Raadsvoorstel Zienswijzen ontwerp GR en ontwerp Bedrijfsplan ODGM (fusie ODRN en ODRA)

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

18 september 2025 Zienswijzen ontwerp Gemeenschappelijke Regeling en ontwerp Bedrijfsplan Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM) Vincent Arts

Voorstel 1. Op het ontwerp van de Gemeenschappelijke Regeling ODGM en het Bedrijfsplan ‘Voor een Omgevingsdienst Groene Metropool’ zienswijzen in te dienen, zoals verwoord in de bijgevoegde zienswijzebrief. 2. Kennis te nemen van de uitgangspunten voor de liquidatie van de ODRN en ODRA. Inleiding Het Rijk, het IPO en de VNG hebben al in 2009 afspraken gemaakt om de kwaliteit van milieuvergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) te verbeteren. Onderdeel van deze afspraken was het oprichten van regionale omgevingsdiensten met ingang van 1 april 2013, waarin de uitvoering van een basispakket voor milieutaken werd ondergebracht. Destijds is afgesproken dat de uitvoeringsdiensten de vorm kregen van een gemeenschappelijke regeling in de zin van de Wgr. In 2010 trad de Wabo in werking: die bundelde ongeveer 25 vergunningen in één aanvraag. Vanwege de integraliteit van beoordelen van vergunningaanvragen brachten daarom veel gemeenten ook de beoordeling van bouw-, reclame-, inrit-, kap- en sloopvergunningen (BRIKS) over naar de omgevingsdiensten. Gemeente Heumen heeft de BRIKS-taken per 1 januari 2018 bij de ODRN belegd. In 2020-2021 is het stelsel van omgevingsdiensten tegen het licht gehouden door de Commissie van Aartsen. Het rapport is zeer kritisch over het huidige VTH-stelsel en geeft tien adviezen voor verbeteringen.

Naar aanleiding van het rapport is een landelijk verbetertraject gestart en inmiddels afgerond. Concreet gaat het over het Interbestuurlijk Programma Versterking VTH-stelsel (hierna afgekort als IBP VTH), waarin alle landelijke partijen samenwerken om het VTH-stelsel te verbeteren. Knelpunten zijn er vooral op het gebied van robuustheid, specialistische kennis en kwaliteit. Dat zit voor een deel in de schaalgrootte van de OD’s. Naast deze landelijke ontwikkelingen is in 2023 een traject gestart om de bestaande samenwerking tussen ODRA en ODRN te verkennen. Beide omgevingsdiensten werken al op verschillende onderdelen samen. De gesprekken en bijbehorende verkenningen hebben geresulteerd in een uitgewerkt bedrijfsplan en Gemeenschappelijke Regeling (hierna afgekort als GR) voor een nieuw op te richten Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM) per 1 januari 2026. Het Bedrijfsplan en de Gemeenschappelijke Regeling liggen nu aan uw raad voor. Een liquidatieplan volgt later, maar bijgevoegd vindt u wel al de uitgangspunten voor dat plan. Afgesproken is dat de liquidatiekosten in beeld gebracht moeten zijn voordat het proces van de toestemmingsprocedure wordt gestart.

Proces en liquidatie De oprichting van de ODGM past in een zorgvuldige planning over drie fasen, waarbij de liquidatie van ODRA/ODRN deel uitmaakt van het fusieproces: • Fase 1 (afgerond): De koers en juridische structuur van de nieuwe organisatie zijn vastgesteld. De taken blijven grotendeels gelijk, maar worden uitgevoerd in een bredere samenwerkingscontext. Zaak Document

: :

249467 273676

Uitgangspunten voor de liquidatie zijn vastgelegd in een notitie (zie bijlage). Beide diensten blijven tot eind 2025 ongewijzigd werken. • Fase 2 (actueel): Inrichting van de ODGM zodat deze vanaf 1 januari 2026 functioneert. Personeel, systemen en dienstverlening worden voorbereid. Tegelijk blijven ODRA en ODRN actief. Er worden geen verplichtingen aangegaan zonder afstemming met het oog op de toekomst. De jaarrekening 2025 vormt de basis voor de latere liquidatie. • Fase 3 (vanaf 2026): ODGM wordt operationeel. De focus ligt op harmonisatie en optimalisatie van processen. De jaarrekeningen van ODRA en ODRN worden afgesloten, waarna bezittingen formeel worden ingebracht in de ODGM. De verwachting is dat optimalisatie uiteindelijk tot kostenbesparing leidt. De liquidatie is dus geen losstaand traject, maar sluitstuk van de fusie. Transparantie, bestuurlijke grip en gefaseerde besluitvorming staan centraal. De financiële en organisatorische overgang moet zorgvuldig verlopen en plaatsvinden in samenhang met de oprichting van de ODGM. Beoogd effect - Bestuurlijk vaststellen van een juridisch en bedrijfsmatig kader waarmee de nieuwe omgevingsdienst Groene Metropool haar taken voor de deelnemende gemeenten en provincie duurzaam, goed en efficiënt kan uitvoeren. - De raad maakt haar zienswijzen kenbaar met betrekking tot zowel de ontwerp GR ODGM als het ontwerp bedrijfsplan ODGM.

- Door besluitvorming tijdig plaats te laten vinden, kan zo snel mogelijk duidelijkheid worden geboden aan medewerkers van beide diensten. Dat is belangrijk in de huidige krappe arbeidsmarkt. Argumenten 1.1 De gemeenteraad wordt gevraagd om een zienswijze over de ontwerpregeling Op grond van de Wgr moet de raad in de gelegenheid worden gesteld een zienswijze af te geven. Op die manier heeft de raad invloed op het aangaan van een regeling door een college. 1.2 De fusie is een goede manier om een gezonde en robuuste omgevingsdienst te houden. Het rijk dringt aan op fusies tussen relatief kleinere omgevingsdiensten. Door een fusie van ODRA en ODRN ontstaat één van de grotere omgevingsdiensten in Nederland. Dit biedt vooral kansen om gekwalificeerd personeel te binden en om een hoog kennisniveau te handhaven. Dit zijn belangrijke randvoorwaarden voor het goed uitvoeren van de door gemeenten en provincie bij de dienst belegde taken in onze regio. De provincie steunt het proces, ook al wil zij liever dat er één omgevingsdienst voor heel Gelderland komt. 1.3 Logische keuze voor samenwerking in deze regio ODRA en ODRN vullen elkaar goed aan: ze bedienen vergelijkbare typen gemeenten, delen beleidsambities binnen de Groene Metropool Regio en hebben al een stevige samenwerkingsbasis. ODRA focust op milieutoezicht, ODRN op vergunningverlening.

Samen dekken zij alle provinciale milieutaken in Gelderland af. 1.4 De GR ODGM is opgesteld in samenwerking tussen ODRN en ODRA, met samenvoeging van bestaande teksten (zie bijlagen 3 t/m 5). Dit juridische document zorgt voor legitimering, toezicht en een goede werking van de nieuwe dienst. 2

1.5 Het ontwerp Bedrijfsplan legt uit waarom de fusie nodig is en hoe de nieuwe organisatie wordt ingericht (zie bijlagen 6 en 7). Het ontwerp Bedrijfsplan gaat in op structuur, formatie, ICT, begroting van de nieuwe omgevingsdienst. Het due-diligence rapport van DDJ accountants (bijlage 8) toont weinig risico’s. Beide omgevingsdiensten zijn in control, de jaarstukken zijn goedgekeurd. Wel zijn er verschillen, zoals in de kosten van de dienstverlening, het uurtarief, de personele bezetting en interne financiële beheersing. 2.1 Heldere uitgangspunten voor financiële liquidatie (zie bijlage 11). De uitgangspunten zijn afgestemd met alle deelnemers en bieden een solide basis voor een verantwoorde financiële liquidatie van beide bestaande GR-en. Kanttekeningen I. Indien in een later stadium, bij de definitieve vaststelling van de GR of bij het definitieve besluit over de fusie, de gemeente besluit om niet in te stemmen met (het vaststellen van) de GR ODGM dient de gemeente bij een andere Omgevingsdienst aansluiting te zoeken. Het uit laten voeren van de basistaken op het gebied van VTH door een omgevingsdienst is namelijk een wettelijke verplichting.

Indien uw raad niet kan instemmen met het vaststellen van de GR ODGM en andere deelnemers doen dit wel in meerderheid, dan ontstaat de situatie dat de ODGM wordt opgericht en gemeente Heumen geen gebruik meer kan maken van de diensten van de ODRN. In dat geval kan de gemeente de verplichting opgelegd krijgen alsnog aan te sluiten bij een omgevingsdienst. Het is dan maar de vraag welke OD dat dan zou moeten zijn. II. Het kostenplaatje is nog niet compleet. Kosten voor implementatie, fricties en schaalvoordelen zijn nog niet inzichtelijk. Deze moeten vóór de toestemmingsprocedure duidelijk zijn. III. De fusie zou nadelige effecten kunnen hebben op de dienstverlening voor inwoners, bedrijven en gemeenten. Een fusie is een grote wijziging voor een organisatie, waarin veel wordt gevraagd van de flexibiliteit van de werknemers en gemeentelijke en provinciale opdrachtgevers. Om die reden is één van de bestuurlijke uitgangspunten voor de fusie dat het fusietraject niet ten koste mag gaan van de dienstverlening. In het bedrijfsplan is geen separate passage opgenomen over dienstverlening aan inwoners en bedrijven na de fusie, ondanks dat inwoners en bedrijven uiteindelijk wel de basis vormen van het bestaan van de omgevingsdiensten. Op de lange termijn is wel de verwachting dat de fusie de dienstverlening ten goede komt, onder andere door de doorlooptijden te verkorten. IV.

Een grotere schaal betekent minder lokaal contact. In 2013 bij de oprichting van de Gelderse Omgevingsdiensten koos men bewust voor kleinere Gelderse diensten (De Gelderse Maat). Toch raken kleinere diensten beperkt door personeelstekorten en hogere vereisten aan het kennisniveau. De schaalvergroting is daarvoor een logische stap. In het bedrijfsplan staat dat nabijheid behouden blijft voor inwoners en bedrijven. Voor gemeente Heumen is die nabijheid erg belangrijk. Dat was een van de redenen om bij het overdragen van de BRIKS-taken aan de ODRN een eigen balie te behouden. Dat geldt ook voor de situatie na de fusie. Daarnaast heeft het werken met units door de ODRN positief bijgedragen aan een groter gevoel van nabijheid. Het is wenselijk dat die werkwijze ook een plaats krijgt in de nieuw te vormen omgevingsdienst. V. De fusie zou nadelige effecten kunnen hebben voor de inwoners, bedrijven en gemeenten op financieel vlak. 3

Een fusie kost incidenteel geld. Daarom is één van de uitgangspunten dat deze budgetneutraal wordt uitgevoerd. De verwachting is echter dat op de middellange tot lange termijn de fusie juist goedkoper is voor ons als gemeente. De ODRN hanteert namelijk momenteel een hoger uurtarief dan ODRA. De hogere kosten van ODRN zitten met name in Sevesotaken, ICT-kosten en externe inhuur. Voor de ICT kan de nieuwe fusieorganisatie onder het goedkopere, huidige contract van ODRA vallen. ODRN heeft afgelopen jaren de externe inhuur sterk verminderd en gaat daar tot aan de fusie mee door, waarbij de fusie bovendien minder externe inhuur nodig maakt. Verwachting is daarom dat het uurtarief van de fusieorganisatie in de orde van het tarief van ODRA zal liggen. ODRA heeft daarbij afgelopen jaren laten zien in-control te zijn. Verder zijn efficiency kosten en relatief minder overheadskosten te verwachten. VI. Het doorlopen van het gebruikelijk traject voor het vaststellen van de begroting kan niet worden gevolgd. Aangezien ODGM formeel nog niet bestaat, kan op dit moment het gebruikelijke traject voor het vaststellen van de begroting niet worden gevolgd. Dit is een bijzondere, eenmalige situatie. Na de oprichting van ODGM per 1 januari 2026 kan het reguliere traject weer worden gevolgd, waarbij uw raad, zoals gebruikelijk, over toekomstige begrotingen een zienswijze kan geven. VII.

Het wijzigen van de GR ODRN n.a.v. het terughalen van de BRIKS-taken door de gemeente Nijmegen wordt niet geëffectueerd. Eind 2024 heeft ODRN een wijzigingsprocedure GR ODRN opgestart in verband met het terughalen van de BRIKS-taken door de gemeente Nijmegen. In verband met de voorgenomen fusie ODRA-ODRN is dit wijzigingstraject niet meer relevant. ODRN heeft ons vervolgens verzocht om dit traject te beëindigen (zie bijlagen 9 en 10). Financiën De in de rudimentaire begroting ODGM gepresenteerde deelnemersbijdrages zijn gebaseerd op een optelsom van de huidige begrotingen van ODRA en ODRN (2025). Uitgangspunt hierbij is dat de huidige dienstverlening (lees: beschikbare uren) minimaal wordt gecontinueerd. Daarnaast is er een fusiebegroting. Het gaat hier om eenmalige extra kosten, die - voorafgaand aan de fusie - worden gemaakt en daarom niet ten laste van ODGM komen. De fusiekosten à € 1,1 miljoen voor fase 1 en 2 kunnen volledig worden gedekt met bijdragen van het Rijk en de provincie. Op dit moment zijn de kosten als gevolg van de implicaties van het sociaal plan nog niet bekend. Indien nodig moeten hier nog aanvullende financiële afspraken over gemaakt worden, maar alleen als deze kosten niet gedekt kunnen worden uit de geraamde eenmalige kosten. Vooralsnog zijn er geen indicaties, dat hier sprake van zal zijn.

De eventuele frictiekosten zijn kosten voor de latende organisaties. De liquidatiekosten moeten in beeld gebracht zijn voordat het proces van de toestemmingsprocedure wordt gestart. Tijdspad Juridisch traject De GR ODGM wordt vastgesteld door het college. De raad wordt op grond van de Wgr in de gelegenheid gesteld om een zienswijze te geven op het ontwerp van de regeling. Na ontvangst van alle zienswijzen over de ontwerp GR is de gemeenschappelijke regeling verplicht om de zienswijzen van een reactie te voorzien. Nadat de reacties zijn gegeven, heeft de raad vervolgens 13 weken de tijd om toestemming te verlenen voor het definitief wijzigen van de regeling. Dit betreft de zogenaamde toestemmingsprocedure (die volgt op de zienswijzeprocedure). 4

Parallel hieraan wordt de raad in de gelegenheid gesteld om een zienswijze te geven op het ontwerp bedrijfsplan ODGM. De termijn voor het indienen van zienswijzen bedraagt acht weken. Na afloop van de zienswijzetermijn worden alle binnengekomen zienswijzen door het DB ODRN beoordeeld. Het AB ODRN zal vervolgens – met inachtneming van de reacties – het definitieve bedrijfsplan vaststellen. Inrichting ODGM Het doel is om per 1 januari 2026 volledig operationeel zijn. Hiervoor worden regelingen en mandaten voorbereid zoals bijvoorbeeld een dienstverleningsovereenkomsten en mandaatbesluit per partner (besluit na de zomer 2025). Het inrichtingsplan wordt afgestemd met medewerkers en het personeel krijgt gegarandeerde werkzekerheid via plaatsingstrajecten en een sociaal plan. Communicatie Het intrekken van de huidige GR-teksten ODRA en ODRN en de nieuwe GR-tekst ODGM moeten worden gepubliceerd. Verder zal communicatie verlopen via de voorzitters van beide algemeen besturen, waarin de ontwikkelingen aangaande de fusie worden besproken. Op 17 maart jl. is een informatiebijeenkomst georganiseerd voor de gemeenteraden van alle deelnemers. Op 25 augustus 2025 staat (onder voorbehoud) een tweede (digitale) raadsinformatiebijeenkomst ingepland. De voortgang van het proces wordt daarnaast door de directeuren van beide diensten besproken in de verschillende vergaderingen van het DB en AB.

Ook vindt er intensief afstemming plaats met de ambtelijk opdrachtgevers. Voor medewerkers van de diensten worden op verschillende momenten informatiebijeenkomsten georganiseerd. Personele consequenties De medewerkers van ODRA en ODRN worden zorgvuldig geplaatst in ODGM, met behoud van rechten volgens het Sociaal Statuut Gelderse Omgevingsdiensten 2020. Eerst worden sleutelfuncties ingevuld, daarna de overige functies. Evaluatie De gemeenschappelijke regeling wordt elke vier jaar wordt geëvalueerd. Deze evaluatie vindt plaats in het laatste jaar van een raadsperiode. burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

Bijlagen 1. Raadsbesluit Zienswijzen ontwerp Gemeenschappelijke Regeling en ontwerp Bedrijfsplan Omgevingsdienst Groene Metropool 2. Zienswijzebrief ontwerp Gemeenschappelijke regeling en ontwerp Bedrijfsplan 5

Gemeenschappelijke Regeling en Bedrijfsplan Omgevingsdienst Groene Metropool 3. Aanbiedingsbrief ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Groene Metropool 4. Ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Groene Metropool 5. Toelichting Ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Groene Metropool 6. Aanbiedingsbrief ontwerp Bedrijfsplan 'Voor een Omgevingsdienst Groene Metropool' 7. Ontwerp bedrijfsplan 'Voor een Omgevingsdienst Groene Metropool' 8. Due diligence rapport 9. Aanbiedingsbrief wijziging GR ODRN 2024 10. Brief beëindiging wijzigingstraject GR ODRN 202Procesvoorstel liquidatieplan 11. Uitgangspuntennotitie financiële liquidatie ODRN en ODRA 12. De relatie tussen liquidatie en fusie 13. Vragen en antwoorden uitgangspuntennotitie liquidatieplan ODRN en ODRA naar ODGM

6