RV Aanvraag Vangnetuitkering Participatiewet 2025

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

2 juli 2026 Aanvraag vangnetuitkering 2025 Ton Herings

Voorstel In te stemmen met de Aanvraag Vangnetuitkering Participatiewet 2025. Inleiding De gemeente Heumen heeft in 2025 een tekort op het BUIG-budget (Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten) van ruim € 630.757. Dit geld wordt ingezet voor de betaling van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet. Om gemeenten met een tekort tegemoet te komen is er de vangnetuitkering. Door de vangnetuitkering maken we aanspraak op een compensatie van € 187.287. Hiervoor dient het college aan te geven hoe het tekort is ontstaan en welke maatregelen worden getroffen om het tekort terug te dringen. Een instemming van de gemeenteraad is noodzakelijk om aan de voorwaarden van de vangnetuitkering te voldoen. Het BUIG-budget is een gebundelde uitkering die gemeenten inzetten voor de betaling van uitkeringen binnen de Participatiewet. Het is dus een budget dat de gemeente krijgt van het Rijk, om de algemene bijstand en bijbehorende uitkeringen binnen de Participatiewet te bekostigen. Het is geen geld dat een gemeente naar vrij inzicht kan besteden. Het BUIG-budget is een landelijk budget (macro-budget), wat vervolgens via een verdeelsystematiek wordt verdeeld over de gemeenten. Hierbij wordt gekeken naar objectieve criteria (bijv. huishoudsamenstelling, zorggebruik) en historische gegeven (eerdere bijstandsvolumes).

Wanneer gemeenten te maken krijgen met snelle veranderingen, met name een stijging van inwoners in de bijstand, kan een tekort ontstaan. Het uitgekeerde budget is dan niet meer toereikend in de huidige situatie, omdat het deels is toegekend op basis van oudere statistieken. De analyse op het tekort wordt in de vangnetuitkering uitgebreid beschreven. Het tekort is ontstaan doordat het aantal inwoners in de bijstand in de afgelopen jaren sneller steeg dan het aantal waar de begroting van het Rijk op is gebaseerd. Tegelijkertijd is de uitstroom uit de uitkering afgenomen. Dat is met name te verklaren door een lagere uitstroom naar werk vanuit het WerkBedrijf. De doelgroep binnen de Participatiewet is complexer geworden, waardoor het WerkBedrijf meer moeite heeft om kandidaten naar werk te begeleiden. De gemiddelde afstand tot de arbeidsmarkt neemt dus toe. Dit betekent dat het WerkBedrijf zich ook meer moet gaan oriënteren op nieuwe manieren om deze doelgroep te ondersteunen. Via de P&C cyclus en voorgelegde koerswijzigingen van het WerkBedrijf kan de raad invloed uitoefenen op ambities en doelstellingen. Door de vangnetuitkering maken we aanspraak op een compensatie van € 187.287. Dit bedrag is lager dan het tekort, omdat de vangnetuitkering alleen het deel boven een 'eigen risicodrempel' vergoedt.

Dit betekent dat een deel van de kosten als eigen risico door de gemeente zelf betaald dient te worden. Om over 2025 in aanmerking te komen voor de vangnetuitkering moet er vóór 15 augustus 2026, met instemming van de raad, verklaard worden dat het college in 2025 maatregelen heeft genomen om tot tekortreductie te komen. De voorwaarden voor het aanvragen van een Vangnetuitkering zijn op hoofdlijnen: • over 2025 moet sprake zijn van een tekort dat meer bedraagt dan 7,5% van de definitief over dat jaar toegekende gebundelde uitkering als bedoeld in artikel 69 Participatiewet; Zaak Document

: :

1049093 1049095

• • • •

over 2023, 2024 en 2025 moet sprake zijn van een gecumuleerd tekort dat meer bedraagt dan 7,5% berekend over alleen de definitief over 2025 toegekende gebundelde uitkering, als bedoeld in artikel 69 Participatiewet. het college verklaart maatregelen te hebben getroffen om te komen tot tekortreductie; het college geeft een toelichting op deze verklaring; de gemeenteraad stemt in met de verklaring van het college.

Hieronder volgt de samenvatting van het aanvraagformulier (bijlage 1): A. Samenvatting onderdeel analyse van de oorzaken van het tekort Sinds 2024 is het aantal bijstandsuitkeringen in Heumen sterk gestegen, van 216 eind 2023 naar 251 eind 2025 (+16,2%), wat leidt tot hogere uitgaven. Het BUIG-budget sluit hier niet goed op aan, omdat dit gebaseerd is op cijfers van twee jaar eerder. In de cijfers valt op dat: - De instroom door verhuizing vanuit andere gemeenten sinds 2024 is toegenomen - Er meer statushouders in de bijstand instroomden - Het aantal jongeren in de bijstand is toegenomen - De uitstroom naar werk al enkele jaren achterblijft Hierdoor is de instroom hoger dan de uitstroom, groeit het bestand en nemen de uitgaven toe, waardoor het BUIG-budget niet toereikend is. B. Samenvatting onderdeel getroffen maatregelen om het tekort te reduceren. Om het tekort te beperken zijn binnen Heumen en de regio Rijk van Nijmegen diverse maatregelen genomen. Er is ingezet op een strengere beoordeling aan de poort en snelle doorgeleiding naar het WerkBedrijf, aangevuld met preventieve ondersteuning via het Werkcentrum. Ook zijn langdurige bijstandsgerechtigden opnieuw beoordeeld en waar mogelijk opnieuw richting werk begeleid. Voor inwoners met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt is de inzet van participatiecoaches uitgebreid, gericht op activering en stapsgewijze ontwikkeling.

Daarnaast is extra aandacht besteed aan statushouders en jongeren via intensievere begeleiding en gerichte trajecten naar werk of onderwijs. Re-integratie en begeleiding zijn verder geïntensiveerd met meer maatwerk, focus op duurzame uitstroom en stimulering van deeltijdwerk en ondernemerschap. Tot slot wordt meer gebruikgemaakt van diagnose en onderzoek om mogelijkheden van inwoners beter in beeld te krijgen en trajecten effectiever in te zetten. C. Samenvatting onderdeel beoogd effect van de genoemde maatregelen De maatregelen zijn gericht op het beperken van instroom en het vergroten van uitstroom, met als doel het BUIG-tekort te reduceren. Meer poortwachtersuren en preventie remmen de instroom aantoonbaar: in 2025 zijn regionaal 321 mensen, met name jongeren, direct naar werk begeleid zonder instroom in de bijstand.

2

De uitstroom wordt vergroot door snellere doorgeleiding, herbeoordelingen en inzet op (deeltijd)werk. Participatiecoaches dragen bij aan activering en ontwikkeling richting werk. Daarnaast zorgt betere diagnose en maatwerkbegeleiding voor effectievere re-integratie; in 2025 was 86% van de uitstroom naar werk duurzaam. Hoewel een deel van de effecten pas op langere termijn zichtbaar wordt, is de verwachting dat vanaf 2026 stabilisatie optreedt, gevolgd door een daling van het bestand en de uitgaven, waardoor het BUIG-tekort afneemt. Beoogd effect Gemeente Heumen ontvangt een Vangnetuitkering ter vermindering van het tekort in het BUIGbudget over 2025. Argumenten 1.1 Instemming en samenspraak van de gemeenteraad is een harde eis om in aanmerking te komen voor de vangnetuitkering Bij het indienen van een verzoek voor de vangnetuitkering moet een document zijn toegevoegd waarin het college met instemming van de gemeenteraad verklaart dat het college maatregelen heeft genomen om tot tekortreductie te komen. Dit staat in het besluit Participatiewet. 1.2 De maatregelen in de aanvraag vangnetuitkering leiden tot een lager tekort op het Participatiewet budget De vangnetuitkering is bedoeld om gemeenten met een tekort op het BUIG-budget te ondersteunen en tegemoet te komen. Omdat Heumen aan de voorwaarden voldoet, mogen we een beroep doen op deze vangnetuitkering.

De analyse op het tekort wordt in de aanvraag vangnetuitkering uitgebreid beschreven (bijlage 1). Het tekort is ontstaan doordat de omvang van ons bijstandsbestand groeit. Dit komt doordat onze uitstroom lager is dan onze instroom. Door de vangnetuitkering maken we aanspraak op een compensatie van € 187.287. Financiën De besteding op de algemene bijstand is sinds 2022 fors toegenomen. Hierdoor heeft Heumen een gemiddeld tekort van meer dan 7,5% op het BUIG-budget. In 2025 was dit tekort het grootst, doordat het bijstandsbestand behoorlijk is toegenomen (en daarmee ook de kosten), maar het BUIG-budget nagenoeg gelijk is gebleven. Het tekort over 2025 bedraagt € 630.757. Door de vangnetuitkering maken we aanspraak op een compensatie van € 187.287. Hiervoor is het noodzakelijk dat de gemeenteraad instemt met het aanvraagformulier. Een verdere specificatie van de uitgaves en inkomsten uit het BUIG-budget zijn terug te vinden in het aanvraagformulier vangnetuitkering. De vangnetuitkering maakt onderdeel uit van de Jaarrekening 2025. Indien dit bedrag niet ontvangen wordt, leidt dit tot een exploitatietekort in 2026. Dit gaat ten laste van de Algemene Reserve. Kanttekeningen 1.1. Het ontvangen van een vangnetuitkering is op zichzelf geen structurele oplossing voor het tekort op het BUIG-budget De vangnetuitkering dient als compensatie voor het tekort.

We krijgen geld om het huidige tekort te verkleinen, maar moeten zelf inzetten op structurele maatregelen en oplossingen.

3

1.2 Het indienen van een aanvraag betekent niet dat we het bedrag ook met zekerheid zullen ontvangen De toetsingscommissie beslist uiteindelijk of de compensatie wordt uitgekeerd. Communicatie & participatie Wanneer de raad instemt, zal het aanvraagformulier door de voorzitter en de griffier worden ondertekend. Vervolgens wordt het formulier vóór 15 augustus 2026 ingediend bij de toetsingscommissie Vangnetuitkering. Zij zullen toetsen of de juiste procedures zijn gevolgd voor de aanvraag. De toetsingscommissie toetst niet op de inhoud, dat doet de raad. Wanneer ook de toetsingscommissie de aanvraag goedkeurt, zal de compensatie binnen een paar maanden bij ons terecht komen.

burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

Bijlage: 1. Aanvraag Vangnetuitkering Participatiewet over 2025

4