1. Visie Verblijfsrecreatie Hillegom, Lisse en Teylingen.pdf
Tekst van het document
Colofon ©Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, oktober 2021
Auteurs
HLT Samen F. (Fred) Wulp J. (Jessica) Heidekamp Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd en BügelHajema Adviseurs A. (Annemiek) Riefel M. (Martijn) Huijgen E. (Elsbeth) Luning M. (Marieke) Hommes
Beeldmateriaal
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
Beeldbank HLTsamen
2
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
We zijn trots op deze visie die ons handvatten en kaders biedt voor nieuwe initiatieven in de verblijfsrecreatie sector in de regio en tegelijkertijd ruimte laat voor de verschillende karakteristieken van onze gemeenten. Wethouder, Jan van Rijn, gemeente Hillegom Wethouder Kees van der Zwet, gemeente Lisse Wethouder Marlies Volten, gemeente Teylingen Verblijfsrecreatie en dagrecreatie gaan hand in hand en versterken elkaar. Om de kwaliteiten ten volle te benutten en de bezoeker nu en in de toekomst te laten verblijven in onze gemeenten hebben wij een grote verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd laat onderzoek zien dat de sector voor een uitdaging staat doordat vraag en aanbod deels niet (meer) op elkaar aansluiten: het bestaande aanbod staat onder druk. Daarnaast is de vrijetijdssector volop in ontwikkeling. Kortom de vrijetijdssector is belangrijk, maar heeft ook te maken met grote opgaven. Hoe spelen we in op trends en ontwikkelingen en stemmen we het aanbod hierop af? Hoe zorgen we voor de juiste kaders waarbinnen de markt kan zorgen voor een toekomstbestendige en vitale verblijfsrecreatie sector? Hoe zorgen we voor balans tussen landschap, inwoners en bezoekers? Hoe profileren we onszelf en hoe verbinden we het aanbod aan elkaar? Deze visie geeft antwoord op bovenstaande vragen.
Samen met belanghebbende partijen is het ons gelukt te komen tot een richtinggevende en kansrijke visie voor verblijfsrecreatie in ons gebied. Om hier concrete resultaten in te boeken, nemen wij als gemeenten de handschoen op om te komen tot daadwerkelijke resultaten die bijdragen aan de lokale en regionale economie, leefbaarheid, kwaliteit en voorzieningen voor onze eigen inwoners, ondernemers en bezoekers.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
3
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
4
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
▪ ▪
verbetering van de profilering en informatievoorziening; het bestaande aanbod beter aan elkaar te verbinden.
Bij het beoordelen van nieuwe verblijfsrecreatie initiatieven hanteren we een aantal algemene uitgangspunten en ruimtelijke kaders. We staan positief tegenover initiatieven die een bijdrage leveren aan één of meer van onderstaande uitgangspunten. ▪
De vrijetijdssector is volop in ontwikkeling. Het toerisme zit al jaren, voor de coronacrisis, in de lift. Ook in Hillegom, Lisse en Teylingen wordt de groei van de verblijfsrecreatie sector ervaren. Bovendien zien de gemeenten de kansen die toerisme en recreatie kan bieden. Niet alleen voor de lokale economie, maar ook voor de leefbaarheid.
▪ ▪
De vrijetijdssector heeft ook te maken met grote opgaven. De snel veranderende vraag van de gast zorgt ervoor dat vraag en aanbod soms niet optimaal op elkaar aansluiten. Bij de koopmarkt van recreatiewoningen ligt de focus steeds vaker op vastgoed-gedreven verkaveling i.p.v. toeristische verhuur. Ook zijn er in het gebied uitdagingen. Zo is de toeristische druk gedurende bepaalde periodes hoog. Bovendien is het bestaande verblijfsrecreatie aanbod slechts beperkt onderscheidend en de vitaliteit staat hier en daar onder druk (o.a. teruglopende kwaliteit). En de gebiedsmarketing en toeristische informatievoorziening is onvoldoende op orde.
▪ ▪
▪ ▪
Er zijn ook genoeg kansen en we hebben de ambitie om de toeristische aantrekkingskracht van Hillegom, Lisse en Teylingen – samen met de rest van de Duin- en Bollenstreek – te vergroten en de verblijfsrecreatie sector te versterken. Daarbij mag verblijfsrecreatie niet voor overlast zorgen (voor de leefomgeving, natuur of onze eigen inwoners) en moet iedereen kunnen profiteren van toerisme en recreatie. Dit gaan we doen door de komende jaren in te zetten op: ▪ ▪
▪ ▪
het versterken van het aanbod; een vitaal en toekomstbestendige verblijfsrecreatiesector;
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
5
Passende schaal. Het gaat niet om de omvang, maar of het initiatief bijdraagt aan de vrijetijdseconomie en in balans is met de leefomgeving. Regioversterkend. Nieuwe en bestaande verblijfsrecreatie initiatieven moeten passen bij de identiteit van ons gebied. Verblijfs- en dagrecreatie gaan hand in hand. Een aantrekkelijke toeristische bestemming beschikt over voldoende overnachtingsmogelijkheden én recreatieve voorzieningen, zoals fiets- en wandelpaden, musea en horecagelegenheden. Het samenspel tussen dag en verblijf creëert een aantrekkelijk totaalproduct. Jaarrond beleefbaarheid. De bezoekdruk gedurende het bollen- en vaarseizoen is hoog en we streven naar meer jaarrond beleefbaarheid. Meerwaarde in de markt. We staan met name positief tegenover initiatieven die een duidelijke meerwaarde in de markt hebben en onderscheidend zijn ten opzichte van het bestaande aanbod. Goede bereikbaarheid. Bij nieuwe ontwikkelingen hebben we nadrukkelijk oog voor de bereikbaarheid en toegankelijkheid. Focus op toeristische capaciteit. In Hillegom, Lisse en met name Teylingen worden nu veel vaste staanplaatsen aangeboden. Bij nieuwe initiatieven of doorontwikkeling van bestaande initiatieven vinden we het belangrijk dat er aantoonbaar is nagedacht over de toeristische exploitatie, de wijze waarop het bedrijf wordt ‘gerund’ en hoe omgegaan wordt met risico’s in de markt.
Landschappelijke inpassing en ruimtelijke kwaliteit. Koers van de omgevingsvisie. Wij staan positief ten opzichte van initiatieven die een bijdrage leveren aan de koers van de omgevingsvisie.
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
BIJLAGE 1: EXTRA ANALYSES ........................................... 54 BIJLAGE 2: TRENDS ........................................................ 60 1
INLEIDING ................................................................. 8 1.1 AANLEIDING .......................................................................... 8 1.2 TOTSTANDKOMING VISIE ......................................................... 9 1.3 IMPACT VAN CORONA .............................................................. 9 1.4 REGIONALE CONTEXT ............................................................. 9
2
HET VERTREKPUNT....................................................12 2.1 DNA EN IDENTITEIT.............................................................. 12 2.2 TOERISME EN RECREATIE IN HLT............................................ 13 2.3 RELEVANTE TRENDS & ONTWIKKELINGEN ................................ 17 2.4 INDICATIE VAN DE MARKTRUIMTE ............................................ 18 2.5 SAMENVATTING SWOT-ANALYSE ........................................... 19
3
AMBITIES EN SPEERPUNTEN .......................................21 3.1 SPEERPUNT 1: HET AANBOD VERSTERKEN ............................... 21 3.2 SPEERPUNT 2: EEN VITALE VERBLIJFSRECREATIE SECTOR .......... 23 3.3 SPEERPUNT 3: PROFILERING EN INFORMATIEVOORZIENING ........ 24 3.4 SPEERPUNT 4: HET AANBOD BETER AAN ELKAAR VERBINDEN ...... 25 3.5 RANDVOORWAARDEN VOOR SUCCES ....................................... 26
4
UITGANGSPUNTEN ....................................................28 4.1 ALGEMENE UITGANGSPUNTEN ............................................... 28 4.2 UITGANGSPUNTEN PER SECTOR.............................................. 30 4.3 KANSEN PER DEELGEBIED ...................................................... 34
5
TOETSINGSKADER & PROCESWIJZER ...........................38 5.1 EERSTE FASE: VERKENNING LEIDEND TOT EEN QUICK SCAN ........ 38 5.2 TWEEDE FASE: UITWERKING NAAR EEN UITGEWERKT PLAN .......... 40
6
UITVOERINGSPROGRAMMA ........................................42 6.1 TOELICHTING SCHEMA .......................................................... 42 6.2 FINANCIERING ...................................................................... 42 6.3 EVALUATIE .......................................................................... 43
7
BEGROTING ..............................................................53
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
BIJLAGE 3: SWOT-ANALYSE ............................................. 60
6
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
7
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
Verblijfsrecreatie staat nooit op zichzelf. Een aantrekkelijke toeristische bestemming beschikt dan ook over voldoende overnachtingsmogelijkheden én dagrecreatie voorzieningen, zoals fiets- en wandelpaden, musea, horecagelegenheden en attracties. Het samenspel tussen dag en verblijf creëert een aantrekkelijk totaalproduct. Een versterking van de regiomarketing en productontwikkeling zet dan ook in op deze onderlinge samenhang. Er is gekozen om in dit document primair te focussen op verblijfsrecreatie, maar met oog voor de koppelkansen met dagrecreatie. Deze visie geeft duidelijkheid over waar het met de verblijfsrecreatie in Hillegom, Lisse en Teylingen naartoe zou moeten gaan. En biedt daarmee een helder kader voor partijen met nieuwe initiatieven. Dit is een gezamenlijke visie, met aandacht voor de verschillen tussen de afzonderlijke gemeenten. Deze visie is input voor de (toekomstige) omgevingsvisies van de drie gemeenten.
De vrijetijdssector is volop in ontwikkeling. Het toerisme zit al jaren, voor de coronacrisis, in de lift. Het aantal overnachtingen neemt toe en steeds meer buitenlandse toeristen hebben Nederland de afgelopen jaren ontdekt. De provincie Zuid-Holland profiteert van deze groei. De totale verblijfsrecreatie sector in Zuid-Holland was in 2019 goed voor bijna 200 miljoen euro (bron: NBTC-NIPO research, 2019). Ook in Hillegom, Lisse en Teylingen wordt de groei van de verblijfsrecreatie sector ervaren. Hoewel het aanbod op dit moment nog beperkt is qua omvang, neemt het aantal bedrijven en verzoeken voor nieuwe verblijfsaccommodaties toe. Bovendien zien de gemeenten de kansen die toerisme en recreatie kan bieden. Niet alleen voor de lokale economie, maar ook voor de leefbaarheid, want eigen inwoners maken veel gebruik van de recreatieve infrastructuren.
Definities: wat verstaan we onder verblijfsrecreatie? Verblijfsrecreanten zijn bezoekers die voor kortdurend verblijf onze regio bezoeken en daarbij minimaal één nacht in ons gebied verblijven. Dit kunnen leisure en zakelijke gasten zijn. Qua leisure markt onderscheiden we toeristische overnachtingen en overnachtingen van vaste gasten (eigenaren van een jaarplaats, vaste ligplaats of tweede woning in ons gebied). Met de verblijfsrecreatie sector bedoelen we de vrijetijdsaanbieders die een overnachtingsplaats aanbieden.
Kortom de vrijetijdssector is belangrijk, maar heeft ook te maken met grote opgaven. De snel veranderende vraag van de gast zorgt ervoor dat vraag en aanbod soms niet optimaal op elkaar aansluiten. Bij de koopmarkt van recreatiewoningen ligt de focus steeds vaker op vastgoed-gedreven verkaveling i.p.v. toeristische verhuur. Zo ontstaat steeds meer eenzijdig (tweede woning) aanbod en worden problemen voor de toekomst gecreëerd; nog meer woon- en huisvestingsparken. Dit is overigens een landelijk probleem, maar speelt ook in beperkte mate in de regio. En de kwaliteit en toekomstbestendigheid van het aanbod staat hier en daar onder druk.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
8
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
We hebben verschillende stakeholders betrokken bij de totstandkoming van deze visie. Wanneer veel partijen dezelfde toekomst ambiëren, is de kans op succes groter dan wanneer gemeenten zelfstandig een visie bepalen. Om die reden hebben we, met ondersteuning van een extern bureau, een zorgvuldig proces doorlopen om tot deze visie te komen. ▪
▪ ▪
▪ ▪
De verblijfsrecreatie sector staat niet op zichzelf, maar raakt tal van andere sectoren zoals horeca, kunst & cultuur, erfgoed, natuur en mobiliteit. En verblijfsrecreatie overstijgt de grenzen van Hillegom, Lisse en Teylingen. Daarom hebben we bij de totstandkoming van deze visie ook gekeken naar ontwikkelingen buiten de grenzen van HLT en op andere beleidsterreinen. Onderstaand hebben we deze regionale context op hoofdlijnen in beeld gebracht. Dit is een selectie van de stukken die we hebben doorgenomen, dus niet een volledig overzicht.
Er zijn gesprekken gevoerd met 15 organisaties uit de vrijetijdssector, waaronder ondernemers, buurgemeenten, gebiedsmarketing organisaties en brancheorganisaties (HISWA-RECRON en NKC). We hebben één veldbezoekdag georganiseerd. Er is een klankbordgroep geformeerd bestaande uit 10 personen, een vertegenwoordiging uit de regio. Deze klankbordgroep is diverse malen gedurende het proces geconsulteerd. Er zijn twee stakeholdersbijeenkomsten georganiseerd waar ondernemers, organisaties en gemeenteraadsleden aan hebben deelgenomen. De gemeenteraden hebben we gedurende het proces geïnformeerd en om input gevraagd.
HLT samen HLT samen is de ambtelijke werkorganisatie van de gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen. Gezamenlijk zijn er (nog) geen ambities vastgesteld op het gebied van recreatie en toerisme. Wel individueel of in breder verband (Duin- en Bollenstreek of Holland Rijnland). Ambities die daarin worden genoemd zijn; verbetering van infrastructuur rondom wandelen, fietsen, varen, verblijfsrecreatie en regiomarketing. Economic Board Duin- en Bollenstreek De Stichting Economic Board Duin- en Bollenstreek (EBDB) is in 2018 opgericht door de gemeenten Hillegom, Lisse, Teylingen, Noordwijk en Noordwijkerhout.
De vrijetijdssector wordt hard geraakt door de maatregelen die zijn ingevoerd om de coronapandemie in te dammen. Vakantieparken, hotels en campings lijken redelijk door de crisis te komen. Voor groepsaccommodaties, horecagelegenheden, dagrecreatie en evenementen is de impact vaak groter.
De Stichting bestaat uit een raad van toezicht die we de Economic Board noemen, en een programmadirecteur. Doel van de stichting is het versterken en stimuleren van de samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen op de sectoren Greenport, Toerisme, Zorg en Space/Tech en de crossovers daartussen. Om daarmee de economische prestaties van de Duinen Bollenstreek te verbeteren, met behoud van de woonaantrekkelijkheid. In het manifest “Space in Between: Vrij land tussen de grote steden” zijn de ambities van de regio verwoord.
De exacte gevolgen van de coronapandemie zijn op het moment van schrijven nog niet te overzien. De ambities, uitgangspunten en kaders die we in deze visie noemen hebben betrekking op de langere termijn. Door tussentijds te evalueren kan worden bekeken of de effecten van de coronapandemie de komende jaren aanleiding geven om deze te herijken.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
9
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
Provincie Zuid-Holland Najaar 2020 heeft de provincie een startnotitie toerisme en recreatie samengesteld. In de startnotitie zet de provincie in op dat in 2030 ‘alle ZuidHollanders kunnen profiteren van toerisme’. De doelstellingen hierbij zijn: ▪ Versterking van de identiteit van streek koppelen aan toerisme. ▪ Toerisme spreiden, zodat potenties worden benut en overlast beperkt. ▪ Inkomsten investeren in natuur, recreatie, landschap en erfgoed. ▪ Toeristisch vervoer, verblijf en vermaak verduurzamen. ▪ Digitale bereikbaarheid van toeristisch aantrekkelijke plaatsen verbeteren. ▪ Mogelijkheden van toerisme als werk- en opleidingssector benutten.
Vitale Vakantieparken Drenthe, Valente, Leger des Heils en het Landelijk Informatie- en Expertisecentrum (LIEC). De inzet van de Actie-agenda 2021-2022 bestaat uit vijf hoofdlijnen: ▪ Vakantieparken aantrekkelijk houden; ▪ Passende oplossingen voor mensen die nu op de parken (permanent) wonen; ▪ Voorkomen van excessen en uitbuiting van kwetsbare groepen; ▪ Inzet op veilige parken zonder criminaliteit en ondermijning; ▪ Voor de toekomst kijken of het combineren van maatschappelijke functies van vakantieparken mogelijk is.
Daarnaast geeft de provincie aan het belangrijk te vinden dat er voldoende toeristische verblijfsplekken in Zuid-Holland zijn. De provincie is erg terughoudend op mogelijkheden voor permanente bewoning. Samen met een aantal gemeenten wordt verkend hoe de recreatiewoningen toekomstbestendig kunnen worden gebruikt. Vertrekpunt vormt het terugbrengen van het park naar duurzaam toeristisch-recreatieve bedrijfsvoering.
Beleidsdocumenten Voor de totstandkoming van deze visie hebben we de bestaande kaders, ambities en ontwikkelingen op met name het gebied van recreatie en toerisme uit relevante beleids- en visiedocumenten in beeld gebracht. We hebben onder andere de volgende beleidsdocumenten bekeken:
Bij verblijfsrecreatiegebieden vindt de provincie het van belang dat ze een aantrekkelijke, recreatieve uitstraling hebben en qua locatie, schaal, inrichting en kwaliteit van de randen goed passen in hun omgeving. Het beleid is bovendien gericht op het verbeteren van de bereikbaarheid, toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van (delen van) het landelijk gebied voor recreatief medegebruik met aandacht voor de stad-land relatie. Maar ook op het bevorderen van kleinschalige verblijfsrecreatie, zoals boerderijcamping, rest-in, boerenkamer en hooiberghut. De provincie vindt het van belang dat de behoefte aan grootschalige recreatieve ontwikkelingen wordt onderbouwd en regionaal afgestemd.
▪
▪
Landelijke actie-agenda vakantieparken 2021-2022 De landelijke actie-agenda vakantieparken heeft als doel om de diverse problemen die er op vakantieparken spelen verder aan te pakken. Het Rijk werkt hierbij nauw samen met IPO, VNG, GGD GHOR, Vitale Vakantieparken Veluwe,
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
▪
10
De regionale visies zoals de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport (ISG), de Economische Agenda Duin- en Bollenstreek en Samen succesvol, Economische agenda geven inzicht in de relatie die het gebied Hillegom, Lisse en Teylingen met haar omgeving heeft en hoe de Duin- en Bollenstreek zich als geheel wil profileren. Om de landschappelijk en ruimtelijke diversiteit tussen Hillegom, Lisse en Teylingen en de gezamenlijke kernkwaliteiten in beeld te krijgen zijn de omgevingsvisie van Hillegom, het ontwerp omgevingsvisie van Lisse, de Structuurvisie Teylingen en de visie op recreatie en toerisme Teylingen 2016-2020 bekeken. De omgevingsvisies vormen belangrijke afwegingskaders voor nieuwe initiatieven waarbij behoud en ontwikkeling van de kernkwaliteiten het vertrekpunt vormt. kader voor de verblijfsrecreatiesectoren voortkomende uit de vigerende bestemmingsplannen de kernen en het buitengebied van Lisse, Hillegom en Teylingen.
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
11
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
Afbeelding 2.1 Landschappelijke kernkwaliteiten Hillegom-Lisse-Teylingen
De gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen vormen samen de kern van de Bollenstreek. Gelegen tussen de steden Haarlem en Leiden zijn de drie gemeenten echt een ‘tuin voor de Randstad’. De gemeenten trekken jaarlijks veel toeristen door hun grote en gevarieerde aantrekkingskracht: de open bollenvelden, de Kagerplassen en als grootste trekpleister de Keukenhof. Het toeristisch profiel geeft vorm aan de unieke en onderscheidende kenmerken waarmee een bestemming in de etalage wordt gezet. Er is (nog) geen helder toeristisch profiel opgesteld voor het gebied. De Economic Board typeert in haar manifest ‘Space in Between’ de Duin- en Bollenstreek als: ‘..vrij land tussen de grote steden, als relatief onaangetast door drukte, verkeer en grootschalige verbouwing’. Afbeelding 2.1 geeft een globaal beeld van de verschillende landschapstypen op basis van de omgevingsvisie Hillegom en de concept omgevingsvisie van Lisse.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
12
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
Bollengebied Op de strandvlakten zijn grote open bollenvelden ontstaan, afgewisseld met door groen omzoomde bollenvelden. In het voorjaar vormen de bloemenpracht van de bollenvelden een toeristische trekker vanuit binnen- en buitenland. De oude cultuurhistorische boerderijen en bollenschuren vormen belangrijke cultuurhistorische elementen in dit landschap. De Keukenhof vormt een grote toeristische trekpleister.
In deze paragraaf geven we inzicht in de omvang van toerisme en recreatie in Hillegom, Lisse en Teylingen, op basis van een aantal parameters: ▪ Het aanbod: verblijfs- en dagrecreatie ▪ Aantal gasten en profiel gast ▪ Werkgelegenheid
(halfopen) weidegebieden Tussen de dorpen liggen (half)open weidegebieden. De lange strokenverkaveling, het open, natte grasland en de grazende koeien stralen een Oer-Hollands beeld uit.
2.2.1 Het verblijfsrecreatie aanbod In Hillegom, Lisse en Teylingen zijn in totaal 57 verblijfsrecreatie aanbieders gevestigd. Het merendeel van de accommodaties (56%) is te vinden in de gemeente Teylingen. Dit komt met name door de vele campings en jachthavens bij Warmond, aan de Kagerplassen. Het aanbod is over het algemeen kleinschalig met enkele uitzonderingen. Het verblijfsrecreatie aanbod in Hillegom, Lisse en Teylingen is qua omvang beperkt, ook in vergelijking met de rest van Zuid-Holland (zie bijlage 1). In de omliggende steden en gebieden, zoals Leiden, Noordwijk en Katwijk is veel verblijfsrecreatie aanbod te vinden. Met name hotels, maar ook (in veel minder grote mate) vakantieparken.
Polderlandschap In het zuidoosten van het gebied gaat het landschap over in een open, waterrijk polderlandschap. De Kagerplassen met verblijfsrecreatie, dagrecreatie en waterrecreatie vormt een belangrijke trekker voor de regio. Bebouwingslinten Deze historische linten liggen van oudsher op de strandwallen. Vanuit de linten met bebouwing is zicht op het open landschap. Deze linten vormen belangrijke elementen voor een ommetje. Dorpjes met historische centra De dorpjes Hillegom, Lisse, Teylingen, Voorhout, Warmond en Sassenheim zijn ontstaan op de strandwallen en zijn later flink gegroeid. De centra vormen het historische hart van de gemeenten. De cultuurhistorische gebouwen, horeca, winkels, parken en structuren vormen een belangrijke trekpleister.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
13
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
Tabel 2.1. Aantal verblijfsrecreatie bedrijven en bedden in de HLTgemeenten* Accommodatie
Hillegom # bedrijven
Lisse # bedrijven
Teylingen # bedrijven
Totaal # bedrijven
Totaal # bedden
B & B ‘s
8
10
7
25
136
Campings
-
1
18
19
2.922
Camperplaatsen
-
-
1
1
12
Hotels
2
3
2
7
608
Jachthavens**
-
2
13
15
3.859
Totaal
11
16
41
68
7.541
type / gemeente
De verblijfsrecreatie in Teylingen is gecentreerd in Warmond In de gemeente Teylingen zijn 5 B&B’s, 13 campings, 10 jachthavens, 4 combinatie bedrijven (campings met een jachthaven) en 2 hotels te vinden. De B&B’s liggen in Warmond, Voorhout en Sassenheim en zijn, net als in Lisse en Hillegom, kleinschalig. De meeste campings liggen aan het Oosteinde en de Wasbeeklaan, in een cluster van recreatiebedrijven. De campings worden vooral gebruikt door jaargasten en vrijwel alle campings bieden ook ligplaatsen aan (in totaal ruim 310). Van de campingeigenaren in Warmond kan 80 tot 90% niet leven van enkel de camping; het grootste deel doet dit als bijverdienste 1. In Sassenheim ligt het enige grootschalige hotel van het gebied; het Van der Valk Sassenheim Hotel met 157 kamers. Het Van der Valk biedt naast bedden ook congresruimten aan, tot 1.100 gasten.
Percentage van 16% 24% 60% 100% 100% totaal * Hierbij gaat het om bedrijfsmatig geëxploiteerde overnachtingsplaatsen ** In de telling zijn enkel passantenplaatsen meegenomen, geen vaste ligplaatsen
De regio is een mooie uitvalsbasis voor de pleziervaart. Er zijn 13 jachthavens in Warmond. Het aantal passantenligplaatsen per bedrijf varieert van 50 tot 480. Veel ligplaatsen horen bij vaste jaarplaatsen op campings, deze zijn bereikbaar via kleinere vaarwegen, enkel toegankelijk voor de kleinere boten. De jachthavens geven toegang tot de Kagerplassen en vaak ook tot het stedelijk gebied van Leiden. Het aanbod van de jachthavens is over het algemeen goed ontsloten via de waterwegen en veel jachthavens bieden de mogelijkheid voor reparatie en (winter)stalling. Naast de jachthavens liggen ook vaartuigen bij agrariërs in niet formele jachthavens. Die bootjes zijn privé eigendom. De locaties functioneren als een jachthaven maar we hebben geen zicht op de hoeveelheid overnachtingen en dergelijke. Via een bestemmingsplan worden deze locaties gelegaliseerd.
In de gemeente Hillegom is het verblijfsrecreatie aanbod beperkt Met acht verblijfsrecreatie bedrijven heeft de gemeente Hillegom het minste aantal accommodaties van de drie gemeenten. Er zijn zes B&B’s, één hotel en één pension. De B&B’s zijn bijna allemaal klein; twee tot vier bedden. Eén B&B biedt 10 bedden aan. Het hotel richt zich zowel op de zakelijke- als leisure markt, zo zijn er diverse zalen te huur voor o.a. vergaderingen of conferenties. Het aanbod in de gemeente Lisse bestaat voornamelijk uit B&B’s en hotels De gemeente Lisse telt tien B&B’s, vier hotels en twee jachthavens. Ook deze B&B’s zijn veelal kleinschalig. De hotels bieden ruimte voor meer bedden en profileren zichzelf vooral als uitvalsbasis voor de Keukenhof en de zakelijke markt, met o.a. zaalverhuur. De twee jachthavens liggen aan de Ringvaart, een vaart die uitmondt in de Kagerplassen, en bieden ruimte aan 270 ligplaatsen. 1
Bron: Verkenningsopdracht campings aan het Oosteinde in Warmond, 2019
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
14
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
Particuliere verhuur Accommodaties die worden aangeboden via verhuurplatform Airbnb zijn in bovenstaande inventarisatie niet meegenomen. Actuele en betrouwbare cijfers hierover ontbreken: het is niet duidelijk hoeveel dagen per jaar deze accommodaties verhuurd worden, of het particuliere verhuurders zijn en om hoeveel slaapplaatsen het gaat. Wel kan op basis van de zoekfunctie (kaart) op de site van Airbnb een indicatie van de omvang worden gegeven per kern. In Hillegom staan ongeveer 61 accommodaties ingeschreven, in Lisse 42, in Sassenheim 21, in Voorhout 16 en in Warmond 11, waarmee het totaal op 151 inschrijvingen van accommodaties op het verhuurplatform komt. Let op! Het is echter niet te zeggen hoeveel hiervan actief zijn en voor hoeveel dagen per jaar wordt verhuurd.
Afbeelding 2.2 Het verblijfsrecreatie aanbod in HLT
Afbeelding 2.2 geeft het verblijfsrecreatie aanbod in de gemeenten op kaart weer.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
15
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
2.2.2 Het dagrecreatie aanbod Verblijfsrecreatie kan niet los worden gezien van dagrecreatie. Om bezoekers te verleiden om te komen overnachten is het belangrijk dat er ook voldoende te doen is overdag.
gasten. Om toch iets te zeggen over hoe de markt zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld hebben we gekeken naar provinciale en regionale cijfers. Toename aantal gasten Het aantal toeristen in Zuid-Holland neemt al jaren toe. Tussen 2012 en 2019 mocht de provincie 36% meer binnenlandse gasten ontvangen en 53% meer buitenlandse gasten. De groei is in lijn met het landelijke beeld, zie bijlage 1.
De Keukenhof, bollenvelden en Kagerplassen zijn grote trekpleisters voor de regio. Met 1,5 miljoen (inter)nationale bezoekers in 8 weken tijd in 2019 is de Keukenhof één van de grootste dagattracties van Nederland. Het dagrecreatie aanbod per gemeente Hieronder hebben we globaal het belangrijkste dagrecreatie aanbod per gemeente genoteerd. Voor een uitgebreide beschrijving, zie bijlage 1. ▪
▪
▪
In de gemeente Lisse is o.a. de Keukenhof, museum De Zwarte Tulp gevestigd en Huys Dever die een paar dagen in de week geopend is voor bezoek. En Lisse heeft een gezellig en sfeervol centrum met een relatief groot horeca aanbod. In de gemeente Hillegom is het aanbod voor dagrecreatie beperkt: naast het gezellige centrum en de bollenvelden zijn er weinig toeristische trekpleisters te vinden. In Teylingen is het aanbod uitgebreider: Warmond aan de Kaag, de Kagerplassen en eiland Koudenhoorn zijn aantrekkelijke (watersport)gebieden voor dag- en watertoerisme én onze eigen inwoners. Kasteel Teylingen (de ruïne van Teylingen) is op afspraak geopend voor rondleidingen, partijen en groepsuitjes. Er zijn plannen om de ruïne beter beleefbaar te maken voor bezoekers.
In bijlage 1 hebben we het dagrecreatie aanbod weergegeven op kaart. 2.2.3 Ontwikkeling van de vraag Op het niveau van Hillegom, Lisse en Teylingen zijn helaas geen cijfers bekend die de ontwikkeling van de vraag illustreren, zoals overnachtingscijfers of aantal
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
16
In 2019 werden ruim 1,3 miljoen vakanties in Zuid-Holland doorgebracht, waarvan bijna 400.000 aan de kust (aandeel van 28%). Zo’n 14% van alle vakanties in Zuid-Holland vinden plaats op een vaste standplaats (landelijk is dat 16% en aan de kust 9%). In verhouding is het aanbod vaste staanplaatsen in Hillegom, Lisse en Teylingen relatief hoog, dus we verwachten dat het aandeel vast versus toeristisch hoger zal liggen in Hillegom, Lisse en Teylingen. In bijlage 1 hebben we een overzicht opgenomen van het type overnachtingen in Zuid-Holland en de ontwikkeling tussen 2012 en 2019. Profiel gast Uit de gesprekken met een aantal ondernemers, organisaties en andere stakeholders uit de Duin- en Bollenstreek, blijkt dat de Duin- en Bollenstreek, waar Hillegom, Lisse en Teylingen toebehoren, met name in trek is bij binnenlandse gasten, Duitsers en Vlamingen. Waarbij de Duitser zich met name aangetrokken voelt tot de kuststreek en het kuurtoerisme in en rondom Noordwijk. In Hillegom, Lisse en Teylingen komen veel verblijfsrecreanten die woonachtig zijn in één van de omliggende steden en hier een vaste staanplaats (zoals een stacaravan) of ligplaats hebben. Aangevuld met verblijfsrecreanten elders uit het land en zakelijke gasten (+/- 50% van de gasten in Van der Valk Sassenheim heeft een zakelijk motief).
Daarnaast zijn Hillegom, Lisse en Teylingen op dit moment met name in trek bij dagjesmensen. Opnieuw voor een groot deel bewoners uit de omliggende steden die in hun vrije tijd het groen, de bollenvelden, landgoederen, duinen of water van Hillegom, Lisse en Teylingen opzoeken. Tot slot is er nog een laatste
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
specifieke groep en dat zijn de bezoekers van de Keukenhof. Acht weken per jaar komen bezoekers uit de hele wereld op de Keukenhof af. Slechts een klein deel van deze bezoekers overnacht ook in het gebied, waaronder met de camper. Het grootste deel van de bezoekers komt, blijft een paar uur in de Keukenhof en gaat. De regio profiteert, naast werkgelegenheid, hier dan ook slechts in beperkte mate van en de piekbelasting is groot.
▪
▪
2.2.4 Werkgelegenheid Het aantal banen in de sector recreatie en toerisme bedroeg in 2019 zo’n 1.820 2. Dit groeide van 1.580 banen in 2015 ieder jaar gestaag naar de 1.820 banen (groei van: 15%). In 2019 betreft dit 5,4% van het totaal aantal banen in de gemeenten.
▪
▪ Om de ontwikkeling van het verblijfsrecreatie aanbod beter te duiden kijken we naar een aantal landelijke trends en ontwikkelingen. In bijlage 2 hebben we de trends verder uitgewerkt. Het volgende valt op: ▪
▪
Aandacht voor ‘waardevol toerisme’ neemt toe. Waar toerisme tot voor kort vooral als economische sector werd gezien, wordt onder de term ‘waardevol toerisme’ steeds vaker gekeken naar de wijze waarop toerisme ook kan bijdragen aan maatschappelijke doelen. Uitgangspunt is dat de ontwikkeling van toerisme in balans moet zijn met de leefomgeving. Toerisme is in balans op het moment dat het bijdraagt aan maatschappelijke opgaven en de draagkracht van een gebied (landschappelijk, ecologisch, maatschappelijk) niet overschrijdt. Schaalvergroting: capaciteit neemt toe. De gemiddelde beddencapaciteit van logiesaccommodaties neemt toe.
▪ ▪
▪
Kampeerterreinen: transformatie naar meer verhuur. De landelijke trend van afname van traditionele toeristische – en jaarkampeerplaatsen en omzetting naar verhuuraccommodaties, zoals chalets, trekkershutten en glamping tenten is ook in Zuid-Holland zichtbaar. Dit heeft o.a. te maken met de groeiende vraag naar luxe en comfort van de consument. De gemiddelde verblijfsduur is korter. En het aantal korte vakanties neemt toe. Steeds meer Nederlanders boeken buiten de traditionele langere vakantie één of meerdere korte vakanties in eigen land buiten het hoogseizoen. De shortbreak markt is een interessante groeimarkt. De waterrecreant verandert. De klassieke toervaarder die al zijn weekenden en vakanties op de boot verblijft neemt af. De nieuwe waterrecreant is meer een gelegenheidsvaarder. Goede bebording en mogelijkheden tot ommetjes varen etc. worden belangrijker. De boot verandert ook. Sloepen en open motorboten zijn in opkomst. Daarnaast speelt, net als in de hele recreatieve sector, de trend van een toenemende behoefte naar luxe en service. Het bieden van alleen een basic ligplaats is niet meer voldoende. Voor alle havens geldt: verbreding is noodzakelijk om de bezetting op orde te houden of nieuwe doelgroepen aan te trekken. Vitaliteit van de sector is een aandachtspunt. Sterke opkomst Airbnb in Nederland.
Uit onderzoek blijkt dat steeds meer overnachtingen plaatsvinden in een particuliere accommodatie die wordt verhuurd via online platforms zoals Airbnb, Booking, HomeAway en Wimdu. Er zijn genoeg kansen, maar ook uitdagingen voor de verblijfsrecreatie sector. De consument is veeleisend en verwacht dat bedrijven blijven vernieuwen en investeren en diffuus in zijn wensen (online versus offline, luxe versus eenvoud, bijzonder versus gemaksconcepten). En de roep om duurzame vakantiewoningen en een circulaire sector neemt toe zowel vanuit de overheid als consument. Keuzes maken is voor de verblijfsrecreatie sector belangrijker dan ooit.
Cijfers afkomstig van LISA.nl, geraadpleegd op 25-02-2021. Het aantal banen heeft betrekking op het totaal aantal fulltimers, parttimers en uitzendkrachten. 2
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
17
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
▪ We maken in deze paragraaf een vooruitblik naar 2025 en een inschatting van de marktruimte die al dan niet aanwezig is voor nieuwe verblijfsrecreatie initiatieven. De analyse is gebaseerd op provinciale en landelijke data (o.a. uit de Marktverkenning verblijfstoerisme provincie Zuid-Holland van ZKA Leisure Consultants, 2019), omdat er geen data op gemeenteniveau beschikbaar is. Mogelijk wijkt de situatie in HLT positief of negatief af. Kort samengevat maken we een inschatting van de te verwachten marktruimte op basis van:
▪
De te verwachten ontwikkeling van de vraag (aantal overnachtingen); De planvoorraad: de initiatieven die al op de plank liggen om extra capaciteit toe te voegen aan de huidige voorraad, voor zover bekend.
▪
Uiteindelijk leidt dat tot het volgende – indicatieve – inzicht per sector in hoeverre er nog ruimte is voor extra bedden: ▪ Hotels (hotels / pensions / jeugdaccommodaties): marktruimte positief, omdat de vraag - naar voorspelling - de komende jaren toeneemt is er naar verwachting nog ruimte voor extra bedden. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat de beddencapaciteit in de omgeving, met name Noordwijk en Leiden, al erg hoog is. En dat in Noordwijk meerdere plannen bekend zijn van familiehotels die de komende jaren willen opschalen, dus die capaciteit neemt toe. Daarnaast gaat Van der Valk Sassenheim ook uitbreiden. Uit onderzoek blijkt dat tussen 2007 en 2017 het hotel en B&B aanbod in de gehele provincie met zo’n 20% toenam (CBS). Er lijkt met name ruimte voor bijzondere hotelconcepten, zoals boutique hotels. ▪ B&B’s: enige marktruimte3. Over het algemeen neemt het aantal overnachtingen in B&B’s toe in Nederland. Er is echter ook een enorme groei geweest in het aanbod. Inschatting is dat er nog een voorzichtige marktruimte overblijft.
▪
▪ ▪
▪
Bungalowparken (huisjesterreinen): marktruimte positief, omdat de vraag naar voorspelling - de komende jaren toeneemt, is er naar verwachting nog ruimte voor extra bedden. Er zijn geen plannen voor nieuwe bungalowparken in Hillegom, Lisse en Teylingen bekend. Er zijn wel twee kampeerterreinen die plannen hebben om verhuuraccommodaties neer te zetten voor de tijdelijke toeristische verhuur. Groepsaccommodaties: marktruimte licht negatief, omdat de vraag – naar voorspelling – de komende jaren licht afneemt, is er naar verwachting provinciaal gezien nauwelijks ruimte voor extra bedden. Echter zijn er in HLT nog nauwelijks groepsaccommodaties gevestigd, dus mogelijk is die marktruimte iets positiever. Campings incl. minicampings (kampeerterreinen): marktruimte neutraal. Over het algemeen loopt het traditionele kamperen in een tent of (sta)caravan in Nederland terug. De negatieve trend is de laatste jaren wat afgezwakt, en door corona heeft zelfs een kleine opleving plaatsgevonden. En het succes van bijzondere campingconcepten, zoals pop-up festivalcampings, laten zien dat onderscheidende concepten weer voor groei kunnen zorgen. Ook is er een toenemende vraag naar verhuuraccommodaties (trekkershutten, glampingtenten etc.) en bijzondere kampeerconcepten (boomhutten, kamperen op het water). We zien dat er met name ruimte is voor vernieuwende kampeerconcepten en verhuuraccommodaties.
Camperplekken: marktruimte positief. Het camperen is al jaren een stijgende trend, zowel onder Nederlanders als buitenlandse bezoekers. Er is nog marktruimte voor nieuwe camperplekken. Jachthavens: marktruimte beperkt. Volgens ZKA Leisure Consultants (2019) is ‘een kwantitatieve benadering van de marktruimte van jachthavens niet mogelijk wegens het ontbreken van marktgegevens en de afwijkende marktstructuur met een mix aan uitbaters (commerciële partijen, verenigingen en gemeenten).’ De marktruimte wordt in het onderzoek als
AirBnB is hierin niet meegenomen, omdat het aanbod onvoldoende in beeld is. De omvang van AirBnB is – voor zover we kunnen overzien – op dit moment in HLT dusdanig beperkt dat dit naar inschatting geen invloed heeft op de marktruimte. 3
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
18
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
beperkt ingeschat4. Die inschatting is gemaakt in de pre-corona periode. In 2020 nam zowel de verhuur als verkoop van boten (fors) toe. De verwachting is dat de markt de komende jaren weer voorzichtig aantrekt, maar dat de wensen en daarmee eisen die worden gesteld aan jachthavens wel veranderen.
(HLT en de omliggende gemeenten). Er wordt nog te weinig van elkaar geprofiteerd. Tot slot is de druk op de ruimte hoog o.a. doordat een groot deel van de gronden zijn vastgelegd als bollengrond en andere ontwikkelingen daar niet mogelijk zijn, maar ook door opgaven op andere beleidsterreinen, zoals energie, woningbouw et cetera. Er zijn weinig plekken waar ontwikkeling mogelijk is.
In bijlage 3 hebben we een uitgebreide SWOT-analyse opgenomen. Op basis daarvan kunnen we concluderen dat er potentieel is om meer uit de verblijfsrecreatie sector te halen. Zo is de ligging van Hillegom, Lisse en Teylingen aantrekkelijk, nabij grote steden, in een gebied met een grote toeristische aantrekkingskracht. En de sector en het gebied zijn volop in ontwikkeling, dat biedt kansen, zoals de Nationaal Park status Hollandse Duinen. Bovendien heeft het gebied al enkele sterke identiteitskenmerken, zoals de bollen, duinen en plassen, maar ook thema’s zoals Jan Steen of Pieter Six, die een helder beeld oproepen. En één van de bekendste dagattracties van Nederland is gevestigd in het gebied; de Keukenhof. Daarnaast zijn in de basis de voorzieningen en infrastructuren, zoals fiets- en wandelmogelijkheden, op orde. Maar er zijn ook de nodige uitdagingen. Zo is de jaarrond beleefbaarheid van het gebied beperkt en de toeristische druk gedurende bepaalde periodes hoog. Bovendien is het bestaande verblijfsrecreatie aanbod beperkt in omvang, slechts beperkt onderscheidend, voor een groot deel gericht op vaste gasten en de vitaliteit staat hier en daar onder druk (o.a. teruglopende kwaliteit). En de gebiedsmarketing en toeristische informatievoorziening is onvoldoende op orde.
Daarbij ontbreekt ook de samenhang tussen het aanbod in het gebied Toelichting op de inschatting: Er is sprake van vergrijzing in de watersportsector, wat de vraag onder druk zet. Jongeren hechten minder waarde aan bezit, waardoor vaste ligplaatsen minder aantrekkelijk zijn. Bij de aanschaf van een boot wordt steeds vaker gekozen voor kleinere modellen, waardoor meer boten kunnen worden geaccommodeerd binnen de bestaande capaciteit. 4
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
Bestaande jachthavens zijn reeds op zoek naar doelgroep verbreding ter compensatie van bovenstaande factoren. Hierbij wordt ook de combinatie met (kleinschalige) verblijfsmogelijkheden gezocht, zoals (drijvende) recreatiewoningen of kampeer-en camperplaatsen.
19
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
20
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
verwachting een iets andere gast dan die in ons gebied en vindt andere kernkwaliteiten belangrijk; de zee, de stad et cetera. Waar mogelijk haken we aan op de doelen en uitgangspunten die zijn benoemd door de Economic Board en provincie Zuid-Holland.
Om toeristen te verleiden naar de Duin- en Bollenstreek te komen hebben we voldoende aansprekende voorzieningen nodig. Jaarrond (toeristisch) overnachten (zie paragraaf 4.2 voor de uitgangspunten per sector) en beleven is daarbij belangrijk om de bezoekersstromen beter te spreiden.
Onze ambitie: We hebben de ambitie om de toeristische aantrekkingskracht van Hillegom, Lisse en Teylingen – samen met de rest van de Duin- en Bollenstreek – te vergroten en de verblijfsrecreatie sector te versterken. Daarbij mag verblijfsrecreatie niet voor overlast zorgen (voor de leefomgeving, natuur of onze eigen inwoners) en moet iedereen kunnen profiteren van toerisme en recreatie; van onze eigen inwoners, tot de lokale middenstand en het toeristisch bedrijfsleven.
De ruimte in Hillegom, Lisse en Teylingen is echter schaars en de druk op de ruimte groot. De plekken waar nieuwe accommodaties kunnen worden gerealiseerd zijn beperkt. Uit de analyse van de planologische ruimte blijkt dat de mogelijkheden met name liggen in en nabij de kernen, op kleinschalige vrijkomende locaties, op de bestaande verblijfsrecreatieterreinen en op erven. Dat wil niet zeggen dat we niet moeten investeren in het aanbod. Daarom staan we open voor nieuwe initiatieven waar mogelijk en passend qua schaal.
Dit doen we door: 1. het aanbod te versterken; 2. te streven naar een vitaal en toekomstbestendige verblijfsrecreatiesector; 3. verbetering van de profilering en informatievoorziening; 4. het aanbod beter aan elkaar te verbinden.
Waar gaan we aan werken: ▪ Sturen op nieuwe initiatieven ▪ Agrotoerisme stimuleren ▪ Ondernemerschap stimuleren ▪ Aantrekkingskracht water vergroten ▪ Dagrecreatie en horeca: separaat beleid
Relatie ambitie tot provinciaal en regionaal beleid We vinden het belangrijk dat ons verblijfsrecreatie beleid aanhaakt op de regionale ambities en ontwikkelingen en provinciale kaders. We moeten het samen doen, want de toerist laat zich niet beperken door grenzen. Het aanbod op regionale schaal moet aanvullend zijn op elkaar, zodat we ons kunnen onderscheiden van andere gebieden en doelgroepen kunnen bedienen die bij ons passen. Want de verblijfsrecreant in Noordwijk, Leiden of Haarlem is naar BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
21
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
Sturen op nieuwe initiatieven Wij stimuleren nieuwe initiatieven voor recreatie en toerisme. Daarbij juichen we vooral nieuwe initiatieven toe die een bijdrage leveren aan onze doelen. Positief zijn we over initiatieven die een aanvulling vormen op ons bestaande aanbod (zie hoofdstuk 2 en specifiek paragraaf 2.4), aansluiten bij de vraag van de gast (zie paragraaf 2.3), een bijdrage leveren aan het versterken van de identiteit van onze regio of die de bestaande kwaliteit verhogen. In het afwegingskader in hoofdstuk 5 zijn daarnaast voorwaarden opgenomen waaraan elk initiatief moet voldoen, zoals een goede landschappelijke inpassing en een toekomstbestendig plan.
Aantrekkingskracht water vergroten Het water is een belangrijker trekker voor Hillegom, Lisse en Teylingen. De kano-, sloep- en toervaarder kan nu goed in ons gebied terecht o.a. door het sloepennetwerk. Ook voor de bezoeker op het ‘land’ heeft water en waterrecreatie een grote aantrekkingskracht. Daarom zijn goede water-land verbindingen belangrijk, zoals mooie overnachtingsplekken of zitplekken langs het water. Voor het Kagerplassen gebied is ommetjesvaren en overnachten op en aan het water een grote kans (uitgaande van kwaliteitsverbetering en goede landschappelijke inpassing). Echter (nog) niet al het vaarwater is goed ontsloten en er zijn wellicht meer overnachtingsmogelijkheden op- en rondom het water mogelijk. We gaan de mogelijkheden voor verblijven en routes op en aan het water vergroten. Dit doen we door samenwerking te zoeken met onder andere Kansen voor de Kagerplassen en het Hollandse Utrechtse Plassenberaad.
Agrotoerisme stimuleren We zien mogelijkheden voor ontwikkelingen bij agrarische bedrijven. Daar is vaak nog ruimte voor (kleinschalige) voorzieningen. Agrotoerisme past goed bij het DNA van ons gebied en is kansrijk. De toeristische tak vormt een mooie aanvulling op de bedrijfsvoering en het verdienmodel en er ontstaat meer reuring op het erf en in het gebied. We zien meerdere mogelijkheden voor hoogwaardige verblijfsrecreatie, zoals camperplaatsen op een boerenerf, agrolodges of overnachten in een (bollen)schuur. We willen dit soort ontwikkelingen dan ook stimuleren door ruimte te bieden in de omgevingsplannen, een positieve grondhouding aan te nemen t.o.v. nieuwe initiatieven en een duwtje in de rug te geven middels goede begeleiding. Het laatste punt pakken we samen met de Economic Board, agrarische sector en Greenport op. Die partijen zijn daar nu al mee bezig.
Dagrecreatie en horeca: separaat beleid We zien vanuit de stakeholders de nadrukkelijke wens om het dagrecreatie en horeca aanbod in Hillegom, Lisse en Teylingen ook te versterken. Ingrediënten die daarbij worden benoemd zijn: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Ondernemerschap stimuleren De sector is volop in ontwikkeling. Trends volgen elkaar in rap tempo op. Voor een ondernemer is het belangrijk om continu op de hoogte te zijn van de ontwikkelingen in de markt en daarop in te spelen. Ook omdat we zien dat het onderscheidend vermogen van het bestaande verblijfsrecreatie aanbod beperkt is. Als samenwerkende gemeenten kunnen we niet op de stoel van de ondernemer gaan zitten, maar wel ondernemerschap faciliteren en stimuleren, met kennis, ondersteuning en via beleid.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
Jaarrond beleefbaarheid en attracties stimuleren. Inzet op extra grote en nieuwe evenementen. Kwaliteitsverbetering horeca aanbod. Het water beter benutten. De routestructuren verbeteren, zoals het toevoegen van themaroutes en ommetjes.
In navolging van deze visie is het wenselijk om samen met de sector een regionaal uitvoeringsprogramma te ontwikkelen voor toerisme, recreatie en groen in brede zin.
22
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
We realiseren ons dat deze opgave vraagt om een integrale aanpak, breder dan vanuit de vrijetijdssector alleen, om alle kansen te grijpen en uitdagingen het hoofd te bieden. Daarom gaan we samen met onze collega’s van andere domeinen, zoals handhaving, ruimtelijke ordening en wonen, de huidige situatie in beeld brengen, doelen bepalen en oplossingen benoemen.
Een vitaal bedrijf biedt de kwaliteit die een toerist zoekt en er zijn geen zorgen over het recreatieve toekomstperspectief. We streven naar een kwalitatief hoogwaardige en toekomstbestendige verblijfsrecreatie sector. Belangrijke opgaven daarbij zijn: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Vitaliteitsaanpak Zodra de doelen zijn bepaald gaan we samen met onze collega’s en de sector een vitaliteitsaanpak ontwikkelen. Veel regio’s zijn al bezig met de vitaliteit van de verblijfsrecreatie, bijvoorbeeld door het Rijk, op de Veluwe (Vitale Vakantieparken), in Drenthe, Limburg, Overijssel en de provincie Zuid-Holland is ook bezig met een pilot (zie paragraaf 1.4). We hoeven het wiel dus niet opnieuw uit te vinden. We gaan verkennen welke aanpak interessant kan zijn voor onze bedrijven. Waar mogelijk sluiten we aan op bestaande aanpakken en benutten we de kennis die daar is opgedaan. In sommige gevallen zal naar een gebiedsaanpak moeten worden gekeken, zoals voor de campings aan het Oosteinde. Voor die campings kan schaalvergroting veel van de uit de verkenningsopdracht in 2019 geconstateerde knelpunten (bv. rondom de toegangswegen, brandveiligheid en beperkte verdiencapaciteit) oplossen.
Inzicht in de vitaliteit en doelen bepalen Integraal werken Vitaliteitsaanpak Aanpak permanente bewoning Zicht op particuliere verhuur Aandacht voor duurzaam en bewust ondernemen
Inzicht in de vitaliteit en doelen bepalen We hebben op dit moment onvoldoende inzicht in hoe de sector ervoor staat. Met uitzondering van een verkenningsopdracht uit 2019 naar de campings in Warmond hebben we onvoldoende beeld van de vitaliteit van de verblijfsrecreatie sector op dit moment en welke kansen en opgaven er liggen. Dat beeld moeten we allereerst krijgen op totaal-, gemeente- en bedrijfsniveau, zodat we op basis daarvan concrete doelen kunnen bepalen. Uitgangspunten daarbij zijn dat we de bedrijven die achterblijven willen revitaliseren. En de bedrijven die voorlopen vitaal blijven.
Aanpak permanente bewoning In het verlengde van bovengenoemd punt zetten we ons beleid tegen permanente bewoning voort. Daarbij realiseren wij ons dat handhaving enkel zinvol is in combinatie met de reikende hand, omdat de achterliggende problematiek aangepakt dient te worden. Daarnaast kan op basis van de APV’s worden gehandhaafd als er misbruik gemaakt wordt van de mogelijkheid tot overnachten (dan wel voor anker liggen) op openbare plaatsen en openbaar water. Het is niet de bedoeling dat het verbod economische en recreatieve activiteiten onmogelijk maakt.
Integraal werken Verblijfsrecreatie bedrijven krijgen steeds vaker te maken met mensen die tijdelijk huisvesting zoeken die ze elders lastig kunnen krijgen. De druk op de woningmarkt leidt tot vraag naar (permanente) huisvesting op vakantieparken. Dit gaat ten koste van de toeristische beddencapaciteit en aantrekkingskracht. En de scheidslijn tussen recreatie en semi-permanent wonen wordt hierdoor dun. In lijn met het provinciale beleid vinden wij het belangrijk dat verblijfsrecreatie bedrijven gebruikt worden waarvoor ze bedoeld zijn: recreëren.
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
23
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
Zicht op particuliere verhuur Mede door de opkomst van platforms zoals Air BNB worden woningen vaker voor toeristische verhuur ingezet dan eerder. Dit kan leiden tot verschraling van het woningaanbod voor bewoners, wat het moeilijker maakt om een woning te vinden én wat de leefbaarheid van een wijk kan aantasten. Daarnaast zorgt deze verhuur voor concurrentie met het bestaande verblijfsrecreatie aanbod, waardoor ondernemers mogelijk moeite krijgen om hun bedrijf vitaal te houden. Ook kan veiligheid een reden zijn om toeristische particuliere verhuur te reguleren. Op andere plekken kan deze vorm van verhuur een welkome aanvulling zijn op het reguliere aanbod. Particuliere verhuur is in opkomst, ook in Hillegom, Lisse en Teylingen. Er is echter weinig zicht op de omvang en effecten. Per 1 januari 2021 is de wet ‘toeristische verhuur’ ingegaan. Met het invoeren van de registratieplicht willen we grip krijgen op de mate waarin particuliere toeristische verhuur in de reguliere woonvoorraad voorkomt. De incidentele particuliere verhuur wordt met de registratieplicht niet ontmoedigd. Als uit de registratieplicht blijkt dat woningen permanent onttrokken worden aan de reguliere woningvoorraad zal daartoe een integrale aanpak worden ontwikkeld.
Uit de gesprekken blijkt dat zowel de gebiedsmarketing als toeristische informatievoorziening op dit moment nog onvoldoende op orde is. Het aanbod wordt onvoldoende gezamenlijk geprofileerd en uniformiteit in uitstraling, beeldmateriaal en informatievoorziening ontbreekt. Wat vinden wij belangrijk: ▪ Een heldere en herkenbare profilering ▪ Gebiedsmarketing samenvoegen ▪ De informatievoorziening verbeteren (online en offline) De uitwerking en uitvoering van dit speerpunt moet niet bij de gemeenten komen te liggen. Wij zijn geen regiomarketingorganisatie. Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek en de lokale marketingorganisaties zijn hiervoor wat ons betreft aan zet. We roepen ze op om op basis van onderstaande opgaven en de suggesties uit het uitvoeringsprogramma (zie hoofdstuk 6) een actieplan uit te werken en aanvraag bij ons in te dienen. Een heldere en herkenbare profilering Met een onderscheidend, geloofwaardig en aantrekkelijk toeristisch profiel kunnen we beter zichtbaar maken waar we voor staan als gebied. Het profiel moet door Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek samen met haar partners worden uitgewerkt. Het ‘merk’ Duin- en Bollenstreek is daarbij de eerste kennismaking met ons gebied. In diepere lagen van de ‘tourist journey’ is het belangrijk dat we laten zien waar Hillegom, Lisse en Teylingen voor staan en waarmee we ons onderscheiden.
Als we dat scherp hebben kunnen we onze partners ook beter toerusten om een eenduidig beeld van ons gebied te laten zien.
Aandacht voor duurzaam en bewust ondernemen Tot slot zetten we naast op een kwalitatief hoogwaardige en toekomstbestendige verblijfsrecreatie sector ook in op duurzaam en bewust ondernemen. We willen ondernemers stimuleren om te verduurzamen, om samen de vrijetijdsvoetafdruk te verlagen
Gebiedsmarketing en gastheerschap professionaliseren In het verlengde van bovengenoemd punt ligt er een opgave om de gebiedsmarketing en het lokaal gastheerschap verder te professionaliseren. Er zijn al veel partijen bezig met het opzetten en uitvoeren van marketingactiviteiten, maar dat is veelal versplinterd en er worden verschillende beelden van onze regio gecommuniceerd.
Wat is het verhaal van de Duin- en Bollenstreek en Hillegom, Lisse en Teylingen? Wat zijn onze iconen waar we onze verhalen aan kunnen ophangen? Voor welke doelgroepen zijn we aantrekkelijk? Met welke verhalen kunnen we die doelgroepen het beste bereiken?
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
24
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
Een goede samenwerking tussen de regionale en lokale marketingorganisaties is hierbij essentieel. Middels Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek is daarmee een start gemaakt.
Bij de uitwerking en uitvoering van dit speerpunt zien we eveneens een belangrijke rol voor Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek en de lokale marketingorganisaties.
De informatievoorziening verbeteren (online en offline) De informatievoorziening over en in het gebied kan worden verbeterd. Daarbij is het o.a. belangrijk dat al het aanbod in onze gemeenten goed wordt uitgelicht en er naar elkaar wordt doorverwezen. Duidelijke bebording, (digitale) bewegwijzering, een actuele website en informatiemateriaal, zoals een toeristische gids, plattegrond van het gebied, (thematische) routekaarten en inspiratieboekjes kunnen daarbij helpen. Dit betekent dat voldoende middelen, zowel financieel en in tijd, moeten worden vrijgemaakt om hiermee aan de slag te gaan. En deze taken moeten ergens worden belegd. Met onze partners, zoals Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek, de ondernemers en lokale marketingorganisaties, gaan we verkennen wie hierin welke rol kan oppakken.
Elkaar leren kennen Bezoekers laten zich graag inspireren door tips van ondernemers en bewoners. Goed op de hoogte zijn van elkaars bestaan is daarvoor belangrijk. Er ligt nog een opgave om elkaar beter te leren kennen, binnen Hillegom, Lisse en Teylingen en daarbuiten. Het ene bedrijf heeft de ander wellicht harder nodig dan andersom. Zo zorgen de zee, kust en duinen ervoor dat veel hotels in Noordwijk standaard jaarlijks volstromen. Het achterland is daar waarschijnlijk geen grote factor in. En de noodzaak tot samenwerken voor die bedrijven lijkt wellicht minder groot, maar ook (een deel van) die gasten trekken naar Hillegom, Lisse en Teylingen om te fietsen en wandelen en een terrasje te pakken aan het water. En de gasten die overnachten in Hillegom, Lisse en Teylingen gaan een dag naar de kust of stad. Daarom is het belangrijk dat de verblijfsaccommodaties in Noordwijk, Leiden enzovoort ook op de hoogte zijn van het aanbod (niet alleen qua toerisme en recreatie, maar ook m.b.t. kunst en cultuurhistorie) in HLT, zodat ze hun gasten daarop kunnen wijzen en andersom. En dat routes en verhaallijnen aan elkaar zijn verknoopt (bv. rondom ‘kuren’ ook productontwikkeling stimuleren in HLT), zodat het één aantrekkelijke bestemming wordt. We gaan samenwerking stimuleren.
Toerisme en recreatie is een samengesteld product waarbij per definitie de som meer is dan de delen. Een toerist blijft niet bij de accommodatie hangen, maar trekt erop uit. Daarbij laat hij zich niet beperken door grenzen en voor het juiste aanbod zijn afstanden overbrugbaar. Dat betekent dat niet al het aanbod in HLT aanwezig hoeft te zijn, maar er wel sprake moet zijn van samenhang, zodat een totaalproduct ontstaat en we van elkaar kunnen profiteren.
Het realiseren van goede verbindingen Het totaalplaatje van goed aanbod, mooie beleving en interessant verhaal moet kloppen. Ondernemers en overheden moeten samenwerken om dit verhaal met elkaar sluitend te krijgen. De verschillende parels moeten als het ware aan elkaar worden geregen, zodat de bezoeker wordt gestimuleerd om langer te blijven of terug te komen om de andere parels te ontdekken. Dat kan fysiek met behulp van aantrekkelijke routeverbindingen (bijvoorbeeld de aanleg van thematische routes en het verbeteren van de verbindingen tussen ondernemers en gebieden), maar ook digitaal door goede informatievoorziening. Hierbij kan
Waar gaan we aan werken: ▪ Elkaar leren kennen ▪ Het realiseren van goede verbindingen ▪ Afstemming omliggende gemeenten ▪ Kennisontwikkeling om innovatie te stimuleren
BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD
25
VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN
worden aangehaakt bij de verbindingen zoals die worden geschetst in de placemat Strategische Agenda Duin- en Bollenstreek. Voorbeelden van interessante potentiegebieden waarin koppelkansen liggen, zijn Noordwijk met de kuuroord-status en de Keukenhof.
▪
Afstemming omliggende gemeenten Een aantal ondernemers die te maken hebben met zowel de gemeente Teylingen als Kaag en Braassem geven aan het complex te vinden om ideeën uit te voeren en te ontwikkelen. Zij zien de vraag vanuit de markt en hebben ruimte, maar uitdagingen omtrent bestemmingsplannen en mobiliteit / infrastructuur beperken de ontwikkelmogelijkheden. Goede afstemming tussen de gemeenten is belangrijk, zodat ondernemers de mogelijkheden krijgen om te ontwikkelen, als dit past binnen de gestelde kaders (zie hoofdstuk 4).
▪
▪
Goede borging: de uitgangspunten die in deze visie zijn benoemd moeten ook worden geborgd in het brede gemeentelijke beleid en de omgevingsvisies. Bestaande trajecten borgen: we beginnen niet opnieuw. Bestaande trajecten kunnen waar gewenst worden gecontinueerd. Voldoende middelen: de ambities kunnen we alleen realiseren als we voldoende tijd en geld ter beschikking hebben. Voor de financiën kunnen we niet alleen leunen op de sector, maar zijn we ook zelf aan zet, want een paar honderd euro per jaar is voor een deel van onze ondernemers al een behoorlijke uitgave. Daarnaast kijken we ook nadrukkelijk naar andere cofinancieringsmogelijkheden.
Kennisontwikkeling om innovatie te stimuleren Door het in kaart brengen van de kennisbehoefte, kunnen (bestaande) kennisprogramma’s worden ingezet. Hierbij kan worden gedacht aan workshops over doelgroepen (o.b.v. de Leefstijlvinder), marketing, professionalisering en gastheerschap.
Om de ambities en speerpunten te realiseren zijn er een aantal randvoorwaarden voor succes: ▪