Raadsvoorstel Verstedelijkingsstrategie Groene Metropoolregio

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

16 december 2021 Verstedelijkingsstrategie Groene Metropoolregio René Waas

Voorstel 1. Het Verstedelijkingsconcept (deel 1) vast te stellen als basis voor de verdere samenwerking met de partners (rijk, regio’s en provincies) op het gebied van verstedelijking, economie, bereikbaarheid, groen en leefbaarheid. 2. De ontwerpprincipes van dit concept te wegen en op maat te maken voor doorvertaling naar het eigen lokale omgevingsbeleid. 3. In te stemmen met de werkwijze en het principe van nadere gebiedsuitwerkingen (deel 2). Inleiding Verstedelijkingsstrategie Groene Metropoolregio De regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley werkt aan de Verstedelijkingsstrategie Groene Metropool. De strategie draait om het faciliteren van de groei in de regio en het tegelijkertijd versterken van de leefkwaliteit. Voor de (middel)lange termijn beschrijft de strategie welke voorwaarden en principes er zijn, om te komen tot groei van wonen en werken. Tegelijkertijd moet dit bijdragen aan het versterken van mobiliteit, leefbaarheid en landschap om de typische balans tussen stedelijke ontwikkeling en ontspannen leefkwaliteit in de Groene Metropoolregio te versterken. Vandaar ook de titel ‘Meer landschap, meer stad. De Verstedelijkingsstrategie helpt om in de komende twintig jaar keuzes te maken bij het aanwijzen van nieuwe, duurzame plekken voor wonen en werken in een groene en ontspannen metropool.

De strategie is dan ook opgebouwd uit de bouwstenen wonen, leefomgeving, economie en mobiliteit. Voor iedere bouwsteen is een aantal ontwerpprincipes geformuleerd. Zij vormen de basis voor de gebiedsprocessen en projectuitwerkingen op lokaal niveau. Relatie met de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen De Verstedelijkingsstrategie staat niet op zichzelf. Deze maakt onderdeel uit van één van de vijf opgaven van de nieuwe Groene metropoolregio Arnhem Nijmegen (de Groene Groei opgave). Daarnaast werken we in de regio Arnhem-Nijmegen aan de Woondeal, die een versnelling van de woningbouw beoogt op de meer korte termijn. Ook de Woondeal maakt onderdeel uit van de Groene Groei opgave. De resultaten van de RES 1.0 en het Regionaal Programma Werklocaties zijn meegenomen in het Verstedelijkingsconcept. Deze uitgangspunten bijten elkaar niet. Vertaling verstedelijkingsstrategie naar de omgevingsvisie gemeente Heumen Samenwerking in de regio is vrijwillig, ook in het geval van de Verstedelijkingsstrategie. De gedachte achter de strategie is echter wel dat de deelnemende gemeenten zich committeren aan de strategie en de doorvertaling van de ontwerpprincipes in de eigen omgevingsvisie en de doorwerking daarvan in het omgevingsplan.

Omdat de gemeente Heumen nu bezig is met het ontwikkelen van de omgevingsvisie is het wenselijk deze ontwerpprincipes te incorporeren, te wegen en op maat te maken voor doorvertaling naar de Heumense situatie. Doel van de Verstedelijkingsstrategie is om de groei voor wonen en werken op een goede manier mogelijk maken en tegelijkertijd de landschappelijke waarden en samenhang van onze Groene Zaak Document

: :

97038 97041

Metropool te versterken. Deelname aan dit strategisch ruimtelijke traject maakt het mogelijk grote ruimtelijke opgaven (woningbouw, landschapsontwikkeling en recreatie, infrastructurele en mobiliteits-oplossingen en economische ontwikkeling) integraal en in nauwere samenwerking en met andere partijen te realiseren. Uit het onderzoek ‘de Kracht van Oost’ in de voorbereidende fase blijkt immers dat een schaalsprong nodig is ten opzichte van de huidige opgave. Dit vraagt om samenwerking, gezamenlijk gewogen keuzes en afgestemde, gebundelde investeringen. De impact van de verwachte groeiopgave in de regio’s Arnhem-Nijmegen en Foodvalley geeft ook aanleiding tot het zoeken van partnerschap met rijk en provincies. Het proces In het bestuurlijk overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) is eind 2019 met het Rijk afgesproken om voor de regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley te komen tot deze integrale verstedelijkingsstrategie in samenwerking met de provincies Utrecht en Gelderland, waterschappen en 26 gemeenten. In het najaar van 2020 hebben alle colleges in de regio’s de Contourennotitie vastgesteld en de raden daarover geïnformeerd. Deze notitie beschreef de aanleiding, uitgangspunten en een eerste aanzet voor het ontwerpend onderzoek.

Via regionale (raads)bijeenkomsten, webinars en lokale sessies zijn gemeenten geïnformeerd over de inzet en de voortgang op dit traject. De Verstedelijkingstrategie van de Groene Metropoolregio bestaat uit twee delen: Deel 1: Het Verstedelijkingsconcept, waarin voor alle bouwstenen ontwerpprincipes zijn neergelegd. Deel 2: Gebiedsuitwerkingen waarbij in acht gebieden (waarvan drie sleutelgebieden) de ontwerpprincipes toegepast en vertaald worden. Dit onderdeel geeft op zowel de gebiedsuitwerkingen als de werkwijze al een aanzet. Dit onderdeel wordt nader uitgewerkt. De samenwerking zal bekrachtigd worden met een zogenoemd Verstedelijkingsakkoord. In dat akkoord staan de afspraken voor de verdere samenwerking volgens de principes van het verstedelijkingsconcept, de fasering en de vereiste (onderzoeks)investeringen. De colleges zullen besluiten over dit Verstedelijkingsakkoord. Beoogd effect Het beoogd effect op regionaal niveau is om met de strategie de groei te accommoderen en tegelijkertijd de groene leefkwaliteit te versterken zodat het winst oplevert voor alle inwoners en bedrijven.

Het beoogd effect op lokaal niveau is dat er een goede basis is voor verdere samenwerking en partnerschap in de regio als opmaat voor het te sluiten Verstedelijkingsakkoord en dat de raad zich committeert aan de inhoud van deel 1 als basis voor een doorvertaling van de ontwerpprincipes in het lokale omgevingsbeleid. Argumenten 1.1 De integrale opgave kan alleen samen worden uitgevoerd We willen een aantrekkelijke leefomgeving creëren door de randvoorwaarden te stellen voor het faciliteren van de groei voor wonen en werken. Daarbij hoort het maken van integrale keuzes. Een aantal opgaven overstijgt gemeentegrenzen. Andere opgaven krijgen alleen het juiste gewicht door agenda’s te bundelen. Samenwerking met partners is daarom noodzakelijk voor een aantal opgaven, zowel ruimtelijk als financieel. Hiermee wordt de impact van deze ingrepen en investeringen vergroot. 1.2

Dit proces bekrachtigt de meerjarige strategische samenwerking 2

Met het vaststellen van de Verstedelijkingsstrategie deel 1 en met het instemmen met de werkwijze om tot gebiedsuitwerkingen (deel 2) te komen om, zetten we een belangrijke stap richting het Verstedelijkingsakkoord. Met een Verstedelijkingsakkoord verzekeren wij ons van steun en partnerschap in grote ruimtelijke keuzes, ingrepen en investeringen. Vanzelfsprekend wordt de gemeenteraad hier nadrukkelijk bij betrokken. 1.3 De vier bouwstenen verwoorden de integraliteit Met het vaststellen van het Verstedelijkingsconcept (deel 1) worden de ontwerpprincipes uit de vier bouwstenen inspiratie en vertrekpunt voor lokale keuzes. Daarbij vormen de ontwerpprincipes de leidraad voor het beargumenteren van de gemaakte keuzes. 2.1. In de gebiedsuitwerkingen wordt de opgave concreet gemaakt De regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley heeft een bijzonder karakter. Kenmerkend is het groene karakter waarbij stedelijkheid verspreid is en per deelgebied verschilt. Mede omdat de gezamenlijke regionale agenda nog in ontwikkeling is, ontbreekt soms nog relevante informatie en is het moeilijk passende oplossingen voor te stellen. Door in te zoomen op gebieden wordt deze lacune verholpen. Daarvoor wordt nu een eerste aanzet gegeven die ruimte geeft voor verdere inhoudelijke verdieping en maatwerk.

Door deze richting te kiezen ontstaat een hechtere en nauwere samenwerking tussen de betrokken partners in het deelgebieden. Daarnaast worden zo mogelijk andere trajecten in de samenwerking geïntegreerd. Inclusief het waar mogelijk koppelen aan relevante (rijks-)onderzoeken. 3.1. Het lokale omgevingsbeleid is leidend voor uiteindelijke locatieontwikkeling Door doorvertaling van de bouwstenen en ontwerpprincipes in de eigen omgevingsvisie en het doorwerken in de bestemmingsplannen/het omgevingsplan worden de uitgangspunten in de lokale instrumenten verankerd. De recente consultatieronde bij gemeenteraden heeft input opgeleverd ter verbetering van keuzes of voor de gebiedsuitwerkingen en/of het verstedelijkingsakkoord. Kanttekeningen en risico’s 1.1. Het voorstel is niet in lijn met de strategische visie Het instemmen met de Verstedelijkingsstrategie betreft geen wettelijke taak. Indirect kan het wel bijdragen aan het versterken van het landschap, aan het verminderen van de woningbouwproblematiek en aan een meer duurzame samenleving. 1.2. De gemeente moet verantwoording afleggen over haar ruimtelijk beleid Meedoen met de strategie betekent dat de gemeente de taak op zich neemt om de keuzes in het lokale ruimtelijk beleid binnen verstedelijkingsopgave te verantwoorden naar haar partners uit de Groene Metropoolregio.

Bijvoorbeeld als het gaat om locatiekeuzes of locatie-uitwerking op basis van de ontwerpprincipes. Daar staat tegenover de meerwaarde van een krachtig verband en gezamenlijke (investerings)agenda voor onze plek in de Groene Metropool. Zo werken we effectief aan realisatie van de gestelde ambities.

1.3 Niet deelnemen betekent een risico voor het borgen van samenhang Een Verstedelijkingsstrategie is inmiddels een vaste vorm voor integrale rijk-regio samenwerking. Deze samenwerking met alle partners maakt het mogelijk om op regionale schaal integraal samen te werken aan ruimtelijke opgaven en wensen die ten goede komen aan alle inwoners en bedrijven. Juist op deze manier wordt het mogelijk een samenhangende en kansrijk ruimtelijke agenda in te vullen met alle overheidspartners.

3

Het alternatief bestaat uit veel verschillende losse afspraken en trajecten. Hierbij bestaat het risico dat er weinig samenhang bestaat tussen sectorale onderwerpen of tussen gelijkwaardige gebieden, mogelijk ontstaan er zelfs concurrerende belangen. Tegelijkertijd zijn individuele belangen en vraagstukken in hun aanvragen kwetsbaarder door het ontbreken van massa en uniformiteit. Deze benadering biedt ook geen kansen kwesties rondom verstedelijking met impact die gemeentegrenzen overschrijdt. 3.1 Formatieproces kan leiden tot verstedelijkingsakkoord in voorjaar 2022 Het demissionaire kabinet kan ertoe leiden dat het sluiten van een akkoord niet mogelijk zal zijn eind 2022, zoals aanvankelijk gepland. Omdat het akkoord dient als basis voor een langjarige samenwerking, leidt dit niet tot onoverkomelijke problemen. Wellicht biedt het juist extra kansen doordat opgaven in de gebiedsuitwerkingen door de extra tijd nog scherper geagendeerd kunnen worden. Financiën De kosten van het traject worden gedragen door alle deelnemende partners (bijdragen van de regio’s, provincies en het Rijk). De gemeentelijke bijdrage aan de Verstedelijkingsstrategie is verwerkt in de gevraagde bijdrage voor de opgave Groene Groei van de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen. Deze is besproken in de begrotingsbehandeling van 2021.

Ten tijde van het schrijven van dit voorstel was de uitkomst daarvan nog niet bekend. De samenwerking na het akkoord zal leiden tot gerichte en gezamenlijk afgewogen onderzoeken, investeringen en ontwikkelingen, bijvoorbeeld in mobiliteitsoplossingen en ontwikkellocaties. In veel gevallen is daarbij het budgetrecht van de raad van toepassing. Indien van toepassing komen wij voor kaderstelling bij uw raad terug. Communicatie Vanaf de contourennotitie is met regelmaat informatie gedeeld over de te doorlopen stappen en het belang van deze samenwerking. Via regionale (raads)bijeenkomsten, webinars en lokale sessies zijn gemeenten geïnformeerd over de inzet en de voortgang op dit traject. Participatie Het Verstedelijkingconcept waarin de ontwerpprincipes centraal staan is bovenal een belangrijke basis voor de samenwerking tussen de partners (rijk, provincie en beide regio’s). Het afwegingskader komt op lokaal niveau in beeld bij locatiekeuzes en nadere uitwerking. Bij deze besluitvorming is inwonersparticipatie van toepassing. Bij het opstellen van de Verstedelijkingsstrategie zijn daarom inwoners niet direct betrokken. Wel zijn regionale stakeholders zoals private partijen en maatschappelijke organisaties) geïnformeerd over de strategie. De provincie Gelderland in het gehele gebied op inhoudelijke vraagstukken een inwonerpeiling uitgevoerd.

Dit geeft op hoofdlijnen inzicht hoe inwoners denken over de uitdagingen bij verstedelijking en hoe zij die prioriteren. Dergelijke uitkomsten kunnen bouwsteen zijn voor (het gesprek over) verdere gebiedsuitwerkingen en lokale toepassing. Vervolgtraject Binnen de gestelde kaders kunnen de colleges (in regionaal verband) werken aan afspraken met het Rijk over de beoogde verstedelijking en de daarbij horende condities (zoals volgordelijkheid, financiering en rolneming) op het gebied van leefomgeving, bereikbaarheid en economie. Wanneer de concept-afspraken gereed zijn, stellen alle colleges deze vast, waarna ze worden bekrachtigd in het BO-MIRT (vermoedelijk begin 2022). Na het sluiten van het Verstedelijkingsakkoord worden de colleges, raden en staten verder geïnformeerd over de strategie, het akkoord de uitkomsten van het overleg en de vervolgstappen. 4

Indien in het akkoord zaken worden afgesproken die raken aan budgetrecht of leiden tot beleidsrijke wijzigingen, wordt de raad hierbij betrokken voordat besluitvorming plaats heeft. Op basis van het akkoord wordt verder samengewerkt in gebiedsgerichte uitwerkingen (in de acht deelgebieden), waar we daadwerkelijk tot ruimtelijke ontwerpen komen waar belangen integraal worden afgewogen. De samenhang van deze gebiedsuitwerkingen met andere lopende ruimtelijke trajecten is nog een punt van aandacht. Waar mogelijk worden doelen gecombineerd, om daarmee losse trajecten en bestuurlijke drukte te voorkomen. burgemeester en wethouders

Dirk van Eeten Gemeentesecretaris

Marriët Mittendorff Burgemeester

Bijlagen: 1. Verstedelijkingsstrategie Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Foodvalley 2040 (concept, 30 juni 2021), bestaande uit: - Verstedelijkingsconcept (deel 1) - Werkwijze en aanzet gebiedsuitwerkingen (deel 2) 2. Onderzoek Kieskompas ‘Ruimte voor uitdagingen - verstedelijking’ (28 juni 2021)

5