RV Rekenkameronderzoek Kwetsbaarheid en lerend vermogen gemeentelijke organisatie

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

2 juli 2026 Rekenkameronderzoek ‘Kwetsbaarheid en lerend vermogen gemeentelijke organisatie’ Rekenkamer Heumen

Voorstel Wij stellen u voor: 1. De conclusies uit het rapport ‘Tussen ambitie en uitvoeringskracht’ te onderschrijven. 2. De eerste aanbeveling uit het rapport ‘Tussen ambitie en uitvoeringskracht’ over te nemen: • Versterk de eigen rolneming van de raad in het bewaken van uitvoerbaarheid; 3. De overige aanbevelingen uit het rapport ‘Tussen ambitie en uitvoeringskracht’ over te nemen en daarmee het college te verzoeken om: • Het strategisch zicht van de raad op uitvoeringskracht en organisatiedruk te versterken; • De uitvoerbaarheid structureel in besluitvorming te verankeren; • De prioritering expliciet en bestuurlijk zichtbaar te maken; • De regie en strategisch opdrachtgeverschap in samenwerking en inhuur te versterken; • De structurele personele robuustheid te versterken; • Het lerend vermogen in het samenspel tussen raad, college en organisatie te vergroten. Inleiding De Rekenkamer Heumen (hierna: rekenkamer) heeft onderzoek gedaan naar de kwetsbaarheid en het lerend vermogen van de gemeentelijke organisatie. Het rekenkameronderzoek is namens de rekenkamer uitgevoerd door adviesbureau Arena Consulting uit Deventer. De uitkomsten van het onderzoek zijn opgenomen in het rapport ‘Tussen ambitie en uitvoeringskracht’. Het rapport is bij dit voorstel gevoegd. Het doel van het rekenkameronderzoek is om de raad, waar nodig, beter in positie te brengen.

De focus ligt op de vraag welke rol de raad kan spelen bij het verminderen van de kwetsbaarheid én het voorkomen dat besluiten van de raad bijdragen aan het vergroten van de kwetsbaarheid. De nota van bevindingen is in het kader van feitelijke wederhoor voorgelegd aan de ambtelijke organisatie. Na verwerking van de reactie is het rapport voorgelegd aan het college voor bestuurlijk wederhoor. Naar aanleiding van de bestuurlijke reactie van het college heeft de rekenkamer nog een nawoord opgesteld. Zowel de reactie van het college als het nawoord van de rekenkamer zijn als bijlagen toegevoegd aan het rapport. Beoogd effect Met dit voorstel wil de rekenkamer de uitkomsten van het rekenkameronderzoek naar de kwetsbaarheid en het lerend vermogen van de gemeentelijke organisatie aanbieden aan de raad, waarbij aan zowel de raad als het college aanbevelingen worden gedaan.

Zaak Document

: :

274774 1047753

Argumenten 1.1 Conclusies. Het rapport bevat de conclusies van het rekenkameronderzoek naar de kwetsbaarheid en het lerend vermogen van de gemeentelijke organisatie. De raad wordt voorgesteld deze conclusies te onderschrijven. 2.1 Aanbeveling aan de raad Op basis van het onderzoek en de conclusies die daaruit volgen, worden aanbevelingen gedaan aan zowel de raad als het college. De raad wordt voorgesteld alle aanbevelingen, die in het rapport nader zijn uitgewerkt, over te nemen. Daarbij is de eerste aanbeveling expliciet aan de raad gericht: 1. Versterk de eigen rolneming van de raad in het bewaken van uitvoerbaarheid: Erken expliciet dat de raad niet alleen toezichthouder is op kwetsbaarheid, maar mede bepalend voor het ontstaan én beperken ervan. Investeer daarom in een bewuste en consistente rolneming bij kaderstelling en besluitvorming. Maak als raad onderling afspraken over: • het systematisch meewegen van uitvoerbaarheid bij nieuwe ambities; • het expliciet bespreken van de vraag “wat doen we dan niet?” bij uitbreidingen van beleid; • terughoudendheid met incidentele toevoegingen zonder structurele dekking; • bewaken van rolvastheid: sturen op hoofdlijnen in plaats van op uitvoering; • het gezamenlijk scherp prioriteren, ook als deze politiek ongemakkelijk zijn. Bespreek periodiek hoe de raad zelf bijdraagt aan stapeling van opgaven of juist aan begrenzing daarvan.

3.1 Overige aanbevelingen De overige zes aanbevelingen zijn (tevens) gericht aan het college. 2. Versterk het strategisch zicht van de raad op uitvoeringskracht en organisatiedruk: Vraag jaarlijks – bij de behandeling van kadernota en begroting – een integraal overzicht van de belangrijkste ambities in relatie tot de beschikbare uitvoeringscapaciteit. Koppel de inhoudelijke voortgang expliciet aan: • de personele inzet (vast en inhuur); • sleutelposities en vervangbaarheid; • de spreiding van kennis binnen teams; • cumulatieve organisatiedruk (stapeling van projecten en wettelijke taken); • risico’s in continuïteit en kennisborging. Gebruik dit overzicht als strategisch afwegingsinstrument. 3. Veranker uitvoerbaarheid structureel in besluitvorming: Zorg dat uitvoerbaarheid en organisatiekracht standaard onderdeel worden van raadsvoorstellen, en betrek dit ook expliciet bij moties en amendementen. Vraag het college om bij voorstellen inzicht te geven in: • de personele consequenties (vast en tijdelijk); • inzet en duur van eventuele inhuur; • gevolgen voor bestaande prioriteiten; • risico’s voor continuïteit, kwaliteit of kennisopbouw; • mogelijke alternatieven of fasering. 2

Weeg bij nieuwe ambities niet alleen wat wenselijk is, maar ook wat haalbaar en uitvoerbaar is binnen de bestaande capaciteit. 4. Maak prioritering expliciet en bestuurlijk zichtbaar: Wanneer nieuwe ambities of opdrachten worden toegevoegd, maak dan expliciet: • welke activiteiten worden getemporiseerd of versoberd; • welke taken mogelijk worden beëindigd; • hoe capaciteit wordt herverdeeld; • welke risico’s bewust worden geaccepteerd. Leg deze keuzes bestuurlijk vast en monitor ze periodiek. 5. Versterk regie en strategisch opdrachtgeverschap in samenwerking en inhuur: Blijf samenwerking en inhuur bewust inzetten als middel om uitvoeringskracht te vergroten, maar bewaak de strategische regie. Geef als raad periodiek richting aan de koers in samenwerkingsverbanden en geef het college een helder mandaat mee. Vraag expliciet aandacht voor: • de mate van afhankelijkheid van externe partijen; • borging van interne kennis bij structurele inhuur; • evaluatie van samenwerking op kwetsbaarheid, kwaliteit en kosten; • de balans tussen regionale schaal en lokale autonomie. Wees realistisch richting de eigen organisatie over wat zelf kan worden uitgevoerd, en kritisch richting samenwerkingspartners op prestaties en risico’s. 6.

Versterk structurele personele robuustheid: Vraag het college om een meerjarige strategische personeelsplanning, waarin inzicht wordt gegeven in: • verwachte uitstroom en opvolgingsplanning; • kwetsbare sleutelposities; • spreiding van specialistische kennis; • structurele versus tijdelijke inzet van inhuur; • ontwikkelcapaciteit binnen de organisatie. Betrek deze analyse expliciet bij begrotingskeuzes en beleidsintensiveringen. 7. Vergroot het lerend vermogen in het samenspel tussen raad, college en organisatie: Investeer in een rolvaste, open samenwerking, waarin signalen over uitvoeringskracht tijdig bestuurlijk bespreekbaar zijn. Faciliteer dat ambtenaren – binnen hun rol – aan de raad toelichting kunnen geven op uitvoeringsgevolgen van besluiten. Maak kwetsbaarheid bespreekbaar als onderdeel van professioneel bestuur. Kanttekeningen A. Bestuurlijk wederhoor De rekenkamer heeft zoals gezegd op het rapport een reactie ontvangen van het college in het kader van bestuurlijk wederhoor. De bestuurlijke reactie is als bijlage integraal toegevoegd aan het rapport (zie ‘Bijlagen Rekenkamer Heumen’).

3

Het college herkent het geschetste beeld van de organisatie en deelt de conclusies. Het college bevestigt dat het samenspel tussen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie een belangrijke rol speelt bij het op peil houden van de uitvoeringskracht. Bestuurs- en organisatiekracht horen bij elkaar met respect voor ieders rol en verantwoordelijkheid. In de bestuurlijke reactie reageert het college vervolgens op de aanbevelingen voor zover die raken aan de rol en verantwoordelijkheid van het college. De reactie ziet op de aanbevelingen 2, 3, 4, 6 en 7, waarbij de rekenkamer een reactie mist op aanbeveling 5. Op de bestuurlijke reactie gaat de rekenkamer in haar nawoord nog nader in. Financiën Aan dit voorstel zijn geen kosten verbonden. Communicatie & participatie Rapporten van de rekenkamer zijn openbaar. Behalve via het raadsinformatiesysteem is het rapport te raadplegen via de pagina van de rekenkamer op de gemeentelijke website (www.heumen.nl/rekenkamer). Over het uitkomen van het onderzoek volgt bovendien een publicatie in het lokale huis-aan-huisblad.

Rekenkamer Heumen

B.G.M. Roelofs Voorzitter

J.A.M. van den Dungen Ambtelijk secretaris

Bijlagen - Raadsbesluit. - Rapport ‘Tussen ambitie en uitvoeringskracht'. - Bijlagen Rekenkamer Heumen (bestuurlijke reactie en nawoord).

4