt de ambitie om beton een stap in circulariteit te laten maken niet alleen een ambitie vanuit de sector, maar ook meetbaar, handhaafbaar en controleerbaar.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Want circulaire economie is het economische systeem dat is bedoeld om het hergebruik van grondstoffen, producten en menselijke talenten te maximaliseren en waarde vernietiging van al deze elementen te minimaliseren. Het is belangrijk ervoor te zorgen dat de circulariteit van de betonketen door gezamenlijke inspanningen en innovaties vergroot wordt en niet wordt verstoord door grondstoffen die hergebruik later kunnen belemmeren. Het jaartal 2050 komt daarbij steeds naar voren als het jaar waarin we alleen nog duurzaam geproduceerde, hernieuwbare of algemeen beschikbare grondstoffen gebruiken en geen afval achterlaten. Nog maar even als wake-up call; dat is over één generatie.

5

Om het nog duidelijker te maken: de overheid heeft de afspraak gemaakt dat in 2030 50% van de gebruikte grondstoffen duurzaam, hernieuwbaar of algemeen beschikbaar moet zijn. Je hoeft geen rekenwonder te zijn om je te realiseren dat dat al over minder dan 8 jaar is. De allerhoogste tijd dus voor hele concrete en doortastende actie, ook van de lokale en regionale overheden. Want als je zelf niet verandert, zal er niets veranderen.

TIP

Om gebruikt beton zo circulair mogelijk in te zetten is het evident dat de hele keten schoon moet blijven. Dat begint bij aandacht voor en regelgeving op het gebied van het op de juiste manier opbreken en slopen van betonnen bouwwerken en bestratingsmaterialen. Zeker bij gebruik van bestratingsmaterialen kan grote winst worden behaald! Voorwaarden hierover opnemen in sloopvergunningen is van groot belang om deze winst te behalen. Daarna zullen deze restmaterialen schoon moeten worden ingezameld en zo lokaal of regionaal mogelijk worden getransporteerd om verwerkt te worden in circulair beton. Het gebruik van granulaat is op diverse niveaus heel goed mogelijk. Het tijdig inschakelen van een betontechnoloog zorgt ervoor dat je snel inzicht hebt in de mogelijkheden van het gebruik van circulair beton bij jouw project.

Als het over circulaire economie gaat, gaat het niet alleen over je eigen product of dienst. Bij circulariteit kijk je verder dan je eigen rol in de keten. In iedere schakel van die keten wordt waarde toegevoegd. Eigenlijk is het hergebruik van grondstoffen iets wat tot zo’n drie decennia geleden heel vanzelfsprekend was. Denk aan het bemesten van de grond met compost van de schillen van de schillenboer, of het gebruik van afgedankt hout voor hernieuwde toepassingen in bouwprojecten. Beton is zoals gezegd een goed voorbeeld van een product wat ook gebruik maakt van andere productieketens. Het is wereldwijd het meest gebruikte bouwmateriaal, het is betrouwbaar, goedkoop en onbrandbaar en betonnen constructies hebben een zeer lange, bijna onderhoudsvrije levensduur. Wanneer

6

producten of bouwdelen vanuit functionele overweging overbodig worden heeft beton nog voldoende kwaliteit om in een volgende levenscyclus ingezet te worden. Beton bestaat in de basis uit cement, zand, grind en water. De grondstoffen voor beton worden helaas, net als veel andere zaken, steeds schaarser en duurder. Het goede nieuws daarbij is wellicht dat de urgentie om gebruik te maken van secundaire grondstoffen dus steeds groter wordt. Deze secundaire grondstoffen komen uit bestaande, afgebroken bouwwerken waarbij het beton wordt gegranuleerd tot secundair toeslagmateriaal.

Betongranulaat dat aan het eind van de levensduur na sloop en breken ontstaat, wordt opnieuw ingezet als grondstof. Het kan zowel het zand als het grind vervangen, mits het uitermate strenge kwaliteitseisen voldoet, zonder dat de constructieve rekenregels aangepast hoeven te worden. Maar vermenging kan niet oneindig plaatsvinden zonder dat dit kwaliteitsverlies oplevert. Daarom is het goed een betontechnoloog in te schakelen, deze heeft veel kennis over de toepassingsmogelijkheden van circulair beton en kan het juiste mengsel

kiezen, ook in hogere milieu- en sterkteklassen. Ook kan de betontechnoloog adviseren over de verwerking in relatie tot circulair beton. Daarnaast wordt er hard gewerkt aan alternatieven voor portlandcement, bijvoorbeeld in de vorm van polymeerbeton. Portlandcement zorgt ervoor dat beton hard en waterdicht wordt en is hierdoor geschikt als activator. Met polymeerbeton, een chemische activator, zouden we veel minder afhankelijk zijn van portlandcement, die aan de basis ligt van de hoge CO2-uitstoot.

EXAMPLE

Bij het leggen van de fundering van Watertoren Bollenstreek is het vrijgekomen schone betonpuin uit de watertoren gebruikt voor de productie van nieuw duurzaam beton. Dit beton is teruggestort voor de fundering. Een proces dat op één terrein heeft plaatsgevonden. Het schone betonpuin, afkomstig uit sloopwerkzaamheden, wordt gebroken en gezeefd totdat het de juiste afmetingen heeft. Vervolgens wordt het, net als grind, toegevoegd aan het betonmengsel. Op deze manier wordt beton gerecycled zonder dat het zijn waarde verliest. Dit in tegenstelling tot de oude manier van werken, waarbij beton vaak gemengd wordt met baksteen en verwerkt tot mengranulaat voor wegfundering. Dat de breek- en zeefmachine pal naast de betoncentrale staat is pure winst.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

7

Beton: de nieuwe basis

Waste isn’t waste until we waste it

Samen duurzaam groeien De betonsector kan en wil duurzamer worden door meer samen te werken in de keten en met opdrachtgevers. Daarom is het Betonakkoord* in het leven geroepen, als uitvloeisel van de klimaatdoelen die in Parijs gesteld zijn, een nationaal ketenakkoord voor duurzame groei van de sector. In het akkoord zijn afspraken gemaakt over welke ketenpartner welke doelen en ambities gaat realiseren. De ondertekenaars werken in multidisciplinaire teams aan de concrete invulling van de doelen en ambities van de betonketen. Door deze samenwerking en transparantie in de keten streeft het Betonakkoord naar het laten groeien van de vraag naar ‘groen beton’ door duurzaamheidscriteria op te nemen in aanbestedingen, 100% hoogwaardig hergebruik van betonafval in 2030 en in dat jaar ook een vermindering van minstens 30% CO2-uitstoot ten opzichte van 1990. Dat is het minimum, de intentie voor CO2-reductie volgt het regeerakkoord: -49% in 2030. Dat levert een forse milieuwinst op, want elk jaar komt er in Nederland 15 miljoen m3 nieuw beton bij. Met het Betonakkoord heeft de branche een ambitie op het gebied van gebruik van circulair beton, het verminderen van materiaalgebruik en het reduceren van CO2 uitgesproken en vastgelegd. De ministeries van Infrastructuur en Waterstaat.

Binnenlandse Zaken, Economische Zaken en Klimaat, Landbouw en Natuur en Voedselkwaliteit zijn participanten vanuit de overheid, in het akkoord. Vanuit de sector is er uiteraard ook een grote afvaardiging.

Partijen zijn blijvend uitgenodigd om een bijdrage te doen aan de verduurzaming en om kennis, innovaties en ervaringen te delen. Om nog grotere stappen in de uitvoering te zetten en de doelen te bereiken is betrokkenheid, rekenschap en actie vanuit de lokale en regionale overheden onontbeerlijk. Zonder dat commitment van die partijen aan zowel de vraag- als aanbodzijde zal het akkoord minder impact hebben dan bedoeld en gewenst.

TIP

Stuur als opdrachtgever op het gebruik van circulair beton door het op te nemen in bouwbesluiten, ontwerpcriteria en bestekken. Zorg voor voldoende ‘aanvoer’ van bestratingsmaterialen en sloopbeton om de productie van circulair beton mogelijk te maken. Denk aan het opnemen van

EXAMPLE

voorwaarden hierover in infrabestekken en sloopvergunningen van bouwwerken. Practice what you preach; lever het vrijkomend beton, afkomstig van lokale en regionale straten,

Bij de sloopwerkzaamheden van garage

pleinen en gebouwen bij een upcyclelocatie

Dijkman in Rijnsburg is circulariteit en

aan, zodat het aanbod van secundaire

hergebruik van het gesloopte de basis

grondstoffen groter wordt. Kies voor degene

geweest. Bij de sloop van de panden, welke

die logistiek het meest dichtbij is en zorgt

plaatsmaken voor het nieuwbouwproject Hof

dat het sloopbeton hoogwaardig wordt

van Rijnsburg, is intensief tussen Ouwehand

geupcycled en lokaal weer terugkomt in de

Bouwen & Ontwikkelen, Dunavie en AW

keten. Meer informatie, de actuele versie van

Groep samengewerkt om de sloopstromen op

het Betonakkoord en de doelen en ambities

een circulaire manier te verwerken tot de basis

voor de diverse ketenpartners vind je op

van prachtige appartementen op het terrein.

betonakkoord.nl

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

9

Beton: de nieuwe basis 10

What I stand for is what I stand on

Keep it clean!

Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat de betonketen zo circulair mogelijk wordt ingericht en niet wordt verstoord door het gebruik van grondstoffen die hergebruik later kunnen belemmeren. Schone afvalstromen zijn van groot belang voor een rendabele verwerking tot nieuwe schone grondstoffen met constante materiaal- of producteigenschappen. Jaarlijks komt zo’n 553.000 ton beton* als afvalstroom vrij in regio west, Noord- en ZuidHolland. Even voor de beeldvorming; dat zijn 480 eengezinswoningen volledig gevuld met beton. Hierbij kun je denken aan bestratingsmateriaal, zoals betontegels of straatstenen, maar ook aan betonconstructies zoals funderingen en wanden van woningen, gebouwen en bruggen. Vaak wordt dit ‘betonafval’ nog gemengd met ander puin en in de container gestort. Het scheiden van schoon betonpuin van materialen als baksteen of gips is bewerkelijk en past nog niet in de huidige bedrijfs- en verwerkingsmodellen van de verwerkingsbedrijven. Dit zorgt ervoor dat betonpuin, van goede kwaliteit, vaak laagwaardig wordt toegepast als mengpuin in wegfunderingen. Deze traditionele keuze geeft ruimte voor een eenvoudig te implementeren maatregel; het plaatsen van een aparte containers voor schoon betonpuin op de bouwplaats. Een separate afvalstroom voor schoon betonpuin biedt een aantal voordelen, zowel bij de in- als afname.

Het verwerkend bedrijf hoeft minder energie te steken in het verwerken van het puin, waardoor de kosten voor dat verwerken lager worden en het schone betonpuin voor een lagere prijs kan worden ingenomen.

TIP

Zorg als verwerker voor een aparte container voor schoon betonpuin op de locatie waar het beton wordt aangeleverd.

*Bron: Materiaalstromenanalyse uitgevoerd door Circulair West.

Op de bouwplaats van Watertoren Bollenstreek is een speciale milieustraat ingericht. Deze straat zorgt ervoor dat alle materialen vanuit de verschillende disciplines, zoals de bouw en bestratingswerkzaamheden, zorgvuldig worden gescheiden, zodat ze opnieuw gebruikt kunnen worden.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

11

Beton: de nieuwe basis

Be the change you want to see in the world

W  at afval is voor de één, is grondstof voor de ander De bouw van woningen, winkels en kantoren en de aanleg van wegen, bruggen en viaducten blijft structureel vragen om grote hoeveelheden zand en grind. Om beton duurzaam te mogen noemen, zullen ook de toegepaste grondstoffen een verantwoorde herkomst moeten hebben. Zoals eerder aangegeven is dit een belangrijk uitgangspunt voor de samenstelling van circulair beton. Daarbij hoort, zoals in het Betonakkoord is vastgelegd, een goede traceerbaarheid van de transport-, extractie- en productieprocessen, vanaf de oorsprong tot aan de ingebruikname van beton, met betrekking tot alle grondstoffen die daarin zitten. Doel is om de sector hiermee transparanter te maken en verduurzaming fors te stimuleren. Deze doelstelling sluit aan bij die van de World Business Council for Sustainable Development (WBCSD), die een keurmerk ontwikkelt voor verantwoorde herkomst van grondstoffen. De verwachting is dat dit keurmerk zal worden opgenomen in diverse certificeringssystemen, zoals bijvoorbeeld BREEAM.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

TIP

Iedere aanbieder van beton is op de hoogte van de transport- extractie- en productieprocessen die hun product heeft ondergaan en kunnen deze ook delen. Vraag, naast deze informatie, ook naar de eisen die ze stellen om te conformeren aan het BREEAM-certificaat.

13

EXAMPLE

Wat AW Grondstoffen doet AW Grondstoffen, één van de divisies van AW Groep (co-founder van Circulair West), verwerkt op hun locatie in Hillegom betonpuin tot nieuwe producten. Ze hebben zich in 2021 toegelegd op het separaat innemen van schoon betonpuin. En dat heeft gewerkt! De hoeveelheid ingenomen schoon betonpuin is verviervoudigd. Dit betonpuin wordt gebroken en verwerkt tot 100% herbruikbare grondstoffen. Grind- en zandvervanger Circa 90% van het verwerkte schoon betonpuin wordt lokaal toegepast als grind- en zandvervanger in de betoncentrale. Traditioneel wordt grind en zand toegepast als grondstof in beton. Het vervangen van de primaire grondstof zeegrind, riviergrind of rivierzand voor een secundaire grondstof is een belangrijke stap richting een circulaire economie. Inmiddels worden er op jaarbasis al ongeveer 30 schepen met zand/grind vervangen door lokaal verwerkt sloopbeton. Dit zorgt voor aanzienlijke reductie van de CO2 uitstoot. Ook hoeven er veel minder primaire grondstoffen gewonnen te worden. In samenwerking met een regionale producent van betonproducten is het zand getest als vervanging van primair zand. Uit diverse testen is gebleken dat het nog aanwezige cement uit het benut kon worden waardoor er 11% minder aan cement toepast hoeft te worden. Het product kan dan ook worden gebruikt als zandvervanger in diverse soorten cementgebonden species.

Waterbergende weg AW Grondstoffen heeft samen met de divisie AW Infrabouw de grove fractie van het betongranulaat ontwikkeld tot een funderingsconstructie voor een waterbergende weg. De waterbergende weg is een weg met holle ruimte in de fundering, waardoor het water kan bergen en langzaam in de bodem kan infiltreren of vertraagd afvoeren. Met verandering in het klimaat, hevige regenval en periode van droogte, is dit wenselijk voor het voorkomen van wateroverlast en het op peil houden van de grondwaterstand. Betongranulaat vervangt het traditionele natuurlijke product (grind/ graniet/ lava) dat hiervoor wordt toegepast.

14

Be part of the solution. Not part of the pollution

B  lijf dichtbij

Het effect van alle eerdergenoemde inspanningen zou natuurlijk teniet worden gedaan als er niet constructief in lokale ketens wordt samengewerkt. Deze ketens verbinden en de samenwerking optimaliseren is onontbeerlijk in de ontwikkeling van de circulaire economie. Vooral op het gebied van transport zijn stappen te maken. In het geval van AW Groep staat de betoncentrale van Bollenbeton, waar AW Grondstoffen een belang in heeft, in Hillegom naast de verwerkingslocatie van het sloopbeton, de ‘brekerinstallatie’. Hierdoor is er geen transport, met bijkomende milieubelasting, meer nodig. Maar ook het gebruik van secundaire grondstoffen zorgt voor een vermindering van transport. Zand wordt normaal gesproken gewonnen uit zee en per boot getransporteerd vanuit de zeehavens. En grind wordt uit een groeve gewonnen. Dit wordt verwerkt tot een fijn granulaat en vaak met honderden kilometers getransporteerd. Deze transportbewegingen verminderen door het toepassen van betongranulaat binnen een afstand van minder dan 30 kilometer dragen in een belangrijke mate bij aan het verminderen van de CO2 en stikstof uitstoot en de circulaire economie.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

TIP

Het is belangrijk om het gebruik van een lokale verwerker met een gesloten keten te stimuleren. Zo wordt het transport minder milieubelastend. Een cruciale stap die echt het verschil maakt is gezamenlijk transport. Als je samen nadenkt over waar je transportbewegingen kunt combineren is dat pure winst.

15

Beton: de nieuwe basis

The earth is what we all have in common

O ntwerpen volgens circulaire principes De huidige technieken maken het dus al goed mogelijk om betonmortel in gebruikelijke sterkteen milieuklasse met 100% granulaat als grind-/zandvervanger toe te passen. Binnen de huidige wetgeving en normen mag al 30% worden toegepast. Door de traditionele gewoonten in het bouwproces wordt helaas nog vaak gekozen voor standaard beton zonder hergebruik. Dáár zit de grote winst, zowel aan de aanleverkant als de vraagkant. Als afnemers van beton bekender worden met de milieuvoordelen van producten met hergebruikt granulaat, en zien dat er op kwaliteit en in prijs niet wordt ingeboet, zal de vraag ernaar ook toenemen, en vice versa. Als aan beide zijden van de keten het werken met hergebruikt granulaat de norm wordt, ontstaat er een nieuwe basis. In de ideale wereld ontwerp je volgens circulaire ontwerpprincipes, realiseer je het ontwerp met circulaire materialen en - grondstoffen en kijk je daarbij verder dan de totale levensduur van het bouwwerk: van ontwerp tot demontage en hergebruik.

circulair beton toe te passen is het van belang dit goed te waarborgen in het verdere proces tot aan de uitvoering. Zo is de constructeur vanaf de start van het project direct voorzien van de juiste uitgangspunten en hoeven er geen tekeningen of berekeningen te worden herzien. Natuurlijk kan er ook gekozen worden voor een hoger percentage gerecycled granulaat dan de standaard 30%. Ook bij de keuze voor betonelementen, wegfundering of zand kan er bewust gekozen worden voor circulaire producten.

Om in de toekomst de betonnen producten en bouwdelen makkelijker uit een gebouw te halen bij aanpassingen of demontage moet er in de huidige ontwerpen alvast rekening mee worden gehouden. Dit betekent dat de aansluitingen tussen bouwdelen met zorg worden vormgegeven, zodat ze relatief makkelijk los kunnen komen en de bouwdelen of producten niet onnodig beschadigen. Deze opgave ligt bij de architect, de productontwikkelaar, constructeur en bouwer, als belangrijke betrokken partners in de keten, samen. De lange levensduur van beton is hierbij van grote waarde. Vaak wordt er nog een standaard sterkteklasse of milieuklasse bij de specificatie van het te gebruiken beton geplaatst om duidelijk te maken dat deze al dan niet geschikt is voor hergebruik. Op het moment dat er in de ontwerp- en engineeringsfase al overwogen wordt om

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

TIP

Ga bij het ontwerpen uit van circulaire principes en toets architect, constructeur, betontechnoloog en uitvoerder op de uitgangspunten.

17

The possibilities are endless

I n 9 stappen naar een circulaire betonketen! 1

Inzamelen schoon betonpuin

3

Opbreken slopen restproducten

9

2

Toepassing circulair beton

Lokaal transport

100% Hergebruik als beton

Lees de bijbehorende toelichting m.b.t. deze infographic in de aparte bijlage behorende bij deze uitgave.

8

4

Nieuwe circulaire betonproducten

Acceptatie Schoon beton

6

Lokale verwerking Certificering secondaire grondstoffen

7 Lokale leveranciers Met een ketensamenwerking voor circulaire producten

18

5

Lokale verwerking

There is no planet B

D  e toekomst is NU Resumerend kunnen we de volgende conclusies trekken: Beton is en blijft een materiaal dat ontzettend veel wordt toegepast in de bouw en infra. De positieve eigenschappen voor het gebruik ervan blijven stevig overeind. De hoge milieu impact wordt voornamelijk veroorzaakt door de hoge CO2 uitstoot bij de productie van portlandcement, één van de traditionele grondstoffen bij de productie van beton. Het op een goede manier inzamelen en hergebruiken van schoonbetonpuin is daarin zoals gezegd een eerste stap om de milieu-impact te verlagen. Daarnaast zijn ook de ontwikkelingen in de betontechnologie in volle gang. Het is dan ook realistisch te stellen dat toekomstige betonproductie steeds minder afhankelijk wordt van primaire grondstoffen en cement. Van alternatieven voor cement wordt in de komende jaren veel milieuwinst verwacht. Om schoonbetonpuin te bewerken tot nieuwe producten is het wel noodzakelijk om regionale verwerkingsketens die strategisch gepositioneerd zijn te blijven ontwikkelen, zoals de locatie van Bollenbeton en AW Grondstoffen in Hillegom. Wanneer de lokale en regionale overheden het regionaal schoon laten afvoeren van betonpuin meenemen in ontwerpen, voorschriften in bestekken, als voorwaarde stellen in aanbestedingen en opnemen in een circulair sloopbeleid wordt het hergebruik van beton veel vanzelfsprekender gemaakt.

Als we ons daarbij continue realiseren dat we het samen moeten doen en dat we een gezamenlijke missie hebben in deze opdracht, is al veel gewonnen. De samenstellers van deze blauwdruk nemen uiteraard zelf ook verantwoordelijkheid in het proces naar een schonere sector. AW Grondstoffen blijft bezig met de optimalisatie van verwerking van schoon betonpuin. Bij de betoncentrale van Bollenbeton wordt onderzocht hoe de CO2-footprint verder verkleind kan worden door de toepassing van secundaire grondstoffen en alternatieven voor cement. Vanuit Circulair West werken AW Infrabouw, Ouwehand Bouwen & Ontwikkelen en projectontwikkelaar Timpaan daarnaast samen in circulair slopen en het verschillend toepassen van circulair beton.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

Als stichting kijken we bovendien hoe we alle partijen in de keten, waaronder de lokale en regionale overheden, kunnen stimuleren om schoon betonpuin als waardevolle afvalstroom te beschouwen, als ook circulaire betonproducten standaard toe te gaan passen in hun offerteaanvragen of tenders, om zo de rol als aanjager van de circulaire economie nog nadrukkelijker in te kunnen vullen. Draag ook bij aan de toepassing van Circulair Beton! Ontdek samen met ons waar je je in de keten bevindt en waar jouw mogelijkheden tot samenwerken liggen. Bijvoorbeeld tijdens een persoonlijk gesprek, waar we je graag voor ontmoeten!

19

Deze uitgave over circulair beton in bestaande en nieuwe woonwijken is mede mogelijk gemaakt door:

Over Circulair West

www.circulairwest.nl

Circulair West maakt zich sterk voor een economie die efficiënt omgaat met haar materiaalstromen, concurrerend is en duurzaam produceert binnen de natuurlijke grenzen van de aarde. Zo beschermen we onze leefomgeving, de biodiversiteit en dragen we bij aan nieuwe toekomstbestendige werkgelegenheid. Voor meer informatie ga je naar de website of scan je de QR-code. We doen dit alles door met elkaar samen te werken aan icoonprojecten zoals circulair beton. Daarmee ontwikkelen we toepasbare kennis en bieden we begeleiding aan voor circulaire productieprocessen, -bedrijfsvoering, -producten en -diensten. De nadruk ligt daarbij op ketensamenwerking met bedrijven, overheid en kennisinstanties in Noord- en Zuid-Holland die graag willen innoveren ten dienste van de ondernemer.

Duurzame Ontwikkelingsdoelen

De 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen, ook wel SDG-doelen genoemd, vormen voor onze deelnemers een kompas voor uitdagingen als armoede, onderwijs en de klimaatcrisis en zijn bedoeld om de wereld een betere plek te maken in 2030. Onze bedrijven proberen daar zoveel mogelijk aan bij te dragen vanuit hun bedrijfsactiviteiten.

Learnings circulair beton 1: Hergebruik of recycling In een circulaire economie worden materialen zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt. Idealiter wordt het gehele product hergebruikt. Als dat niet mogelijk is gebruik je onderdelen van het product of de grondstoffen ervan. Kun je niet hergebruiken? Zorg dan dat de afvalstroom schoon is en daardoor geschikt voor recycling. 2: Aparte container schoon betonpuin Wanneer betonpuin schoon wordt ingezameld kan deze beter verwerkt worden tot een nieuw betonproduct. Een extra afvalcontainer voor het schone betonpuin op de bouwplaats zorgt voor minder afvoerkosten en levert daardoor een bijdrage aan de circulaire economie. Laat de verwerker van het schoon betonpuin ook een container op je locatie plaatsen! 3. L  ogistiek Neem tijdig contact op met de verwerker van het betonpuin. Zij kunnen het transport organiseren en mogelijk combineren met ander transport in de regio. Bespaar onnodig transport en voorkom uitstoot door op logistiek gebied samen te werken. 4: Inleveren van schoon beton is voordeliger Wanneer je schoon betonpuin binnen de voorwaarden stort betaal je minder stortkosten. Vraag de verwerker naar de acceptatievoorwaarden van schoon betonpuin. Over het algemeen geldt een maximale menging van 1% volumepercentage van andere materialen. Wapening uitgezonderd, dit is goed te scheiden.

Lichte vervuiling, van bijvoorbeeld grond aan stenen, kan schoongespoeld worden. 5: K  ies voor een lokale verwerker met een gesloten keten Vraag de verwerker naar de ketensamenwerking. Hoe minder transport, hoe minder impact op het milieu. Ontdek of jouw product weer lokaal verwerkt wordt en onderdeel is van een gesloten keten.

Samen bouwen! Doe je mee? circulairwest.nl

6: V  raag constructeur en architect om te voldoen aan circulair beton Neem circulair beton mee in het gehele ontwerpproces. Vaak wordt nog gekozen voor een standaard sterkte- of milieuklasse. Dit kan belemmerend zijn in het vervolg van het proces. Wanneer je bij het ontwerp en de engineering bewust kiest voor circulair beton maak je het voor uitvoering toegankelijker. Ga uit van een standaard toevoeging van 30% gerecycled granulaat, maar bespreek ook de ambitie om een hoger percentage gerecycled granulaat toe te passen. 7: Betrek de betontechnoloog De betontechnoloog heeft veel kennis over de toepassingsmogelijkheden van circulair beton. Hij of zij kan het juiste mengsel zoeken bij het project. 8: Koop betonproducten met gerecycled granulaat Een betonleverancier met een CSC-certificaat past minimaal 10% gerecycled granulaat toe in de hele productie. Naast de toepassing als grindvervanger voor circulair beton ontstaan ook andere producten bij de verwerking van betonpuin. Bijvoorbeeld drainagegranulaat voor waterbergende wegen of stabilisatiezand. Selecteer bij de keuze van een betonelement of funderingsmateriaal een product met gerecycled betonmateriaal. Kies zoveel mogelijk voor zuivere betonproducten die demontabel zijn. Daarmee waarborg je dat aan het einde van de levensduur deze producten weer kunnen dienen als grondstof voor nieuwe producten.

9: Verwerk het beton demontabel Elke toepassing van beton, in welke vorm dan ook, heeft een eindige levensduur. Denk bij het toepassen na over de verwijdering in de toekomst en hoe dit zo schoon mogelijk kan plaatsvinden. Bouw demontabel, voorkom dat beton te veel gemengd wordt en bevestig het niet aan andere materialen.

The possibilities are endless

I n 9 stappen naar een circulaire betonketen! 1

Inzamelen schoon betonpuin

3

Opbreken slopen restproducten

9

2

Toepassing circulair beton

Lokaal transport

100% Hergebruik als beton

Lees de bijbehorende toelichting m.b.t. deze infographic in de aparte bijlage behorende bij deze uitgave.

8

4

Nieuwe circulaire betonproducten

Acceptatie Schoon beton

6

Lokale verwerking Certificering secondaire grondstoffen

7 Lokale leveranciers Met een ketensamenwerking voor circulaire producten

5

Lokale verwerking