RV vaststellen Regioarrangement Groene Metropoolregio

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

26 oktober 2023 Regioarrangement Groene Metropoolregio Vincent Arts

Voorstel 1. Het regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen vast te stellen. 2. Het regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen te gebruiken als leidraad voor gesprekken met andere overheden (Rijk, regio, provincie en waterschappen) over de grote ruimtelijke opgaven zoals wonen, bereikbaarheid, energie, (circulaire) economie, landbouw en natuur en als inbreng voor het NOVEX ontwikkelperspectief. 3. De uitgangspunten van het regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen door te vertalen naar de gebiedsprogramma’s waar de gemeenten in de Groene Metropoolregio samen met provincie, waterschappen en andere betrokkenen in deelgebieden aan werken. Samenvatting Voor u ligt het regioarrangement Groene Metropoolregio. Dit regioarrangement beschrijft de ambities, doelen en opgaven voor de fysieke leefomgeving. Al gemaakte keuzes in bijvoorbeeld de verstedelijkingsstrategie zijn hierin opgenomen, nieuwe opgaven en te maken keuzes worden geagendeerd. Aanleiding voor het regioarrangement is dat de provincie Gelderland de Groene Metropoolregio en de waterschappen heeft gevraagd dit arrangement samen te maken. De provincie wil dit regioarrangement, samen met de zes andere Gelderse regio’s, gebruiken om een Ruimtelijk voorstel te maken voor het Rijk.

Het Rijk wil eind 2023 namelijk met alle provincies afspraken maken over hoe zij in gezamenlijkheid met andere overheden opgaven op het gebied van wonen, bereikbaarheid, energie, economie, landbouw en natuur, goed ruimtelijk kunnen inpassen. Het Rijk vraagt provincies hiervoor een Ruimtelijk voorstel te doen. Provincie Gelderland besluit in december over dit ruimtelijk voorstel, daarom is het belangrijk dat we dit regioarrangement nu behandelen. De inzet van het regioarrangement is dat provincie, regio’s, gemeenten en waterschappen een langjarige samenwerking aangaan. Uitvoering en participatie van maatschappelijke organisaties vindt daarna plaats met het opstellen van gebiedsprogramma’s en via gebiedsprocessen. Het regioarrangement is één van de sporen waar de Groene Metropoolregio samen met andere betrokkenen aan ruimtelijke plannen werkt. Een ander spoor is NOVEX. De Groene Metropoolregio en de regio Foodvalley zijn door het Rijk aangewezen als NOVEX-gebied en maken daarmee rechtstreeks afspraken met diverse ministeries over de grote ruimtelijke opgaven. Bij NOVEX ligt ook de focus op de brede verstedelijkingsopgaven en de opgaven in het landelijke gebied. De verstedelijkingsstrategie is in aanpak en werkwijze een voorloper van het NOVEX ontwikkelperspectief.

Het regioarrangement vormt voor de Groene Metropoolregio de inbreng voor het gezamenlijke NOVEX ontwikkelperspectief. Met het regioarrangement (en NOVEX ontwikkelperspectief) zijn wij goed voorbereid voor aansluiting op (actuele en toekomstige) ondersteunende programma’s van het Rijk en de provincie. Hiermee kan het gesprek met deze overheden beter gevoerd worden, ook om ervoor te zorgen dat beschikbare middelen bij gemeenten in de Groene Metropoolregio terecht komen. Het regionale en bovenlokale beeld van de ruimtelijke opgaven helpt gemeenten bovendien bij het invulling geven aan hun lokale omgevingsbeleid.

Aanleiding Zaak Document

: :

183103 183119

Het Rijk maakt eind 2023 met alle provincies afspraken over hoe zij, in gezamenlijkheid met andere overheden, opgaven op het gebied van wonen, bereikbaarheid, energie, economie, landbouw en natuur, ruimtelijk kunnen inpassen. Het Rijk vraagt provincies hiervoor een Ruimtelijk voorstel te doen. De provincie Gelderland heeft besloten haar Ruimtelijk voorstel vanuit haar zeven regio’s op te bouwen via regioarrangementen. Eén van deze zeven regioarrangementen is het regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Namens en in samenwerking met alle achttien gemeenten, de provincie en de waterschappen heeft de Groene Metropoolregio deze uitvraag uitgevoerd in de eerste helft 2023. U, gemeenteraad bent hier via een raadsinformatiebrief over geïnformeerd. Ook zijn diverse bijeenkomsten voor raadsleden georganiseerd. Regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen Het regioarrangement Groene Metropoolregio beschrijft de ambities, doelen en opgaven voor de fysieke leefomgeving. De Groene Metropoolregio heeft als belangrijke basis de verstedelijkingsstrategie gebruikt, die zij samen met de regio Foodvalley, de provincies Gelderland en Utrecht, de waterschappen en het Rijk heeft opgesteld en in 2022 door alle gemeenteraden in onze regio is vastgesteld.

De verstedelijkingsstrategie gaat over de ruimtelijke opgaven wonen, mobiliteit, economie en leefomgeving richting 2030 en verder. Het regioarrangement is een aanvulling hierop en kent drie belangrijke uitbreidingen, te weten: 1) landelijk gebied, 2) circulaire economie, 3) energie. Deze thema’s waren nog onvoldoende uitgewerkt in de verstedelijkingsstrategie en zijn onderdeel van de uitvraag van het Rijk aan de provincies. Inmiddels hebben we de bouwsteen leefomgeving uitgewerkt in het Groen-blauw raamwerk voor onze regio. Gebiedsprocessen nabij de gemeente Heumen De verschillende opgaven op het gebied van de fysieke leefomgeving zijn in het regioarrangement in beeld gebracht (de verhaallijnen die beschreven zijn in hoofdstuk 4). Zo is inzicht gekregen in waar de ruimtedruk gaat knellen. Deze gebieden vragen om een aparte aanpak (gebiedsproces) waarbij met belanghebbenden en partners in beeld gebracht worden welke keuzes en combinaties er mogelijk zijn. In de gemeente Heumen speelt de ruimtedruk niet in zo’n mate dat het opstarten van een gebiedsproces aan de orde is. Wel wordt in het Regioarrangement de ring rondom Nijmegen genoemd, in het bijzonder het gebied tussen Nijmegen-west en Beuningen en Wijchen. Hier spelen verschillende zware opgaven op het gebied van energie (-opwek en -infrastructuur), water, natuur/landschap, landbouw en woningbouw.

Gelet op de omvang van deze opgave wordt in regionaal verband een gebiedsproces opgestart. Daar waar deze opgave raakvlakken heeft met onze gemeente zal uiteraard een bijdrage geleverd worden. NOVEX en andere ruimtelijke trajecten De Groene Metropoolregio en de regio Foodvalley zijn door het Rijk aangewezen als NOVEX-gebied en maken daarmee rechtstreeks afspraken met diverse ministeries over de grote ruimtelijke opgaven. De zestien NOVEX-gebieden in Nederland vragen vanwege de grote ruimtelijke opgaven en transities om een apart ontwikkelperspectief. Dit NOVEX ontwikkelperspectief is een (niet verplicht) interbestuurlijk programma op basis van de Omgevingswet en verbindt onze regionale opgaven rechtstreeks aan de (22) nationale programma’s van het Rijk. Ook het NOVEX ontwikkelperspectief bouwt voort op de verstedelijkingsstrategie. Het regioarrangement vormt voor de Groene Metropoolregio de inbreng voor het gezamenlijke NOVEX ontwikkelperspectief. In afbeelding 1 worden de ruimtelijke trajecten waar de Groene Metropoolregio aan werkt en/of indirect bij betrokken is, en de samenhang tussen de trajecten weergegeven. In bijlage 1 is worden deze ruimtelijke trajecten nader toegelicht. 2

Beoogde impact De Groene Metropoolregio heeft het regioarrangement als kans aangegrepen om alle ruimtelijke opgaven in beeld te brengen. Voor de ene opgave is dit al verder uitgewerkt, dan voor een andere opgave. Het regioarrangement helpt om als samenwerkende overheden ruimtelijke keuzes voor te bereiden en (versnelt) uitvoering mogelijk te maken. Het brengt in beeld wat onze gezamenlijke ambities zijn, waar deze elkaar raken en waar het schuurt. Zo kunnen we, ieder vanuit onze eigen rol, betere afwegingen en keuzes maken over het gebruik van en de investeringen in de beperkte ruimte die we hebben. Het doel is om te komen tot een gedragen samenhangend beleid, waarmee wij als regio, ondanks de schaarste van de ruimte en de grootte van de opgave, groeien in balans. Doordat we al enkele jaren samenwerken in de verstedelijkingsstrategie (maar ook bijvoorbeeld via de RES, de Woondeal en de gebiedsuitwerkingen in deelgebieden) hebben we inmiddels een gedeeld toekomstbeeld van de regio in 2030 en verder. We weten steeds beter welke investeringen en randvoorwaarden daarvoor nodig zijn. Dit heeft geleid tot betere bekendheid bij met name de Rijksoverheid en daarmee tot investeringen in gemeenten binnen de Groene Metropoolregio (optellend tot ca. 450 miljoen) in de afgelopen drie jaar.

Met het regioarrangement (en NOVEX ontwikkelperspectief) zijn wij goed voorbereid voor aansluiting op (actuele en toekomstige) programma’s van het Rijk en provincie, omdat we steeds scherper onze behoeften in beeld hebben en daarmee een betere gesprekspartner zijn voor andere overheden. Het regionale en bovenlokale beeld van de ruimtelijke opgaven helpt gemeenten bovendien bij het invulling geven aan hun lokale omgevingsbeleid. NOVEX-programma in de gemeente Heumen Zoals hiervoor beschreven vormt het Regioarrangement een opsomming van de actuele en toekomstige ruimtelijke opgaven. Het regioarrangement vormt voor de Groene Metropoolregio de inbreng voor het gezamenlijke NOVEX ontwikkelperspectief. Die opgaven die beschreven staan in het regioarrangement hebben een wisselwerking met ontwikkelingen in de gemeente Heumen en met elkaar. Hierna zijn twee voorbeelden opgenomen. Broekgebied ten zuiden van de Vennen (RES 1.0 en 2.0) 3

De RES 1.0 is door de gemeenteraad vastgesteld en is vertaald in de Omgevingsvisie Heumen. Momenteel vindt daarnaast een uitwerking plaats naar de RES 2.0. Uit de Plan MER komt naar voren dat de Teersche Sluispolder en Overasseltse- en Nederasseltse Broek mogelijk geschikt zijn voor de opwekking van windenergie. Voor dezelfde locaties zijn ook ambities aan de orde op het gebied van de ecologische verbindingszone (EVZ) en de groen-blauwe mantel rondom Nijmegen. De EVZ is (sinds jaar en dag) vastgelegd in het provinciale beleid: ruimtelijke ontwikkelingen die in dit gebied plaatsvinden moeten een bijdrage leveren aan de EVZ. Dat betekent dat een ruimtelijke ontwikkeling die de opwekking van windenergie mogelijk maakt en die in EVZ- gebied ligt, ook een bijdrage zal moeten leveren aan de ecologische verbindingszone. Dat gebeurt nu ook al in vele projecten, bijvoorbeeld bij het Project Teersesluispolder. Hier worden binnen het project maatregelen getroffen voor de doelsoorten van de EVZ (hagedis en das). De groen-blauwe mantel rondom Nijmegen is nog niet vastgelegd in het beleid van gemeente(n) en provincie. Bij nieuwe ontwikkelingen zal gemotiveerd moeten worden dat de ambitie om een de mantel te realiseren door deze nieuwe ontwikkeling niet onmogelijk gemaakt wordt.

Uiteindelijk is het de gemeenteraad die beslist of een bestemmingsplan dat een nieuwe ontwikkeling mogelijk maakt ook vastgesteld wordt (en daarmee de grondslag biedt voor het realiseren van die ontwikkeling). Mobiliteit - HUB’s Er zijn verschillende ontwikkelingen, kansen en ontwikkelingen die spelen op het gebied van mobiliteit die spelen in de gemeente Heumen. Voorbeelden zijn de opwaardering van OV lijnen (zowel bus als trein) en de doorgaande fietsroute langs het Maas-Waalkanaal. Ook wordt er in regionaal verband gesproken over de aanleg van mobiliteit-HUB’s: een plek om over te stappen van de auto naar het OV of fiets. Naast station Mook-Molenhoek en station Cuijk heeft ook de zuidelijke kop van Malden hiervoor verkeerskundig een strategische locatie (ten zuiden van de N844, nabij het kruispunt met de N271). Het betreft hier een zoekgebied. Omdat deze locatie in/nabij het Lierdal ligt heeft de gemeente Heumen reeds in december 2022 aangegeven richting de GMR dat we vanuit de gemeente Heumen geen ruimte zien voor een HUB-locatie in het Lierdal, tenzij er geen afbreuk gedaan wordt aan de landschappelijke waarde van het gebied. Dit is ook bij verschillende regionale bestuurlijke overleggen door de wethouder benadrukt en is aangegeven dat de ontwikkeling niet past in de Structuurvisie Lierdal.

Momenteel is de laatste stand van zaken dat er nog geen concrete locatie is voor een HUB ten zuiden van Malden. De GMR is bezig met een uitwerking om de mogelijke locaties verder te concretiseren. Ook hier geldt dat de gemeenteraad uiteindelijk haar goedkeuring dient te geven aan het bestemmingsplan alvorens de ontwikkeling gerealiseerd kan worden. Eerder is ook in GMR-verband gesproken over een HUB bij de A73 afslag Dukenburg. Ten aanzien daarvan is in 2022 vanuit B&W richting de GMR aangegeven dat we hier als gemeente een voorstander van zijn vanwege de koppelkansen met parkeermogelijkheden in het Vennengebied.

Andere ontwikkelingen in de gemeente Heumen In de gemeente Heumen spelen daarnaast de volgende projecten die een vervolg zijn van eerder gemaakte regionale afspraken: - Woningbouwopgave tot 2030, waaronder de grootschalige woningbouwgebieden (Kanaalzone in Malden valt hier onder); - Diverse mobiliteitsmaatregelen (reeds benoemd); - Uitvoering Groen-Blauw raamwerk, inclusief Groene Mantel Rijk van Nijmegen (de Gebiedsvisie Malden Noord sluit hier al op aan); 4

-

Diverse maatregelen voor ons energiesysteem.

Als het Rijk instemt met het door de Provincie aangeboden Regioarrangement, zullen deze afspraken landen in het NOVEX-ontwikkelperspectief. Argumenten 1. Groei in balans door zorgvuldig om te gaan met de schaarse ruimte. Het regioarrangement (en het NOVEX ontwikkelperspectief) helpen om onze regio in balans te laten groeien: ‘meer landschap, meer stad’. Want dat kan alleen als we creatief om gaan met de schaarse ruimte, keuzes maken, slim clusteren en middelen organiseren. Het regioarrangement agendeert deze keuzes en benodigde middelen bij onze partners. 2. Actualisatie en verbreding van de verstedelijkingsstrategie biedt kansen De verstedelijkingsstrategie is gebaseerd op de vier opgaven wonen, mobiliteit, economie en leefomgeving. Over de urgente opgaven als natuur- en landschapsontwikkeling, transitie landelijk gebied, klimaat, energie-infrastructuur en -transitie en circulaire economie zijn met de provincie en het Rijk geen afspraken gemaakt. Dit zijn wel belangrijke opgaven voor onze regio om in balans te groeien. Het regioarrangement is een belangrijk stap naar de realisatie van deze opgaven. 3. Groeien in balans vergt gezamenlijke keuzes van overheden De Groene Metropoolregio kampt met een aantal zeer grote uitdagingen en transitieopgaven.

In het zoeken naar ruimtelijke oplossingen proberen we zoveel mogelijk te combineren: natuurontwikkeling met waterberging of energietransitie, wonen met recreatief uitloopgebied etc. Maar soms is het nodig om keuzes te maken. Bij het maken van de keuzes is het belangrijk dat we dat samen doen en dat gemeenten, regio, provincie, waterschappen en Rijk toewijding tonen op de doelen en de realisatie daarvan. Het regioarrangement geeft een gezamenlijke inhoudelijk basis om de benodigde keuzes op te baseren. Kanttekeningen 1. Haalbaarheid afhankelijk van externe factoren We kunnen alleen groeien volgens de regionale visie ‘meer landschap, meer stad’ wanneer de randvoorwaarden daarvoor ingevuld worden. We kunnen deze randvoorwaarden alleen realiseren als alle betrokkenen bereid zijn te investeren.

Financiën Er worden in dit regioarrangement geen afspraken gemaakt over concrete financiële bijdragen van de provincie aan projecten. Het regioarrangement is inbreng voor het NOVEX ontwikkelperspectief en de uitvoeringsagenda die daarbij hoort. Daarin kunnen deze afspraken met het Rijk en de provincie wel gemaakt worden. Voor het realiseren van de regionale ruimtelijke opgaven is namelijk extra financiële inzet nodig. Indien nadere uitwerking in de gebiedsprogramma’s en via gebiedsprocessen wordt opgenomen in lokaal omgevingsbeleid en begrotingsconsequenties heeft, zal de uitwerking vergezeld gaan met een begrotingswijziging. Vervolgproces: beleid en uitvoering De provincie Gelderland gebruikt de zeven regioarrangement als inbreng voor het Ruimtelijk voorstel dat zij aan het Rijk doet. De besluitvorming in Provinciale Staten hierover zal in december 2023 plaatsvinden. Daarna volgt een periode waarin Rijk en provincie afspraken maken over de uitvoering. 5

Omdat onze regio al een verstedelijkingsstrategie heeft gemaakt (met bijbehorende afspraken), zijn wij al bezig om deze uitvoering te agenderen in een zogenaamd verstedelijkingsprogramma. Deze zal eind 2023 gereed zijn. Deze zal vervolgens cyclisch (jaarlijks) worden aangevuld tot een NOVEX uitvoeringsagenda. Zoals aangegeven vormt voor de Groene Metropoolregio het regioarrangement hier de inbreng voor. Gebiedsprogramma’s en gebiedsprocessen Via gebiedsprogramma’s en in gebiedsprocessen gaan we aan de slag met het regioarrangement. De samenwerking in de gebiedsprogramma’s biedt de mogelijkheid om lokale vraagstukken (boven)regionaal te agenderen en op te pakken. De gebiedsprogramma’s en -processen zijn voorbereidend en faciliterend. Gemeenteraden besluiten over de daadwerkelijke doorvertaling in lokaal omgevingsbeleid en de daarvoor benodigde investeringen.

burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf mr. J.W.M.S. Minses Gemeentesecretaris

Burgemeester

Bijlagen: 1. Overzicht ruimtelijke trajecten Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen 2. Regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen 3. Kaarten Regioarrangement samengevoegd

6