Raadsvoorstel Verstedelijkingsstrategie Onderzoeksagenda voor gebiedsuitwerkingen

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

15 december 2022 Verstedelijkingsstrategie Onderzoeksagenda voor de gebiedsuitwerkingen Vincent Arts

Voorstel 1. Het ‘Wijzigingsdocument Verstedelijkingsconcept Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel I) vast te stellen; 2. De ‘Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-A), met daarin het hoofdstuk ‘Werken met de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-B), als basis voor de verdere uitwerking van de gebiedsuitwerkingen en het te sluiten akkoord vast te stellen; 3. Voor de verdere uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley in de Gebiedsuitwerkingen - de volgende overwegingen mee te geven aan de Groene Metropoolregio: a. Kanaalzone Malden: voor de ontwikkeling van onze woningbouwopgave (zoals afgesproken in de Woondeal) wordt op dit moment nadrukkelijk gekeken naar de inbreidingslocatie Kanaalzone. In dat geval is relocatie van zowel het sportpark als een betonfabriek noodzakelijk. Hiervoor worden separate trajecten doorlopen die bepalend kunnen zijn voor de verdere uitwerking van bestemmingsplannen/omgevingsplannen en de uitwerking van de verstedelijkingsstrategie. b. Mobiliteit: leefbaarheid van de kern van Malden staat onder druk vanwege het vele autoverkeer dat over de Rijksweg rijdt. We vragen om dit knelpunt ook uitdrukkelijk op te nemen in de plannen en de onderzoeksagenda.

Onderzoek naar HUB’s om zo het OV te stimuleren en een onderzoek naar verbreding van de Rijksweg, mits ten behoeve van het OV, kunnen op onze instemming rekenen. Voor de zoeklocaties van de HUB’s is van belang dat: i. Geen ruimte is voor een HUB-locatie in het Lierdal, tenzij geen afbreuk gedaan wordt aan de landschappelijke waarde van het gebied. ii. Bij een eventuele HUB-locatie nabij de A73 (afslag Dukenburg) heeft het de voorkeur om deze aan de noordkant van de A73 te positioneren, omdat een locatie aan de zuidkant de recreatiedruk bij de Hatertse en Overasseltse Vennen verder zal doen toenemen en dit vanuit natuur niet gewenst is. Inleiding Eind 2021 stelden de gemeenteraden van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (18) en Regio Foodvalley (8) het eerste deel van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley vast. Ook Provinciale Staten van Gelderland en Utrecht stemden hiermee in. In overleg met het Rijk werd dit eerste deel ook vastgesteld als inhoudelijke basis voor verdere samenwerking (tussen het Rijk, de provincies, de waterschappen, de regio’s en de gemeenten). Bij de behandeling van het eerste deel (in gemeenteraden en staten) werden vragen gesteld en moties en amendementen ingediend. In het ‘Wijzigingsdocument Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Bijlage 1) is deze input gerangschikt en van een behandeladvies voorzien. Zaak Document

: :

140803 140804

Na vaststelling van dit wijzigingsdocument worden de wijzigingen in het eerste deel (het ‘Verstedelijkingsconcept’) verwerkt. Nb. Door de gemeente Heumen zijn geen opmerkingen geplaatst bij het eerste deel van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley. Het werken met de op hoofdlijnen geformuleerde strategie vraagt om inzoomen. Dit concretiseren vindt plaats in zogenoemde gebiedsuitwerkingen in acht verschillende deelgebieden. Als eerste stap in deze gebiedsuitwerkingen zijn nu opgavebeschrijvingen opgesteld: de ‘Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ bevat de onderzoeksagenda’s per deelgebied (Deel II-A) én het hoofdstuk ‘Werken met de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-B); dat is een beschrijving van het vervolgproces waarin we samen werken aan de uitvoering van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley. Doel en beoogd effect De Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley beschrijft - met als leidend motto ‘Meer landschap, meer stad’ - welke voorwaarden en principes nodig zijn om de groei te accommoderen en tegelijkertijd de groene leefkwaliteit te versterken. Dit vergt een nauwe samenwerking tussen alle overheden: regio(gemeenten), waterschappen, provincies en Rijk, maatschappelijke partners en het bedrijfsleven. Argumenten 1.1.

Het Wijzigingsdocument laat zien hoe wordt omgegaan met eerdere raadsvragen, moties en amendementen In het najaar van 2021 kwamen diverse vragen, moties en amendementen aan de orde bij de behandeling van het verstedelijkingsconcept (‘Deel I’). In het wijzigingsdocument is de input gerangschikt en van een behandeladvies voorzien. In sommige gevallen leidt dit tot voorgestelde veranderingen in ‘Deel I’. 2.1. Onderzoeksagenda’s gebiedsuitwerkingen geven richting De onderzoeksagenda’s geven per deelgebied inzicht in de positionering, de integrale onderzoeksvraag en de kernopgaven (gerelateerd aan de bouwstenen leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen) met mogelijke oplossingsrichtingen. De (al in Deel I) vastgestelde ontwerpprincipes zijn hier getest en uitgewerkt. De opgavebeschrijvingen sluiten af met een onderzoekagenda. De hier opgenomen kwesties zijn agenderend voor de regionale samenwerking. Dit zijn de zaken waar partijen in een deelgebied op korte en lange termijn samen aan willen werken. Ook zijn ze een belangrijke houvast voor het omgevingsbeleid. 2.2. Onderzoeksagenda’s Gebiedsuitwerkingen zijn gebiedsgerichte input voor het verstedelijkingsprogramma Naast de ambities in individuele gebieden zijn er ook hoofdlijnen te onderscheiden.

We noemen dit de kernopgaven die voor (grote delen van) de regio’s randvoorwaardelijk zijn om de benodigde groei te kunnen accommoderen (op de in Deel I van de Verstedelijkingsstrategie beschreven wijze). Het gaat dan bijvoorbeeld om: • De opwaardering van de (inter)nationale A12/spoor-corridor vanuit de Randstad naar Duitsland als aorta voor de bereikbaarheid en ontsluiting van de regio. • Het verbeteren van het samenhangende regionale mobiliteitsnetwerk met aandacht voor HOVverbindingen, mobiliteitshubs, snelfietspaden, binnenstedelijke mobiliteitsopgaven FoodvalleyZuid (inclusief spoor Ede-Barneveld), Arnhem en Nijmegen (inclusief gebiedsaanpak N325/A325).

2

• •

Het verkennen van mogelijke versterking en uitbreiding van de ecologische kwaliteit en recreatieve waarde van natuur in het kader van het Deltaprogramma, programma Klimaatadaptatie, programma natuurherstel en het NPLG. Het realiseren van 5.000 hectare extra groen in en om de stad in landschapszones door middel van een zogenaamd groen-blauw-raamwerk. Gebiedsuitwerkingen Nijmegen West en Rijk van Nijmegen

De gemeente Heumen ligt in de deelgebieden Nijmegen West en Rijk van Nijmegen. Samen met de andere gemeentes wordt er gewerkt aan de uitwerking van de ambities en kansen. Daarbij zijn voor de gemeente Heumen van belang de realisatie van de woningen aan de Kanaal Zone in Malden. Tegelijk brengt de woningbouwopgave in de gehele regio opgaven mee op het gebied van mobiliteit. Daarom wordt onderzoek gedaan naar HOVverbindingen en mobiliteitshubs. Nabij Malden-zuid wordt gezocht naar een locatie voor een hub. Op het gebied van mobiliteit wordt ook gekeken naar de verbreding van wegen (o.a. de Rijksweg in Malden), de aanleg van een hoogwaardige fietsroute Malden langs het Maas-Waal kanaal en het versnellen en frequentieverhoging van de Maaslijn; Het Lierdal en de zone tussen Nijmegen en Malden zijn in de gebiedsuitwerking benoemd als groen blauwe verbinding en als recreatief uitloopgebied. Als meekoppelkansen staan benoemd de landbouwtransitie (Malden Noord) en de energietransitie (gebied bij A73). Daarnaast wordt onderzocht hoe bestaande natuurgebieden kunnen worden verbonden (van Heumensoord naar de Hatertse en Overasseltse Vennen in het zuiden) om biodiversiteit te vergroten en druk op kwetsbare gebieden te verminderen.

Via de onderzoeksagenda’s in de deelgebieden én de bovenstaande randvoorwaarden werken we verder aan de gebiedsuitwerkingen en het Verstedelijkingsakkoord. Voor een deel bevat dit akkoord naar verwachting concrete afspraken over te realiseren ontwikkelingen, maar ook procesafspraken over wat verder moet worden uitgewerkt, de onderlinge samenwerking en de organisatie van de uitvoering. Het streven is om de hoofdlijnen met het Rijk af te spreken in het BO-MIRT1 van november 2022. 2.3. Verstedelijkingsstrategie helpt Omgevingsvisies: als input of bij uitvoering Als regio’s laten we zien hoe we bijdragen aan nationale doelen. Tegelijkertijd helpt de Verstedelijkingsstrategie bij het realiseren van eigen ambities. Door ons te concentreren op het schaalniveau van de gecombineerde regio en tegelijkertijd goed in- en uit te zoomen naar lokaal en (sub)regionaal niveau, komen we tot relevante input voor lokale ontwikkelingen. Zo kunnen we een verbinding maken met bijvoorbeeld onze lokale Omgevingsvisies en daarvoor een extra stimulans geven. Omdat onder andere woningmarkt, economie en mobiliteit (boven)regionaal zijn, biedt de Verstedelijkingsstrategie op dat schaalniveau input voor het opstellen van komende of te actualiseren Omgevingsvisies of draagt juist bij aan uitvoering van recent vastgestelde Omgevingsvisies.

Door de regionale Verstedelijkingsstrategie te (blijven) verbinden met lokale Omgevingsvisies wordt ook de betrokkenheid van gemeenteraden/Provinciale Staten in hun kaderstellende rol versterkt.

1

Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport

3

2.5. Status Verstedelijkingsstrategie De gemeente Heumen is en blijft verantwoordelijk voor het eigen ruimtelijk beleid. De gemeenteraad stelt voor concrete ontwikkelingen het bestemmingsplan vast. Daarmee is lokale invloed op en lokaal draagvlak voor concrete ruimtelijke ontwikkelingen dus geborgd. De Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley heeft formeel geen juridische status, zoals een omgevingsvisie of een bestemmingsplan dat wel heeft. Tegelijkertijd is de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley niet vrijblijvend. We hebben de strategie met elkaar opgesteld en ook onze gemeente heeft (mede op basis van al door de gemeenteraad vastgesteld beleid) ambtelijk en bestuurlijk actief bijgedragen aan de totstandkoming van deze strategie. In het hoofdstuk ‘Werken met de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (pag. 90 e.v. in de ‘Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen’) staat hoe wij op lokaal niveau met de verstedelijkingsstrategie moeten werken en hoe de uitgangspunten van de strategie moeten worden vertaald in ons eigen ruimtelijk beleid. 2.4. Koersdocument Omgevingsvisie Heumen De verstedelijkingsstrategie gaat over groei van de regio en hoe de regionale (maar ook gemeentelijke) ambities gerealiseerd kunnen worden. Wonen, mobiliteit, economie, natuur en recreatie zijn hier de bouwstenen van.

Daarmee raakt de verstedelijkingsstrategie aan het ruimtelijke beleid van de gemeente Heumen. Doorvertaling van de Verstedelijkingsstrategie vindt (onder meer) plaats in de Omgevingsvisie Heumen. De gemeente Heumen is betrokken bij de gebiedsuitwerkingen van de Verstedelijkingsstrategie die uiteindelijk zullen uitmonden in een Verstedelijkingsakkoord (waar de raad over besluit). In het Koersdocument voor de Omgevingsvisie Heumen (vastgesteld in de raad van 6 oktober 2022) staat reeds beschreven dat de gebiedsuitwerkingen nauwgezet gevolgd worden in het kader van het opstellen van de Omgevingsvisie Heumen. Uiteindelijk wordt ook de Omgevingsvisie Heumen (en vervolgbesluiten zoals bestemmingsplannen) vastgesteld door de raad. Kanttekeningen 1.1 Een verstedelijkingsstrategie is geen verstedelijkingsvisie De Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley schetst een zogenaamd ‘adaptief ontwikkelpad’. We bedoelen daarmee dat de Verstedelijkingsstrategie ook inzicht geeft in welke keuzes op een later moment worden genomen. We gaan een langjarige samenwerking aan en voor veel mogelijke oplossingsrichtingen of maatregelen is nader onderzoek nodig. Daarmee staat dus nu nog niet alles vast en is er nog flexibiliteit. Als kader hanteren we daarbij het perspectief en de ontwerpprincipes uit het Verstedelijkingsconcept (‘Deel I’).

Zo geven we de langjarige samenwerking met het Rijk vorm. 1.2 Samenhang met Koersdocument Omgevingsvisie Heumen De opgaven/oplossingsrichtingen die in de Verstedelijkingsstrategie benoemd staan, kunnen (wanneer deze verder worden uitgewerkt) leiden tot ruimtebeslag. Omdat ruimte in Nederland nu eenmaal schaars is en gemeenten ook eigen ambities te realiseren hebben, is aan de hand van het Koersdocument Omgevingsvisie Heumen gekeken waar de lokale en regionale ambities op gespannen voet met elkaar kunnen komen en waar de ambities elkaar juist kunnen versterken. Daarbij is het van belang om in ogenschouw te nemen dat het Verstedelijkingsconcept (deel I) in december 2021 is vastgesteld in de gemeenteraad. Hierin stonden een aantal Heumense ontwikkelingen al specifiek benoemd, zoals de woningbouwlocaties Kanaalzone Malden en Malden Centrum, behoud van het openlandschap rondom het stedelijk gebied, de realisatie van een groene corridor en vanuit mobiliteit zijn toen al benoemd het fietsnetwerk en de HOV-verbindingen. In de uitwerking, de Opgavebeschrijving van de Verstedelijkingsstrategie zijn per gebied gebiedsuitwerkingen (waarin richting wordt gegeven aan de opgaven) en een onderzoeksagenda 4

geformuleerd (deel II). De Opgavebeschrijving is vergeleken met de gemeentelijke beleidsambities zoals opgenomen in het Koersdocument Omgevingsvisie Heumen. Gelet op de gemeentelijke beleidsambities is ervoor gekozen om voor de verdere uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley - in de Gebiedsuitwerkingen - de volgende overwegingen mee te geven aan de Groene Metropoolregio: a. Kanaalzone Malden: voor de ontwikkeling van onze woningbouwopgave (zoals afgesproken in de Woondeal) wordt op dit moment nadrukkelijk gekeken naar de inbreidingslocatie Kanaalzone. In dat geval is relocatie van zowel het sportpark als een betonfabriek noodzakelijk. Hiervoor worden separate trajecten doorlopen die bepalend kunnen zijn voor de verdere uitwerking van bestemmingsplannen/omgevingsplannen en de uitwerking van de verstedelijkingsstrategie. b. Mobiliteit: leefbaarheid van de kern van Malden staat onder druk vanwege het vele autoverkeer dat over de Rijksweg rijdt. We vragen om dit knelpunt ook uitdrukkelijk op te nemen in de plannen en de onderzoeksagenda. Onderzoek naar HUB’s om zo het OV te stimuleren en een onderzoek naar verbreding van de Rijksweg, mits ten behoeve van het OV, kunnen op onze instemming rekenen. Voor de zoeklocaties van de HUB’s is van belang dat: i.

Geen ruimte is voor een HUB-locatie in het Lierdal, tenzij geen afbreuk gedaan wordt aan de landschappelijke waarde van het gebied. ii. Bij een eventuele HUB-locatie nabij de A73 (afslag Dukenburg) heeft het de voorkeur om deze aan de noordkant van de A73 te positioneren, omdat een locatie aan de zuidkant de recreatiedruk bij de Hatertse en Overasseltse Vennen verder zal doen toenemen en dit vanuit natuur niet gewenst is. Toelichting Ad a. Het gebied tussen Nijmegen en Malden (Malden-Noord) is in de Verstedelijkingsstrategie benoemd als uitloopgebied van Nijmegen en de ambitie is om hier ruimte te bieden aan circulaire landbouw. Tegelijkertijd is het gebied belangrijk als verbindingszone van natuur en diersoorten tussen de Hatertse en Overasseltse Vennen en Heumensoord. Voor de ontwikkeling van onze woningbouwopgave (zoals afgesproken in de Woondeal) wordt op dit moment nadrukkelijk gekeken naar de inbreidingslocatie Kanaalzone. In dat geval is relocatie van zowel het sportpark als een betonfabriek noodzakelijk. Hiervoor worden separate trajecten doorlopen die bepalend kunnen zijn voor de verdere uitwerking van bestemmingsplannen/ omgevingsplannen en de uitwerking van de verstedelijkingsstrategie.

In deze separate trajecten zal snel blijken welke nu al geldende beleidsmatige en juridische belemmeringen zich voordoen en of hiervoor onder het huidige regime een oplossing voor de vinden is. Als dat niet zo blijkt te zijn, stopt het en is er geen sprake van spanning tussen de Verstedelijkingstrategie en de lokale ambities. Als er onder het huidige beleidsmatige en juridische regime wel mogelijkheden voor de uitplaatsing van het sportpark naar Malden Noord blijken te zijn (en de raad daartoe beslist), dan wordt dat wat de gemeente Heumen betreft een uitgangspunt c.q. randvoorwaarde voor het gebiedsplan Malden Noord én voor de uitwerkingen van de Verstedelijkingsstrategie. Feitelijk kan dat in meer of mindere mate een belemmering voor de realisering van de ambities in de uitwerkingen van de Verstedelijkingsstrategie vormen. Ad b. Mobiliteit: de leefbaarheid van de kern van Malden staat onder druk vanwege het autoverkeer dat over de Rijksweg rijdt. In de onderzoeksagenda van de Verstedelijkingsvisie is opgenomen dat onderzoek gaat plaatsvinden naar een verbreding. Het doen van onderzoek kan op instemming 5

rekenen, maar daarbij is wel van belang dat de leefbaarheid van de kern Malden niet verder onder druk komt te staan (een extra rijbaan voor reguliere auto’s kan juist extra verkeer genereren). Vandaar dat wij hierbij het uitgangspunt meegeven dat het hier dient te gaan om een verbreding ten behoeve van het OV (busbaan). -

Ad i. Daarnaast zijn in de diverse zoeklocaties voor HUB’s in beeld zijn. Er wordt onder meer gekeken naar een eventuele HUB-locatie in/nabij het Lierdal. Het Lierdal is voor Malden een belangrijk uitloopgebied en heeft belangrijke blauw-groene waarden. Daarnaast heeft de gemeenteraad besloten (besluit d.d. 20 februari 2020) om geen woningen of sportcomplex te bouwen in het Lierdal, en ook geen grootschalige stedelijke functies te realiseren. Het realiseren van een HUB op deze locatie staat hiermee op gespannen voet. Daarom geven we aan de Groene Metropoolregio mee dat geen ruimte bestaat voor een HUB-locatie in het Lierdal, tenzij aan de landschappelijke waarde van het gebied geen afbreuk gedaan wordt.

-

Ad ii. Een andere mogelijke HUB-locatie is gelegen nabij de A73 (afslag Dukenburg). Deze zoeklocatie ligt nabij de Hatertse en Overasseltse Vennen. In dit gebied is reeds sprake van een hoge recreatiedruk en natuurwaarden in het gebied staan onder druk. Om die reden heeft het de voorkeur om in de nadere uitwerking rekening te houden met de reeds hoge recreatiedruk in het gebied. Daarbij spreken we een voorkeur uit om - mocht er nabij deze afslag een HUB komen - deze aan de noordkant van de A73 te positioneren. Een locatie aan de zuidkant zal de recreatiedruk bij de Hatertse en Overasseltse Vennen verder doen toenemen en dit wordt vanuit het oogpunt van zowel natuur als recreatie niet wenselijk geacht.

Financiën Dit voorstel heeft geen financiële consequenties. Als uit de Verstedelijkingsstrategie financiële consequenties volgen, vindt hierover aparte besluitvorming plaats. Vervolg Nadat de ‘Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ door gemeenteraden en Provinciale Staten is vastgesteld, werken wij deze gebiedsuitwerkingen, samen met de provincies Gelderland en Utrecht, in 2023 uit in programmatische keuzes en investeringen. Dit zorgt voor een goede basis voor het zogenoemde ‘ruimtelijke arrangement’ dat Gelderland en Utrecht in oktober 2023 aan het Rijk moeten aanbieden. De provincies hebben immers van het Rijk de opdracht gekregen een “ruimtelijke puzzel” te maken: de opgaven voor wonen, natuur, energie, landbouw en economie per gebied in samenhang in kaart brengen. De Verstedelijkingsstrategie2 in het algemeen en de gebiedsuitwerkingen in het bijzonder bieden genoeg aanknopingspunten voor de ruimtelijke puzzel in de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen en de Regio Foodvalley. We verkennen daarbij samen met provincies en ministeries welke verbinding met andere programma’s nodig is. burgemeester en wethouders

Door het Rijk zijn de Verstedelijkingsstrategiegebieden in Nederland ‘hernoemd’ tot Novexgebieden. Dit zijn (onder andere) de voormalige gebieden met een Verstedelijkingsstrategie, waarin verschillende programma’s van Rijk samenkomen. 2

6

Garmt Kolhorn Gemeentesecretaris

Joerie Minses Burgemeester

Bijlagen: 1. Wijzigingsdocument Verstedelijkingsconcept Arnhem Nijmegen Foodvalley (betrekking hebbend op het al eerder door gemeenteraden en Provinciale Staten vastgestelde Deel I en hoe om te gaan met vragen, moties en amendementen die tijdens de vaststelling zijn gesteld en ingediend); 2. De ‘Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-A, pagina 1-90) met daarin het hoofdstuk ‘Werken met de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-B, pagina 92-98).

7