RV Vaststellen Verordening inwonerparticipatie gemeente Heumen 2026 en Visie op inwonerparticipatie

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

12 maart 2026 Verordening inwonerparticipatie gemeente Heumen 2026 en Visie op inwonerparticipatie Wim Wink

Voorstel 1. De ‘Verordening inwonerparticipatie gemeente Heumen 2026’ vast te stellen; 2. De ‘Visie op inwonerparticipatie’ vast te stellen. Inleiding In verband met de Wet versterking participatie op decentraal niveau moeten gemeenten hun inspraakverordening vervangen door een participatieverordening. Gemeenten hebben hiervoor tot 1 januari 2027 de tijd. De wet wijzigt artikel 150 van de Gemeentewet. Het doel van de wet is om participatie van inwoners en maatschappelijke partijen te bevorderen. Naast het opstellen van de wettelijk verplichte participatieverordening heeft de raad aangegeven ook een bijhorende vertalende ‘Visie op inwonerparticipatie’ op te willen stellen. De afgelopen periode is gewerkt met een raadswerkgroep met een brede afvaardiging vanuit de raad. De portefeuillehouder is ook aangesloten. Samen is er nagedacht op welke manier de verordening en visie konden worden opgesteld zodat het past bij de schaal van Heumen. Verordening Het opstellen van de participatieverordening is een omvangrijk proces, waarbij door de gemeente kan worden gekozen voor diverse mate van inzet, passende bij de gemeente en diens capaciteiten. De “Model Participatieverordening” van de VNG biedt de gemeenten handvatten. Het model schijft voor welke keuzes er per variant te maken zijn en welke werkwijze wordt aanbevolen om te volgen. De ‘Model Participatieverordening’ kent twee varianten.

Deze varianten zijn in te zetten voor zowel grote als kleine gemeenten. Variant 1 biedt een basis waarin wordt uitgewerkt hoe en wanneer inwoners betrokken worden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid. Ook het uitdaagrecht is hierin uitgewerkt. Binnen variant 1 zijn er diverse keuzes opgenomen om zaken meer of minder gedetailleerd uit te werken. Variant 1 voldoet aan de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Variant 2 biedt aanvullende mogelijkheden om ook verdere doelen en uitgangspunten in de verordening op te nemen. Verder gaat het in deze variant niet alleen om het uitdaagrecht, maar om overheidsparticipatie in bredere zin. En wordt in deze variant invulling gegeven aan de mogelijkheden die inwoners en maatschappelijke partijen krijgen om ondersteuning te vragen aan de gemeente bij hun plannen voor de samenleving. Ook kan in variant 2 door de gemeente een experimenteerbepaling opgenomen worden om met enige regelmaat een nieuwe participatievorm toe te passen. Dit is ook bedoeld om nieuwe doelgroepen te bereiken. De nu voorliggende verordening (bijlage 1) is een variant ‘1,5’. De raadswerkgroep heeft enkele zaken uit variant 2 geselecteerd waarvan wordt verwacht dat het bij de omvang en capaciteit van gemeente Heumen past en inwonerparticipatie in onze gemeente nog een stap verder brengt.

In bijlage 3 is na te lezen welke keuzes zijn gemaakt ten opzichte van de Model Participatieverordening (varianten 1 en 2). Zaak Document

: :

279792 1025970

Visienota De gemeente Heumen werkt sinds 2015 vanuit de ‘Visienota versterking burgerparticipatie’. Dit uitgebreide visiedocument behandeld de visie op burgerparticipatie, de diverse vormen van burgerparticipatie en de verdere inzet hiervan bij beleidsontwikkeling. Het document is als basis gebruikt voor de nu voorliggende visie (bijlage 2). Hiervoor is gekozen omdat de visie al op veel punten aansloot op de nieuwe verordening en omdat de inhoud en werkwijze hiervan bekend is bij de ambtelijke organisatie. In de nieuwe visie zijn enkele zaken die nieuw zijn vanuit de verordening verder toegelicht. Specifiek zijn dit de uitbreiding van participatie bij uitvoering en evaluatie van beleid (voorheen alleen bij het voorbereiding van beleid), de experimenteerbepaling en het uitdaagrecht. Beoogd effect Vaststelling van de verordening en visie inwonerparticipatie zodat er heldere verwachtingen worden gecreëerd omtrent de kaders van inwonerparticipatie. We maken duidelijk waar en op welke manier inwoners invloed hebben en we geven ruimte aan initiatieven uit de samenleving. Argumenten 1.1 Wet participatie op decentraal niveau De Wet participatie op decentraal niveau schrijft voor dat alle Nederlandse gemeenten per 1 januari 2027 een participatieverordening moeten hebben vastgesteld.

1.2 Focus op participatie bij voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid In de verordening is een latere ingangsdatum opgenomen voor het uitdaagrecht en de experimenteerbepaling. Dit betekent niet dat we een pauze inlassen, maar er moet nog veel worden ontwikkeld om vooral het uitdaagrecht goed vorm te geven. De hoofdfocus ligt nu op het goed implementeren van de voorliggende documenten zodat er voortvarend aan de slag kan worden gegaan met het toepassen van participatie bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van nieuw beleid. Parralel loopt een proces om te komen tot de benodigde documenten en afspraken om het uitdaagrecht (ook juridisch en financieel) goed uit te kunnen voeren. Het experimenteerprogramma zal door een volgend college worden vastgesteld. 2.1 De verordening is vertaald in een visie De verordening is vertaald in een visie om zo duidelijk te beschrijven voor alle lezers hoe de gemeente in de praktijk met inwoners wil samenwerken. De visie geeft daarbij richting, kaders en een manier van werken.

2

Kanttekeningen 1. Organisatorische capaciteit De ambities die staan beschreven in de verordening en visie vragen veel organisatorische capaciteit. Doordat er straks participatie wordt toegepast bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid vraagt dit meer tijd, planning en ambtelijke inzet. De komende tijd moet worden gemonitord wat dit betekent voor de capaciteit en de middelen van de ambtelijke organisatie. Financiën De kosten voor het participatietraject worden betaald uit het bestaande budget van het beleid of project waarbij participatie wordt ingezet. Communicatie & participatie Op 19 januari jl. heeft een informatieavond voor maatschappelijke partijen plaatsgevonden. Diverse partijen, zoals de Burgeradviesraad Heumen, het inclusiepanel, maar ook dorpsraden en samenwerkingspartners zoals Synthese zijn voorafgaand aan deze bijeenkomst over de concept documenten geïnformeerd. De documenten zijn tijdens de bijeenkomst gezamenlijk doorgesproken en hierover is verdere input opgehaald en waar passend verwerkt in de bijgevoegde verordening en visie. Goede inwonerparticipatie vraagt om een stevige basis van vertrouwen, duidelijke communicatie en een open houding van zowel de gemeente als inwoners en maatschappelijke partijen.

Belangrijke bouwstenen zijn: tijdige en begrijpelijke informatie, ruimte voor dialoog, erkenning van verschillende perspectieven en het serieus nemen van elkaars inbreng. Heldere communicatie rondom het traject van inwonerparticipatie is daarom essentieel. Dat betekent dat we als gemeente, zowel college als raad, duidelijk en transparant zijn wanneer inwoners kunnen meedoen, waarover ze kunnen meedoen en op welke manier. Daarom maken we dit vanaf het begin duidelijk. We leggen dit vast in het raadsvoorstel, zodat het helder is voor iedereen. Ook in de vervolgstappen blijven we transparant: we laten zien wat er met de input gebeurt en hoe die bijdraagt aan het vervolg. burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

Bijlagen: 1. Verordening inwonerparticipatie gemeente Heumen 2026 2. Visie op inwonerparticipatie 3. Vergelijking model- en concept verordening Inwonerparticipatie 4. Raadsbesluit Verordening inwonerparticipatie gemeente Heumen 2026 en Visie op inwonerparticipatie

3