1. Evaluatie Duurzaamheidslening.pdf

EVALUATIE DUURZAAMHEIDSLENING GEMEENTE HILLEGOM

2024

Voorwoord Voor u ligt de evaluatie van de Duurzaamheidslening. Sinds de introductie van de gemeentelijke duurzaamheidslening (2016) is er veel veranderd op het gebied van duurzaamheid en financieel instrumentarium. De duurzaamheidslening is sinds de start een zeer succesvol instrument gebleken om inwoners een impuls te geven om verduurzamingsmaatregelen te treffen. Door de sterk opgelopen energieprijzen is de wens om te verduurzamen alleen maar toegenomen. Echter, door de toename van het aantal aanvragen is het bedrag dat aan nieuwe leningen wordt verstrekt veelal hoger dan het bedrag dat binnenkomt door aflossingen op de reeds verstrekte leningen.

1. Gemeentelijke Duurzaamheidslening 1.1. Inleiding De gemeente heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Om dit te realiseren zetten wij onder andere in op het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Een aanzienlijk deel van de CO2-uitstoot is immers toe te schrijven aan de gebouwde omgeving. Woningen gebruiken bijna een derde van de energie in de gebouwde omgeving. Het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad is derhalve een groot potentieel voor energiebesparing. De investeringen die met de energietransitie in woningen gemoeid zijn, hebben niet alleen toekomstige waarde maar ook momentele waarde voor particulieren (o.a. structurele woonlastenverlichting en verbetering wooncomfort). Particulieren hebben echter niet altijd direct geld voor handen voor duurzaamheidsinvesteringen aan de woning. Om inwoners te stimuleren bij het verduurzamen van de woning, verstrekt de gemeente Hillegom sinds 2016 duurzaamheidsleningen via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn). Hiervoor is door de raad inmiddels een bedrag van in totaal €1.000.000 beschikbaar gesteld. Bij de start van de duurzaamheidslening in 2016 heeft de gemeenteraad van Hillegom €500.000 beschikbaar gesteld. In 2022 heeft de gemeenteraad opnieuw €500.000 ter beschikking gesteld. 1.2.

Huidige voorwaarden: De gemeente is bevoegd om zelf het plafond van de regeling te bepalen, alsmede het toepassingsbereik en de maatregelenlijst in de verordening. Vooruitlopend op de evaluatie, heeft de raad onlangs de verordening van de Duurzaamheidslening herzien. De Duurzaamheidslening kent in Hillegom op dit moment de volgende voorwaarden: - De Duurzaamheidslening kent als doelgroep de particuliere huiseigenaren; - De Duurzaamheidslening is van toepassing op de bestaande woningvoorraad in Hillegom; - Particulieren kunnen minimaal €2.500 lenen en maximaal €15.000,-; - De looptijd van de lening is 10 jaar voor maatregelen tot €7.500 en 15 jaar voor hogere bedragen; - De rente wordt vastgesteld op de datum van binnenkomst van de aanvraag bij het SVn. Op dit moment bedraagt de rente 1,7%; - De lening kan enkel worden ingezet voor het treffen van in de verordening genoemde maatregelen (zie onder 1.3); - De lening wordt consumptief verstrekt; - De lening wordt verstrekt via een bouwkrediet. 1.3. Maatregelen Er is een vastgestelde lijst van maatregelen die met de Duurzaamheidslening gefinancierd kunnen worden1.

De maatregelen die op moment van schrijven onder de duurzaamheidslening vallen zijn2: - Gevelisolatie met minimale warmteweerstand (R-waarde) van 3,5 m2 K/W - Dakisolatie met minimale warmteweerstand (R-waarde) van 3,5 m2 K/W - Vloerisolatie met minimale warmteweerstand (R-waarde) van 3,5 m2K/W - Isolatieglas (HR ++ of HR +++) - Vervangen kozijnen (hout, kunststof en aluminium indien maximale U-waarde van 2,4 W/m2K) - Groene daken - (Hybride) Warmtepomp - Zonnepanelen - Zonneboiler - HRe-ketel of microwarmte-krachtkoppeling (micro-wkk) met een minimaal vermogen van 0,8 kWe en maximaal 5kWe - Warmte-terugwinsysteem (WTW-installatie) Lage temperatuurafgiftesystemen (LTV) met maximale aanvoertemperatuur van 45-55 ◦C

1 Volg art. 6 lid 1 onder a t/m l Verordening Duurzaamheidslening Hillegom 2022 2 Aanvrager kan lening aanvragen voor het treffen van meerdere in de verordening genoemde maatregelen.

1.4. Afhandelprocedure De duurzaamheidslening kan worden aangevraagd via de website van de gemeente Hillegom. De aanvraag voor een lening wordt eerst inhoudelijk getoetst door de gemeente op basis van de verordening. Daarna verstuurt de aanvrager zelf de aanvraag met toewijzing van de gemeente naar het SVn. Het SVn voert een financiële toets uit. Alleen op basis van een positief kredietadvies van het SVn wordt de duurzaamheidslening daadwerkelijk verleend. Na een positief kredietadvies, verstuurt het SVn een offerte naar de aanvrager. Op dat moment beslist de aanvrager definitief over het aangaan van de lening. De aangevraagde energiebesparende maatregel mag dus niet zijn uitgevoerd voordat een duurzaamheidslening is aangevraagd en gehonoreerd. 2. Evaluatie 2.1. Publiciteit Sinds de start van de lening is er op diverse momenten aandacht geweest voor de regeling. Zo is op de gemeentelijke webpagina en tijdens diverse (informatie)bijeenkomsten over energiebesparing en duurzame energie aandacht geweest voor de regeling. Op de gemeentelijke website zal tevens expliciete informatie te vinden zijn over het in te zetten financiële instrumentarium bij het verduurzamen van de eigen woning. 2.2. Resultaten In totaal zijn er sinds de start van de duurzaamheidslening 174 leningen verstrekt. Hieronder treft u een overzicht.

Tabel 1 Overzicht verstrekte leningen vanaf start in 2016 (peildatum 1 juni 2024)

Jaartal

Gemiddeld leenbedrag

2016

Aantal Totaal verstrekte bedrag leningen aan leningen 49 € 205.823

2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024

13 6 17 31 16 39 59 13

€ 66.509 € 35.109 € 100.209 € 191.077 € 99.938 € 260.383 € 480.248 € 140.740

€ 5.116,08 € 5.851,50 € 5.894,65 € 6.163,77 € 6.246,13 € 6.676,49 € 8.139,80 € 10.862,15

€ 4.200,47

2.3. Energiewinst Er is bij de start van de lening geen concreet (tussen)doel gesteld t.a.v. het aantal woningen dat per jaar dient te worden verduurzaamd alsmede de gewenste maatregelen. Er is dan ook geen conclusie te trekken ten aanzien van het aantal verduurzaamde woningen in relatie tot het budget. Uit de bij ons bekende gegevens kunnen we opmaken dat veruit het grootste deel van de aanvragen ziet op de aanschaf van zonnepanelen, gevolgd door dubbelglas en isolatiemaatregelen aan dak, gevel en vloer. Het is echter lastig om, de middels de duurzaamheidslening, gerealiseerde vermogen aan zonne-energie en energiebesparing te berekenen. Inwoners zijn immers niet verplicht dit met de gemeente te delen. Daarnaast is gerealiseerde energiebesparing ook nog eens afhankelijk van het bouwjaar van het gebouw, vloer- en geveloppervlak, jaartemperaturen etc. Het vergaren van dergelijke informatie is zeer tijdrovend.

2.4. Werkgelegenheid Gebleken is dat lokale en/ of regionale bedrijven worden ingeschakeld bij de uitvoering van de verduurzaming van de woning. Het uitvoeren van de verduurzamingsmaatregelen heeft direct effect op de regionale en lokale economie en werkgelegenheid. 2.5. Afhandelprocedure De doorlooptijd (tussen de datum van aanvraag bij het SVn en de datum van de opening van het bouwdeposito) verandert wekelijks en is sterk afhankelijk van de werkvoorraad van het SVn. Op het moment dat de offerte van SVn ondertekend is ontvangen en in het dossier staat, opent SVn binnen zeven werkdagen een bouwdepot. 2.6. Doelgroep huishoudens We willen graag inzicht krijgen bij welke doelgroep de leningen terecht komen op basis van inkomen en vermogen. In verband met de AVG-wetgeving is dit echter niet mogelijk. Wel is het mogelijk om via postcodes te achterhalen wat de WOZ-waarde is van de woningen van de particulieren. Echter, de WOZ-waarde biedt geen volledige indicatie of dit daadwerkelijk het geval is. Daarom gaat het SVn vanaf dit jaar de situatie monitoren. Tegen het einde van het jaar zal er, binnen de kaders van de AVG, gerichtere informatie beschikbaar komen. Daarnaast zien we de afgelopen jaren dat de financiële instrumenten rondom duurzaamheid toenemen in aantal.

Inmiddels is er landelijk een breed palet aan aantrekkelijke en toegankelijke financieringsmogelijkheden voor particuliere woningeigenaren. Het Nationaal Warmtefonds (NWF) biedt verantwoorde financiering voor het verduurzamen van woningen. Voor huishoudens met een inkomen onder een bepaalde drempelwaarde is er op 1 november 2022 een lening met 0% rente geïntroduceerd. Het risico van gemeentelijke duurzaamheidsleningen is dat particulieren die via het Warmtefonds 0% rente kunnen krijgen, deze kans mislopen. Daarom is het van belang om de gemeentelijke leningen te blijven evalueren. Door dit te doen, kunnen we ervoor zorgen dat de juiste doelgroep optimaal profiteert van de beschikbare financieringsmogelijkheden voor duurzaamheid. 3. Financiën in beeld 3.1. Revolverend fonds: Voor het verstrekken van duurzaamheidsleningen aan particulieren in Hillegom is met een totaal van inmiddels €1.000.000 aan gemeentelijke middelen een revolverend duurzaamheidsfonds gevormd. De gelden die de gemeente verstrekt aan SVn (beheerder revolverend fonds) komen pas terug zodra we met de duurzaamheidslening stoppen. Tabel 2 geeft de huidige stand van zaken van het revolverend fonds weer.

Tabel 2 weergave stand van zaken revolverend fonds (peildatum 1 juni2024)

Aantal verstrekte leningen Totaal storting gemeente Verstrekte leningen Vergoeding aan SVn Ontvangen aflossingen Ontvangen rente Vergoeding creditrente depot

243 €1.000.000 € -1.580.036,00 € -16.423,55 € 605.082,84 € 22.322,64 € -1.543,16

Annulering ontvangen aflossing termijn en rente Saldo

€ -5.798,44 € 22.946,89

Op moment van schrijven zit er € 22.946,89 in het fonds. De gemeente heeft daarentegen nog aanvragen in behandeling die nog op goedkeuring wachten van het SVn. Deze aanvragen zijn niet meegenomen in bovenstaande tabel. 3.2. Financiële risico’s SVn verstrekt leningen voor rekening en risico van de deelnemer, in dit geval de gemeente. Doordat de leningen niet gegarandeerd zijn, bestaat er altijd een risico dat leningen niet afgelost (kunnen) worden. Het risico hiervoor ligt bij de gemeente. Middels de financiële toets door het SVn wordt dit risico beperkt tot een minimum. SVn geeft echter aan dat sinds de start van de duurzaamheidslening landelijk bij ca. 0.03% van de leningen een betalingsprobleem bestond. SVn benadrukt dat deze achterstanden tot nu toe altijd zijn ingelopen. Verder is het van belang te beseffen dat de gestorte middelen welke reeds verstrekt zijn als lening vast staan voor minstens 10 tot 15 jaar vast. Binnen deze periode kan het gestorte geld dus niet aangewend worden voor andere bestemmingen. Ook wanneer de gemeente besluit te stoppen met het verstrekken van duurzaamheidsleningen dient er nog rekening te worden gehouden met lopende kredieten. Het is van belang de continuïteit van het fonds te waarborgen. Sinds de energiecrisis zien wij evenwel een stijging van het aantal aanvragen voor een duurzaamheidslening.

Daarom is in 2022 en additionele €500.000 beschikbaar gesteld. In totaal zit er nu 1.000.000 euro aan gemeentelijke middelen in het fonds. Echter, is het plafond van de regeling inmiddels weer bijna bereikt. Om de continuïteit van de regeling te kunnen waarborgen is bijstorting noodzakelijk. 3.3. Andere gunstige financiële instrumenten: Op verschillende niveaus zijn er andere gunstige financieringsmogelijkheden (subsidies, fondsen en leningen) beschikbaar voor woningeigenaren om te verduurzamen. In bijlage 1 treft u een nietlimitatieve opsomming van deze reeds bestaande regelingen. 4. Aanbevelingen De gemeente heeft gunstige ervaringen opgedaan met het verstrekken van duurzaamheidsleningen aan particulieren. Echter, sinds de start van de lening is er veel veranderd op het gebied van duurzaamheid en zijn er diverse gunstige financiële instrumenten bijgekomen. Hieronder een overzicht van de aanbevelingen die volgen uit voorliggende evaluatie: 4.1. Budget De duurzaamheidslening is sinds het 2016 een populaire regeling gebleken. Door de gestegen energieprijzen en de gemeentelijke ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn is de noodzaak om te verduurzamen groter geworden. Er bestaat dan ook een kans dat de regeling in populariteit zal stijgen.

Door de toename van het aantal aanvragen is het bedrag dat aan nieuwe leningen wordt verstrekt veelal hoger dan het bedrag dat binnenkomt door aflossingen op de reeds verstrekte leningen. Om deze reden is in december 2022 het budget in het duurzaamheidsfonds door de gemeenteraad van Hillegom verhoogd. Om de continuïteit van de regeling te waarborgen, is het belangrijk dat het bestedingspatroon nauwlettend in de gaten gehouden wordt. 4.2. Financiële regelingen Er wordt voorgesteld om een bedrag van €500.000,- beschikbaar te stellen als aanvullend budget voor het toewijzen van duurzaamheidsleningen aan particuliere woningeigenaren om de continuïteit van de regeling te waarborgen. Het bedrag wordt onderbouwd door de cijfers in par. 2.2. en 3 van de evaluatie. Hieruit blijkt dat het aantal aanvragen en het gemiddelde bedrag per aanvraag een stijgende lijn kent. De afgelopen jaren zien wij dat de financiële instrumenten rondom duurzaamheid toenemen in aantal. Inmiddels is er landelijk een breed palet aan aantrekkelijke en toegankelijke financieringsmogelijkheden voor particuliere woningeigenaren, zoals de energiebespaarlening van het Warmtefonds. Daarom wordt

aanbevolen om het belang om de gemeentelijke leningen te blijven evalueren en wellicht (op termijn) over te stappen op de beschikbare landelijke instrumenten. 4.3. Evaluatie Omwille van de continuïteit wordt aanbevolen om de duurzaamheidslening jaarlijks te evalueren. We bieden zo structuur in een subsidie en leningenbos dat snel verandert. Daarnaast biedt dit mogelijkheden om eventuele voortschrijdende technieken en eventuele (landelijke) wetswijzigingen en regelingen te implementeren in de regeling. Ook houden wij zo een betere grip op het tempo en het bestedingspatroon van de regeling. 5. Conclusie Om de doelstellingen en ambities in Hillegom te behalen zijn de aankomende jaren nog aanvullende inspanningen nodig. De energiecrisis heeft ons bovendien geleerd dat energielasten in een korte periode fors kunnen stijgen. Het treffen van duurzaamheidsmaatregelen zorgt niet alleen voor het verminderen van CO2-uitstoot, maar ook voor lagere lasten. Het extra bedrag van €500.000,- als aanvullend budget voor het toewijzen van duurzaamheidsleningen aan particuliere woningeigenaren zal hieraan bijdragen.

Bijlage 1 Financiële instrumentarium particulieren Op het gebied van duurzaamheid zijn er verschillende subsidieregelingen, fondsen en leningen beschikbaar voor particulieren om te verduurzamen. Te denken valt aan: Leningen Commerciële partijen: [bron: https://duurzaamwonen.nl/financiering/] Er zijn diverse commerciële aanbieders die regelingen aanbieden voor duurzame- en energieneutrale woningen. Zo krijg je bij een aantal banken in Nederland rentekorting als je een duurzaam huis koopt of kan er juist een hogere hypotheek worden afgesloten als de koper energiebesparende maatregelen treft. Lenen via de gemeente: Het SVn biedt leningen aan om je huis te verduurzamen. De gemeente Hillegom stimuleert het nemen van duurzame maatregelen en biedt daarom deze duurzaamheidslening, onder het beheer van het SVn, aan. Het Nationaal Warmtefonds: De Energiebespaarlening: De Energiebespaarlening is er voor woningeigenaren en VvE’s en wordt aangeboden door het Nationaal Warmtefonds. Het Warmtefonds is een initiatief van de Rijksoverheid. Kredietverstrekkers zoals banken nemen deel in de financiering van het fonds. Particuliere woningeigenaren kunnen met de Energiebespaarlening een lening met gunstige voorwaarden (zoals geen afsluitkosten, aantrekkelijk rente en boetevrij aflossen) afsluiten voor het treffen van energiebesparende voorzieningen.

De aflossing rente en aflossing lening stromen terug in dit fonds, zodat nieuwe Energiebespaarlening kunnen worden verstrekt. In totaal is er €1,1 miljard beschikbaar gesteld, waarvan het Rijk €190 miljoen bijdraagt. Kenmerken van de lening: - Aanvrager dient eigenaar en bewoner te zijn van de te verduurzamen woning; - De lening geldt voor bedragen van €1.000 tot € 27.000 (bij een ZEP 3maximaal €50.000 en bij een NOM4 maximaal €65.000). - Je kunt de Energiebespaarlening enkel voor genoemde maatregelen aanwenden uitgevoerd door een aannemer of in installateur. - Looptijd van 7, 10, 15 of 20 jaar - Rente staat vast gedurende looptijd en is op dit moment 5bij een looptijd van 7 jaar 3.75 %, bij een looptijd van 10 jaar 3.8%, bij een looptijd van 15 jaar 4.15% en bij een looptijd van 20 jaar 4.2%; - Rente van 0% voor eigenaar-bewoners met verzamelinkomen minder dan €60.000 - Boetevrij aflossen mogelijk. - Geen bovengrens leeftijd: aanvragen ook mogelijk voor 75+’ers Hieronder een weergave van de toegekende aanvragen bij het Warmtefonds voor de gemeente Hillegom. Tabel 5 Verstrekte energiebespaarleningen aan particuliere huishoudens in Hillegom (peildatum: 31-5-2024)

Periode 2020 2021 2022 2023 2024 (t/m 31 mei)

Aantal verstrekte leningen 18 10 10 17 16

Leningen in €’s 211.000 143.000 160.000 207.000 208.000

Energiebespaarlening voor particulieren met een smalle beurs: Huishoudens met een verzamelinkomen van maximaal €48.625,- kunnen dankzij een subsidie van het Rijk vanaf 1 november 2022 de Energiebespaarlening van het Warmtefonds verkrijgen tegen 0% rente. Onlangs is deze regeling zelfs verbreed naar inkomens tot €60.0000,-. Gedurende de looptijd betaalt particulier maandelijks een aflossing van de lening, maar geen rente. Met het aanbieden van deze lening wordt gepoogd een drempel om te

3

Een Zeer Energiezuinig Pakket is een combinatie van maatregelen om je woning energiezuiniger te maken. De maatregelen stellen hogere eisen aan onder andere isolatiewaarden en passen goed bij het Nul op de Meter-concept. 4 Een Nul op de Meter-woning wekt evenveel energie op als je nodig hebt voor je woning: het saldo energieverbruik is nul. 5 Peildatum: 2 februari 2024

verduurzamen voor inwoners met een smalle beurs weg te nemen. Deze regeling blijft in ieder geval voor 2 jaar van kracht. Energiebespaarlening met combinatielening: Naast de 0%-lening heeft het Warmtefonds nu ook een Energiebespaarlening met combinatielening in het leven geroepen voor mensen die geen of onvoldoende leencapaciteit hebben om een reguliere Energiebespaarlening af te sluiten. Deze regeling kent aangepaste voorwaarden. Zo kan er minimaal €1.000 en maximaal €5.000 worden geleend. Voor deze lening betaal je geen rente en aflossing voor de eerste 5 jaar. De aflossing wordt de eerste 5 jaar namelijk niet vanuit de eigen bankrekening geïnd, maar volgt uit de combinatielening (welke in een bouwdepot wordt gestort). Vijf jaar na de start volgt een hertoetsing. Indien het inkomen dan voldoende is dient men zelf het restant van het eerste deel van de lening af te lossen, waarbij de rente 0% blijft. Indien uit de krediettoets volgt dat de leencapaciteit alsnog onvoldoende is, blijft de aflossing van het restant van het eerste deel geschieden uit de combinatielening. Duurzame Monumenten-Lening: Dit betreft een lening, tegen een lage rente, welke bedoeld is om eigenaren en VvE’s van rijksmonument te ondersteunen bij het verduurzamen van het pand. De hoogte van de lening is afhankelijk van de investeringen in energiebesparende maatregelen.

Bij particulieren gaat het om een minimumbedrag van €2.500,- en maximaal €100.000. De betrokken aannemer en/of installateur kruist deze aan op basis van de maatregelenlijst op de Verklaring Energiebesparing Rijksmonument. Deze Verklaring Energiebesparing Rijksmonument bepaalt de grondslag (maximale hoogte) van de lening. Bij het verstrekken van deze lening wordt een zekerheidsrecht gevestigd. Subsidies: ISDE-regeling (Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing): Woningeigenaren en zakelijke gebruikers kunnen subsidie krijgen voor het nemen van energiebesparende en duurzame maatregelen in hun bestaande woning of bedrijfspand. Het gaat om een beperkte regeling van het ministerie van EZ.

Voor particulieren kan een subsidie onder voorwaarde worden aangevraagd voor de volgende maatregelen: - Isolatie(maatregelen), wel te noemen: o Gevel- of spouwmuurisolatie o Bodem of vloerisolatie o Dakisolatie of zolder- of vlieringvloerisolatie o Glasisolatie, kozijnen en deuren - Aansluiting op een warmtenet - Elektrische kookvoorziening - Warmtepomp - Zonneboiler Subsidie Groenblauw Buurtidee Rijnland: Het Hoogheemraadschap van Rijnland gaat met de tijdelijke subsidieregeling ‘Groenblauw Buurtidee’ initiatieven ondersteunen van inwoners, scholen, belangengroepen en bedrijven die de leefomgeving willen verbeteren door klimaat adaptieve maatregelen te treffen of initiatieven hebben/ opzetten om het waterbewustzijn te bevorderen. Gemeentelijke subsidies Specifieke Uitkering (SpUk) Lokale Aanpak Isolatie: Met de Specifieke Uitkering (SpUk) Lokale Aanpak Isolatie zetten gemeenten een eigen isolatieprogramma op voor slecht geïsoleerde woningen van eigenaren die moeite hebben hun woning te verduurzamen. Per gemeente verschilt het hoe deze uitkeringen worden ingezet. Voor Hillegom betekent dit dat huiseigenaren met een slecht geïsoleerd huis (energielabel D, E, F of G) én een WOZ-waarde onder € 429.300 op 1 januari 2022. Zij krijgen tot € 1.500 extra subsidie van de gemeente om hun huis te isoleren bovenop de landelijke ISDE-subsidie.

Overig: Laag btw-tarief voor isolatiewerkzaamheden: Indien een woning geïsoleerd wordt met als doel de woning energiezuiniger te maken, vallen de arbeidskosten voor het aanbrengen van het isolatiemateriaal aan vloeren, muren en daken bij woningen ouder dan 2 jaar onder het 9% tarief. De materialen vallen wel onder het 21% tarief. Zonnepanelen:

Voorheen kon de btw op zonnepanelen worden teruggevraagd bij de Belastingdienst. Sinds 1 januari 2023 is de btw op zonnepanelen voor particulieren afgeschaft.