D04 College, bijlage Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota.pdf

Vervoersysteem beter benutten 8. Vervoer over weg en spoor op korte afstanden aantrekkelijker maken door het internationaal vervoer over het spoor en de weg op korte afstanden te stimuleren als alternatief voor luchtvaart.

Toelichting acties integrale mobiliteitsbenadering en capaciteit Regie op samenwerking luchthavens en herziening luchtruim Actie Luchtvaartnota (WAT)

Uitwerking van de actie (HOE)

Betrokkenen buiten IenW (WIE)

Planning

1. Meer regie voeren door in te zetten op een systeembenadering waarbij regionale luchthavens en Schiphol intensiever kunnen samenwerken en hun kennis kunnen delen.

De regionale luchthavens en Schiphol willen intensiever samenwerken en pleiten voor een systeembenadering. Het Rijk is daar een voorstander van en wil hierin meer regie voeren op samenwerking en kennisdeling. Onderlinge samenwerking kan bijdragen aan de borging van de vier publieke belangen: veiligheid, connectiviteit, hinderbeperking en duurzaamheid. Deze thema’s pakken de luchthavens gezamenlijk met het ministerie van IenW op. Daarbij wordt in kaart gebracht welke rollen en functies de luchthavens hebben, waar de knelpunten en kansen liggen en wat de mogelijkheden zijn voor intensievere samenwerking bij de vier publieke belangen.

Schiphol en de regionale luchthavens, al dan niet vertegenwoordigd namens de NVL. Provincies en gemeenten, omwonenden, maatschappelijke organisaties

Doorlopend

Partners binnen het programma (DEF, LVNL, CLSK, MUAC); Departementen (mn. BZK, EZ); provincies en gemeenten

• Eind 2020/voorjaar 2021: (concept) voorkeursbeslissing • Nov 2021 het wegnemen van de beperkingen voor ongehinderd doorklimmen op routes van en naar Lelystad • 2022 het nemen van een integraal Programmabesluit met daarin de concrete uitwerking voor de realisatie van de Luchtruimherziening • Uiterlijk 2023: Significante, nationale stap in de aanpassing van het noordelijk oefengebied voor het oefenen met de F-35 en een verbeterde ontsluiting van het Zuidoostelijke luchtruim • Vanaf 2024: grensoverschrijdende aanpassingen van het luchtruim in samenwerking met vooral Duitsland • Vanaf 2024: stapsgewijze aanpassingen in de wijze van afhandeling van vliegverkeer met onder andere vaste naderingsroutes en continue daalprofielen voor vliegtuigen

Voortouw voor de samenwerking ligt bij luchthavens door te bezien welke stappen de komende tijd mogelijk zijn. Het Rijk overlegt vanuit zijn regierol minimaal twee keer per jaar over deze samenwerking met de luchthavens, verenigd in de Nederlandse Vereniging van Luchthavens (NVL). 2. Het luchtruim herindelen, waardoor het duurzamer en efficiënter wordt gebruikt voor commercieel en militair luchtverkeer, hulpdiensten en de kleine luchtvaart.

Het programma Luchtruimherziening werkt met haar partners aan de doelen zoals die zijn opgenomen in de startbeslissing (apr 2019). Deze doelen zijn: • Verruimen van civiele en militaire capaciteit (militaire missie-effectiviteit) in het luchtruim. • Efficiënter gebruik en beheer van het luchtruim voor alle luchtruimgebruikers. • Verduurzaming: beperken van de impact van vliegroutes op de omgeving (geluidshinder, CO2 en (ultra) fijnstof). Defensie draagt hieraan bij door de geluidshinder zoveel mogelijk te beperken. De uitwerking hiervan komt in de concept Voorkeursbeslissing (nov 2020), onderbouwd door de plan-MER. Na verwerking van de zienswijzen wordt de Voorkeursbeslissing in het voorjaar van 2021 definitief. In de ontwerpcriteria van de luchtruimherziening kiest het Rijk voor een luchtruim waarbij tot 6.000 voet (1.828 meter hoogte) het terugdringen van geluid prioriteit heeft. Boven de 6.000 voet staat het terugdringen van CO2-uitstoot voorop. Dit wordt onderdeel van het ontwerp- en toetskader en onder andere ondergebracht in de zgn. art. 5.11 procedure. Deze beschrijft het wijzigingsproces voor luchtruimen vliegprocedures (ref. art. 5.11 wet Luchtvaart).

23 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat | Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota

Actie Luchtvaartnota (WAT)

Uitwerking van de actie (HOE)

Betrokkenen buiten IenW (WIE)

Planning

3. Samen met de general aviation-sector beleidsontwikkelingen voor de general aviation bepalen.

De sector en de Rijksoverheid wisselen periodiek informatie uit via het general aviation-platform dat de Rijksoverheid heeft georganiseerd. Daar wordt ook periodiek een actieplan opgesteld, waarbij verbetering van de veiligheid een belangrijk aandachtspunt is. De komende jaren start een traject gericht op het toekomstvast accommoderen van valschermspringers, passend binnen de kaders van de Luchtruimherziening. Hierbij vormen TGAL en eerder onderzoek het uitgangspunt. Ook wordt op onderdelen die de general aviation raken een evaluatie van RBML uitgevoerd.

Partijen in de sector general aviation; ministerie van Defensie; provincies

General aviation-platform is doorlopend, met 1 maal per 2 jaar actieplan

4. Integraal aanpakken van het lagere luchtruim.

De Integrale Aanpak Lagere Luchtruim (IALL) bewaakt het aaneengesloten luchtruim in Nederland door tijdig keuzes te maken bij ontwikkelingen die (nieuw) luchtruim vereisen. Denk hierbij aan de bouw van obstakels op de grond, trainingsruimte voor voorzorglandingen en het beschikbare luchtruim voor testen en experimenteren.

Luchtvaartsector; ministeries van Defensie, BZK, EZ

2021-2023

5. Zorgen dat de grondgebonden activiteiten op regionale luchthavens in 2030 emissieloos zijn en dat de afspraken uit het Akkoord Duurzame Luchtvaart ook gelden voor de regionale luchthavens.

Uitvoering van de acties uit het Actieprogramma Hybride Elektrisch Vliegen (AHEV) van de roadmap grondgebonden activiteiten. Onder meer duurzaam taxiën, de verduurzaming van energiebronnen en de elektrificatie van de grondoperaties.

Het programmateam AHEV en in het bijzonder de roadmap-trekkers voor de roadmap grondgebonden operaties die verbonden zijn aan de NVL en de Schiphol Group

Jaarlijkse update van de voortgang van het project in het kader van het AHEV, roadmap grondgebonden operaties

24 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat | Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota

2021-2023: onderzoek locaties valschermspringers 2021-2022: start evaluatie RBML op onderdelen

Integraal benaderen van de mobiliteitsvraagstukken Actie Luchtvaartnota (WAT)

Uitwerking van de actie (HOE)

Betrokkenen buiten IenW (WIE)

Planning

6. Afwegen van de capaciteit van luchtvaart en luchthavens in relatie tot andere sectoren en (gebieds)opgaven (zoals woningbouw, bereikbaarheid en natuur). Dit wordt uitgewerkt in een gebiedsgerichte investeringsstrategie per luchthaven.

a) In het MIRT wordt de capaciteit in samenhang met de bredere ruimtelijke gebiedsopgaven afgewogen. Eens in de vier jaar worden aan het eind van de kabinetsperiode de toekomstige brede bereikbaarheidsopgaven in beeld gebracht, zoals in 2017 gebeurde in de Nationale Markt en Capaciteitsanalyse (NMCA). In de NMCA-2021 wordt rekening gehouden met de ontwikkeling van de luchtvaart en de landzijdige bereikbaarheid van luchthavens. Verkend wordt of het nuttig is om luchtvaart verder in de NMCA te integreren voor het breed en in samenhang afwegen van ruimtelijke gebiedsopgaven.

Luchthavens; decentrale overheden (provincies/ gemeenten); wegen- en OV sector; andere ministeries

a) Voorjaar 2021: rekening houden in NMCA met ontwikkelingen van de luchtvaart en landzijdige bereikbaarheid

b) Voor Schiphol zijn aanvullende investeringen nodig vanwege de toenemende vraag naar luchtvaart en om Schiphol bereikbaar te houden via het spoor en over de weg. Daarvoor werkt het Rijk samen met de luchthaven, de OV-sector en decentrale overheden aan een brede investeringsstrategie. Schiphol is daarbij verantwoordelijk voor voldoende terminalcapaciteit. De overheden en de sector zijn verantwoordelijk voor de landzijdige ontsluiting en voor goede en betrouwbare vervoersverbindingen. De strategie richt zich op drie onderdelen, waarbij elke partij haar eigen verantwoordelijkheden heeft: • Ontsluiting van de multimodale knoop Schiphol, zoals oplossen van knelpunten op wegen en spoor. • Meer capaciteit voor de terminal. • Optimale benutting van het banenstelsel van Schiphol en ruimtelijke reservering van de parallelle Kaagbaan.

Luchthavens; decentrale overheden (provincies/ gemeenten); wegen- en OV sector; andere ministeries

c) Ook voor andere Nederlandse luchthavens wordt als onderdeel van regionale verkenningen een investeringsstrategie uitgewerkt waarbij gekeken wordt naar de landzijdige bereikbaarheid in samenhang met bredere gebiedsopgaven.

Luchthavens; decentrale overheden (provincies/ gemeenten); wegen- en OV sector; andere ministeries

c) Onderdeel van regionale verkenningen in de periode 2021-2024

In de lopende fase (2020-2021) volgen een stakeholderconsultatie en aanvullend onderzoek. Besluitvorming volgt in 2021.

Ministerie van BZK; Schiphol; LVNL; provincies Noord-Holland en Zuid-Holland; gemeenten zoals Haarlemmermeer. Daarnaast gesprekken met andere stakeholders zoals luchtvaartmaatschappijen, bewoners, maatschappelijke organisaties

Besluitvorming uiterlijk in 2021

7. Optimaal benutten van het banenstelsel van Schiphol en besluit nemen over grondreservering van de parallelle kaagbaan.

25 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat | Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota

2022-2025: verkennen of het nuttig is om luchtvaart verder te integreren

b) Eind 2020: opleveringen resultaten uit MIRT studies Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBAB) 2021-2025: als vervolg daarop invulling geven aan brede investeringsstrategie

Daarna verankering in het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro)

Vervoersysteem beter benutten Actie Luchtvaartnota (WAT)

Uitwerking van de actie (HOE)

Betrokkenen buiten IenW (WIE)

Planning

8. Vervoer over weg en spoor op korte afstanden aantrekkelijker maken door het internationaal vervoer over het spoor en de weg op korte afstanden te stimuleren als alternatief voor luchtvaart.

Afronden actieplan Air/Rail en uitwerken acties acties. Het Rijk heeft de ambitie om, bovenop de 4 miljoen internationale spoorreizigers in 2019, vanaf 2025 jaarlijks 2 miljoen extra reizigers te vervoeren via het internationaal spoor. Bij een gemiddelde bezetting van 150 passagiers per vliegtuig zijn dat ongeveer 13.000 korte-afstandsvluchten minder. Dat is zo’n 2,5% van alle vluchten op Schiphol. In de periode 2030-2050 kan dit oplopen tot 15 miljoen reizigers of meer, onder aanname van het realiseren van de ambities en verbeteringen uit het Toekomstbeeld OV en een goede samenwerking met betrokken partijen in binnen- en buitenland. Dat zijn zo’n 100.000 korte-afstandsvluchten minder. Dat is zo’n 20% van het aantal vluchten op Schiphol.

ProRail; NS; KLM; Schiphol; provincies; gemeenten

2020: opleveren actieplan Air/Rail

26 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat | Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota

2020: ontwikkelagenda Toekomstbeeld OV 2021-2025: uitwerken acties uit actieplan en ontwikkelagenda Toekomstbeeld OV

7. Bestuur en samenwerking De Rijksoverheid maakt beleid gebaseerd op actuele kennis, waarbij andere overheden, uitvoeringsorganisaties en belanghebbenden op een passende wijze worden betrokken. Het Rijk neemt hierbij steviger de regie in handen vanwege de vele en uiteenlopende belangen. Op een transparante manier wordt inzicht gegeven in de weging van de relevante publieke belangen. De concrete uitwerking loopt langs de hierna genoemde prioriteiten.

Omgevingsmanagement en participatie is een continu proces van participatie, opbouwen en onderhouden van relaties met stakeholders en een goede informatievoorziening naar de omgeving. De betrokkenheid van de omgeving wordt vormgegeven volgens ontwerpprincipes: timing, representatie en inclusiviteit en procedure en heldere afspraken. In lijn met de Omgevingswet betekent dit maatwerk om betrokkenheid in het proces tot besluitvorming op nationaal niveau en bij de (regionale) uitwerking daarvan te optimaliseren.

Regie versterken met juiste betrokkenheid van de omgeving •

•

•

De verschillende rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van betrokkenen bij het luchtvaartbeleid worden duidelijk en expliciet gemaakt en er wordt daarmee in lijn gehandeld in bestuur en samenwerking. Dit geldt in het bijzonder voor de samenwerking met decentrale overheden, Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) en Schiphol. De partij die verantwoordelijk is voor de besluitvorming vult de vormgeving van de participatie in. Dit is bijvoorbeeld het Rijk bij Luchthavenverkeersbesluiten (LVB) voor een luchthaven met nationale betekenis, of de provincie bij een LVB voor een luchthaven van regionale betekenis. Zowel de wijze van participeren als het besluitvormingsproces moeten vooraf duidelijk en inzichtelijk zijn voor de betrokkenen. Als vervolg op het advies van het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL) wordt verder gewerkt aan de inrichting van de overlegstructuur, onder meer de Nationale Klankbordgroep en verdiepende themasessies. Per overleg wordt vastgesteld welk onderwerp er wordt besproken en met welk doel en op welke wijze betrokkenen hun inbreng kunnen leveren. Hierbij wordt ook de integraliteit tussen de verschillende overleggen verder uitgewerkt. De bestaande regionale overleggen als Omgevingsraad Schiphol (ORS), Luchthaven Eindhoven Overleg (LEO) en de Commissies Regionaal Overleg (CRO’s) worden verder ontwikkeld of versterkt.

27 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat | Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota

Kennisbasis verstevigen Er moet sprake zijn van een gedegen en waar mogelijk gezamenlijk opgestelde kennisbasis (joint fact finding). In het kader van participatie is ook van belang dat informatie voor alle betrokkenen toegankelijk, transparant en navolgbaar is. De kennisbasis wordt verder versterkt. Daarvoor wordt onder andere een nieuwe (strategische) kennisagenda luchtvaart opgebouwd. Een kennisbasis voor besluiten over de luchtvaart is voor belanghebbenden essentieel. Er wordt bekeken hoe de beschikbare kennis nog beter toegankelijk te maken is voor de omgeving.

Overzicht acties Bestuur en samenwerking

Regie versterken met juiste betrokkenheid van de omgeving 1. Strategisch omgevingsmanagement inrichten, structureren en professionaliseren. 2. Inrichten overlegstructuur. 3. Interbestuurlijke samenwerking versterken. 4. Bestaande regionale overlegstructuren ontwikkelen en versterken.

Kennisbasis verstevigen 5. Kennisbasis verstevigen 6. Informatie toegankelijk en transparant beschikbaar maken. 7. Ontwikkelen werkwijzer maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) voor luchtvaart.

Bestuur en samenwerking

Aanvullende acties 8. Spelregelkader participatie luchtruimwijzigingen opstellen. 9. Onderzoek doen naar de gang naar de bestuursrechter bij luchthavenverkeersbesluiten. 10. Wettelijke informatieplicht van luchthavens uitwerken. 11. De sturingsrelatie tussen LVNL en Rijksoverheid intensiveren. 12. Toezicht door de ILT optimaliseren.

28 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat | Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota

Toelichting acties Bestuur en samenwerking Regie versterken met juiste betrokkenheid externe omgeving Actie Luchtvaartnota (WAT)

Uitwerking van de actie (HOE)

Betrokkenen buiten IenW (WIE)

Planning

1. Strategisch omgevingsmanagement inrichten, structureren en professionaliseren.

Vormgeven participatieprincipes. Opbouwen en onderhouden relaties met stakeholders voor inzicht in belangen en issues. Informeren van een breed publiek en optimaliseren van de publieke zienswijzeprocedure als laatste stap in het participatieproces.

Diverse stakeholders, zowel partijen met een verantwoordelijkheid als belanghebbenden en burgers

Doorlopend

2. Inrichten overlegstructuur

Instellen nationale klankbordgroep en organiseren verdiepende themasessies in onderlinge samenhang. Volgens het kernprincipe ‘vorm volgt doel’ wordt per overleg vastgesteld welk onderwerp met welk doel en met welke betrokkenen wordt behandeld.

Diverse stakeholders, zowel partijen met een verantwoordelijkheid als belanghebbenden en burgers

Doorlopend

3. Interbestuurlijke samenwerking versterken

Optimaliseren samenwerking met provincies en gemeenten vanuit de bestaande verantwoordelijkheden en rollen.

Provincies en gemeenten

Doorlopend

4. Bestaande regionale overlegstructuren ontwikkelen en versterken.

Evaluatie Omgevingsraad Schiphol en advies dhr. Van Geel. Doorontwikkeling Luchtvaart Eindhoven Overleg (proefcasus Eindhoven, advies dhr. van Geel). Verdere professionalisering Commissies Regionaal Overleg (CRO) voor luchthavens van nationale betekenis. Investeren in professionalisering van deelnemers, organisatie van een CRO+, verhoging van de subsidie voor CRO’s en de evaluaties van de rollen en taken van de voorzitters van de CRO’s.

Diverse stakeholders, zowel partijen met een verantwoordelijkheid als belanghebbenden

Doorlopend

Actie Luchtvaartnota (WAT)

Uitwerking van de actie (HOE)

Betrokkenen buiten IenW (WIE)

Planning

5. Kennisbasis verstevigen

Inventarisatie voor de publieke belangen en thema’s uit de Luchtvaartnota van welke (strategische) kennisvragen de komende jaren beantwoord moeten worden. De relevante kennisinstellingen geven hierbij advies en de Klankbordgroep Luchtvaart wordt om een reflectie gevraagd.

Kennisinstellingen zoals Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum, Planbureau Leefomgeving, Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, RIVM, KNMI; Klankbordgroep Luchtvaart; andere ministeries

Vanaf medio 2021 doorlopend

6. Informatie toegankelijk en transparant beschikbaar maken

Opstellen plan van aanpak met de omgeving met daarin in ieder geval een inventarisatie van de kennisbehoefte en uitleg welke kennis waar beschikbaar is.

Stakeholders rond de luchtvaartdossiers; partijen met een verantwoordelijkheid; belanghebbenden

Plan van aanpak in 2021

7. Ontwikkelen werkwijzer maatschappelijke kosten-batenanalyses (MKBA’s) voor luchtvaart

Een consortium onder leiding van SEO ontwikkelt een werkwijzer met zo veel mogelijk concrete specificaties en richtlijnen voor luchtvaartspecifieke MKBA’s en welvaartsanalyses.

KiM; de planbureaus CPB en PBL; ministerie van Financiën

Medio 2021

Kennisbasis verstevigen

29 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat | Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota

Aanvullende acties Actie Luchtvaartnota (WAT)

Uitwerking van de actie (HOE)

Betrokkenen buiten IenW (WIE)

Planning

8. Spelregelkader participatie luchtruimwijzigingen opstellen.

De ministeries van IenW en Defensie maken een spelregelkader voor het proces om te komen tot luchtruimwijzigingen (routes en procedures) (participatie 5.11-procedure). De ministeries van IenW en Defensie maken samen met de luchtverkeersleidingsorganisaties en inspectiediensten een voorstel voor een aangepast proces.

Ministeries van IenW en Defensie; CLSK; LVNL; MUAC; MLA; luchthavens; provincies

2021

9. Onderzoek doen naar de gang naar de bestuursrechter bij luchthavenverkeersbesluiten.

Onderzoeken van de mogelijkheid voor direct beroep bij de bestuursrechter bij luchthavenbesluiten Schiphol, Lelystad Airport, Eindhoven Airport en Rotterdam The Hague Airport. Bij herinvoeren van rechtstreeks beroep bij de bestuursrechter is een wijziging van de wet- en regelgeving noodzakelijk. Onderzoek naar de mogelijkheden.

10. Wettelijke informatieplicht van luchthavens uitwerken.

Er is een wijziging van de Wet luchtvaart in voorbereiding in verband met een informatieplicht voor zowel Schiphol als de luchthavens van nationale betekenis.

Exploitanten luchthavens

2021: start wetswijziging

11. De sturingsrelatie tussen LVNL en Rijksoverheid intensiveren.

Intensiveren sturingsrelatie tussen Rijksoverheid en LVNL en beter benutten van deskundige adviesrol LVNL. Stap 1: inventariseren bestaande overleggen. Stap 2: stroomlijnen diverse overleggen en besluitvorming op verschillende niveaus.

LVNL

Vanaf 2021: vastleggen van afspraken

12. Toezicht door de ILT optimaliseren.

ILT moet beschikken over voldoende middelen, capaciteit en kennis om als autoriteit op te kunnen treden. Verder ontwikkelen bestaande systematiek voor het actieplan bij het Nederlands luchtvaartveiligheidsprogramma.

30 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat | Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota

2021: start onderzoek

Vanaf 2021: vastleggen van afspraken

31 | Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat | Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota

Dit is een uitgave van het

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Postbus 20901 | 2500 EX Den Haag www.rijksoverheid.nl/ienw November 2020