8. Omgevingsvisie m.e.r.pdf

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom

projectnummer 0407164.00 definitief 21 september 2017

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom

projectnummer 0407164.00 definitief revisie 03 21 september 2017

Auteurs M.L. Kornet

Opdrachtgever Gemeente Hillegom Postbus 32 2180 AA Hillegom

datum vrijgave

beschrijving revisie 03 definitief

goedkeuring L. Runia

vrijgave T. Artz

Inhoudsopgave 1

2

3

4

Blz.

Inleiding

1

Aanleiding De rol van de milieueffectrapportage Het proces van het MER Leeswijzer

1 1 2 3

De huidige fysieke leefomgeving

4

De fysieke leefomgeving nader beschouwd Sociale duurzaamheid Gezondheid Sociale cohesie Veiligheid Fysieke duurzaamheid Cultuurhistorie Landschap Natuur Bodem en water Energie en klimaat Wonen en woonomgeving Economische duurzaamheid Voorzieningenniveau Bedrijvigheid en werkgelegenheid Bereikbaarheid Toerisme en recreatie

4 5 5 5 6 6 6 6 7 7 7 8 8 8 8 9 9

Huidig beleid en autonome ontwikkelingen

10

Ingezet beleid Detailhandelsvisie ‘Een vitaal winkelhart voor Hillegom’ Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport 2016 (ISG 2016) Structuurvisie Hillegom Groenbeleidsplan Woonvisie Hillegom 2015 - 2019 Autonome ontwikkelingen Demografische ontwikkelingen Economische en technologische ontwikkelingen

10 10 10 11 11 12 12 12 13

Opzet van de beoordeling

14

De zes deelgebieden Opzet van de beoordeling Effecten op de leefomgeving Thematische beoordeling duurzaamheid en woningbouw Effectbeoordeling met scenario’s

14 15 15 16 16

5

6

7

8

9

10

11

Duurzame bloementuin

17

Kwaliteiten, ambitie en koers Effecten van de ingezette koers Sociale duurzaamheid Fysieke duurzaamheid Economische duurzaamheid

17 17 17 18 20

Hollandse weides

22

Kwaliteiten, ambitie en koers Effecten van de ingezette koers Sociale duurzaamheid Fysieke duurzaamheid Economische duurzaamheid

22 22 22 23 25

Historisch hart

26

Kwaliteiten, ambitie en koers Effecten van de ingezette koers Sociale duurzaamheid Fysieke duurzaamheid Economische duurzaamheid

26 27 27 28 29

Heerlijke woonplaats

31

Kwaliteiten, ambitie en koers Effecten van de ingezette koers Sociale duurzaamheid Fysieke duurzaamheid Economische duurzaamheid

31 32 32 33 34

Werkplaats Hillegom

36

Kwaliteiten, ambitie en koers Effecten van de ingezette koers Sociale duurzaamheid Fysieke duurzaamheid Economische effecten

36 36 36 37 39

Levendige linten

41

Kwaliteiten, ambitie en koers Effecten van de ingezette koers Sociale duurzaamheid Fysieke duurzaamheid Economische duurzaamheid

41 41 41 42 43

Duurzame verbindingen

45

Vervoersverbindingen

45

12

13

14

15

Ecologische verbindingen Overige verbindingen

45 46

Thematische beoordeling: Duurzaamheid

47

Duurzaamheid in de deelgebieden Wat kan er gerealiseerd worden? Wat moet er nog gebeuren?

47 48 49

Thematische beoordeling: Woningbouw

50

De woningbouwopgave en de scenario’s Wat moet er gebeuren? Drie scenario’s voor woningbouw Effecten van de scenario’s op de leefomgeving Sociaal-culturele duurzaamheid Fysieke duurzaamheid Economische duurzaamheid Greenportwoningen in het buitengebied Het behalen van de doelstelling

50 50 51 52 53 53 55 55 56

Conclusie en aanbeveling

57

Effecten op de leefomgeving Aanbevelingen voor het waarmaken van de ambities

57 58

Monitoring en leemtes in kennis

59

Monitoring Leemtes in kennis

59 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

1

Inleiding Aanleiding Al enkele jaren wordt er in Nederland gewerkt aan de nieuwe Omgevingswet, die naar verwachting in 2020 in werking treedt. Het doel van deze wet is onder andere om alle facetten van de fysieke leefomgeving integraal te beschouwen en in een visie of plan op te nemen. Vanaf 2020 moet elke gemeente beschikken over een omgevingsvisie en omgevingsplan voor het gehele grondgebied van de gemeente. Op dit moment is er de mogelijkheid om te experimenteren met de toekomstige wet- en regelgeving door het opstellen van een omgevingsvisie of omgevingsplan met aanmelding onder de Crisis- en herstelwet (Chw). De gemeente Hillegom wil vooruitlopen op de komst van de Omgevingswet door een omgevingsvisie op te stellen voor de gehele gemeente. Omdat deze visie het gemeentelijk beleid voor de komende jaren bepaalt en richting geeft aan mogelijke ontwikkelingen, dient er een milieueffectrapport (planMER) opgesteld te worden.

De rol van de milieueffectrapportage Met de omgevingsvisie wordt de koers bepaald die de gemeente wil varen op weg naar het jaar 2030. De visie beschrijft allereerst de huidige situatie van de fysieke leefomgeving en hoe deze zich ontwikkelt onder invloed van het beleid dat in de afgelopen jaren ingezet is. In de omgevingsvisie worden daarnaast ambities geformuleerd op maatschappelijk urgente onderwerpen zoals de energietransitie & klimaatadaptatie en huisvesting & woningbouw. Voor deze onderwerpen is in de visie een ambitie voor 2030 geformuleerd en richting gegeven aan het bereiken van dit doel. In dit MER wordt op een kwalitatieve manier onderzocht of met de voorgestelde oplossingsrichtingen het doel voor 2030 bereikt wordt, maar nog belangrijker wat de effecten van deze koers voor de fysieke leefomgeving zijn. De mate waarin het doel bereikt wordt en de effecten die hierbij optreden kunnen aanleiding geven om voor het betreffende onderwerp een concreet uitgewerkt programma op te stellen of om effecten op omgevingsaspecten door middel van onderzoek of monitoring te reguleren in het omgevingsplan. Impact op de fysieke leefomgeving Naast gemeentebrede doelen en ambities bevat de omgevingsvisie ook een onderverdeling in deelgebieden.

Voor deze deelgebieden zijn eveneens doelen en ambities geformuleerd, die kunnen bestaan uit het behouden of versterken van de huidige kwaliteiten en/of het ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen voor het gebied. In dit MER is (per deelgebied) onderzocht wat de impact van deze ambities op de fysieke leefomgeving is. Op kwalitatieve wijze is voor de deelgebieden een beoordeling van de kansen en risico’s van deze ontwikkelingen opgesteld. Een risico op negatieve effecten moet niet direct gezien worden als een negatieve beoordeling, maar meer als aandachtspunt voor de verdere uitwerking van de visie en bij de beoordeling van initiatieven. Bij een kans op positieve effecten moet dit gezien worden als een aandachtspunt om met de voorgenomen ontwikkeling op meerdere terreinen een positief effect te bewerkstelligen en dit te stimuleren. Dit MER vormt hiermee als het ware een opstap naar de invulling en

Blad 1 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

beoordeling van het omgevingsplan. Deze kwalitatieve analyse geeft alvast inzicht in de voorwaarden en spelregels die uiteindelijk vastgelegd zullen worden in het omgevingsplan. De doelen en ambities van de deelgebieden vormen randvoorwaarden en aanwijzingen voor de ontwikkelingen in het betreffende gebied. In dit MER is daarom allereerst een effectbeoordeling van de koers en ambitie per deelgebied opgesteld. Deze effectbeoordeling geeft zicht op de randvoorwaarden en regels in het toekomstige omgevingsplan en vormen daarmee ook de randvoorwaarden en regels voor het bereiken van het doel voor energietransitie & klimaatadaptatie en huisvesting & woningbouw. Met de effectbeoordeling per deelgebied kan bepaald worden waar en hoe de opgaven voor deze thema’s gerealiseerd kunnen worden en wat de effecten hiervan zijn op de kernkwaliteiten van het deelgebied. Als er zicht is op de realisatiemogelijkheden en de effecten hiervan, kan er ook getoetst worden op het doelbereik. Abstractieniveau van het MER De omgevingsvisie bevat een kwalitatieve beschrijving van de kernkwaliteiten en ambities van de gemeente voor verschillende deelgebieden. Hiermee wordt inzicht geboden in de voorwaarden die bepalend zullen zijn bij nieuwe ontwikkelingen, zonder dat hiervoor concrete kaders gesteld worden. Deze kaders worden vastgelegd in het omgevingsplan.

Onderzoek naar en berekening van de precieze omvang van de effecten is hierdoor niet mogelijk. Dit MER sluit aan bij het abstractieniveau van de omgevingsvisie en dient daarom voornamelijk als kwalitatieve verkenning van de leefomgevingseffecten. De (mogelijke) tracés voor de oost-westverbinding (Duinpolderweg) maken geen onderdeel uit van dit MER.

Het proces van het MER Voordat het MER opgesteld is, is allereerst een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) naar buiten gebracht. In de NRD is een korte verkenning opgenomen van de koers per deelgebied en aangegeven wat voor dat gebied het belangrijkste omgevingsaspect is. De NRD bevat eveneens een beoordelingskader waar inzicht gegeven wordt in de belangrijkste aspecten van de fysieke leefomgeving. Van 10 mei tot en met 20 juni 2017 heeft dit document op het gemeentehuis van Hillegom ter inzage gelegen. Er is één inspraakreactie op de NRD ingediend. Deze heeft niet geleid tot wijzigingen van de NRD. Het processtappen voor het opstellen van de omgevingsvisie en de MER zijn nauw met elkaar verbonden. Voor dit MER wordt de uitgebreide m.e.r.-procedure doorlopen, waarbij de volgende stappen verplicht zijn: 1. 2. 3. 4. 5.

Het bevoegd gezag maakt het bekend; De NRD wordt gedurende zes weken ter inzage gelegd. Dit heeft plaatsgevonden van 10 mei 2017 tot en met 20 juni 2017. We stellen het MER op. Dit gebeurt parallel aan het opstellen van de omgevingsvisie; Het MER wordt tegelijk met het ontwerp van de omgevingsvisie ter inzage gelegd; Tijdens de inspraakperiode is het MER voor in te zien en is in ieder in de gelegenheid zijn of haar zienswijze in te dienen;

Blad 2 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

6. 7. 8.

De Commissie m.e.r. brengt een toetsingsadvies uit, binnen de termijn van de zienswijzeperiode; Na overweging van alle ingekomen zienswijzen en het toetsingsadvies neemt het bevoegd gezag een definitief besluit over het MER en de omgevingsvisie; Het definitieve besluit wordt bekendgemaakt.

Leeswijzer In hoofdstuk 22 wordt de fysieke leefomgeving nader beschouwd en direct het beoordelingskader van dit MER geïntroduceerd. Het huidig beleid en de autonome ontwikkelingen worden in hoofdstuk 3 toegelicht. De hoofdstukken 4 tot en met 11 bevatten de (opzet van de) beoordeling van de deelgebieden. In hoofdstuk 12 en 13 worden de twee thema’s nader beschouwd. De conclusie en aanbeveling voor verdere uitwerking komen in hoofdstuk 14 aan bod. Het laatste hoofdstuk biedt inzicht in de monitoring en leemtes in kennis bij dit MER.

Blad 3 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

2

De huidige fysieke leefomgeving In de omgevingsvisie heeft de gemeente allereerst een beeld geschetst van de kernkwaliteiten van Hillegom. Hoe staat het ervoor met de huidige fysieke leefomgeving? De kracht van Hillegom moet leidend zijn en waar mogelijk versterkt worden, maar waar bestaat die precies uit en waar kan op ingezet worden om die te versterken? In dit MER wordt omschreven welke aspecten van de leefomgeving voor de gemeente belangrijk zijn en daarom meegenomen moeten worden bij de beoordeling van de koers.

De fysieke leefomgeving nader beschouwd In de omgevingswet staat de fysieke leefomgeving niet concreet gedefinieerd. Het gaat naast fysieke onderdelen van onze omgeving, zoals gebouwen en wegen, ook om factoren die invloed uitoefenen op of beïnvloed worden door deze fysieke onderdelen. Op die manier ontstaat er een integrale afweging van alles wat de fysieke leefomgeving bepaalt. Er spelen in Nederland en wereldwijd verschillende issues waarvoor zo’n integrale benadering noodzakelijk is om tot werkbare oplossingen te komen en de gestelde doelen te bereiken. Denk hierbij aan klimaatverandering en de energietransitie of meer sociaal-maatschappelijke issues zoals de opvang van vluchtelingen. In de omgevingsvisie heeft de gemeente duurzaamheid als overkoepelend aspect opgenomen. Duurzaamheid wordt vaak geassocieerd met energie- en materiaalgebruik, maar duurzaamheid is meer dan dat. Duurzaamheid gaat om de behoefte die mensen hebben en hoe dit in de toekomst ontwikkeld kan worden, zonder dat de mensen, het milieu of de economie in gevaar komen. In dat laatste is de bekende onderverdeling in people, planet en profit terug te zien. De gemeente Hillegom sluit grotendeels aan bij deze onderverdeling door de beoordeling van de fysieke leefomgeving op te delen in sociale duurzaamheid, fysieke duurzaamheid en economische duurzaamheid.

Welke aspecten daar verder onder vallen is te zien in onderstaande tabel. Niveau 1 1 Sociale duurzaamheid

2 Fysieke duurzaamheid

3 Economische duurzaamheid

Niveau 2 1.1 Gezondheid 1.2 Sociale cohesie 1.3 Veiligheid 2.1 Cultuurhistorie 2.2 Landschap 2.3 Natuur 2.4 Bodem en water 2.5 Energie en klimaat 2.6 Wonen en woonomgeving 3.1 Voorzieningenniveau 3.2 Bedrijvigheid en werkgelegenheid 3.3 Bereikbaarheid 3.4 Toerisme en recreatie

Blad 4 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

De leefomgevingsaspecten op het tweede niveau zijn nog van een hoog abstractie niveau. Om een beoordeling van effecten op te kunnen stellen is verdere specificatie nodig. Bij de effectbeoordeling wordt daarom een derde niveau met criteria voor het betreffende leefomgevingsaspect opgenomen. Dit derde niveau wordt specifiek toegespitst op het betreffende deelgebied en/of de voorgestelde koers, om op die manier op meer detailniveau te beoordelen, zonder onnodige veel criteria mee te nemen. In de navolgende paragrafen wordt het beoordelingskader verder toegelicht en wordt een beeld gegeven van de inhoud van de criteria op het derde niveau.

Sociale duurzaamheid Sociale duurzaamheid gaat over de aspecten die de inwoners van de gemeente Hillegom met elkaar verbinden en een goed gevoel geven.

Gezondheid Gezondheid is een belangrijk thema geworden bij de nieuwe Omgevingswet. De gezondheid van inwoners wordt voor een deel bepaald door omgevingsfactoren, zoals luchtverontreiniging en geluidoverlast. Naast deze aspecten zijn ook andere eigenschappen van de leefomgeving van belang voor de gezondheid, zoals de aanwezigheid van groen of een omgeving die uitnodigt tot bewegen. Op dit moment zijn er nog relatief veel woningen of andere gevoelige objecten in de nabijheid van wegen of industrie gelegen. Vanwege agrarische functies en bedrijvigheid is er op sommige plaatsen een verhoogd risico op gezondheidsproblemen door relatief veel overlast door geluid of geur. Ruimtelijke ontwikkelingen kunnen bijdragen aan de verbetering van deze aspecten en zo zorgen voor een gezondere leefomgeving. Om te werken aan een gezonde leefomgeving zijn in regionaal verband al veel afspraken gemaakt. Zo is voor de bollenteelt in de Greenport-samenwerking afgesproken om in 2030 te voorzien in 100% duurzame bollenteelt. Daarnaast kan de inrichting van de openbare ruimte ook bijdragen aan een gezondere levensstijl van mensen. Kwalitatief hoogwaardige openbare ruimten met veel groenvoorzieningen en goede fiets- en wandelvoorzieningen kan mensen aansporen om de woning te verlaten en meer buiten te zijn en te genieten van de omgeving.

Sociale cohesie Dat wat de gemeente Hillegom uniek maakt is ook datgene wat de mensen verbindt met elkaar en aan de gemeente. Sociale cohesie betreft de binding die inwoners hebben met elkaar. Ontwikkelingen en voorzieningen in de leefomgeving kunnen dit versterken. Zo kunnen recreatieve functies in het buitengebied of openbare ruimten in het centrum mensen bij elkaar brengen. Hillegom kent ook een hechte samenleving die gekenmerkt wordt door een actief verenigingsleven en een verscheidenheid aan evenementen. De betrokkenheid van de inwoners toont zich in het vele vrijwilligerswerk en ook in de participatie bij het opstellen van de omgevingsvisie. Deze grote betrokkenheid zorgt voor een prettigere en veiligere samenleving en een goede onderlinge band tussen de inwoners.

Blad 5 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Veiligheid De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor veiligheid. Naast de traditionele veiligheidsaspecten, zoals externe veiligheid en verkeersveiligheid, krijgt ook sociale veiligheid en het veiligheidsgevoel van mensen een meer nadrukkelijke plaats bij het opstellen van beleid. De inrichting van de leefomgeving kan een belangrijke rol spelen bij het veiligheidsgevoel van inwoners en bijdragen aan het terugdringen van criminaliteit en overlast.

Fysieke duurzaamheid Fysieke duurzaamheid betreft de aspecten die fysiek aanwezig zijn in de omgeving, zoals natuur en woningen. Ook energie en klimaat is hierin opgenomen, vanwege de belangrijke fysieke componenten die hiermee samenhangen.

Cultuurhistorie Hillegom kent een rijke geschiedenis. Langs de Hoofdstraat, die vroeger de verbinding vormde tussen Leiden en Haarlem, zijn de eerste functies en gebouwen ontstaan. Dit is terug te zien aan de vele historische gebouwen en bouwwerken die hier te vinden zijn. De eerste bewoners van Hillegom hielde zich voornamelijk bezig met akkerbouw en veeteelt en dit is uitgegroeid tot de wereldwijd bekende bollenteelt. In het buitengebied is de historie terug te zien aan de oude bollenschuren, de kenmerkende strandwal en de zandafgravingen. Cultuurhistorie gaat over de geschiedenis van de gemeente en wat Hillegom uniek maakt binnen Nederland. Naast waardevolle oude gebouwen gaat het hier ook om de archeologische en landschappelijke kenmerken van Hillegom. Hoe zorgen we ervoor dat de rijke geschiedenis van Hillegom zichtbaar blijft? De gemeente hecht veel waarde aan de zichtbaarheid en beleving van cultuurhistorisch waardevolle objecten in de bollenvelden. Ook de historische gebouwen in het centrum van Hillegom zijn erg waardevol voor de gemeente.

Landschap De stap van cultuurhistorie naar landschap is voor Hillegom niet zo groot. De beleving van de historie van Hillegom wordt grotendeels bepaald door het landschap. Toch is er voor gekozen om dit als apart leefomgevingsaspect op te nemen, vanwege de grote unieke waarde voor de gemeente en de regio. Vanwege het landschap is het buitengebied van Hillegom een prachtig gebied voor recreatie. Vanuit dat landschap zijn er mooie vergezichten over de bollenvelden en richting de strandwal en de zandafgravingen. De openheid van het landschap is daarom van grote waarde voor de gemeente. Die openheid trekt ook bijzondere vogels aan. Aangezien ruimtelijke ontwikkelingen grote impact kunnen hebben op de openheid van het landschap en de mogelijkheden van ‘beleving’ van het landschap wordt dit aspect afzonderlijk meegenomen. Het landschap is een van de aspecten die de inwoners van Hillegom verbindt met elkaar en de geschiedenis en ook vele toeristen naar deze regio trekt.

Blad 6 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Natuur Het leefomgevingsaspect ‘natuur’ betreft de groene omgeving van de gemeente Hillegom. Binnen de gemeentegrenzen zijn geen beschermde natuurgebieden aanwezig, maar de gemeente en de inwoners hechten wel veel waarde aan de weidelandschappen ten noorden en zuiden van de bebouwde omgeving. Deze weides vormen het leefgebied van diverse weidevogels en bieden voor inwoners en toeristen een mooie omgeving voor wandelingen en fietstochten. Onder natuur worden ook de groenvoorzieningen binnen de bebouwde omgeving gerekend. Groenstructuren dragen bij aan de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving en kunnen zorgen voor een goede verbinding met het buitengebied.

Bodem en water Natuur bestaat uit meer dan alleen groenvoorzieningen. De kwaliteit van de bodem en de aanwezigheid van (oppervlakte) water dragen in belangrijke mate bij aan de natuurwaarden. In deze beoordeling worden deze aspecten apart meegenomen, omdat de gesteldheid van de bodem van belang is voor de bollenteelt en water tegenwoordig een belangrijke rol vervult bij de klimaatadaptatie. Ruimtelijke ontwikkelingen hebben vaak impact op de samenstelling en kwaliteit van de bodem. Bodem en water zijn ook op meerdere manieren met elkaar verbonden. In het kader van klimaatadaptatie en de ruimtelijke kwaliteit is voldoende waterberging of oppervlaktewater van groot belang. Er ligt een grote uitdaging om binnenstedelijk hiervoor voldoende ruimte te reserveren en het belang van water goed mee te nemen in de planvorming. Water en groen spelen een belangrijke rol bij de klimaatadaptatie, door het afvoeren van hemelwater en het voorkomen van hittestress.

Energie en klimaat Een ander groot maatschappelijk issue is de energievoorziening en de impact op het milieu. Wereldwijd wordt er gewerkt aan het verduurzamen van de vormen van energieopwekking en het terugdringen van de milieubelasting. De gemeente Hillegom heeft de ambitie om in 2030 energieneutraal te zijn en wil daarom voor die tijd verschillende vormen van duurzame energieopwekking realiseren. Het energieverbruik en het aandeel duurzame energie zijn bepalend voor het halen van deze doelstellingen. Het tegengaan van hittestress en het zorgen voor waterveiligheid zijn aspecten van klimaatadaptatie op de korte termijn. Voldoende groenvoorzieningen en waterberging dragen hier aan bij. Door de uitstoot van schadelijke stoffen terug te dringen wordt de klimaatverandering op lange termijn bestreden. De gemeente Hillegom heeft als ambitie om in 2050 volledig klimaatneutraal te zijn.

Blad 7 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Wonen en woonomgeving Naast alle cultuurhistorisch waardevolle objecten en de wereldberoemde bollenteelt is Hillegom ook een mooie woonplaats. Ingesloten tussen de bollenvelden, weidelandschappen en vaarten ligt het stedelijk gebied, waar ruim 21.000 mensen wonen. Het aspect ‘wonen en woonomgeving’ betreft de woningvoorraad en de kwaliteit van de woonwijken. In de regio rond Hillegom is de vraag naar woningen groter dan het aanbod, waardoor er behoefte is aan nieuwbouw. Een passend woningaanbod, zowel kwantitatief als kwalitatief, is noodzakelijk om een aantrekkelijke woonplaats te blijven. De omgeving van de woning is in grote mate bepalend voor het woongenot van mensen. Op grotere afstand kan dit gaan om de aanwezigheid van natuurgebieden en aantrekkelijke landschappen. Op korte afstand is de inrichting van de omgeving, de aanwezigheid van groen en openbare ruimte en de nabijheid van voorzieningen van belang.

Economische duurzaamheid Economische duurzaamheid betreft de aspecten die bepalend zijn voor het economisch functioneren van onze samenleving.

Voorzieningenniveau De aanwezigheid van voorzieningen, zoals winkels en horeca maken een gemeente tot een levendige woonplaats. Hillegom kent een vrij breed winkelaanbod en diverse maatschappelijke voorzieningen zoals een middelbare school, kerken, een moskee, een bibliotheek, een sporthal en een zwembad. Om dit voorzieningenniveau in stand te houden of eventueel uit te breiden, is het van belang dat er voldoende draagvlak is voor deze voorzieningen. Uitbreiding van het woningaanbod en toeristische voorzieningen en een goede bereikbaarheid dragen hier aan bij. Er is een wisselwerking tussen het voorzieningenniveau en aantrekkelijkheid van de gemeente als woonplaats. De verschillende voorzieningen zorgen ook weer voor werkgelegenheid, waardoor de gemeente aantrekkelijk wordt als woonplaats.

Bedrijvigheid en werkgelegenheid Er is veel bedrijvigheid in de gemeente Hillegom. Naast de omvangrijke bollensector zijn er ook veel mensen werkzaam op de verschillende bedrijventerreinen of in de detailhandel. Voldoende wekgelegenheid binnen de eigen gemeente zorgt ervoor dat mensen in Hillegom blijven of komen wonen. Er moet ruimte geboden worden aan bedrijven of voorzieningen die zich in Hillegom willen vestigen, om op die manier te voorzien in voldoende werkgelegenheid en de economische positie van de gemeente te versterken. De bedrijvigheid moet wel op een geschikte locatie gevestigd zijn of worden. Een goede ruimtelijke inpassing is van belang om hinder naar de omgeving of uitbreidingsbeperkingen van ondernemers te voorkomen. Zwaardere bedrijvigheid of detailhandel in volumineuze goederen zijn minder goed inpasbaar in woongebieden en worden daarom bij voorkeur aan de rand of op

Blad 8 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

enige afstand van de woongebieden gerealiseerd. Er zijn op dit moment twee bedrijventerreinen, die omsloten zijn door (toekomstige) woongebieden. Verplaatsing van de bedrijvigheid en omvorming van deze gebieden zorgt voor een beter woon- en leefklimaat en geeft de ondernemers meer ruimte en een betere bereikbaarheid.

Bereikbaarheid Naast de ruimtelijke mogelijkheden wordt het vestigingsklimaat ook bepaald door de bereikbaarheid van de locatie en de gemeente in zijn geheel. De gunstige ligging van Hillegom in het hart van Holland en in de nabijheid van Schiphol en grote (zee)havens is eerder al genoemd. Op kleinere schaal is de lokale ontsluiting bepalend voor de bereikbaarheid. De gemeente Hillegom kent een goede noord-zuidverbinding via de N208 en via het spoor, doordat station Hillegom gelegen is op de spoorverbinding tussen Leiden en Haarlem. De oost-westverbinding is minder goed, waardoor de verbinding met de rijksweg A4 niet optimaal is. Door de provincie wordt op dit moment onderzoek gedaan naar een nieuwe oost-westverbinding ter hoogte van Hillegom, ten noorden van het bebouwde gebied. Voor inwoners is de bereikbaarheid van voorzieningen van groot belang. Vanuit de gemeente is hierbij veel aandacht voor de groeiende groep inwoners met verminderde mobiliteit. Ook wordt er nadrukkelijk rekening gehouden met nieuwe ontwikkelingen, zoals elektrisch rijden en deelauto’s. De voorzieningen in de gemeente moeten voor zowel inwoners als bezoekers op meerdere manieren bereikbaar zijn. Een goede bereikbaarheid van voorzieningen draagt bij aan de economische duurzaamheid en maakt de gemeente aantrekkelijk voor toeristen.

Toerisme en recreatie De bollenvelden van Hillegom en omstreken zijn wereldwijd bekend. De toeristische potentie van de gemeente is daarom groot, maar wordt nog niet optimaal benut. Het aanbod aan voorzieningen en de zichtbaarheid van de rijke cultuurhistorie kan nog beter ingezet worden om ruimte te bieden aan toerisme en recreatie. Zo moet het centrum van Hillegom een aantrekkelijke verblijfsplaats zijn voor zowel toeristen als inwoners. In het buitengebied moet voldoende ruimte zijn voor recreatieve fiets-, wandel- en vaarroutes. Deze voorzieningen maken de gemeente een aantrekkelijke verblijfplaats voor toeristen en biedt de inwoners meer ruimte om te recreëren.

Blad 9 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

3

Huidig beleid en autonome ontwikkelingen In dit hoofdstuk is een beschrijving gegeven van de huidige situatie van de gemeente Hillegom aan de hand van het beoordelingskader (hoe staat het er nu voor met de fysieke leefomgeving?). De fysieke leefomgeving wordt daarnaast beïnvloedt door het huidige beleid, dat in de afgelopen jaren reeds ingezet is. Ook zijn er autonome ontwikkelingen, zoals bevolkingsgroei, klimaatverandering en vergrijzing, die invloed uitoefenen op de leefomgeving. In dit hoofdstuk wordt de invloed van het beleid en de autonome ontwikkelingen kwalitatief beschouwd.

Ingezet beleid Detailhandelsvisie ‘Een vitaal winkelhart voor Hillegom’ In juni 2015 is door de gemeenteraad van Hillegom een detailhandelsvisie en actieprogramma voor de gemeente opgesteld. Met deze visie wil de gemeente inspelen op de effecten van ontwikkelingen van de voorgaande jaren en toekomstige, autonome ontwikkelingen. In de visie is aan de hand van markt- en koopstromenonderzoek het winkelaanbod beoordeeld. Daarnaast is een separate analyse van de ruimtelijke kwaliteit van het centrum gebied uitgevoerd om de actuele kwaliteit en kernwaarden van het gebied in beeld te brengen. In de detailhandelsvisie wordt geconcludeerd dat het aanbod in de gemeente licht boven het landelijk gemiddelde ligt en er daardoor ook relatief veel leegstand is. Het beleid van de gemeente is dan ook om onder strikte voorwaarde detailhandelsontwikkelingen toe te staan. Het streven is om de detailhandelsvoorzieningen meer te concentreren in het centrum en daar alleen ontwikkelingen toe te staan die zorgen voor een kwaliteitsverbetering van het centrum. Reductie van het aantal vierkante meters winkelvloeroppervlak is voor de komende jaren het beleid van de gemeente. Het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en de bereikbaarheid van het centrum is een van de speerpunten uit de detailhandelsvisie.

Uit de visie blijkt dat de aantrekkelijkheid van het centrum door de inwoners licht onvoldoende wordt gewaardeerd. Ook worden de bereikbaarheid en de parkeermogelijkheden niet optimaal bevonden. Er is voldoende parkeerruimte in en rond het centrum, maar de verdeling en de beschikbaarheid van deze plaatsen is niet optimaal.

Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport 2016 (ISG 2016) De gemeenten uit de Duin- en Bollenstreek (Hillegom, Katwijk, Lisse, Noordwijk, Noordwijkerhout en Teylingen) hebben gezamenlijk een structuurvisie opgesteld. De ISG 2016 is een herijking van de eerdere visie van 2009 en de herijking van 2013. De belangrijkste conclusie uit deze herijking is dat de planologische duidelijkheid van groot belang is en overeind moet blijven, maar er moet wel gezocht worden naar mogelijkheden om de dynamiek te vergroten en de uitvoering te versnellen. De structuurvisie richt zich met name op de bollenteelt en de bijbehorende bedrijvigheid in de regio. Landschappelijke verbetering en herstructurering zijn de belangrijkste strategische keuzes.

Blad 10 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Om innovaties beter mogelijk te maken is intensivering en schaalvergroting binnen de Greenport noodzakelijk. In het deelgebied Duurzame Bloementuin wordt het regionale beleid door de gemeente voortgezet.

Structuurvisie Hillegom De Structuurvisie Hillegom is als het ware de voorganger van de omgevingsvisie. In december 2008 is de structuurvisie door de gemeenteraad vastgesteld. Net als in de omgevingsvisie worden in de structuurvisie per deelgebied verschillende kernkwaliteiten benoemd. De cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten van Hillegom zijn daarbij de leidende principes. In de structuurvisie is specifiek aandacht voor woningbouw. Bij het opstellen van deze visie lag er een grote woningbouwopgave voor de gemeente en de regio en in de visie geeft de gemeente aan waar en hoe in deze opgave het beste voorzien kan worden. Hierin is allereerst aangegeven dat inbreidingslocaties, (herontwikkeling van) gebieden binnen de bebouwde kom prioriteit heeft. De mogelijke inbreidingslocaties zijn geïnventariseerd, om in beeld te krijgen hoeveel woningen er binnenstedelijk bij gebouwd kunnen worden. Bij volledige herontwikkeling van deze locaties blijkt dat hier capaciteit is voor maximaal 958 nieuwe woningen. De verwachting is dat de inbreidingslocaties niet volledig kunnen voorzien in de toekomstige behoefte aan woningen. In de structuurvisie zijn eveneens drie mogelijke uitbreidingslocaties benoemd. Het betreft de uitbreiding in het gebied De Zanderij, het agrarisch gebied tussen de Stationsweg en de Pastoorslaan en het gebied tussen het spoor en de vaart.

De belangrijkste criteria voor de locatiekeuze zijn de aansluiting met het bestaand stedelijk gebied en de mate van aantasting van de cultuurhistorische en landschappelijke waarden. Na een uitgebreide afweging is het gebied tussen de Stationsweg en de Pastoorslaan als eerste uitbreidingslocatie aangewezen. Dit gebied sluit goed aan op het stedelijk gebied, in tegenstelling tot het gebied tussen het spoor en de vaart. De Zanderij bleek voor de inwoners een grotere (belevings)waarde te hebben dan het aangewezen gebied.

Groenbeleidsplan De gemeente Hillegom hecht veel waarde aan groen in de openbare ruimte en ziet dit als een essentiële bouwsteen van de ruimtelijke kwaliteit. Om groen ook een volwaardige plaats te geven in de planvorming heeft de gemeente in februari 2015 het groenbeleidsplan opgesteld. In dit beleidsplan is vastgelegd dat de gemeente zich houdt aan de afspraken die gemaakt zijn in het Regionaal Beleidskader Duurzame Stedenbouw (RBDS), waarin is afgesproken dat er gewerkt wordt met een groennorm. De groennorm maakt onderscheid tussen groene wijken, basiswijken en grijze wijken die gekoppeld zijn aan een aantal vierkante meter groenvoorziening per woning. Bij uitbreiding van woonwijken wordt altijd gestreefd naar de hoogste norm van minimaal 75 m 2 groenvoorziening per woning. Ook bij herontwikkeling van woongebieden zal deze groennorm ingezet worden om te voorzien in voldoende groen in de woonomgeving.

Blad 11 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Daarnaast wordt in het groenbeleidsplan ook ingezet op het behoud van de groene kwaliteiten binnen het stedelijk gebied en streeft men naar versterking en verbetering van het groen in het buitengebied. Het doel en de ambities voor het groen binnen de gemeente worden meegenomen in de effectbeoordeling van de deelgebieden.

Woonvisie Hillegom 2015 - 2019 De gemeentelijke visie op het wonen in de gemeente Hillegom is opgenomen in de Woonvisie Hillegom 2015 – 2019. De woonvisie vormt de basis voor strategische afwegingen die de gemeente maakt op het gebied van wonen. Het gaat in deze visie naast de ontwikkeling van nieuwe woongebieden ook over de kwaliteit van de woningvoorraad en de woonomgeving. In de woonvisie wordt aangegeven aan welke ontwikkelingen de gemeente medewerking wil verlenen en hoe zij invulling wil geven aan de stijgende vraag naar woningen. Voor de gemeente Hillegom wordt de woningbouwbehoefte tot 2030 geraamd op ruim 700 extra woningen. Voor het kwalitatieve aspect ligt het zwaartepunt bij uitbreiding van het aanbod aan woningen uit het middensegment. Hiermee wil de gemeente een passend woningaanbod bieden aan doorstromende starters en jonge gezinnen. Ook is er extra aandacht voor speciale doelgroepen, zoals ouderen en arbeidsmigranten. Hierbij wordt nadrukkelijk de samenwerking gezocht met de woningbouwcorporaties die binnen de gemeente actief zijn. De doorvertaling van de woonvisie komt voornamelijk aan bod bij het deelgebied van de woonwijken.

Autonome ontwikkelingen Demografische ontwikkelingen Demografische ontwikkelingen hebben grote invloed op de samenstelling en omvang van de bevolking in de gemeente. Bij demografie gaat het om ontwikkelingen zoals bevolkingskrimp, vergrijzing en de omvang en samenstelling van gezinnen en huishoudens. Deze ontwikkelingen hebben niet alleen invloed op de woningmarkt, maar vragen mogelijk ook om een andere aanpak voor bijvoorbeeld infrastructuur of voorzieningen. Landelijke ontwikkelingen Op nationaal niveau heeft het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) onderzoek gedaan naar de demografische ontwikkelingen tot 2040. In dit onderzoek is aangegeven dat overal in Nederland wel veranderingen in de bevolkingssamenstelling plaatsvinden. Er wordt over het geheel gezien een groei van de bevolking en het aantal huishoudens verwacht, maar op regionaal en gemeentelijk niveau zijn er grote verschillen. Door een lichte groei in de totale bevolking en een afname van het gemiddeld aantal personen per huishouden, is er op sommige plaatsen een grote toename van het aantal huishoudens te verwachten. Ook de samenstelling van de bevolking verandert gestaag in de komende jaren. De verwachting is dat voor heel Nederland de vergrijzing verder doorzet. Het aandeel ouderen neemt toe en het aandeel van de beroepsbevolking neemt juist af. Door deze ontwikkeling is er een grotere vraag

Blad 12 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

naar senioren woningen en moet er extra aandacht zijn voor de lokale bereikbaarheid van voorzieningen. Doordat oudere mensen ook steeds langer thuis blijven woningen, kan deze ontwikkeling ook de doorstroming op de woningmarkt belemmeren. Ook culturele aspecten beïnvloeden de samenstelling en het functioneren van de samenleving. De toenemende immigratie levert een breed scala aan culturen op. Voor de instroom van vluchtelingen dient in Nederland ook aandacht te zijn in het sociale beleid en bij de plannen voor huisvesting. Ontwikkelingen op regionaal en gemeente niveau Voor de gemeente Hillegom wordt een sterke groei van de bevolking verwacht. De gunstige ligging van de gemeente binnen de Randstad zorgt ervoor dat de vraag naar woningen groot is en mensen minder snel geneigd zijn de regio te verlaten vanwege werk of studie. De druk op de regionale woningmarkt is hierdoor groot. Met name voor starters en kleine huishoudens zal in de toekomst steeds meer vraag zijn. Vanwege de bollenteelt kent de regio rond Hillegom een relatief grote instroom aan arbeidsmigranten.

Economische en technologische ontwikkelingen Economische ontwikkelingen betreffen de ontwikkelingen in die van invloed zijn op de welvaart van de samenleving, zoals de arbeidsmarkt en het inkomen en vermogen van mensen. Zo is er in Nederland de laatste jaren sprake van een veranderende arbeidsmarkt, waarbij parttime en flexibel werken eens steeds groter aandeel krijgen. Nieuwe technologische ontwikkelingen maken sommige banen overbodig en creëren weer andere vormen van arbeid. Ook ontwikkelingen op het gebied van digitalisering en het smart city concept. Nieuwe vormen van dataverzameling en verwerking kunnen beleidsvorming en monitoring ondersteunen en verbeteren. Aan de andere kant hebben burgers meer en snellere mogelijkheden om informatie te verzamelen en een bijdrage te leveren aan beleidsvorming.

Blad 13 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

4

Opzet van de beoordeling De zes deelgebieden In de omgevingsvisie heeft de gemeente een verdeling gemaakt in verschillende deelgebieden. Voor elk deelgebied zijn ambities geformuleerd en is de koers aangegeven die voor deze gebieden uitgezet wordt. Er worden zes deelgebieden onderscheiden: o o o o o o

Duurzame bloementuin Hollandse weides Historisch hart Heerlijke woonplaats Werkplaats Hillegom Levendige linten

Op onderstaande verbeelding is de gebiedsindeling overzichtelijk weergegeven.

Figuur 4.1 Overzicht van de zes deelgebieden in de gemeente Hillegom

Blad 14 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Opzet van de beoordeling In de navolgende hoofdstukken worden de ambities en koersen per deelgebied beoordeeld op de effecten op de fysieke leefomgeving. De ambitie kan bestaan uit het behouden van de huidige kwaliteiten of het inzetten op versterken van kernkwaliteiten en/of het ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen. Wat de ambitie ook is, er zijn altijd factoren die invloed uitoefenen op het bereiken van deze ambities, zonder dat de gemeente hier zelf een nieuwe koers voor uitzet (autonome ontwikkelingen). De koers die voor een gebied uitgestippeld is, kan resulteren in nieuwe ontwikkelingen binnen een gebied. Deze ontwikkelingen kunnen effect hebben op de fysieke leefomgeving van het deelgebied, maar mogelijk ook daar buiten. In de volgende hoofdstukken wordt per deelgebied onderzocht welke effecten op de fysieke leefomgeving er op kunnen treden, aan de hand van het beoordelingskader zoals dat in het tweede hoofdstuk beschreven is. Met deze kwalitatieve analyse wordt inzichtelijk gemaakt welke leefomgevingsaspecten beïnvloedt kunnen worden door de ingezette koers en de mogelijke ontwikkelingen. Dit MER vormt hiermee als het ware een uitgebreide kwalitatieve verkenning van de omgevingsaspecten die in het omgevingsplan geregeld zullen worden. Kernkwaliteit Wat vormt een belangrijk kenmerk van het gebied?

Ambitie Wat is het doel voor het gebied met betrekking tot dit kenmerk?

Koers Waar wordt op ingezet om dit doel te bereiken?

Effecten op de leefomgeving Het effect van de ingezette koers op aspecten van de leefomgeving wordt beoordeeld op basis van kansen en risico’s die de koers met zich meebrengt. Beoordeling

Omschrijving Kans op grote positieve effecten Kans op kleine positieve effecten Geen significante effecten Risico op kleine negatieve effecten Risico op grote negatieve effecten

Een groene arcering houdt in dat de uitgezette koers een kans biedt om een positief effect te hebben op het betreffende aspect. Een lichtoranje arcering betekent dat de effecten op dit aspect wel in beeld gebracht moeten worden, maar hierbij is de verwachting dat dit niet leidt tot significant negatieve effecten. Een volledig oranje arcering geeft aan dat de effecten op dit aspect er mogelijk toe kunnen leiden dat mitigerende maatregelen of aanpassingen aan het plan nodig zijn. Net als bij het oranje licht van een verkeerslicht kunnen deze effecten er is sommige gevallen toe leiden dat een ontwikkeling gestopt wordt. Daar waar een effect wordt verwacht, is dit nog tekstueel toegelicht onder de beoordelingstabel.

Blad 15 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Zoals in de inleiding al aangegeven wordt er beoordeeld op een abstractieniveau die past bij het abstractieniveau van de omgevingsvisie. Daar waar de koers concreet uitgewerkt is, wordt ook in meer detail beoordeeld. In de meeste gevallen gaat het om een globale effectbeoordeling; de daadwerkelijk optredende effecten hangen sterk af van de verdere uitwerking van de ontwikkelingen. Het doel van de effectbeoordeling is dan ook met name om aandachtspunten mee te geven voor de verdere uitwerking van de visie met het opstellen van het omgevingsplan. Per omgevingsaspect worden criteria geformuleerd, die betrekking hebben op de ingezette koers. De criteria per aspect verschillen hierdoor per deelgebied. Zo worden alle relevante aspecten meegenomen, zonder dat de beoordeling onnodig uitgebreid is en veel irrelevante criteria bevat.

Thematische beoordeling duurzaamheid en woningbouw De visie op de deelgebieden toont de gemeentelijke ambities en doelen die gelden binnen deze gebieden. Hiermee geeft de gemeente aan welke ontwikkelingen de gemeente wil faciliteren en waar deze aan worden getoetst. De gebiedsambities zijn met name kaderstellend voor nieuwe ontwikkelingen of initiatieven vanuit de samenleving. In de omgevingsvisie komen echter twee thema’s aan bod waar de gemeente zelf het voortouw wil nemen en niet alleen faciliterend op zal treden. Het gaat hier om duurzaamheid en woningbouw. In hoofdstuk 12 en 013 worden deze twee aspecten beoordeeld op de mate van doelbereik en effecten op de leefomgeving. Net als bij ontwikkelingen en initiatieven vanuit de samenleving wordt de effectbeoordeling bepaald door de (rand)voorwaarden van de deelgebieden.

Effectbeoordeling met scenario’s Voor het thema woningbouw zijn drie mogelijke scenario’s opgesteld. Deze scenario’s zijn bepaald aan de hand van de alternatieve ontwikkelingsmogelijkheden die in de visie benoemd worden. Een van de scenario’s is het nulscenario, wat er eenvoudig weg op neerkomt dat er niets ondernomen wordt. De scenario’s worden vervolgens naast elkaar beoordeeld op de effecten op de leefomgeving, met hetzelfde beoordelingskader en stramien zoals dat gebruikt is bij de beoordeling van de deelgebieden.

Blad 16 van 59

Scenario 2

Wonen en woonomgeving

Scenario 1

Cultuurhistorie

Nulscenario

Leefomgevingsaspect

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

5

Duurzame bloementuin Kwaliteiten, ambitie en koers De gemeente Hillegom wordt omringd door bollenvelden die in het voorjaar een prachtige bloementuin vormen en vele toeristen naar deze streek trekt. Het kleurrijke landschap, dat af en toe onderbroken wordt door authentieke bollenschuren, is naast een toeristische trekpleister ook van grote economische waarde voor Nederland. De Greenport Duin- en Bollenstreek verzorgt bijna twee-derde van de wereldwijde handel en export van bloemen. Naast de landschappelijke en economische waarde bevatten de bollenvelden ook verschillende unieke natuurwaarden. Zo komen er verschillende soorten bollenvogels voor, zoals de patrijs en de gele kwikstaart. De belangrijkste opgave voor de bollenvelden is het verduurzamen van de bollenteelt. De doelstelling is om in 2030 100% biologische teelt te hebben. Om dit mogelijk te maken zet de gemeente in op innovatie en kennisontwikkeling in dit gebied. Schaalvergroting, intensivering en herstructurering van bedrijven kan hiervoor noodzakelijk zijn. Herstructurering is daarnaast ook nodig om de verrommeling op te ruimen. De koers voor dit deelgebied betreft hierdoor met name een koers voor de economische functie van het gebied. De genoemde landschappelijke waarden vormen randvoorwaarden voor ontwikkelingen en initiatieven in dit gebied. Kernkwaliteit Landschap en natuur

Ambitie Toeristische trekpleister met authentieke landschap- en natuurwaarden 100% duurzame bollenteelt in 2030, door innovatie en kennisontwikkeling

Economische functie

Koers Behoud van het open landschap en de natuurwaarden Faciliteren van benodigde schaalvergroting, intensivering en herstructurering van de bedrijfsvoering

Effecten van de ingezette koers Sociale duurzaamheid Leefomgevingsaspect Gezondheid

Criterium Luchtkwaliteit

Geluid

Blad 17 van 59

Beoordeling Risico op lokale toename van luchtverontreiniging door toename verkeer Kans op verbetering van de luchtkwaliteit door milieuvriendelijke industrie Risico op lokale toename van industrielawaai en wegverkeerslawaai

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Infectieziekten Sociale cohesie Veiligheid

Samenhang en onderlinge verbondenheid Aantal en omvang van risicobronnen Verkeersveiligheid

Kans op verbetering door minder overlast van ongunstig gelegen bedrijven Geen significante effecten verwacht Geen significante effecten verwacht Risico op toename van risicobronnen in de omgeving Kans op verbetering door verplaatsing van ongunstig gelegen bedrijven

De veranderende verkeersstromen door de herstructurering kunnen lokaal leiden tot een verslechtering van de luchtkwaliteit of een toename van de geluidbelasting. Binnen de woongebieden kan hierdoor de luchtkwaliteit en de geluidbelasting juist verbeteren. Bij de verdere uitwerking zal onderzocht moeten worden of hierdoor geen overschrijdingen van de grenswaarden plaatsvindt. De verduurzaming van de bollenteelt heeft positieve effecten op de luchtkwaliteit, doordat hiermee de uitstoot van schadelijke stoffen vermindert. Gemeentebreed zullen de effecten op de gezondheid positief zijn. Sommige vormen van opwekken van duurzame energie hebben effect op de externe veiligheid van de omgeving. Indien er gekozen wordt voor windturbines neemt het aantal risicobronnen in de omgeving toe. Met de herstructurering van de bollenteelt kunnen ongunstig gelegen bedrijven verplaats worden. Het (vracht)verkeer van en naar deze functies wordt dan op een betere, veiligere manier afgewikkeld.

Fysieke duurzaamheid Leefomgevingsaspect Cultuurhistorie

Criterium Aantasting van archeologische waarden Status en zichtbaarheid van cultuurhistorisch waardevolle objecten

Landschap

Kwaliteit van de landschappelijke waarden Beleving van de landschappelijke waarden

Natuur

Beleving van natuur

Blad 18 van 59

Beoordeling Risico op aantasting door bodemingrepen Risico op verminderde zichtbaarheid van bollenschuren Kans op verbetering van de uitstraling van het gebied, door verrommeling terug te dringen. Kans op verbetering van de uitstraling van het landschap Risico op aantasting en verminderde zichtbaarheid van het open landschap Risico op verminderde beleving en toegang tot natuurgebieden

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Kwaliteit van natuurgebieden

Bodem en water

Aantasting van de bodem- en grondwaterkwaliteit

Kwaliteit van het watersysteem

Kwantiteit van het watersysteem

Energie en klimaat

Aandeel duurzame energie Uitstoot van schadelijke stoffen

Wonen en woonomgeving

Omvang en kwaliteit van de woningvoorraad Kwaliteit van de woonomgeving

Risico op directe en indirecte aantasting van belangrijke natuurwaarden. Kans op verbetering door verhoging van het aandeel duurzame energie en afname uitstoot van schadelijke stoffen Risico op bodemverstoringen Afname van de kans op verontreinigingen door afname van gebruik van meststoffen en bestrijdingsmiddelen Kans op verbetering door duurzaam materiaalgebruik en waterbeheer, en afnemend gebruik van kunstmeststoffen en bestrijdingsmiddelen Risico op afname van omvang van grond- en oppervlaktewater en waterbergingsmogelijkheden Kans op verbetering door creëren van nieuwe/grotere watergangen Kans op toename van het aandeel duurzame energie Kans op afname van uitstoot van schadelijke stoffen Geen significante effecten verwacht Geen significante effecten verwacht

Schaalvergroting en intensivering van de bollenteelt, in combinatie met vormen van duurzame energie, zoals geothermie, zorgen voor een verdere uitputting van de bodem als dit onoordeelkundig plaatsvindt. Bovendien kunnen nieuwe bouwwerken de zichtbaarheid van het cultuurhistorisch erfgoed verminderen. Om de cultuurhistorische kwaliteiten niet verloren te laten gaan, zullen de bouwmogelijkheden beperkt moeten blijven en dienen waardevolle objecten en zichtlijnen beschermd te worden. Herstructurering biedt daarnaast ook de mogelijkheid om gebieden, waar zichtbaarheid en beleving van de cultuurhistorische waarden beperkt is, aan te pakken en op die manier de cultuurhistorie van Hillegom te verbeteren. De mogelijke effecten van herstructurering, schaalvergroting en intensivering van de bollenteelt en het inzetten op duurzame energie op de landschappelijke kwaliteiten zijn vergelijkbaar met cultuurhistorie. Oprichting van nieuwe bouwwerken heeft impact op de openheid van het landschap. Bouwwerken die geen relatie hebben met de bollenteelt, zoals windmolens of zonnepanelen, hebben negatieve impact op de beleving van het landschap. Aan de andere kant

Blad 19 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

geldt ook hier dat de ‘rotte appels’ in het landschap met herstructurering direct aangepakt kunnen worden. Gebieden voor schaalvergroting en intensieve bollenteelt en opwekking van duurzame energie zijn niet in natuurgebieden gelegen, maar kunnen hier indirect wel effect op hebben. Doordat sommige gronden grenzen aan natuurgebieden kunnen nieuwe bouwwerken of functies de beleving van natuur verminderen. Windmolens kunnen bijvoorbeeld negatieve effecten hebben op de vogelpopulatie. Daarnaast kan toename van het verkeer of veranderende verkeersstromen leiden tot toename van stikstofdepositie, maar zorgt het gebruik van duurzame energie juist weer voor een positief effect op de natuur. De bodem- en waterkwaliteit is van grote invloed op het functioneren van de bollenteelt. Omgekeerd geldt dat de bollenteelt veel impact heeft op de bodemgesteldheid en het gebruik en de kwaliteit van het water. Het ruimte bieden aan het opwekken van duurzame energie, door bijvoorbeeld geothermie, heeft invloed op de bodemkwaliteit en het grondwatersysteem en kan ten koste gaan van ruimte voor waterberging. Duurzame bedrijfsvoering houdt daarnaast ook in dat er gewerkt wordt met milieuvriendelijke middelen en minder gebruik van meststoffen en bestrijdingsmiddelen. Dit komt ten goede aan de kwaliteit van bodem en water en vermindert de kans op calamiteiten.

Bij herstructurering en schaalvergroting van percelen bollengrond kunnen bredere watergangen bijdragen aan de opvang en afvoer van hemelwater. Dit heeft een positief effect op de klimaatadaptatie. Door in te zetten op verduurzaming van de bollenteelt en het opwekken van duurzame energie in deze gebieden wordt met deze koers een bijdrage geleverd aan de duurzaamheidsambities van de gemeente. Daarnaast wordt met een duurzame bedrijfsvoering ook de uitstoot van schadelijke stoffen door teruggedrongen, wat een positieve invloed heeft op natuurwaarden en de klimaatverandering.

Economische duurzaamheid Leefomgevingsaspect Voorzieningenniveau Bedrijvigheid en werkgelegenheid

Criterium Aanbod aan detailhandel en maatschappelijke voorzieningen Omvang en functioneren van bedrijventerreinen Werkgelegenheid Bollenteelt

Bereikbaarheid

Doorstroming op het wegennet

Blad 20 van 59

Beoordeling Geen significante effecten verwacht Geen significante effecten verwacht Geen significante effecten verwacht Risico op toename van kosten door duurzaamheidsmaatregelen; anderzijds kunnen duurzame producten beter concurreren. Per saldo is de verwachting dat een verduurzaming van de bollenteelt gunstige effecten zal hebben Kans op verbetering door verplaatsing van ongunstig gelegen bedrijven

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Toerisme en recreatie

Verbinding met grote steden en mainport Mogelijkheden voor recreatie Aantrekkingskracht voor toerisme

Geen significante effecten verwacht Risico op meer beperkingen voor fiets- en wandelpaden Risico op afname van toeristische waarde van de bollenteelt

De inzet op het opwekken van duurzame energie en een volledig duurzame bollenteelt vraagt om investeringen vanuit de bollensector. Deze investeringen betalen zich vaak pas in een latere fase terug, waardoor dit met name op korte termijn mogelijk negatieve gevolgen voor het bedrijfsresultaat van de bollenteelt kan hebben en hierdoor effect heeft op de bedrijvigheid en werkgelegenheid in Hillegom. Tegenover deze nadelen staat het voordeel dat duurzame producten beter in de markt zullen liggen. Door het verplaatsing van de ongunstig gelegen bedrijven wil de gemeente het wegennet binnen de woongebieden verbeteren. Over het algemeen zal hierdoor de bereikbaarheid via het wegennet toenemen. De effecten op de verbinding met omliggende steden en gebieden zijn zeer gering. Het inzetten op intensivering en schaalvergroting van de bollenteelt en het ruimte maken voor vormen van duurzame energieopwekking kan ten kosten gaan van ruimte voor recreatieve functies, zoals fiets- en wandelpaden. Dit heeft ook negatieve invloed op de toeristische potentie van het gebied. Bij de herstructurering van de bollenteelt en het ontwikkelen van duurzame energieopwekking zal rekening gehouden moeten worden met de mogelijkheden voor toerisme en recreatie in dit gebied.

Blad 21 van 59

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

6

Hollandse weides Kwaliteiten, ambitie en koers Het deelgebied Hollandse weides betreft de open polderlandschappen die tussen de Ringvaart en de N208 gelegen zijn. De openheid van het weidelandschap en de aanwezigheid van koeien in de wei zorgt hier voor een karakteristieke Hollandse uitstraling. De weilanden worden gebruikt door verschillende typen weidevogels, zoals de grutto en de tureluur. Het is de ambitie van de gemeente om deze gebieden te behouden en waar mogelijk te verbeteren voor de weidevogels. Het gaat niet goed met de weidevogels in Nederland en behoud en verbetering van de leefgebieden van deze vogels is daarom essentieel. De gemeente wil ook de beleving van de natuur en het landschap verbeteren door ruimte te bieden aan recreatieve functies. Dit kan bereikt worden door meer ruimte te bieden aan recreatieve ontwikkelingen in het gebied, zoals de aanleg van fiets- en wandelpaden of het toestaan van kleinschalige horeca. De weides zijn een belangrijk gebied, dat als overgangszone tussen het dorp en het buitengebied fungeert. Onderstaande tabel toont de kernkwaliteiten van dit gebied, de ambitie die hiervoor opgesteld is en de koers die uitgezet is om deze ambities waar te maken. Kernkwaliteit Ruimtelijke kwaliteit

Ambitie Behouden en verbeteren van het open landschap.

Koers Verrommeling in de linten terugdringen, percelen bollengrond omvormen.

Natuurwaarden

Behouden en waar mogelijk verbeteren van het leefgebied van de weidevogels. Gebied als aantrekkelijke overgangszone tussen dorp en buitengebied

Resterende agrarische functies omvormen tot goede natuurgebieden. Beleefbaarheid van het gebied vergroten: stimuleren van extensieve en kleinschalige vormen van recreatie.

Recreatieve functie

Effecten van de ingezette koers Sociale duurzaamheid Leefomgevingsaspect Gezondheid

Criterium Luchtkwaliteit

Geluid

Gezonde levensstijl

Blad 22 van 59

Beoordeling Risico op verslechtering door verkeersaantrekkende werking van recreatieve voorzieningen Risico op verslechtering door geluidsoverlast van voorzieningen Kans op verbetering door meer beweging en buiten leven

MER Omgevingsvisie Hillegom planMER voor de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom projectnummer 0407164.00 21 september 2017 revisie 03 Gemeente Hillegom

Sociale cohesie Veiligheid

Samenhang en onderlinge verbondenheid Aantal en omvang van risicobronnen Verkeersveiligheid

Geen significante effecten verwacht Geen significante effecten verwacht Risico op toename verkeersdrukte rond recreatieve voorzieningen

De aanleg van recreatieve voorzieningen zorgt voor een toename van verkeer. Fiets- en wandelpaden brengen mensen in beweging op een milieuvriendelijke manier die goed is voor de gezondheid, maar voorzieningen zoals horeca brengen ook autoverkeer op gang, dat lokaal voor een verslechtering van de luchtkwaliteit en de geluidbelasting kan leiden. Nieuwe recreatieve voorzieningen trekken ook extra verkeer aan. Bij de keuze voor de locatie en omvang van deze voorzieningen moeten daarom rekening gehouden worden met de effecten die dit heeft op de verkeersstromen en met name de verkeersveiligheid. Bij recreatieve voorzieningen in de vorm van fiets- en wandelpaden gaat het om kwetsbare verkeersdeelnemers, die via de bestaande infrastructuur hun bestemming bereiken. Oversteekplaatsen in de omgeving van de voorzieningen moeten voldoende capaciteit hebben en veilig zijn.

Fysieke duurzaamheid Leefomgevingsaspect Cultuurhistorie

Landschap

Criterium Aantasting van archeologische waarden Status en zichtbaarheid van cultuurhistorische waardevolle objecten Kwaliteit van de landschappelijke waarden

Beleving van de landschappelijke waarden Natuur

Beleving van natuur

Kwaliteit van natuurgebieden

Bodem en water

Aantasting van de bodem- en grondwaterkwaliteit

Blad 23 van 59

Beoordeling Risico op aantasting door bodemingrepen Kans op verbeterde zichtbaarheid en ruimtelijke kwaliteit van historische linten Kans op verbetering door omvorming van de percelen voor bollenteelt Risico op aantasting door recreatieve voorzieningen Kans op verbetering door uitbreiding van recreatieve mogelijkheden Kans op verbetering door uitbreiding van natuur en recreatie mogelijkheden Kans op verbetering door realisatie van nieuw natuurgebied Risico op aantasting door nieuwe recreatievoorzieningen Kans op verbetering door afname van agrarisch gebruik