2. Ontwerp Omgevingsvisie – Actualisatie ’20 (wijzigingen t.o.v. Omgevingsvisie – Actualisatie 2019 zijn geel gemarkeerd).pdf

HEERLIJK

HILLEGOM

Duurzame (proef)tuin van Holland Omgevingsvisie Hillegom DECEMBER 2020

Gemeente Hillegom

HEERLIJK

HILLEGOM

Duurzame (proef)tuin van Holland Omgevingsvisie Hillegom

Gemeente Hillegom

DECEMBER 2020 619.150.30

INHOUDSOPGAVE

Voorwoord

7

1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Inleiding Een kompas voor Hillegom Waarom een omgevingsvisie? Luisteren, praten en debatteren Duurzaamheid als leidend principe Leeswijzer

11 11 13 15 16 19

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

De kracht van Hillegom Cultuurhistorie Gunstige ligging Bijzonder landschap Vrij breed voorzieningenniveau Hechte samenleving Dorps wonen Verbinden van verleden, heden en toekomst

23 23 23 23 25 25 25 25

3. 3.1 3.2 3.3

Maatschappelijk krachtenveld Behoud door ontwikkeling Positie in de regio Aandachtspunten, maatschappelijke trends en autonome ontwikkelingen 3.3.1 Mens en maatschappij 3.3.2 Toerisme en recreatie 3.3.3 Milieu afwegingsruimte 3.3.4 Landschap en natuur 3.3.5 Energie en klimaat 3.3.6 Water 3.3.7 Bereikbaarheid 3.3.8 Economie

29 29 29 30 31 33 33 34 35 37 38 39

4. 4.1 4.2

Omgevingsvisie Hillegom Heerlijk Hillegom Duurzame (proef)tuin van Holland 4.2.1 Mens en maatschappij 4.2.2 Toerisme en recreatie 4.2.3 Milieu afwegingsruimte 4.2.4 Landschap en natuur 4.2.5 Energie en klimaat 4.2.6 Bereikbaarheid 4.2.7 Economie Koersen op karakter per deelgebied 4.3.1 Duurzame bloementuin 4.3.2 Hollandse weides 4.3.3 Historisch hart 4.3.4 Heerlijke woonplaats 4.3.5 Werkplaats Hillegom 4.3.6 Levendige linten

45 45 49 49 51 52 53 55 57 59 65 67 73 77 81 87 91

5.

Omgevingsvisiekaart Hillegom

99

6. 6.1 6.2

Uitvoering Inleiding Monitoring, aanvulling en herziening 6.2.1 Elke dag vers 6.2.2 Plan-m.e.r. 6.2.3 Omgevingsplan 6.2.4 Omgevingswaarden/programma 6.2.5 Integrale beleidsvorming Financiën Nadere uitwerkingen

103 103 103 103 105 107 108 108 109 111

Bijlage: Continuering ISG-beleid onder de Omgevingswet

114

4.3

6.3 6.4

Separate bijlagen: Aanvulling MER Omgevingsvisie Hillegom Resultaten Telos-monitor

Voorwoord PM

6

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

7

hoofdstuk 1

INLEIDING

1.

Inleiding

1.1

Een kompas voor Hillegom

De gemeente Hillegom heeft een rijke geschiedenis, die zich uit in een historisch hart en een zeer gevarieerd landschap. Toeristen van over de hele wereld komen zich hier vergapen aan de bloeiende bollenvelden. Maar ook de economie floreert, alle woonmilieus zijn er te vinden en Hillegom beschikt over goede OV-verbindingen. Kortom, Hillegom is een heerlijke plek om te wonen, te werken en te ontspannen in een unieke omgeving. Dat is een grote kwaliteit, zeker in combinatie met de ligging van onze gemeente nabij steden als Haarlem, Amsterdam, Den Haag en Leiden. In deze visie worden de verschillende belangen vanuit landschap, het dorp, recreatie en toerisme, de agrarische sector en de gemeenschap samengesmolten tot een integrale ontwikkelingsrichting voor de periode tot 2030. We benoemen onze identiteit en zetten in op het behouden en verbeteren hiervan aan de hand van toekomstige ontwikkelingen: behoud door ontwikkeling. De kaders worden zo helder mogelijk geschetst, maar de verre tijdshorizon maakt het onmogelijk en onwenselijk om nu alles exact vast te leggen. De complexiteit van een toekomstvisie maken is in de afgelopen maanden nog maar eens gebleken. In 2018 had niemand voorzien dat we binnen twee jaar geteisterd zouden worden door een pandemie.

10

STRUCTUURVISIE LOON OP ZAND 2030

Er heerst veel onzekerheid: Hoe crisisbestendig is onze samenleving? Wat zijn de gevolgen voor de lange termijn? Juist in deze tijd is het belangrijk om vast te houden aan een toekomstvisie en aan een cultuur van samenwerken. Deze visie is dan ook veel meer een route of een richting dan een hard einddoel op zichzelf, een uitnodiging om bij te dragen aan het behoud en de verbetering van onze omgeving. Voor een stevig fundament is op de achtergrond natuurlijk gewerkt met diverse prognoses. Ons kompas is ingesteld op een heerlijke gemeente met behoud en versterking van de karakteristieke landschappen, waar voor de bewoners en bezoekers voldoende te beleven is. Maar bovenal is ons vizier gericht op een goede woon- en verblijfskwaliteit in ons dorp en het buitengebied, ondernemersomgeving met een duurzame inrichting. Wij hebben de huidige en gewenste kernkwaliteiten gevangen in de titel van deze omgevingsvisie: ‘Heerlijk Hillegom; duurzame (proef)tuin van Holland’. Dit beeld van de duurzame proeftuin willen wij met de visie versterken en verder uitbouwen. Met deze gedachte nemen wij u graag mee op onze toekomstreis. Wij hopen u met deze omgevingsvisie te enthousiasmeren, te verleiden en te inspireren en u daarbij uit te nodigen te komen met passende initiatieven en investeringen.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

11

Omgevingswet Momenteel is de Omgevingswet in voorbereiding. Deze nieuwe wet is in het voorjaar van 2016 door de Eerste Kamer aangenomen en treedt naar verwachting in 2022 in werking. De Omgevingswet – die vele wetten over de leefomgeving vervang – moet meer snelheid, flexibiliteit en samenhang brengen. Integrale visie In de Omgevingswet wordt het oude instrument ‘structuurvisie’ vervangen door de ‘omgevingsvisie’, waarin bijvoorbeeld ook het beleid voor water, milieu, verkeer en vervoer en sociaal-maatschappelijke aspecten wordt opgenomen, De omgevingsvisie is dus een integrale visie, die de lange termijn-keuzes voor de leefomgeving vastlegt en een beleidsmatige basis biedt voor de uitwerking in het omgevingsplan (de opvolger van het bestemmingsplan) en eventueel een of meerdere programma’s. De Omgevingswet verplicht elke gemeente één omgevingsvisie op te stellen voor het gehele eigen grondgebied. Tot de inwerkingtreding van de wet (naar verwachting in 2022) heeft deze omgevingsvisie echter juridisch gezien de status van structuurvisie ingevolge de Wet ruimtelijke ordening. Vooruitlopend op de Omgevingswet heeft de gemeenteraad de omgevingsvisie vastgesteld op basis van artikel 7h Besluit Uitvoering Crisis- en herstelwet.

De belangrijkste verandering die de Omgevingswet beoogt met de omgevingsvisie ten opzichte van de structuurvisie is echter niet zo zeer het product, als wel de manier van werken van gemeenten in de toekomst en de houding die daarbij wordt aangenomen. Met de voorliggende omgevingsvisie voor Hillegom lopen we – geheel passend bij de pioniersmentaliteit van Hillegommers – vooruit op de komst van de Omgevingswet. De visie nodigt vooral uit, is flexibel en geen harnas. Bovendien is de visie samen met de bevolking, ondernemers en maatschappelijke partijen opgesteld. Gemeenten moeten integraal in plaats van sectoraal werken. Dit betekent dat er beter gekeken wordt hoe verschillende beleidsvelden elkaar beïnvloeden. Ook wordt van gemeenten verwacht dat ze meer vanuit uitnodigende ambities/kwaliteiten (bijvoorbeeld ‘bij de omgeving passende hoogte’) werkt dan vanuit normen en regels (bijvoorbeeld ‘niet meer dan x meter hoog’). Bovendien verschuift de rol van gemeenten van uitvoerende partij naar ondersteunend aan de maatschappij. Daarbij hoort ook het vereenvoudigen en versnellen van procedures.

1.2

Waarom een omgevingsvisie?

Koers uitzetten Met de omgevingsvisie zetten we de koers uit op weg naar 2030. Bij het uitzetten van die koers hebben we ons afgevraagd ‘welke kwaliteiten van Hillegom zijn belangrijk en hoe kunnen we die koesteren?’ Het behouden van die verschillende kwaliteiten maakt het soms noodzakelijk te veranderen. Door verandering ontstaat immers ook de mogelijkheid voor verbetering. Er zijn allerlei omgevingsfactoren die invloed hebben op onze visie en missie. Ook spelen er complexe vraagstukken waar we in de omgevingsvisie een antwoord op moeten formuleren. Daarbij gaat het om landelijke trends zoals vergrijzing, gezinsverdunning, schaalvergroting, milieu- en klimaatproblematiek en individualisering, maar ook om lokale aandachtspunten als de bereikbaarheid, de herstructurering van de bollensector, het behoud van een aantrekkelijk centrumgebied en de verhoging van natuur- en recreatieve waarden. Er spelen in de gemeente verschillende opgaven, gedachten, initiatieven en ontwikkelingen die soms al heel concreet zijn, maar soms ook nog abstract of misschien nog wel helemaal niet bekend. Daarbij vinden wij het belangrijk dat er volop ruimte wordt gegeven aan initiatieven van inwoners en ondernemers. Dit doen we vanuit de gedachte dat we als gemeente plannen en ideeën faciliteren, op voorwaarde dat ze bijdragen aan onze visie. Een zorgvuldige afstemming tussen al deze opgaven is cruciaal.

De gemeente moet zich niet ad hoc gaan ontwikkelen, maar juist steeds - met de visie in de hand - blijven zoeken naar meerwaarde door het versterken

12

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

van de leefbaarheid, de economie, het landschap en de natuur in Hillegom. Onze gemeente kan niet los gezien worden van de grotere verbanden en is op het vlak van bijvoorbeeld de woningmarkt, verkeer, voorzieningen, de woningmarkt, de bollensector, recreatie, natuur en de boven- en ondergrondse infrastructuur (3D-ordening) onlosmakelijk verbonden met omliggende gemeenten en andere bestuurslagen. Bovendien zijn er naast buurgemeenten, regio, provincie en Rijk nog vele andere partijen betrokken bij het beheer en de verdere ontwikkeling van specifieke onderdelen van de gemeente, zoals het Hoogheemraadschap van Rijnland, Dunea, Greenport Duin- en Bollenstreek, de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij Duin- en Bollenstreek (GOM) en ondernemers in de agrarische of recreatiesector of andere sectoren evenals inwoners en maatschappelijke organisaties. Gezamenlijk dragen al deze partijen een steentje bij aan de fysieke omgeving en het functioneren van de gemeente Hillegom. Wij willen met een heldere visie aangeven waar we met onze gemeente naar toe willen. Zo kunnen we onze positie bepalen en - waar dat nodig is - stelling nemen. De omgevingsvisie is daarbij de kapstok voor het toekomstig beleid en initiatieven.

Daarnaast is de omgevingsvisie een integrale ruimtelijke vertaling van relevant bestaand beleid (lokaal, regionaal, provinciaal, Rijk); de visie begint niet op nul, maar bouwt verder op eerder opgestelde beleidsstukken zoals de regionale woonvisie, de centrumplannen, het Groenbeleidsplan en de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport Duin- en Bollenstreek 2016 (ISG2016).

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

13

Tegelijkertijd vormt deze visie de basis voor het omgevingsplan en gemeentelijke programma’s. Omgevingsvisie als dynamisch actieplan Om ervoor te zorgen dat de visie niet in de kast beland maar echt tot uitvoering van projecten leidt, hebben we een hoofdstuk ‘Op weg naar uitvoering’ opgenomen (hoofdstuk 6). In dit hoofdstuk geven we aan hoe we onze ambities gaan verwezenlijken. Belangrijk element daarin is de ‘beleidscyclus’. Dit houdt in dat beleid in een continu proces wordt gemaakt, geëvalueerd en weer wordt aangepast. Daarom is de relatie van de omgevingsvisie met andere instrumenten uit de Omgevingswet, zoals het omgevingsplan en programma’s, belangrijk. De bedoeling is om al het beleid voor de fysieke leefomgeving in deze instrumenten op te nemen. Dit zorgt voor een flinke afname in de hoeveelheid beleid (dit wordt ook wel ‘ontslakken’ genoemd). In de uitvoeringsparagraaf staan ook de resultaten van de milieueffectrapportage (m.e.r.). In het Milieueffectrapport (MER) zijn de mogelijke milieueffecten van de in deze visie beschreven ambities en beleidsvoornemens beschreven. Verder gaan we voor de verschillende (prioritaire) projecten in op aspecten (voor zover deze op dit moment bekend zijn) als: • de rol die we als gemeente innemen; • wie er betrokken worden; • of er budgetten beschikbaar zijn; • de planning.

Zoals eerder al is aangegeven, is de omgevingsvisie niet af na vaststelling, maar is de visie een groeimodel waaraan we blijven werken. Dat geldt in het bijzonder voor het uitvoeringshoofdstuk. Voor een aantal

14

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

projecten kunnen we nu nog niet zo diep ingaan op (sommige van) bovengenoemde aspecten. In beginsel gaan we het uitvoeringshoofdstuk jaarlijks herzien, waarbij we de projectplannen steeds verder uitwerken en updaten. De omgevingsvisie wordt zo een dynamisch actieplan en een visie die ‘altijd vers’ is, zoals wordt beoogd met de Omgevingswet. De aanvullingswet Grondeigendom is door de Eerste Kamer op 10 maart 2020. aangenomen. De uitwerking in het Aanvullingsbesluit Grondeigendom en de Aanvullingsregeling Grondeigendom vindt op dit moment plaats. Dit aspect wordt nader uitwerkt in de ‘updates’ van de omgevingsvisie. Op dit moment is ook het omgevingsplan voor het Buitengebied en de Zanderij opgesteld. Met het opstellen van dit plan wordt, zoals eerder benoemd, vooruitgelopen op de werkwijze onder de Omgevingswet. Voor sommige aspecten zijn in het omgevingsplan al regels opgenomen, hier wordt in deze omgevingsvisie naar verwezen.

1.3

Luisteren, praten en debatteren

Voor een echt integrale en breed gedragen visie is participatie door en communicatie met bevolking, belangenorganisaties en de politiek essentieel. Daarom hebben we gedurende het opstellen van de visie in 2018 een tal aan participatiemiddelen ingezet. Er zijn dialoogavonden georganiseerd en er is een open uitnodiging geweest om ideeën en gedachten over de leefomgeving van Hillegom in te dienen. Daarnaast is er met een denktank – bestaande uit belanghebbende partijen uit het maatschappelijk middenveld – een aantal

maal van gedachten gewisseld. Er is een enquête uitgezet onder het burgerpanel en ook de jeugd is uitgedaagd om mee te denken over de toekomst van onze gemeente. We hebben een pop-upstore ingericht tijdens de tervisielegging met kaartmateriaal en om inwoners en ondernemers persoonlijk te woord te staan. Ten slotte is deze visie mede tot stand gekomen aan de hand van interactieve bijeenkomsten met de gemeenteraad(scommissie). In de omgevingsvisie uit 2018 is de ambitie uitgesproken om een permanente dialoog met de samenleving te onderhouden. De aanpassingen van de actualisatie 2019 waren van zeer geringe aard. We hebben hiervoor geen aparte dialoogavonden gehouden. Wel konden inwoners en andere betrokkenen een zienswijze indienen, waar in beperkte mate gebruik van is gemaakt. In voorliggende actualisatie hebben we verbeteringen doorgevoerd in de structuur en leesbaarheid van de visie. Er zijn weinig beleidsmatige aanpassingen doorgevoerd. Een uitzondering hierop vormt het Woonprogramma. Dit heeft echter een aparte (participatie) procedure doorlopen en is reeds vastgesteld. Tijdens de inspraakprocedure van voorliggende actualisatie krijgen alle inwoners en andere betrokkenen nog de mogelijkheid een formele reactie te geven op de actualisatie van deze visie.

Voorstaande betekent niet dat elke opmerking uit het voortraject in de visie herkenbaar is, want er moeten keuzes worden gemaakt. Zonder de inbreng van de vele betrokkenen in het proces had de omgevingsvisie er anders uitgezien. Door de constructieve en

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

15

zeer positieve manier waarop we het gesprek over de omgevingsvisie hebben kunnen voeren, hebben ook wij als gemeente een goede stap kunnen maken naar een integrale visievorming zoals de Omgevingswet die van ons gaat vragen. Op deze plek spreken wij dan ook graag een dankwoord uit aan alle personen en instanties die een bijdrage hebben geleverd aan deze visie. Met de omgevingsvisie dragen wij bij aan ons uitgangspunt om te denken vanuit de ‘hoe kan het’-houding. In de voorbereiding hebben we veel gesproken over de manier waarop we initiatieven kunnen ondersteunen en er tegelijkertijd een bijdrage wordt geleverd aan de kwaliteit van de leefomgeving in Hillegom. Met deze visie als onderlegger gaan we daar de komende tijd concreet mee aan de slag.

1.4

Duurzaamheid als leidend principe

Klimaatakkoord Parijs In december 2015 is mondiaal het klimaatakkoord van Parijs tot stand gekomen. Hierin is onder meer opgenomen, dat de temperatuurstijging niet meer dan 2 °C mag zijn, waarbij gestreefd wordt naar een temperatuurstijging van niet meer dan 1,5 °C. De afspraken in het klimaatakkoord van Parijs vragen een vergaande vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, ook in Nederland. Dat kan met energiezuinige processen, meer hernieuwbare energie en minder aardgas, emissievrij vervoer, groene brandstoffen, en afvang en opslag van CO2. Dit zijn veelal nieuwe technieken, waarbij ook nieuwe infrastructuur, aangepaste regels, andere organisaties en soms zelfs andere gewoonten nodig zijn. Zonder krachtig beleid gaat dat niet lukken.

16

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

De mondiale vraagstukken krijgen steeds meer hun weerslag op regionaal en lokaal niveau. De vraagstukken gaan ook meer en meer spelen in Hillegom. In 2018 heeft onze gemeenteraad unaniem de motie aangenomen met de ambities: Hillegom energieneutraal in 2030 en klimaatneutraal in 2050. Om energieneutraal te worden, willen we conform het Energieakkoord Holland Rijnland 80% van de energie die in de gemeente wordt verbruikt lokaal/regionaal opwekken. In HollandRijnland-verband gaan we op zoek om de overige 20% buiten de regio op te wekken. Om klimaatneutraal te worden, willen we onze impact op het klimaat terugbrengen naar nul en waar mogelijk willen we bijdragen aan het verminderen van de schade die we al hebben veroorzaakt, door het treffen van compenserende maatregelen. Het stellen van deze doelstellingen is een begin. Die besluiten komen voort uit het mondiaal en landelijk besef dat we met zijn allen anders moeten gaan denken en doen, willen we de wereld leefbaar doorgeven aan volgende generaties. Dat vraagstuk is groot en voor velen nog een niet bestaand of een ‘ver van mijn bed’ probleem. Maar uiteindelijk raakt het systeem ons eigen dagelijks leven en de keuzes die we maken. Het is aan de ene kant een vraagstuk over ‘grote systemen’ en aan de andere kant is duurzaamheid ook heel persoonlijk: iedereen kan elke dag besluiten om andere keuzes te maken.

De klimaatdoelstellingen kan en wil de overheid niet alleen bereiken. Betrokkenheid van iedereen is hard nodig: burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Het gaat niet langer om meer, maar om beter, slimmer en samen. In Nederland verandert het denken van de overheid en de samenleving over hoe wij de vraagstukken van vandaag het beste kunnen oplossen.

Naast richting en kader vanuit de overheid, is er ook behoefte aan ruimte, aan eigen initiatief en aan minder regels voor de burger. Deze transitie is een landelijk verschijnsel. De overheid erkent deze ontwikkeling, treedt meer terug en legt de verantwoordelijkheid zo laag mogelijk in de samenleving neer, vanuit de gedachte dat de overheid anders moet sturen: meer decentraal en faciliterend in plaats van centraal vanuit regie. De transitie gaat op een afstand gezien heel geleidelijk, maar als je inzoomt snel met horten en stoten. De provinciale en lokale overheden bereiden zich nu voor op deze transitie. People, planet, profit Duurzaamheid is tijdens de participatie in 2017 een belangrijk thema geweest. Tijdens deze bijeenkomsten hebben Hillegommers zelf aangegeven wat zij belangrijk vinden voor de toekomst van onze gemeente. Daarbij kwam duidelijk naar voren dat het in de omgevingsvisie niet alleen om de fysieke aspecten van de gemeente (ruimte, natuur, milieu, klimaat en energie, verkeer, water) moet gaan maar ook om actuele economische en sociale vraagstukken: om werkgelegenheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen, de circulaire economie, om gezondheid en de notie ‘iedereen doet mee’ - de inclusieve samenleving. Om hier gehoor aan te geven is duurzaamheid in brede zin als leidend principe gekozen in deze omgevingsvisie.

In de omgevingsvisie denken en handelen we vanuit het principe van de drie P’s, waardoor sociale duurzaamheid, fysieke duurzaamheid en economische duurzaamheid samenkomen: • People: sociale duurzaamheid; • Planet: fysieke duurzaamheid; • Profit: economische duurzaamheid.

De 3 P’s voor People, Planet, Profit zijn gebaseerd op de definitie die de Commissie Brundtland al in 1987 presenteerde: Een duurzame samenleving is een samenleving: • waarin ieder kan voorzien in zijn of haar behoeften; • die zorgdraagt dat ook toekomstige generaties in hun behoeften kunnen voorzien; • en waarbij ieder de mogelijkheid heeft zich in vrijheid te ontwikkelen, binnen een stabiele samenleving, in harmonie met zijn of haar omgeving. De gemeente blijft een belangrijke rol spelen bij het beter en slimmer doorgeven van onze wereld aan de volgende generaties. Met instrumenten als de omgevingswet en de omgevingsvisie kunnen wij sturen op belangrijke doelen voor de maatschappij. Het is niet meer alleen zaak dat de inrichting van de ruimte ordelijk en volgens van tevoren vastgestelde kaders verloopt. Het belangrijkste is dat wij kansen signaleren en dat wat wij samen creëren een duurzame bijdrage levert op sociaal, economisch en ecologisch niveau. Daarom is deze omgevingsvisie zo ontzettend belangrijk, voor Hillegom, voor u en voor iedereen die na u komt. Het is de basis voor anders denken en anders doen, op groot en op klein niveau. Voorgaande komt misschien erg serieus over, en dat is het ook: de urgentie is groot.

Maar de situatie in de wereld, in Nederland en Hillegom biedt ook kansen: kansen voor innovatieve ondernemers en mensen die met oplossingen komen! En laten we daar in Hillegom nu net al een lange traditie in hebben.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

17

1.5

Leeswijzer

In dit hoofdstuk hebben we de aanleiding voor en het proces naar de omgevingsvisie beschreven. In hoofdstuk 2 vindt u een beschrijving van de kracht van Hillegom. Wat maakt Hillegom tot Hillegom en waarom is dat bijzonder? In dit hoofdstuk beschrijven we een aantal karakteristieke elementen die de belangrijkste kwaliteiten vormen van onze leefomgeving. Deze kwaliteiten willen we behouden en vormen daarom het vertrekpunt op weg naar de toekomst. In hoofdstuk 3 geven we een beschrijving van het maatschappelijk krachtenveld zoals we dat in Hillegom ervaren. Welke veranderingen zien we in onze samenleving, welke aandachtspunten zien we voor onze gemeente en welke krachten kunnen we nu misschien nog onvoldoende inschatten? Dit doen we aan de hand van acht thema’s: mens en maatschappij, toerisme en recreatie, milieu afwegingsruimte, landschap en natuur, energie en klimaat, water, bereikbaarheid en economie.

In hoofdstuk 5 vindt u de omgevingsvisiekaart. Op deze kaart ziet u de belangrijkste ambities, kansen en uitdagingen voor onze gemeente. Tot slot vindt u in hoofdstuk 6 een toelichting op de manier waarop we onze visie kunnen realiseren. Welke mogelijkheden geven we als gemeente? Waar vragen we u over na te denken? In dit laatste hoofdstuk vindt u ook een toelichting op aspecten die nog moeten worden uitgewerkt of waar we al mee bezig zijn. Dit kan een concreet project zijn, een onderzoeksagenda of soms alleen maar een thema of onderwerp. Tot slot vindt u hier een eerste aanzet voor de manier waarop we deze visie gaan verwerken in het omgevingsplan (de opvolger van het bestemmingsplan).

In hoofdstuk 4 beschrijven we vervolgens de feitelijke visie op de koers voor Hillegom voor de lange termijn, de stip op de horizon op weg naar het jaar 2030. In dit hoofdstuk beschrijven we eerst onze belangrijkste ambities per thema en vervolgens werken wij deze uit voor de verschillende deelgebieden met een eigen karakter. Van elk deelgebied duiden we de kenmerken die de huidige identiteit vormen en geven we aan hoe we de koers richting 2030 vorm kunnen geven en welke ontwikkelingen daar op welke wijze aan bij kunnen dragen.

18

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

19

hoofdstuk 2

DE KRACHT VAN HILLEGOM

Hillegom (1850)

2.

De kracht van Hillegom

Een belangrijk doel van de omgevingsvisie is om de kracht van Hillegom in de toekomst te behouden en waar mogelijk te versterken. In de volgende paragrafen van dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste kwaliteiten van onze gemeente. Deze kwaliteiten vormen de fundering voor de koers van Hillegom op weg naar 2030.

2.1

Cultuurhistorie

Hillegom is in de vroege middeleeuwen ontstaan rond de Maartenskerk, het Hof van Hillegom en de Houttuin. Dit was op de plek waar de Hillegommerbeek de oostelijke strandwal kruiste. De Hoofdstraat was een onderdeel van het lint tussen Leiden en Haarlem dat over de oude en hoger gelegen strandwal liep. De Hoofdstraat is de historische drager van Hillegom waarlangs de eerste functies en gebouwen werden gevestigd. Hier zijn verschillende beeldbepalende historische gebouwen te vinden. Dit zijn bijvoorbeeld de Maartenskerk, de Martinuskerk, de watertoren en diverse villa’s aan de Sixlaan. Van oorsprong hielden de bewoners zich vooral bezig met akkerbouw en veeteelt. In 1657 is in acht maanden tijd de Leidsevaart gegraven als vaarverbinding tussen Haarlem en Leiden. Bij Hillegom is deze vaart toentertijd dwars door de strandwal gegraven. In de zeventiende en achttiende eeuw werden verschillende buitenplaatsen gebouwd in de regio in opdracht van bestuurders en kooplieden uit Amsterdam en Den Haag. In de achttiende eeuw begon het verval van deze buitenplaatsen waarna ze veelal gesloopt zijn. De heer Jan Six kocht in 1749 het Hof van Hillegom, dat tot 1822 in bezit van de familie Six zou blijven. 22

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

2.2

Gunstige ligging

Hillegom bevindt zich in de westflank van de Randstad in de buurt van Haarlem, Leiden, Den Haag Schiphol en de Metropoolregio Amsterdam (MRA). De nabijheid van deze steden zorgt enerzijds voor een gunstig vestigingskarakter in Hillegom en anderzijds voor veel werkgelegenheid in de omgeving van onze gemeente. Ook recreatief gezien heeft Hillegom een aantrekkelijke ligging in de buurt van de kust en de Keukenhof. Bovendien hebben we natuurlijk de weidse bollenvelden en ons eigen jaarlijkse Bloemencorso die veel internationale aandacht trekken. Onze gemeente is als onderdeel van de Greenport Duin- & Bollenstreek van grote economische waarde voor Nederland. Door de voortdurende schaalvergroting neemt het aantal bedrijven in deze sector af, maar de omvang en intensiteit van het grondgebruik en de daarbij horende handel en export blijft onverminderd hoog. Dankzij de hoge werkgelegenheid in en rondom Hillegom is er een hoge arbeidsparticipatie onder de inwoners.

2.3

Bijzonder landschap

De omgeving van Hillegom bestaat uit een divers landschap met een rijke cultuurhistorie en veel natuurwaarden. Duinen, deels afgegraven strandwallen en strandvlaktes (de zanderijen) en open weidegebieden worden afgewisseld met diverse bebouwingslinten, oude bollenschuren en -bedrijven. Het landschap langs de historische Leidsche Trekvaart, ook bekend als de Leidsevaart, kenmerkt zich door de weidse open bollenvelden. In de visie ‘Recreëren tussen het Erfgoed’ is deze omgedoopt tot ‘Trekvaart Haarlem - Leiden’.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

23

Onder leiding van de heer Jan Six werd begonnen met het afgraven van de duinen. Aanvankelijk was dit met het oog op akkerbouwdoeleinden. De bloembollencultuur zoals we die nu hebben dateert uit de negentiende eeuw. Deze groei van de bloembollenteelt hangt samen met de zandafgravingen. De onderliggende geestgronden vormden een goede bodem voor deze teeltvorm. Na het voltooien van de drooglegging van het Haarlemmermeer in 1852 ontstond de huidige situatie waar Hillegom ingeklemd ligt tussen de kustduinen in het westen en de Haarlemmermeerpolder in het oosten. Dit open landschap vormt bovendien een aantrekkelijk leefgebied voor diverse akkervogels (‘bollenvogels’).

2.4

Vrij breed voorzieningenniveau

Het historische centrum van Hillegom heeft nog altijd een vrij breed winkelaanbod maar staat wel onder druk, de laatste jaren zijn er winkels verdwenen. Daarnaast heeft Hillegom een breed aanbod aan maatschappelijke voorzieningen zoals de middelbare school Fioretti College, diverse basisscholen, de bibliotheek, kerken, de moskee, zwembad en sporthal De Vosse en sportpark De Zanderij, St. Cultuur Beleving, muziekschool en diverse andere culturele instellingen.

2.5

Hechte samenleving

Wij zijn trots op onze hechte samenleving die zich kenmerkt door een actief verenigingsleven en veel lokaal georganiseerde evenementen. De Hillegommers zijn betrokken, iets dat zich uit in de hoeveelheid actieve vrijwilligers en de brede participatie bij het opstellen van deze omgevingsvisie.

24

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

2.6

Dorps wonen

Bovengenoemde kwaliteiten maken Hillegom tot een aantrekkelijke plek om te wonen. In onze gemeente kan men ‘dorps’ wonen, goed bereikbaar en met alle voorzieningen dichtbij. Het woningaanbod is bovendien aantrekkelijk en gedifferentieerd. Er is een divers aanbod van verschillende stijlen uit verschillende periodes. Dit zorgt ervoor dat er plek is voor alle leeftijden en inkomensgroepen. We hebben ook veel groene buurtparken zoals park Elsbroek, Cerespark, park De Vosse, Beltpark, Burgemeester van Nispenpark, de Heemtuin en het Wilhelminapark. Er komen boven­ dien steeds meer bewonersinitiatieven, zoals voor het Julianapark, waar de bewoners gezamenlijk in overleg met de gemeente een park/ groene leefomgeving en ontmoetingsplek creëren. Verder is de milieukwaliteit over het algemeen goed, dankzij de relatief geringe luchtvervuiling, de beperkte geluidoverlast door Schiphol en de lage geurbelasting.

2.7

Verbinden van verleden, heden en toekomst

We willen duurzame verbindingen in de meer figuurlijke betekenis leggen door verleden, heden en toekomst met elkaar in verband te brengen. We trekken de lijnen uit het verleden door naar de toekomst. Het rijke verleden van Hillegom willen we gebruiken als inspiratie voor keuzes omtrent de fysieke leefomgeving, zoals bij het vormgeven van woongebieden of recreatieve invullingen. We willen goed voorbereid zijn op de toekomst. We doen dit onder meer door in te zetten op duurzaamheid in het algemeen en energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en 3D-ordening in het bijzonder.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

25

hoofdstuk 3

MAATSCHAPPELIJK KRACHTENVELD

3.

Maatschappelijk krachtenveld

3.1

Behoud door ontwikkeling

Het vorige hoofdstuk toont dat onze gemeente veel belangrijke kwaliteiten heeft die zorgen voor een goede leefomgeving. Het is belangrijk om deze kwaliteiten te waarborgen, en waar mogelijk te versterken en uit te breiden. Bestaande aandachtspunten, autonome ontwikkelingen en maatschappelijke trends vormen het speelveld waarbinnen er gewerkt wordt aan de kwaliteit en leefbaarheid van Hillegom. Deze kunnen namelijk bedreigingen vormen, maar ook kansen bieden. Om deze reden willen we binnen de omgevingsvisie vroegtijdig hierop inspelen en ervoor zorgen dat we voorbereid de toekomst ingaan. Daarbij nemen we ook de onderscheidende kwaliteiten van Hillegom binnen de regio expliciet mee en reageren we proactief op mogelijke uitdagingen.

3.2

Positie in de regio

De positie van Hillegom binnen de regio is een belangrijk uitgangspunt voor de omgevingsvisie. Door de ligging van Hillegom in de westflank van de Randstad zijn grote steden zoals Haarlem en Leiden, maar ook Schiphol en feitelijk de hele Metropoolregio Amsterdam (MRA) en Metropoolregio Den Haag (MRDH) snel te bereiken. We liggen niet aan de rand van Zuid-Holland of net buiten Noord-Holland, maar midden in Holland. Er is een goede infrastructurele ontsluiting in noordzuidrichting met een eigen treinstation. Hillegom vervult tevens een boodschappenplus functie voor de omliggende plaatsen De Zilk, Beinsdorp en Vogelenzang.

28

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Kijkend naar natuur zien we dat Hillegom in de buurt ligt van het Natura 2000-gebied Kennemerland-Zuid. Het weidegebied in de Elsbroekerpolder en het Park Lokhuisterduin aan de noordzijde van Hillegom zijn bovendien onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (voormalige ecologische hoofdstructuur of EHS). Binnen de regio werken wij samen met veel verschillende partners. Met 13 gemeenten in Holland Rijnland hebben we de gezamenlijke ambities op het gebied van Maatschappij, Economie en Leefomgeving concreet gemaakt in een aantal speerpunten. Daarnaast stellen we een Strategische Omgevingsagenda en Ruimtelijk Afwegingskader op om de positie van de regio in relatie tot de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en Metropoolregio Den Haag (MRDH) te versterken voor de gezamenlijke ambities op het gebied van ruimte, mobiliteit, wonen, economie en energie. Samen met Katwijk, Noordwijk, Lisse en Teylingen, vormt Hillegom de Greenport Duin- en Bollenstreek. Een groot deel van de wereldhandelsstromen in de bollensector loopt via deze Greenport. De combinatie van handel en de toeristische waarde van de bollenvelden vormen een belangrijke economische motor voor onze gemeente. De greenportgemeenten hebben in 2010 samen de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) opgericht ten behoeve van de herstructurering van de Duin- en Bollenstreek.

In 2019 is de stichting Greenport Duin- en Bollenstreek opgericht. Binnen deze stichting werken ondernemers, onderwijs en overheid samen aan de versterking van de economische positie van de Greenport. Daarnaast werken we sinds 2017 ambtelijk samen met Lisse en Teylingen onder de noemer ‘Werkorganisatie HLTsamen’.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

29

In 2018 hebben de vijf gemeenten de stichting Economic Board Duin en Bollenstreek opgericht, om de samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen te versterken en de Economische Agenda op de gebieden Greenport, Space, Zorg en Toerisme uit te voeren. Er zijn ook diverse ontwikkelingen gaande in de Haarlemmermeer die van invloed kunnen zijn op Hillegom. Zo wordt gewerkt aan woningbouwplannen onder de noemer ‘Parels aan de Ringvaart’, waarbij Beinsdorp als één van de parels wordt ontwikkeld. Verder komt er woningbouw bij Nieuw-Vennep en is er een groot recreatiegebied gepland tussen Nieuw-Vennep en Hoofddorp: Park21. In Zuid-Holland zijn plannen om het gebied Hollandse Duinen, als kustlandschap lopend van Hoek van Holland tot Hillegom en begrensd door strandwallen, de status van een Nationaal Park te geven. In oostelijke richting is de ringvaart de grens.

30

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Afhankelijk van thema, onderwerp of moment in de tijd varieert de positie van Hillegom in deze verschillende zaken. Dit vraagt om een flexibele houding in processen en een bewustzijn van onze eigen positie en kracht binnen de regio.

3.3

Aandachtspunten, maatschappelijke trends en autonome ontwikkelingen

In deze paragraaf geven we een overzicht van de belangrijkste aandachtspunten, trends en autonome ontwikkelingen die van invloed (kunnen) zijn op de ontwikkeling van Hillegom. Ook hierin wordt vastgehouden aan het leidende principe van de drie P’s: People, Planet en Profit. De sociale, fysieke en economische duurzaamheid vormt de rode draad door de thema’s die in de volgende paragraaf behandeld worden. In 2019 is er een monitoring uitgevoerd door Telos. De uitkomsten van deze monitor zijn gebaseerd op dataverzameling, vergelijkingen in de tijd en vergelijkingen met andere gemeenten. De data is afkomstig van publiek beschikbare bronnen zoals het CBS, de GGD, Nationaal Bodemsaneringsonderzoek, Biodiversiteitsnetwerk, Klimaatmonitor etc. Deze monitoring is ingezet om te kijken of we als gemeente op koers liggen en is onderdeel van de evaluatie en actualisatie van de omgevingsvisie. De resultaten van de monitor zijn een momentopname en constant in beweging, waardoor ze op dit moment nog niet zijn opgenomen in de omgevingsvisie. In de toekomst wordt er gestreefd naar een herkenbare link tussen de conclusies uit de monitoring en de koersen uit de omgevingsvisie. De resultaten uit de Telos-monitor worden als bijlage aan deze omgevingsvisie toegevoegd.

3.3.1

Mens en maatschappij

Leefbaarheid De leefbaarheidssituatie binnen Hillegom is volgens de ‘Leefbaarometer’ uit 2018 (zie leefbaarometer.nl) voldoende tot goed ten opzichte van het Nederlands gemiddelde, maar in omliggende gemeenten ligt deze score vaak nog (beduidend) hoger. De gemiddelde WOZ-waarde in Hillegom is aanmerkelijk gestegen, waardoor er sprake is van een verminderd verschil ten opzichte van de omliggende gemeenten. Voldoende (betaalbare) woningen voor starters blijven hierin een aandachtspunt. Ook de vergrijzing, die landelijk haar hoogtepunt bereikt rond 2040, heeft gevolgen voor het behouden van een dynamische samenleving. Wonen en zorg De gemeenteraad heeft in 2020 het “Woonprogramma 2020 – 2024: naar een duurzaam evenwicht” vastgesteld. Daarnaast is in Holland Rijnland-verband de regionale woonagenda opgesteld. Hierbij is de ambitie om de ruimtelijke kwaliteit te vergroten, een toekomstbestendige woningvoorraad en woonomgeving te creëren en de leefbaarheid te versterken. In aanvulling op het bestaande woningaanbod is er met name behoefte aan betaalbare woningen in zowel de koopals de huursector. Daarnaast dient er enige ruimte te worden geboden voor de bouw van woningen in het dure segment. Om deze ontwikkelingen aan te laten sluiten bij de regionale plannen stemt de gemeente alle ontwikkelingen goed af met andere regiogemeenten.

Op basis van afstemming met andere gemeenten in de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport Duinen Bollenstreek 2016 (ISG2016) is een reservelocatie voor woningbouw benoemd (Pastoorslaan-Zuid).

Naast het algemene woningaanbod dient er ook nagedacht te worden over de (tijdelijke) huisvesting van arbeidsmigranten, statushouders en andere bijzondere doelgroepen (tijdelijke woningen voor alleenstaanden, maatschappelijke zorg) en het faciliteren van de bouw van Greenportwoningen. We willen inwoners in staat stellen om langer zelfstandig thuis te wonen. Het aantal arbeidsmigranten in Hillegom neemt al verschillende jaren toe. Het gaat hierbij om seizoenarbeiders, langdurige arbeidsmigranten en een groep ‘vestigers’. Dit legt extra druk op de woningmarkt. Iedere groep vraagt om een andere aanpak. Gezondheid en veiligheid Uit gegevens van de GGD (2016) blijkt dat er in Hillegom een groter risico is op angst en depressies, een negatievere waardering van de eigen gezondheid en een relatief hoog alcoholgebruik. Het blijkt ook dat Hillegom in hogere mate hangjongeren aantrekt dan de omliggende gemeenten. De invloed van de leefomgeving en mogelijke oplossingen worden nader onderzocht. In vergelijking met de regio Hollands Midden wonen er in Hillegom relatief veel mensen nabij land- en tuinbouwgebieden en natuurlijk vooral bollenteeltgebieden. Daarnaast wonen veel mensen in Hillegom in de buurt van drukke wegen, bedrijventerreinen en industrie, als gevolg van de sterke verweving van woonwijken en bedrijventerreinen in ons dorp.

Hierdoor zijn er verschillende woongebieden waar de situatie qua veiligheid en gezondheid nog verbeterd kan worden. Dit geldt onder meer voor de gebieden in de buurt van risicobronnen (bedrijven, buisleidingen) en woongebieden naast bedrijventerreinen (onder andere wegens geluid) en

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

31

nabij doorgaande wegen (wegens geluid en luchtkwaliteit). Voor wat betreft geur zijn er weinig knelpunten bekend. Er is een bedrijf met een geurcirkel en voor de (nieuwe) manege is een geurverordening vastgesteld. Hillegom ligt buiten de aanvliegroutes van Schiphol en heeft hierdoor beperkt geluidsoverlast van vliegbewegingen. Er is wel sprake van ultrafijnstof, veroorzaakt door vliegtuigen.

3.3.2

Toerisme en recreatie

Onze omgeving staat internationaal bekend om de kleurrijke bollenvelden en heeft daardoor een grote toeristische potentie. Er zijn nog veel ontwikkelingskansen. Zo kan de recreatieve functie van het historische centrum voor regionale en internationale recreanten nog verder worden ontwikkeld. De verblijfsrecreatie mogelijkheden binnen de gemeente zijn momenteel beperkt. We zetten in op kleinschalige verblijfsrecreatie. Een visie op verblijfsrecreatie (als onderdeel van de omgevingsvisie) moet antwoord geven op de behoeften, wensen en ambities op dit vlak. Daarom werken we aan het versterken van de recreatieve fiets-, wandel- en sloeproutes om recreanten beter door de gemeente te leiden, met aandacht voor een goede balans tussen recreatiedruk en natuurwaarden. Daarbij leveren cultuur en beeldende kunstwerken in de openbare ruimte een belangrijke bijdrage aan een prettige leefomgeving voor zowel recreanten, toeristen als inwoners. Kunst en cultuur creëert en verbindt.

3.3.3

Milieu afwegingsruimte

De staat van het milieu is een van de belangrijkste pijlers onder een leefbare en prettige leefomgeving. Wat betreft milieuwetgeving staat met de inwerkingtreding van de Omgevingswet veel te veranderen. Voorheen werd een groot deel van de milieuwetgeving opgelegd door het Rijk. Onder de Omgevingswet krijgen gemeenten meer taken en bevoegdheden dan voorheen het geval was. Dit zorgt ervoor dat gemeenten regels kunnen stellen die meer zijn afgestemd op de lokale omstandigheden. Voor bijvoorbeeld het ‘milieuaspect’ geluid mag een gemeente per gebied bepalen welke geluidsregels er gelden, mits dit goed wordt gemotiveerd. Of een gemeente gebruik maakt van deze zogenoemde afwegingsruimte, komt voort uit de koers die voor een gebied is uitgestippeld. Zo kan er bijvoorbeeld voor het aspect geluid in het centrumgebied meer worden toegestaan dan bijvoorbeeld in het buitengebied. Deze afweging wordt vervolgens in het omgevingsplan verankerd door middel van regels. Er kan echter ook gekozen worden om aan te sluiten bij de standaardwaarden uit het Besluit Kwaliteit Leefomgeving. In paragraaf 4.2.3.wordt de afwegingsruimte voor de verschillende milieuaspecten beschreven. Hierbij maken wij het voorbehoud dat nog niet voor ieder milieuaspect een (volledige) afweging is gemaakt.

De lokale afwegingsruimte zal de komende jaren verder worden ingevuld en in de actualisaties van de omgevingsvisie worden opgenomen.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

33

3.3.4

Groenstructuurkaart

Landschap en natuur

Archeologie Hillegom heeft naast veel waardevolle cultuurhistorische elementen en structuren ook een rijk bodemarchief. Ons beleid is erop gericht de archeologische bronnen zo goed mogelijk te beschermen. Dit betekent dat bij bouwwerkzaamheden verstoring van de diepere ondergrond uit archeologisch oogpunt zoveel mogelijk dient te worden vermeden. Waar dit niet mogelijk is, zal in die gebieden waar waardevolle, informatieve archeologische resten verloren dreigen te gaan, voorafgaand aan de geplande bodemingreep verantwoord onderzoek moeten plaatsvinden. Biodiversiteit, groen(voorzieningen) en parken Groenstructuren hebben een positief effect op de biodiversiteit (laanbeplanting kan gunstig zijn voor vleermuizen, bijenvriendelijke beplanting, broedplaatsen voor vogels), klimaatadaptatie (onder meer het voorkomen van hittestress) en ook op de gezondheid. Bovendien zorgen robuuste groenstructuren voor een sterke/heldere ruimtelijke opbouw en ze kunnen kernen met buitengebieden verbinden. Hillegom heeft relatief weinig van dergelijke doorlopende (volgroeide) groenstructuren. Bij nieuwe ontwikkelingen en bij het herinrichten van bijvoorbeeld het Van Nispenpark is rekening gehouden met het versterken van groenstructuren en de daarbij behorende biodiversiteit en worden maatregelen getroffen in het kader van klimaatadaptatie.

Bij de herinrichting van het van Nispenpark is ruimte gemaakt om elkaar te ontmoeten.

Van Nispenpark

34

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Daarnaast is er relatief weinig openbaar groen nabij de woongebieden in het dorp. De vaak wat eenzijdige

architectuur van sommige buurten en de wat rommelige stedenbouwkundige uitstraling van dorpsentrees doen afbreuk aan de ruimtelijke kwaliteit van de kern. Ook is de kwaliteit van het beheer van de openbare ruimte gedifferentieerd, wat niet bijdraagt aan de eenheid van de omgeving. Er zijn op verschillende gebieden kansen om de uitstraling te verbeteren. Waar wel rekening mee moet worden gehouden is dat het aanleggen van nieuw groen ten koste gaat van andere functies (zoals parkeren). Er zal dus per situatie een afweging moeten worden gemaakt waar de meeste behoefte aan is. Hiervoor wordt voortgebouwd op de koers die bepaald is in het Groenbeleidsplan 2015-2024.

3.3.5

Energie en klimaat

Duurzame energie Het klimaat staat steeds meer in de politieke en maatschappelijke belangstelling. Daarom heeft Hillegom het regionaal energieakkoord ondertekend. De gemeenteraad heeft de ambitie vastgesteld dat Hillegom energieneutraal is in 2030 en geheel klimaatneutraal in 2050. Tegelijkertijd met de omgevingsvisie is het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2018-2022 vastgesteld waarin de verschillende acties staan beschreven. De impact van deze ontwikkelingen op de uitstraling van de leefomgeving en belevingswaarde van bewoners zal altijd moeten worden meegenomen in de afwegingen. Daarnaast wordt er een Regionale Energiestrategie (RES) opgesteld, welke voortkomt uit het nationale Klimaatakkoord. De RES is een regionaal document waarin voor 2030, met een doorkijk naar 2050, doelen worden gesteld ten aanzien van energiebesparing, duurzame energieopwekking (waaronder windenergie

en zonnevelden), warmte en duurzame mobiliteit. De concept RES is tot stand gekomen door een samenwerking tussen de gemeenten van Holland Rijnland, de provincie Zuid-Holland en het Hoogheemraadschap van Rijnland. Het Energieakkoord Holland Rijnland (2017) vormt de basis van de RES. De komende maanden wordt er regionaal gewerkt aan het ombouwen van de concept RES naar een RES 1.0. De doelstellingen en ambities uit de RES worden vervolgens vertaald naar de lokale Energiestrategie (LES) en Transitievisie Warmte (TVW). Dit worden beiden (gemeentelijke) uitvoeringsprogramma’s onder de omgevingsvisie. De insteek in deze is om inwoners zo goed mogelijk te informeren en hierbij vooral ook ruimte te bieden voor eigen inbreng. We kunnen het als gemeente niet alleen en verwelkomen in die hoedanigheid dan ook initiatieven uit de samenleving. Klimaatadaptatie Het klimaat in Nederland verandert. Het KNMI verwacht hogere temperaturen, nattere winters, hevigere regenbuien en kans op drogere zomers. Dit heeft gevolgen voor de stedelijke omgeving, bijvoorbeeld door meer wateroverlast, grondwaterproblemen en hittestress. Dit zijn problemen waar iedereen in Hillegom en Nederland in het algemeen mee te maken kan gaan krijgen en waarbij de verantwoordelijkheid vaak verder reikt dan van de gemeente alleen.

Om de eerste stap te zetten voor het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) hebben de samenwerkende gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen in 2019

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

35

een stresstest klimaatbestendigheid laten uitvoeren voor het stedelijke gebied van de drie gemeenten voor de vier thema’s benoemd in het DPRA. Hiermee hebben de 3 gemeenten op hoofdlijnen inzicht in de effecten van klimaatverandering ten aanzien van wateroverlast door hevige neerslag, droogte, hitte en waterveiligheid. Het landelijke gebied is in een paralleltraject met Provincie Zuid-Holland en Hoogheemraadschap van Rijnland uitgevoerd.

Zorgplicht afvalwater De gemeente is verantwoordelijk voor aanleg en beheer van openbare vuilwaterriolen (of gelijkwaardige voorzieningen) binnen de bebouwde kom en transport van het afvalwater naar een zuiveringtechnisch werk (bijvoorbeeld de RWZI). Bij de invulling van de zorgplicht afvalwater wordt onderscheid gemaakt tussen de bebouwde kom en het buitengebied, en tussen huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater.

De resultaten van de stresstest vormen de basis voor de volgende stap: Het voeren van een brede risicodialoog als gemeente en de belangrijkste stakeholders van het gebied om het ambitieniveau te bepalen. Binnen deze risicodialoog worden de knelpunten en kansen geïnventariseerd voor de vier klimaatthema’s (wateroverlast door hevige neerslag, hitte, droogte en overstromingen) en worden concrete klimaatambities geformuleerd.

Zorgplicht hemelwater De gemeente is verantwoordelijk voor inzameling van afstromend hemelwater van percelen, waarvan de eigenaren niet zelf kunnen voorzien in afvoer naar oppervlaktewater of bodem. Als de gemeente hemelwater inzamelt, is ze ook verantwoordelijk voor de verdere omgang, inclusief de lozing op oppervlaktewater of in de bodem. Zij kan het zowel gescheiden van als gemengd met afvalwater inzamelen. De gekozen route bepaalt de betrokkenheid van de waterbeheerder. Het waterschap kan betrokken zijn als beheerder van de ontvangende zuivering of van het ontvangende oppervlaktewater, soms van beide.

In de stap daarna wordt een adaptatiestrategie opgesteld met daarin de mogelijke oplossingsrichtingen en maatregelen voor korte en lange termijn. De adaptatiestrategie wordt uiteindelijk verankerd in het omgevingsbeleid, zoals het omgevingsplan en/of programma.

3.3.6

Water

De gemeentelijke watertaken komen voort uit drie zorgplichten, te weten afvalwater, hemelwater en grondwater. De gemeentelijke zorgplichten hebben inhoudelijk een sterke samenhang met de zorgplichten voor het zuiveren van afvalwater en die voor het regionaal watersysteem van de waterbeheerder, in dit geval Hoogheemraadschap van Rijnland.

36

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Zorgplicht grondwater De gemeente is verantwoordelijk voor het nemen van maatregelen in de openbare ruimte om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstanden voor de aan die grond gegeven bestemming zo veel mogelijk te voorkomen. Althans, voor zover de maatregelen doelmatig zijn en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoren. Vaak zal het gaan om het aanbieden van inzamelvoorzieningen voor overtollig grondwater. Als de gemeente inzamelt, is ze ook verantwoordelijk voor de verdere omgang met het grondwater. Ook is

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

37

zij aanspreekpunt bij grondwaterproblemen: zij heeft de regie bij het onderzoeken van oorzaken en oplossingen. Het algemene uitgangspunt dat de gemeente hanteert, is dat eigenaren van gebouwen en percelen zelf verantwoordelijk zijn voor de verwerking van overtollig grondwater, tenzij dit in het belang van de leefbaarheid of volksgezondheid niet haalbaar en niet doelmatig is. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt naar gebiedstypen. Dat geldt dus ook voor de gemeente zelf als gebouw- en perceeleigenaar. Bij nieuwbouw dient rekening te worden gehouden met de grondwaterstand, zodat er bij deze nieuwbouw geen nadelige gevolgen ontstaan, maar er ook niet wordt afgewenteld op de omgeving. Zorgplicht drinkwater Naast de gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater heeft de gemeente net als de andere overheden een zorgplicht drinkwater. Deze zorgplicht heeft inhoudelijk een sterke samenhang met de zorgplichten voor het zuiveren van afvalwater en die voor het regionaal watersysteem van de waterbeheerder, in dit geval Hoogheemraadschap van Rijnland. De provincie is leidend in de bescherming van grondwater dat bestemd is voor de openbare drinkwatervoorziening. De gemeente volgt het beleid dat hiervoor in de provinciale omgevingsvisie wordt opgenomen.

Waar nodig neemt de gemeente regels op in het omgevingsplan om de kwaliteit van het grondwater in grondwaterbeschermingsgebieden te beschermen. Onder de zorgplicht valt ook het beschermen van de infrastructuur die nodig is voor de levering van drinkwater aan inwoners. 38

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

3.3.7

Bereikbaarheid

De automobiliteit neemt nog toe. Dit is ongunstig voor de woon- en leefkwaliteit langs de doorgaande wegen zoals de N208 en de N444 in verband met toename van geluidsbelasting en gevolgen voor de luchtkwaliteit. De noord-zuidontsluiting voor autoverkeer (via de N208) en openbaar vervoer is redelijk, maar de oostwestverbinding is matig. Naar aanleiding van het Verkeersen Vervoersplan (3 augustus 2009) is de N208 reeds heringericht, met de Van den Endelaan als ruime parkeerlaan, waarmee de ontsluiting van het centrum is verbeterd. Ook de verbindingen met regionale voorzieningen (zoals het Spaarneziekenhuis) kunnen beter. Om de lokale bereikbaarheid te verbeteren, zijn in het verleden diverse alternatieve tracés onderzocht voor een nieuwe oost-westverbinding. Bepaalde landelijke trends zullen ook invloed hebben op de regionale uitdagingen. Zo zorgt de vergrijzing voor een groeiende groep die minder mobiel is. Dit hangt samen met een toename van scootmobielen, elektrische fietsen en rollators. Ontwikkelingen zoals duurzame mobiliteit door elektrisch rijden en deelauto’s stellen nieuwe eisen in relatie tot bijvoorbeeld parkeren. De elektrische fiets is niet meer de voorkeursfiets voor alleen senioren. Er is een sterke toename van snelle, elektrische fietsen te zien bij forensen en scholieren met bijbehorende infrastructuur.

Een toename van gebruik en snelheid vraagt om aanpassing van de fietsinfrastructuur, kruispunten en verbindingen.

Het doel is om op korte termijn (2020/2021) te komen tot een nieuw mobiliteitsplan. Het vigerend verkeer en vervoerplan Hillegom (HVVP) is voortgekomen uit eerdere traditionele verkeersplannen. Op basis van dit verkeers- en vervoersplan zijn korte, middellange en lange termijn oplossingsrichtingen uitgestippeld. Het hoofddoel van het vigerende HVVP is het optimaliseren van de leefbaarheid, verkeersveiligheid en bereikbaarheid in Hillegom. Het stimuleren van het openbaar vervoer was destijds ook al een ambitie die nog steeds van toepassing is om zo de rol van automobiliteit te reduceren. De strategische opgaven op het gebied van mobiliteit worden opgenomen in de toekomstige actualisaties van de omgevingsvisie. Hoe wil de gemeente zich in de toekomst ontwikkelen en welke keuzes worden er gemaakt, want niet alles is mogelijk met de beschikbare middelen en ruimte.

3.3.8

Economie

Bedrijvigheid De bedrijven(terreinen) liggen verspreid door de gemeente, waardoor een deel gelegen is nabij of in woongebieden. Vooral bedrijventerrein Hillegommerbeek ligt nagenoeg geheel ingeklemd tussen woonwijken. We zetten ons in op het behouden van vitale bedrijventerreinen, ook als hier transformatie voor nodig is. Daarnaast richten we ons op het verduurzamen van (bestaande) bedrijventerreinen. Op regionaal niveau is een kwalitatieve analyse van de bedrijventreinen beschikbaar. Ook is de klimaatstresstest beschikbaar.

Beide analyses geven meer inzicht in de behoeften en wensen ten aanzien van de toekomstige ontwikkeling van bedrijventerreinen in de regio. We maken voor onze gemeente de vertaling wat deze analyses betekenen in relatie tot onze ambities, en welke inspanningen nodig zijn om deze te verwezenlijken. We kijken hoe de bedrijventerreinen aantrekkelijker, groener, duurzamer en leefbaarder ingericht kunnen worden. Verbinden van mensen en bedrijven Het verbinden gaat verder dan de fysieke leefomgeving. Het verbinden van mensen is ook een belangrijke doelstelling. Daarbij gaat het erom de samenwerking van maatschappelijke organisaties te bevorderen, de sociale cohesie te versterken en de eenzaamheid te bestrijden. We hebben aandacht voor (de mogelijkheden voor) mensen met een beperking. Ook de economische samenwerking en kruisbestuiving vinden we van groot belang. Goede verbindingen tussen bedrijfsleven en werknemers - een goed functionerende arbeidsmarkt - is een cruciale factor voor een economisch florerende gemeente. Door overheden, bedrijven en kennisinstellingen optimaal met elkaar te verbinden (dit wordt ook wel ‘triple helix’ genoemd) kunnen we hier maximaal aan bijdragen. Het lokale bedrijfsleven en de gemeente hebben in 2019 de intentieovereenkomst ‘Heerlijk Hillegom op weg naar de toekomst’ afgesloten.

Hierin is afgesproken op welke manier wij allemaal kunnen bijdragen aan het succesvol verwezenlijken van initiatieven op thema’s als bereikbaarheid, duurzaamheid, aantrekkelijkheid, gezondheid en arbeidsparticipatie.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

39

Centrumvoorzieningen Ondanks het relatief complete voorzieningenaanbod van het centrum, is de leegstand van winkelpanden de laatste jaren redelijk hoog. Deze trend hangt deels samen met de voorzettende digitalisering en online consumptie. Daarnaast vloeit er koopkracht weg naar de omgeving. Wel is onlangs de uitstraling van het centrum verhoogd door de nieuwe herinrichting van de Hoofdstraat en het realiseren van ontmoetingsplekken in het centrum. Het is belangrijk dat er een goed winkelaanbod blijft bestaan voor Hillegommers en bezoekers, er kansen worden geboden voor werkgelegenheid en ondernemerschap en dat het centrum de kwaliteit biedt die hoort bij de centrale verblijfs- en ontmoetingsplek van het dorp. Het centrum van Hillegom wordt steeds meer een boodschappencentrum, aangevuld met een aanbod voor doelgerichte aankopen. Deze ontwikkeling is een landelijke trend voor vergelijkbare gemeenten en vraagt om een andere opzet van het centrum. Om de uitstraling en verblijfskwaliteit van het centrum te verbeteren wordt het beleid van de vastgestelde centrumplannen voortgezet. In de centrumplannen zijn er reeds duidelijke ontwikkelingen vastgelegd en uitgevoerd om de uitstraling en verblijfskwaliteit van het centrum te versterken. De kwaliteitsimpuls voor de Hoftuin en de Molenstraat zijn inmiddels afgerond.

Het Van Nispenpark en omgeving is opnieuw ingericht en heeft hiermee eveneens een kwaliteitsimpuls gekregen, waarbij ontmoeting centraal staat. Ook volgt uit de centrumplannen dat het belangrijk blijft te zorgen voor een aantrekkelijke inrichting van de openbare ruimte, een goede bereikbaarheid, een reclamebeleid dat past bij de historische kwaliteiten, een goed technisch en functioneel beheer en de aanwezigheid van diverse grote en kleine evenementen. Het elkaar ontmoeten staat centraal. 40

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Greenport Duin- en Bollenstreek Al in 1996 hebben de bollengemeenten en maatschappelijke organisaties de handen ineengeslagen en het ‘Pact van Teylingen’ opgesteld om de aantasting en verrommeling van het buitengebied tegen te gaan. In 2004 is dit uitgebreid met het ‘Offensief van Teylingen’ om gewenste ontwikkelingen die vertraagd werden, alsnog te kunnen realiseren. Dit is vertaald in de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport Duin- en Bollenstreek (ISG) waarin op tal van terreinen beleid is geformuleerd. Met het oog op de uitvoering is de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) opgericht. In 2016 is de ISG geactualiseerd en dit document vormt voor het buitengebied de basis voor de omgevingsvisie. De ISG2016 blijft voor Hillegom van kracht tot het moment, dat het beleid van de ISG2016 Omgevingswet-proof is gemaakt. In bijlage 1 is de uitwerking van het strategische beleid van de ISG2016 opgenomen voor de gehele Duin- en Bollenstreek en voor Hillegom specifiek. Daarnaast wordt naar verwachting door de gemeenten een gezamenlijk Programma ISG opgesteld. In 2019 is tevens de stichting Greenport Duin- en Bollenstreek opgericht. Binnen deze stichting werken ondernemers, onderwijs en overheid samen aan de versterking van de economische positie van de Greenport. De stichting wordt gefinancierd vanuit de Greenport gemeenten en vanuit een subsidie van de provincie Zuid-Holland.

Voor de uitvoering van projecten worden samenwerkingspartners gezocht. En projecten van derden die bijdragen aan de economische positie van de Greenport worden ondersteund.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

41

hoofdstuk 4

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

4.

Omgevingsvisie Hillegom

Heerlijk Hillegom We hebben in 2017 uitvoerig gesproken met bewoners, ondernemers en (andere) belanghebbende partijen (zie paragraaf 1.3). Daarbij kwam duidelijk naar voren dat het belangrijk is de identiteit van de gemeente als uitgangspunt te nemen voor de ontwikkelrichting voor de komende jaren, met als streven die identiteit zoveel mogelijk te behouden en te versterken. Maar wat is nu die identiteit van Hillegom? Uit de verschillende gesprekken is gebleken dat de huidige identiteit van Hillegom niet alleen wordt gevormd door de bestaande kwaliteiten (zie hoofdstuk 2) maar ook door de rijke ontstaansgeschiedenis die tot deze kwaliteiten heeft geleid. We vatten de identiteit samen in twee woorden: ‘Heerlijk Hillegom’ (zie paragraaf 4.1). Duurzame (proef)tuin van Holland Om de zo gewaardeerde identiteit in de toekomst te kunnen behouden en waar mogelijk te versterken, is het nodig op adequate wijze in te spelen op maatschappelijke trends en ontwikkelingen (zie hoofdstuk 3). Over de manier waarop we dat zouden moeten doen, hebben we eveneens uitvoerig gediscussieerd met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen. Ook tijdens de bijeenkomsten met de raadsen burgerleden is uitvoerig gediscussieerd over de uit te zetten koers op weg naar 2030.