RV Vaststelling Verordening Handhaving Verplichtingen Participatiewet 2026 en Wijzigingsverordening Verordening Afstemming en Handhaving Participatiewet 2017

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp:

Wordt behandeld door:

29 januari 2026 Vaststelling Verordening Handhaving Verplichtingen Participatiewet 2026 en Wijzigingsverordening Verordening Afstemming en Handhaving Participatiewet 2017 Pepijn Baneke

Voorstel 1. De Verordening Handhaving Verplichtingen Participatiewet Heumen 2026 vast te stellen; 2. De Wijzigingsverordening Verordening Afstemming en Handhaving Participatiewet 2017 vast te stellen. Inleiding De huidige Participatiewet is volgens de wetgever uit balans en wordt door complexiteit, strenge handhaving en beperkte ondersteuning soms als te hard ervaren, de wet sluit hiermee onvoldoende aan op de individuele situatie van inwoners die met de wet te maken hebben. Daarom is vanaf januari 2026 de Participatiewet in Balans in werking getreden. In deze wetswijziging staan vereenvoudiging, vertrouwen en de menselijke maat centraal. De wijziging bestaat uit drie sporen, elk spoor bevat meerdere maatregelen. Op 14 oktober 2025 is de definitieve fasering binnen de Participatiewet in Balans door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) gecommuniceerd. De eerste wijzigingen zijn per 1 januari 2026 ingegaan (bijlage 1). Naast de te implementeren nieuwe maatregelen, geeft de Participatiewet in Balans onze gemeente aanleiding om onze huidige Verordening Afstemming Handhaving Participatiewet 2017 opnieuw onder de loep te nemen. Deze stamt uit 2017 en is, met het oog op de wetswijzigingen, gedateerd.

Daarnaast gebiedt de huidige Verordening Afstemming Handhaving Participatiewet 2017 belanghebbenden om maandelijks een Rechtmatigheidsonderzoeksformulier in te leveren. Dit sluit niet aan bij het streven naar vereenvoudiging en vertrouwen. De huidige Verordening Afstemming en Handhaving Participatiewet 2017 is gericht op doelmatigheid en is van toepassing wanneer het college voornemens is te sanctioneren. Door een aparte Verordening Handhaving Verplichtingen Participatiewet 2026 (bijlage 2), creëren wij meer ruimte binnen onze gemeente om maatwerk aan onze inwoner te bieden. Wij beogen een gedragswijziging in de benadering van de klant inzake het nakomen van de verplichtingen. Dit werkt tweeledig: aan de ene kant gaat het college in de basis uit van preventie en vertrouwen, aan de andere kant krijgt de klant de kans om fouten te herstellen en zijn doenvermogen te versterken. Wij behouden het uitgangspunt van de Participatiewet dat misbruik en oneigenlijk gebruik uiteindelijk voorkomen moeten worden. Indien er niet meegewerkt wordt aan de re-integratieverplichtingen, biedt de gewijzigde Verordening Afstemming en Handhaving Participatiewet 2017 (bijlage 4) nog steeds de kaders voor de wijze van sanctioneren. Beoogd effect Door een aparte verordening, die gericht is op de systematiek van klantbejegening, ruimte voor maatwerk en vertrouwen creëren.

Hierdoor worden inwoners ondersteund met een vorm van

Zaak Document

: :

294939 296675

handhaving die gericht is op preventie en vertrouwen, hetgeen in lijn is met de Participatiewet in Balans. Argumenten 1.1. De nieuwe verordening sluit aan bij de landelijke ontwikkelingen De Participatiewet in Balans vraagt om een verschuiving van strikte sanctionering en complexe regels, naar vertrouwen en menselijke maat. De (nieuwe) Verordening Handhaving Verplichtingen Participatiewet 2026 is opgesteld in lijn met de Participatiewet in Balans. De huidige Verordening Afstemming en Handhaving Participatiewet 2017 is gericht op de wijze van sanctioneren wanneer de schendingen van de verplichtingen onomkeerbaar is. Door aparte verordeningen vast te stellen, creëren wij ruimte om te werken op basis van vertrouwen en maatwerk, maar behouden wij de kaders om te allen tijde in te kunnen grijpen in het geval van opzettelijk schenden van de verplichtingen. 1.2 De nieuwe verordening sluit beter aan bij de huidige uitvoeringspraktijk en de Participatiewet in Balans In gemeente Heumen werken wij waar mogelijk al jaren in de geest van de Participatiewet in Balans. Wij bieden maatwerk en er wordt altijd met de inwoner in gesprek gegaan alvorens er wordt overgegaan op sanctionering.

De Verordening Afstemming en Handhaving Participatiewet 2017 is alleen gericht op sanctioneren en betreft alleen de doelmatigheid (schending van de reintegratieplicht, ernstige misdragingen en (tekortschietend besef van verantwoordelijkheid). Er wordt ook niet gesproken over samenwerking met partners. De voorgestelde Verordening Handhaving Verplichtingen Participatiewet 2026 biedt ruimte voor de menselijke maat en het vertrouwen waar de wetgever naartoe wil en past bij de werkwijze van gemeente Heumen. Hierin wordt wanneer er sancties nodig zijn het landelijke Boetebesluit socialezekerheidswetten gevolgd. Er wordt ingezet op proportionaliteit en samenwerking met partners zoals de sociale recherche (het Instituut Bijzonder Onderzoek) en onze afdeling Schuldhulpverlening. 1.3 Het maandelijks indienen van een Rechtmatigheidsformulier is voor de meeste situaties een overbodige administratieve handeling Wijzigingen in inkomen en vermogen worden via het Inlichtingenbureau en Suwinet aan gemeenten gecommuniceerd. Momenteel dienen alle inwoners die een Participatiewetuitkering ontvangen maandelijks een Rechtmatigheidsformulier in. Voor het grootste deel van deze groep verandert er echter niets in het maandelijkse inkomen, waardoor het voor zowel voor de inwoner als voor de gemeente onnodige administratieve last geeft.

Door deze bepaling aan te passen, komt er ruimte om een effectievere werkwijze op te stellen. Veel andere gemeenten stapten reeds op gelijke wijze af van een algemeen maandelijks Rechtmatigheidsformulier. 1.4 De Verordening Handhaving Verplichtingen Participatiewet 2026 heeft oog voor de sociale component van handhaving Naast het opleggen van sancties biedt handhaving ook kansen om situaties recht te zetten, bijvoorbeeld bij vergissingen of onduidelijkheid. Handhaving met oog voor herstel voorkomt 2

onnodige escalatie. Door toezicht kunnen mensen geholpen worden in plaats van vastlopen of in de schulden raken. Door iemand actief te begeleiden (én periodiek te controleren), kan langdurige afhankelijkheid voorkomen worden. Uiteraard zal er, indien er wordt geconstateerd dat er sprake is van opzet of grove schuld waardoor er te veel bijstand wordt betaald, gehandhaafd worden volgens in lijn met het Boetebesluit socialezekerheidswetten. Of volgens de gewijzigde Verordening Afstemming en Handhaving 2017, wanneer de belanghebbende onvoldoende of niet meewerkt aan zijn re-integratie. 2.1 De Verordening Afstemming en Handhaving Participatiewet blijft nodig voor daadwerkelijk sanctioneren bij schending van de verplichtingen op het onderdeel doelmatigheid Door de Verordening Afstemming en Handhaving Participatiewet 2017 te wijzigen op de artikelen 1 en 2, worden de bepalingen rondom (de wijze van) handhaven van de verplichtingen rechtmatigheid verwijderd. Bepalingen rondom de handhaving verplichtingen zijn nu opgenomen in de Verordening Handhaving Verplichtingen Participatiewet 2026. Kanttekeningen 1.1 Werken op basis van vertrouwen vergroot het risico op misbruik Vanaf 2025 breidden wij het aantal uren van onze poortwachter uit. Daarnaast stemde uw raad op 6 november jl. in met een uitbreiding van 1 FTE voor de inzet op heronderzoeken binnen de participatiewet per 2026.

Dit geeft de mogelijkheid om meer periodieke rechtmatigheidsonderzoeken uit te voeren. Financiën De kosten binnen de Participatiewet worden via de reguliere BUIG-middelen gedekt. Communicatie & participatie Communicatie De conceptverordening is op 9 december 2026 in de Burgeradviesraad Heumen besproken. De verordeningen worden met de uitvoering binnen team sociaal gedeeld. De verordeningen wordt tevens gepubliceerd in het gemeenteblad. Daarnaast ontwikkelen wij nieuwe informatieflyers over de veranderde werkwijze omtrent de Rechtmatigheidsformulieren. Deze worden met inwoners die binnen de Participatiewet vallen gedeeld. burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

3

Bijlagen: 1. Participatiewet in Balans tekst per 1 januari 2026 wijzigingen in rood weergeven 2. Concept Verordening Handhaving Verplichtingen Participatiewet 2026 3. Concept Wijzigingsverordening Verordening Afstemming en Handhaving Participatiewet 2017 4. Was-wordt-tabel Verordening Afstemming Participatiewet 2017

4