bijlage II 20190916 Hillegom definitief.pdf

Duurzaamheidsbenchmark Hillegom Tilburg, 18 December 2019 Documentnummer: 19.224 Sanne Paenen, John Dagevos en Femke Lijbers

Inhoudsopgave  De opdracht  Telos’visie op duurzame ontwikkeling  Methodologie en aanpak  De duurzaamheidsdriehoek  De resultaten per kapitaal  Sociaal-cultureel  Ecologisch  Economisch  Ontwikkeling in de tijd  Benchmark  Conclusies

De onderzoeksopdracht

Onderzoeksopdracht:  Complete duurzaamheidsbenchmark:  Definitieve versie op basis van de uitkomsten van de Nationale Monitor Duurzame Gemeenten 2019

 Vergelijkingen in de tijd  Vergelijkingen met andere gemeenten: qua typologie en de

buurgemeenten Teylingen, Lisse en Noordwijk

Telos’visie op duurzame ontwikkeling

Telos’visie in vogelvlucht Definitie duurzame ontwikkeling sluit aan bij de opvatting van de Commissie Brundtland in haar rapport “Our Common

Future” uit 1987

“Een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie, zonder het vermogen van toekomstige generaties in gevaar te brengen om in hun eigen behoeften te voorzien.”

Duurzaamheid is meer dan milieu of energie • Onderscheid drie kapitalen: ecologie, sociaal-cultureel en economie. Die mogen groeien maar niet ten koste van elkaar en bevorderen liefst de groei van een ander kapitaal • We houden rekening met de toekomst: onze (klein)kinderen hebben minimaal dezelfde ontwikkelingskansen als wij • We houden rekening met onze buren: onze ontwikkeling heeft geen negatieve consequenties voor mensen elders

Duurzame ontwikkeling vraagt om visie en bereidheid tot verandering: dat is knap lastig! • Vraagt om een strategische lange termijn visie hoe de samenleving zich zou moeten ontwikkelen • Is daarmee expliciet normatief • Is een zoektocht, die gekenmerkt wordt door onzekerheid • Is een dynamisch begrip voortdurend aan verandering onderhevig • Vraagt om creativiteit, enthousiasme, out of the box denken, innovaties, zoeken naar nieuwe verbindingen/combinaties

• Gaat voortdurend gepaard met frictie, is vaak ongemakkelijk • Verdraagt zich slecht met verkokering en bureaucratie

De methodologie en aanpak

Onze opdracht: Duurzaamheidsbenchmark Een verhaal van kapitalen, voorraden, eisen, indicatoren en normen

Opbouw Duurzaamheidsbenchmark

indicator

Normen

voorraad

indicator

Eisen/doelen

kapitaal

theorieën

voorraad

indicator

voorraad indicator

Wetenschap

Stakeholders

Stakeholders

Voorraden per kapitaal Sociaal-cultureel kapitaal Ecologisch kapitaal

Economisch kapitaal

Maatschappelijke participatie

Natuur & landschap

Arbeid

Politieke participatie

Bodem

Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden

Economische participatie

Water

Infrastructuur en bereikbaarheid

Veiligheid

Lucht

Concurrentievermogen

Wonen en woonomgeving

Energie & klimaat

Kennis

Gezondheid(szorg)

Afval

Onderwijs

Hinder & calamiteiten

Kunst en cultureel erfgoed

Normen Normen gebaseerd op regionale vergelijking, wettelijke normen of vergelijking in de tijd uitgedrukt met behulp van kleuren

Taarten per voorraad die de indicatorscores laten zien

Beeldtaal

Spiders per kapitaal die de voorraadscores laten zien Maatschappelijke participatie 100 Woonomgeving

75

Politieke participatie

50 25 Veiligheid

Economische participatie

0

Onderwijs

Kunst en cultuur Gezondheid

2014

Driehoek die de kapitaalscores laat zien

2019

Nationale Monitor duurzame gemeenten 2019: de basis • Voor alle 355 Nederlandse gemeenten • Dataverzameling: • Gebaseerd op publiek beschikbare bronnen: CBS, GGD, Nationaal Bodemsaneringsonderzoek, Biodiversiteitsnetwerk, Klimaatmonitor etc.

• Indicatoren zijn uitgezonderd, die niet voor alle 355 gemeenten beschikbaar zijn of verouderd zijn

• Resultaat: database met 132 indicatoren voor iedere Nederlandse gemeente • Bepalen van de duurzaamheidsdoelen per voorraad en normen voor iedere indicator: • Bepalen van de doelen door Telos gedaan op basis van nationaal en internationaal beleid en op basis van 15 jaar ervaring op dit terrein

• Bepalen van de normen voor iedere indicator door Telos gedaan op basis van beleidsstukken, (internationale) afspraken zoals de Kaderrichtlijn Water, vergelijking, expert judgement

Veranderingen ten opzichte van vorige monitors • Huidige monitor is niet één op één te vergelijken met de vorige versies • Doordat er veranderingen in de huidige dataverzameling hebben plaats gevonden zijn de resultaten van de vorige monitors niet een op een te vergelijken met de huidige studie. Er kunnen verschillen te zien zijn in de resultaten binnen de voorraden ten opzichte van de vorige studies • Er zijn bijvoorbeeld nieuwe indicatoren toegevoegd t.o.v. 2018

• Aangepaste metingen en data • Voor een aantal bestaande indicatoren is gebruik gemaakt van nieuwe data of berekeningswijze • Hier is met name spraken van in de voorraden maatschappelijke participatie, kennis, gezondheid en veiligheid

• Aangepaste normeringen • Voor een aantal indicatoren zijn de normeringen aangepast aan huidig beleid of vernieuwde inzichten • Dit is met name terug te zien in de voorraden lucht en natuur-en-landschap waar strenger is genormeerd Voor de longitudinale vergelijking in deze studie zijn de resultaten teruggerekend met de huidige systematiek waardoor er een betrouwbare vergelijking kan worden gemaakt

Sociaal-cultureel kapitaal

Sociaal-cultureel kapitaal • Kernbegrippen binnen het sociaal-cultureel kapitaal zijn

sociale rechtvaardigheid en maatschappelijke betrokkenheid. Voor een sociaal en cultureel duurzame

Social-cultureel kapitaal

samenleving wordt het principe van sociale rechtvaardigheid ingevuld met gelijke kansen, vrijheid,

Maatschappelijke participatie

brede toegankelijkheid van voorzieningen en veiligheid.

Politieke participatie

Maatschappelijke participatie verwijst naar sociale,

Economische participatie

politieke en economische participatie van burgers. Die

Veiligheid

zowel rechten als plichten hebben. Via sociale netwerken

Wonen en woonomgeving

hebben mensen toegang tot hulpbronnen welke ze

Gezondheid(szorg)

individueel niet kunnen bereiken. Verbondenheid in zowel eigen kring als verbondenheid tussen

gemeenschappen is van belang voor het creëren van vertrouwen en een optimale toegang tot hulpbronnen.

Onderwijs Kunst en cultureel erfgoed

Maatschappelijke participatie Mensen ontwikkelen zich door te participeren in netwerken. Zowel kleine, gesloten netwerken als grotere meer open netwerken. Participatie is van belang voor het welzijn van de mens en de economische productiviteit.

Eisen:  De sociale samenhang van de samenleving is gewaarborgd  Burgers zijn betrokken bij de samenleving  Iedereen heeft het recht om zijn eigen identiteit en diversiteit te koesteren en uit te dragen, in woord en gedrag, zolang dit anderen niet beperkt om hetzelfde te doen

Maatschappelijke participatie:  Ernstige eenzaamheid is een punt van zorg in de gemeente evenals de ervaren sociale contacten en sociale cohesie  Positief is de sterke toename van het aantal mantelzorgers en het aantal inwoners dat actief is in verenigingen  Het aantal inwoners dat algemeen vertrouwen heeft in de mens is relatief hoog

Politieke participatie Burgers participeren op verschillende manieren in de samenleving: sociaal, economisch maar ook politiek. Politieke participatie draait om de mate waarin burgers betrokken zijn bij de besluitvorming die henzelf als individu en de samenleving als geheel raakt. Daarin speelt het vertrouwen dat de burger heeft in de politiek en haar instituties een belangrijke rol. Eisen:  Elke burger heeft zeggenschap in politieke besluitvorming die hem of haar en de samenleving en haar toekomst aangaat en maakt daar ook gebruik van  De burger heeft vertrouwen in de politiek en haar instituties

Politieke participatie:  Positief is het aantal politiek actieven in de gemeente en de uitstekende opkomst bij de landelijke verkiezingen en het politiek vertrouwen  Het opkomstpercentage bij de gemeenteraadsverkiezingen is relatief laag en zelf iets is afgenomen ten opzichte van de vorige verkiezingen

Economische participatie • Het hebben van werk vormt een van de belangrijkste ordende principes in onze Westerse samenleving. Het biedt inkomen, draagt bij aan de behoefte om zich te verrijken en biedt toegang tot sociale netwerken. Eisen:  Burgers zijn in staat om zich economisch staande te houden  Er is armoede noch uitsluiting

Economische participatie: 

We zien, hoewel op zich goede resultaten voor het aantal arme huishoudens en het aantal personen in de bijstand, er wel sprake is van een lichte achteruitgang



De gini-index, een maat voor inkomensongelijkheid, vertoont een positief beeld. Er is relatief weinig sprake van inkomensongelijkheid



De langdurige werkloosheid, relatief hoog, is wel afgenomen

Kunst en Cultuur • Kunst en cultuur zijn dragers of uitingen van bestaande normen en

waarden binnen de samenleving. Voorwaarden zijn het beschermen, bewaren en opnieuw inbedden van de in tijd en ruimte vastgestelde culturele uitingen. Aanbod van kunst en cultuur heeft een positieve werking op de lokale gemeenschap en kan daarnaast een aantrekkingskracht zijn voor mensen buiten de gemeenten. Eisen:  Het culturele aanbod is voldoende groot, evenals de diversiteit  Iedereen kan actief of passief deelnemen aan culturele uitingen of activiteiten  Het culturele erfgoed wordt beschermd en versterkt

Kunst en Cultuur:  Overal beeld is dat van een zwak ontwikkelde voorraad kunst en cultuur.  De gemeente heeft geen beschermde stadsdorpsgezichten en vrijwel geen rijksmonumenten  Waar het gaat om de aanwezigheid van culturele voorzieningen zien we tegengestelde beweging: toegenomen afstand naar musea en afgenomen naar podiumkunsten

Gezondheid • De bevolking moet zowel lichamelijk als geestelijk gezond zijn in een duurzame samenleving. De verantwoordelijkheid ligt deels bij de overheid (aanbod van zorginstanties) en deels bij de individuele burgers die verantwoordelijk zijn voor een gezonde leefstijl. Zowel de ‘harde’ (percentage zieken) als de ‘zachte’ kant (gezondheidsbeleving) is van belang. Eisen:  De bevolking is lichamelijk en geestelijk gezond  De gezondheidszorg is van goede kwaliteit en toegankelijk voor iedereen; inclusief preventie en nazorg  Iedereen neemt verantwoordelijkheid voor een gezonde leefstijl.  De bevolking voelt zich gezond

Gezondheid:  Overall een positief en verbeterd beeld  Levensverwachting sterk toegenomen  huisarts en ziekenhuis zijn in de buurt  Goede scores voor de indicatoren chronisch zieken, beoordeling eigen gezondheid, onvoldoende bewegen en levensverwachting  Riskant gedrag (roken, alcohol en obesitas) afgenomen

Veiligheid • Zowel de individuele burger als de samenleving heeft een bepaalde mate van veiligheid nodig om te functioneren. Binnen de voorraad veiligheid is een onderscheid gemaakt tussen geobjectiveerde veiligheid in termen van risico’s om ergens slachtoffer van te worden en de subjectieve beleving van veiligheid: het veiligheidsgevoel. Eisen:  De kans om slachtoffer te worden van geweld, misdaad, ongelukken en rampen is verwaarloosbaar  Iedereen voelt zich veilig in de gemeente

Veiligheid:  Wisselend beeld met zowel verbeterde scores als verslechterde scores  Onveiligheidsgevoel is afgenomen

 sterke afname van gewelds- en vermogensdelicten en vandalisme  Verbeterde verkeersveiligheid  Toename van het aantal verwarde personen, jeugdcriminaliteit + verslechterde reactietijd politie

Onderwijs • Onderwijs is van groot belang voor de ontwikkeling van onze (kennis)samenleving en is gericht op het overbrengen van kennis, vaardigheden en houding. Onderwijs heeft drie hoofdfuncties: kwalificatie, selectie en allocatie en socialisatie. Onderwijs moet continu in ontwikkeling zijn. Voor de jeugd is het van belang dat er voldoende mogelijkheden voor goed onderwijs in de gemeente en regio aanwezig zijn.

Eisen:  Het onderwijs sluit aan op de maatschappelijke behoefte  Iedereen heeft toegang tot een vorm van onderwijs of scholing die past bij zijn of haar capaciteiten  Iedereen heeft de plicht er voor zorg te dragen dat zijn of haar competenties (blijven) aansluiten op maatschappelijke behoeften  Het onderwijs is van hoge kwaliteit

Onderwijs: 

Overall zeer positief beeld en vrijwel over de hele linie verbeterd



Uitstekende score voor eindexamencijfer en jeugdwerkloosheid



Sterke afname van het aantal jeugdwerklozen (economische conjunctuur)



Voortijdige schoolverlaters punt van aandacht, wel licht verbeterd



Afstanden tot onderwijs voorzieningen zijn relatief kort maar wel een toename tot het voortgezet onderwijs

Woonomgeving • Binnen deze voorraad is de aandacht gericht op de beschikbaarheid en de kwaliteit van woningen, de aanwezigheid van publieke en dagelijkse voorzieningen en de tevredenheid met de eigen woonomgeving. Daarnaast kijken we naar het migratiesaldo. Eisen:  Iedereen heeft toegang tot een betaalbare woning van goede kwaliteit  Publieke en dagelijkse voorzieningen zijn bereikbaar en toegankelijk voor iedereen  Iedereen is tevreden met de woonomgeving waar hij of zij woont: veilig, aangenaam en gezond

Woonomgeving:  Positief beeld en duidelijk verbeterd  Tevredenheid met woning en woonomgeving toegenomen

 Tevredenheid winkels uitstekende score  Afname van betaalbare huurwoningen, maar toename betaalbare koopwoningen (<200.000 euro)  Afname aan leegstand van woningen  Sterk positief migratiesaldo

Best en slechtst scorende indicatoren Best scorend (sterk)

Slechtst scorend (zwak)

Mantelzorg geven

Onvertraagd naar diploma

Opkomst landelijke verkiezingen

Rijksmonumenten

Politiek vertrouwen Afstand ziekenhuis Kwaliteit ziekenhuis Eindexamencijfer Jeugdwerkloosheid Tevredenheid winkels Migratie saldo

Toelichting: Scores boven 75 als sterk getypeerd Scores beneden 25 als zwak getypeerd

Voorraadscores sociaal-cultureel kapitaal Maatschappelijke participatie 100

Woonomgeving

75

Politieke participatie

50

25

Veiligheid

Economische participatie

0

Onderwijs

Kunst en cultuur

Gezondheid 2019

2014

Ecologisch kapitaal

Ecologisch kapitaal • Voor het ecologisch kapitaal kijken we naar de verschillende eco-systemen binnen de gemeente. Deze dienen over voldoende veerkracht te beschikken om de natuurlijke en

menselijke verstoringen op te kunnen vangen

Ecologisch Kapitaal Natuur en landschap Bodem

zonder dat dit leidt tot onherstelbare schade

Water

aan een van de vier eco-systeemfuncties: de

Lucht

productiefunctie, draagkrachtfunctie,

Energie en klimaat

informatiefunctie en regulatiefunctie. Een

Afval

ecosysteembenadering waarbij de kwaliteit en kwantiteit van de geleverde functies centraal staat.

Hinder en calamiteiten

Bodem • Tot de voorraad bodem behoort het ondiep (freatisch) grondwater.

De grondwaterkwaliteit kan worden bedreigd door vermesting, verzuring en de verspreiding van milieugevaarlijke stoffen zoals zware metalen en bestrijdingsmiddelen. Eisen:  De bodem is schoon  Het grondwater is schoon

Bodem:  Uitstekende score voor ecologische en humane spoedlocaties. Ook voor spoedlocaties met risico op verspreiding (wel lichte verslechtering)  Relatief veel verhard oppervlak in de gemeente  Stikstof depositie punt van aandacht

Lucht • De kwaliteit van lucht heeft invloed op de gezondheid van mensen en de ontwikkeling van de natuur. Schade aan de gezondheid ontstaat door zowel kortdurende blootstelling aan hoge concentraties van vervuilende stoffen als door langdurige blootstelling aan relatief lage concentraties.

Eisen:  De lucht is schoon

Lucht:  Uitstekende en verbeterde scores voor emissies  Het feit dat het overall beeld positief is (met uitzondering van nog te hoge concentratie NOx) wil niet zeggen dat op specifieke plekken de concentraties van bijvoorbeeld fijnstof niet (te) hoog kunnen zijn

Hinder en calamiteiten • De voorraad hinder en calamiteiten gaat vooral over de vraag of de burger in zijn/haar dagelijks functioneren overlast ondervindt in de vorm van geur, licht en geluid. Externe veiligheid, het risico dat mensen slachtoffer worden van een ramp speelt een belangrijke rol. Overlast is namelijk zowel aan fysieke- of psychische gezondheidsklachten gekoppeld. Eisen:  De kans dat er slachtoffers vallen bij een calamiteit is minimaal  Er is geen door de mens veroorzaakte overlast in de vorm van geur, licht en geluid

Hinder en calamiteiten:  Kans op slachtoffers bij overstromingen en wateroverlast bij heftige regenval is erg groot en licht toegenomen  Geluidhinder, lichtbelasting, hittestress en risicobedrijven punt van aandacht  Zeer lage kans op aardbevingen

Water • Onder de voorraad oppervlaktewater wordt verstaan: dat deel van de bodem dat (in principe) bedekt is met water. We onderscheiden stromende wateren zoals rivieren en beken en stilstaande wateren zoals meren en vennen. Het gaat met name om de kwaliteit van het oppervlaktewater. Daarnaast, en zeker ook tegen de achtergrond van het klimaatvraagstuk, krijgt ook het vraagstuk van wateroverlast steeds meer aandacht. We beperken ons hier tot het meten van de biologische en chemische kwaliteit. Eisen:  Het oppervlaktewater is schoon

Water:  Uitstekende scores voor kwaliteit waterflora, visstand, macrofauna, emissies stikstof en prioritaire stoffen  Er is sprake van een toename van fosfaatemissies  De fysisch-chemische kwaliteit van het oppervlakte water is goed  Alleen treffen we teveel overige verontreinigende stoffen aan

Natuur en landschap • In de voorraad natuur en landschap staat het behoud van de natuurlijke biodiversiteit (de kwalitatieve dimensie van natuur) centraal. Soortenrijkdom en de kwantitatieve dimensie van natuur komen in beeld.

Eisen:  De natuurlijke biodiversiteit moet worden behouden  De natuur moet zoveel mogelijk in stand worden gehouden en zo mogelijk versterkt  De natuur is bereikbaar

Natuur en landschap:  De soortenrijkdom in de gemeente Hillegom is op pijl

 Er zijn echter relatief weinig rode lijst soorten aanwezig  Daarnaast scoort de gemeente matig op de indicator landschapsbeleving (natuurlijkheid en landschap)

Energie • Energie is van belang voor het functioneren van onze samenleving, actueel is de schaarste van fossiele brandstoffen en de noodzaak derhalve om zuiniger om te gaan met hetgeen beschikbaar is alsook te zoeken naar alternatieven. We kijken naar de productie en consumptie van (duurzame) energie en daarmee samenhangende zaken als energiebesparing. Eisen:  Burgers consumeren minder energie en stoten minder schadelijke stoffen uit  Alle geconsumeerde energie is duurzaam opgewekt  Investeringen van bedrijven zijn gericht op het verminderen van het gebruik van niet-hernieuwbare grond- en hulpstoffen

Energie:  Hoewel alle indicatoren m.u.v. windenergie verbeteringen laten zien t.o.v. 2014 is er gezien de noodzakelijke energietransitie nog veel werk aan de winkel

 Elektriciteitsverbruik huishoudens en gasverbruik bedrijven relatief goede scores  Sterke groei in het aantal zonnepanelen en sterke afname van het elektriciteitsverbruik van huishoudens

Afval en grondstoffen • De hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner is verviervoudigd sinds 1950. Deze berg afval moet op één of andere manier verwerkt worden. Het nuttig toepassen van afvalstoffen spaart grondstoffen én energie uit. Hierdoor vermindert onder meer de uitstoot van CO2. Ook hoeft er minder afval te worden verbrand of gestort. Dat leidt weer tot minder nadelige milieueffecten van deze afvalbeheersvormen. Eisen:  Burgers werken toe naar een afval loze samenleving

Afval en grondstoffen:  Op het terrein van (gescheiden) afvalinzameling is nog volop ruimte voor verbetering.  Positief is dat er sprake van een lichte afname van de productie van huishoudelijk afval (totaal) en restafval  Wat betreft afvalscheiding: over de hele linie minder goede resultaten

Best en slechtst scorende indicatoren Best scorend (sterk)

Slechtst scorend (zwak)

Ecologische spoedlocaties

Verhard oppervlak

Humane spoedlocaties

Geluidhinder buren

Spoedlocaties verspreiding

Hittestress

Emissie fijn stof

Overstromingen

Emissie NMVOS

Risico bedrijven

Emissie stikstofoxiden

Lichtbelasting

Aardbevingen

Verkeerslawaai

Prioritaire stoffen Kwaliteit waterflora Emissies stikstof Kwaliteit visstand

Kwaliteit macrofauna

Toelichting: Scores boven 75 als sterk getypeerd Scores beneden 25 als zwak getypeerd

Voorraadscores ecologisch kapitaal Bodem 100

75 Afval en grondstoffen

Water 50

25

0

Energie

Lucht

Natuur en landschap

Hinder en calamiteiten

2014

2019

Economisch kapitaal

Economisch kapitaal • Binnen het economisch kapitaal staat het functioneren van de lokale en regionale economie centraal. Hierbij is de focus gericht op behoud en versterking van het

vermogen van een gemeente/regio om voldoende inkomen te genereren. Vanuit lokaal en regionaal economisch perspectief wordt het concurrerend vermogen van een gemeente/regio in belangrijke mate bepaald door het samenspel van de economische structuur en het lokale en regionale vestigingsklimaat.

Economisch Kapitaal Arbeid Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden Infrastructuur en bereikbaarheid Concurrentievermogen Kennis

Arbeid • Arbeid refereert aan het vermogen van de mens om een bijdrage te leveren aan het productieproces van goederen en diensten. De kwaliteit (kennis, ervaring, creativiteit) en de (kwantitatieve) beschikbaarheid van mensen die kunnen en willen werken is dan ook een cruciale economische factor.

Eisen:  De vraag naar en het aanbod van arbeid zijn in evenwicht, kwalitatief en kwantitatief  Werk is gezond: langdurig ziekteverzuim en uitstroom t.g.v. arbeidsongeschiktheid worden voorkomen  Het arbeidspotentieel van de totale potentiële beroepsbevolking wordt benut

Arbeid:  Sterke afname van de werkloosheid wat in lijn is met de economische hoogconjunctuur

 Aandachtpunten wat betreft (toenemende) grijze druk en vergroening  Benutting arbeidspotentieel heeft een positieve ontwikkeling en uitstekende score  Afname van het aantal arbeidsongeschikte in de gemeente  Hillegom heeft zwakke werkgelegenheidsfunctie

Ruimtelijke vestigingswaarden • De beschikbaarheid, segmentatie en kwaliteit van bedrijventerreinen en de beschikbaarheid en kwaliteit van bedrijfsruimten en kantoorgebouwen. Bedrijventerreinen worden meegenomen als kapitaalgoed, ze fungeren immers niet als een directe input in het productieproces, maar als randvoorwaarde voor het goed functioneren van de regionale economie. Eisen:  De beschikbare ruimte voor bedrijvigheid wordt optimaal beheerd: er is sprake van zuinig ruimtegebruik  Er is voldoende ruimte (terreinen, bedrijfspanden) beschikbaar voor bedrijvigheid

Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden:  Het ontbreken van een voorraad aan bedrijventerreinen is een punt van aandacht, evenals de toenemende leegstand van winkelruimte  Er is vrijwel geen verouderd bedrijventerrein (meer) in de gemeente

Concurrentievermogen • De kracht van een lokale en regionale economie wordt in belangrijke mate bepaald door de in die gemeente/regio aanwezige bedrijvigheid. De samenstelling moet zodanig zijn dat deze economische groei kan genereren, maar ook conjuncturele schokken kan opvangen. Daarnaast moet er sprake zijn van voldoende dynamiek en vernieuwing. Eisen:  De economische structuur wordt permanent versterkt en vernieuwd door de komst van startende ondernemingen en zich nieuw in de gemeente vestigende ondernemingen  De lokale economie is concurrerend  Voor het instandhouden en versterken van het productieve vermogen van de economie is het nodig dat het bedrijfsleven voldoende investeert

Concurrentievermogen:  Er is een toename van snelgroeiende bedrijven  Hoog aandeel starters, dat wel wat afneemt  Het aantal opheffingen is sterk afgenomen de laatste jaren  Sterke afname van het aantal banen in de zogenoemde topsectoren  Lichte stijging van het BRP per hoofd

Infrastructuur en bereikbaarheid • In onze ‘hoog mobiele’ samenleving speelt bereikbaarheid en de daarbij behorende infrastructuur in al zijn verschijningsvormen een steeds

crucialere rol. Dat geldt niet alleen voor het economisch functioneren van onze samenleving, maar evenzogoed voor het sociale functioneren. Eisen: 

Bedrijven, voorzieningen, instellingen en economische centra zijn goed bereikbaar dan wel ontsloten via de weg, het spoor, het water, de lucht en de ICT

Infrastructuur en bereikbaarheid:  Weinig, maar wel toenemend aantal laadpalen en schone voertuigen in de gemeente  Ontsluiting op treinstations is goed, daarentegen is de ontsluiting op hoofdwegen relatief slecht  De gemiddelde afstand tot bushalten (waar gemiddeld 2 bussen per uur stoppen) is relatief groot.  Het aantal glasvezel aansluitingen is sterk afgenomen (ernstig verouderd)

Kennis • Bij de voorraad kennis gaat het primair om de kennis die gebruikt wordt in het productieproces. Onderscheid tussen kennis die arbeidskrachten bezitten (human capital), en kennis die opgesloten zit in kapitaalgoederen. Voor het op peil houden van het kennisniveau van bedrijven en beroepsbevolking is een goede kennisinfrastructuur noodzakelijk.

Eisen:  De kennisinfrastructuur is van een hoog niveau en ondersteunt de bedrijvigheid  Het creatieve, adaptieve en innovatieve vermogen van werknemers en werkgevers van en in bedrijven en organisaties als geheel, wordt voortdurend versterkt

Kennis:  Opvallend is het sterk stijgend aandeel kenniswerkers in de gemeente. Past bij relatief hoog aandeel high en mediumtech werkgelegenheid  Lichte afname werkgelegenheid in creatieve industrie

 Toename in aandeel hoogopgeleiden, wat deels samenhangt met het toegenomen aantal kenniswerkers  Kleine daling in capaciteit WO/HBO

Best en slechtst scorende indicatoren Best scorende (sterk)

Slechtst scorende (zwak)

Verouderd bedrijventerrein

Werkgelegenheidsfunctie

Benutting arbeidspotentieel

Schone voertuigen bedrijven

Opheffingen

Glasvezel aansluitingen Filezwaarte

Toelichting: Scores boven 75 als sterk getypeerd Scores beneden 25 als zwak getypeerd

Voorraadscores economisch kapitaal Concurrentievermogen 100

75

50 Infrastructuur en bereikbaarheid

Arbeid 25

0

Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden

Kennis

2014

2019

De duurzaamheidsdriehoek

Kapitaal

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Totaal

47.1

47.2

48.7

49.3

51.0

51.1

Sociaal-cultureel

47.8

49.2

51.3

51.5

53.1

54.0

Ecologisch

47.9

48.1

50.3

50.5

52

50.5

Economisch

45.7

44.3

44.5

46.0

48.1

48.8

 Stijgende lijn over de gehele linie  Economisch kapitaal blijft achter bij andere kapitalen  Sociaal-cultureel kapitaal stijgt harder dan de andere kapitalen en is ook duidelijk sterker ontwikkeld.

Ontwikkeling in de tijd

Ontwikkeling in de periode 2014-2019 kapitaalniveau Totaal

Sociaalcultureel

Ecologisch

Economisch

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Hillegom

47.1

47.2

48.7

49.3

51.0

51.1

Nederland

46.8

47.1

48.3

49.0

49.8

50.5

Hillegom

47.8

49.2

51.3

51.5

53.1

54.0

Nederland

47.8

48.1

49.4

50.3

51.6

52.0

Hillegom

47.9

48.1

50.3

50.5

52.0

50.5

Nederland

47.5

48.4

49.6

50.0

50.3

50.5

Hillegom

45.7

44.3

44.5

46.0

48.1

48.8

Nederland

45.2

44.8

45.8

46.7

47.6

48.8

In vergelijking met Nederland laat Hillegom een min of meer hetzelfde ontwikkelingspatroon zien. De totale groei is per saldo iets sterker als gevolg van een wat sterkere groei van het sociaal culturele kapitaal. Het sociaal culturele kapitaal is in Hillegom qua omvang wat groter dan het gemiddelde van alle Nederlandse gemeenten. De andere twee kapitalen groeien ongeveer in hetzelfde tempo. Zowel het ecologisch als het economisch kapitaal hebben eenzelfde omvang als het gemiddelde van alle Nederlandse gemeenten.

Ontwikkeling in de periode 2014-2019 Voorraad Maatschappelijke Participatie Politieke Participatie Economische Participatie Kunst en cultuur Gezondheid Onderwijs Veiligheid Woonomgeving Bodem Water Lucht Hinder en calamiteiten Natuur en landschap Energie Afval en grondstoffen Concurrentievermogen Arbeid Kennis Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden

2014

2019

2014-2019

45.5

49.7

+

62.5

62.3

0

49.5

60.2

++

31.6

31.4

0

48.8

57.9

++

52.0

63.8

++

40.3

44.9

+

51.9

61.5

++

57.6

53.8

-

71.2

75.1

+

61.3

66.8

++

35.7

36.1

0/+

42.6

42.6

+

29.8

41.4

++

36.9

37.9

+

45.3

53.7

++

41.1

47.6

++

43.7

50.9

++

Infrastructuur en bereikbaarheid

41.2

Groei breed gedragen deels samenhangend met aantrekken economische conjunctuur

Toelichting: + = Hillegom presteert beter: voorraadscore tussen de 0 en 5% beter ++ = Hillegom presteert veel beter: voorraadscore meer dan 5% beter

57.1

55.8

-

- = Hillegom presteert slechter voorraadscore tussen de 0 en 5% slechter -- = Hillegom presteert veel slechter: voorraadscore meer dan 5% slechter

35.8

--

Ontwikkelingen in de tijd Maatschappelijke participatie 100 Infrastructuur en bereikbaarheid Politieke participatie Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden

Economische participatie 75

Kennis

Kunst en cultuur 50

Arbeid

Gezondheid 25

Concurrentievermogen

Onderwijs

0

Afval en grondstoffen

Veiligheid

Energie

Woonomgeving

Natuur en landschap

Bodem

Hinder en calamiteiten

Water Lucht

2019

2014

Benchmarking Typologieën

Telos werkt met principe van fair benchmarking: appels met appels vergelijken • We maken naast gemeentegrootte gebruik van typologieën op basis van aantal kwalitatieve kenmerken Kenmerk

Bevolkingsontwikkeling Woningvoorraad Werkgelegenheid Bodemgebruik

Typologie Groeigemeente Krimpgemeente New Town Historische gemeente

Werkgemeente Woongemeente Groene gemeente Agrarische gemeente Centrum gemeente

Overige

Voormalige Industrie gemeente Toeristische gemeente

Definitie Groei aantal inwoners in 2008-2018 >5% Krimp aantal inwoners >2% in 2008-2018 >35% woningen is gebouwd na 1990 Woningvoorraad voor 1905 >8% + 1 of meerdere monumentale stadsgezichten Werkgelegenheidsfunctie >100 + aantal banen >14.000 Werkgelegenheidsfunctie <60 Aandeel bos en natuurlijk terrein >30% Aandeel agrarische grond >75% Gemeente bevat meer dan 15% van de inwoners van een COROP gebied + een score van >50 op voorzieningenniveau Meer dan 53% van de beroepsbevolking werkte volgens de volkstelling van 1960 in de industrie Meer dan 10% van de bedrijfsvestigingen is gericht op toerisme of meer dan 14% van de beroepsbevolking werkt in het toerisme

Vergelijkingsgemeenten voor Hillegom  Kleine en groei gemeenten  Buurgemeenten: Lisse, Noordwijk en Teylingen

Vergelijking met kleine gemeenten Maatschappelijke participatie 100 Infrastructuur en bereikbaarheid Politieke participatie Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden

Economische participatie 75

Kennis

Kunst en cultuur 50

Arbeid

Gezondheid 25

Concurrentievermogen

Onderwijs

0

Afval en grondstoffen

Veiligheid

Energie

Woonomgeving

Natuur en landschap

Bodem

Hinder en calamiteiten

Water Lucht

Hillegom

Kleine gemeenten

Vergelijking met groei gemeenten Maatschappelijke participatie 100 Infrastructuur en bereikbaarheid Politieke participatie Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden

Economische participatie 75

Kennis

Kunst en cultuur

50 Arbeid

Gezondheid 25

Concurrentievermogen

Onderwijs

0

Afval en grondstoffen

Veiligheid

Energie

Woonomgeving

Natuur en landschap

Bodem

Hinder en calamiteiten

Water Lucht

Hillegom

Groei gemeente

Vergelijking met Teylingen Maatschappelijke participatie 100 Infrastructuur en bereikbaarheid Politieke participatie Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden

Economische participatie 75

Kennis

Kunst en cultuur 50

Arbeid

Gezondheid 25

Concurrentievermogen

Onderwijs

0

Afval en grondstoffen

Veiligheid

Energie

Woonomgeving

Natuur en landschap

Bodem

Hinder en calamiteiten

Water Lucht Hillegom

Teylingen

Vergelijking met Lisse Maatschappelijke participatie 100 Infrastructuur en bereikbaarheid Politieke participatie Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden

Economische participatie 75

Kennis

Kunst en cultuur

50 Arbeid

Gezondheid 25

Concurrentievermogen

Onderwijs

0

Afval en grondstoffen

Veiligheid

Energie

Woonomgeving

Natuur en landschap

Bodem

Hinder en calamiteiten

Water Lucht Hillegom

Lisse

Vergelijking met Noordwijk Maatschappelijke participatie 100 Infrastructuur en bereikbaarheid Politieke participatie Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden

Economische participatie 75

Kennis

Kunst en cultuur 50

Arbeid

Gezondheid 25

Concurrentievermogen

Onderwijs

0

Afval en grondstoffen

Veiligheid

Energie

Woonomgeving

Natuur en landschap

Bodem

Hinder en calamiteiten

Water

Lucht Hillegom

Noordwijk

Samenvattend beeld vergelijking typologieën Voorraden Maatschappelijke Participatie Politieke Participatie Economische Participatie Kunst en cultuur Gezondheid Onderwijs Veiligheid Woonomgeving Bodem Water Lucht Hinder en calamiteiten Natuur en landschap Energie Afval en grondstoffen Concurrentievermogen Arbeid Kennis Ruimtelijke vestigingsvoorwaarden Infrastructuur en bereikbaarheid Toelichting: + = ++ = - = -- =

Score Teylingen Hillegom

Lisse

Groei Kleine Noordwijk gemeen gemeenten ten + + ++ + ++ ++ ++ ---+ ++ + ++ ++ ++ ++ --++ ++ ++ + -+ ++ ++ ++ + ++ ++ ------++ ++ ++ ---++ ++ + --++ ++

49.7 62.3 60.2 31.4 57.9 63.8 44.9 61.5 53.8 75.1 66.8 36.1 42.6 41.4 37.9 53.7 47.6 50.9

--+ --+ -+ ++ ++ ++ + --+ --

++ -+ --++ ----++ ++

55.8

--

--

+

-

+

35.8

--

+

--

--

--

Hillegom presteert beter: voorraadscore tussen de 0 en 5% beter Hillegom presteert veel beter: voorraadscore meer dan 5% beter Hillegom presteert slechter voorraadscore tussen de 0 en 5% slechter Hillegom presteert veel slechter: voorraadscore meer dan 5% slechter

Waar doet de gemeente het in de benchmark (veel) beter? - Economische participatie onderwijs, water, woonomgeving, lucht en concurrentievermogen. Waar (veel) slechter? - Maatschappelijke participatie, kunst en cultuur, hinder en calamiteiten, natuur en landschap, afval en grondstoffen, arbeid, ruimtelijke vestigingsvoorwaarden en infrastructuur en bereikbaarheid

Conclusie

Samenvattende bevindingen (1)  De gemeente Hillegom laat een gestage groei zien van de totale duurzaamheidscore als gevolg van het feit dat alle kapitalen over de jaren heen betere resultaten laten zien. Met name het sociaal-cultureel kapitaal is sterk verbeterd met een ruime 6 procent punt  Door de sterke groei van het sociaal-cultureel kapitaal is het evenwicht tussen de kapitalen wat meer verstoord dan in 2014. Het economisch kapitaal is het minst ontwikkeld in de gemeente Hillegom  In vergelijking met het gemiddelde van alle Nederland scoort Hillegom in 2019 iets hoger. Dit heeft te maken met de hogere score op het sociaalcultureel kapitaal

Samenvattende bevindingen (2)  Op voorraadniveau is het beeld voor Hillegom gevarieerd.  Er zijn sterke voorraden zoals water, lucht, bodem, politieke en economische participatie en ruimtelijke vestigingsvoorwaarden, die zich in

de periode 2014-2019 positief ontwikkeld hebben. Alleen ruimtelijke vestigingsvoorwaarden (geen voorraad bedrijventerreinen meer, toegenomen winkelleegstand) kent een negatieve ontwikkeling.

 Maar er zijn ook een aantal zwakke(re) voorraden zoals infrastructuur en bereikbaarheid (veroudering glasvezelnet, filezwaarte), hinder en calamiteiten (uiteraard risico op overstromingen, allerlei vormen van

geluidoverlast, lichtbelasting en het risico op hittestress), kunst en cultuur en afval en grondstoffen.

Samenvattende bevindingen (3)  In vergelijking met andere gemeenten scoort Hillegom over het algemeen beter op de voorraden economische participatie, water, lucht en

concurrentievermogen  Lager wordt gescoord op de voorraden maatschappelijke participatie, kunst en cultuur, hinder en calamiteiten, natuur en landschap, arbeid en

infrastructuur en bereikbaarheid  Op indicatorniveau zijn er diverse ontwikkelpunten voor de gemeente zoals het aantal schone voertuigen bij bedrijven, de ervaren geluidhinder

van zowel buren als verkeer en het percentage verhard oppervlak