Raadsvoorstel Scenariokeuze Spreidingswet

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

17 oktober 2024 Scenariokeuze Spreidingswet Pepijn Baneke

Voorstel 1. De opvang in het kader van de Spreidingswet op één locatie plaats te laten vinden; 2. Hiervoor de potentie van de locatie Eindsestraat 3 in Nederasselt te onderzoeken; 3. De opvanglocatie in samenwerking met het COA te realiseren en te operationaliseren; 4. Daarbij tenminste het aantal opvangplekken overeenkomstig de taakstelling te realiseren tot een maximum voor duurzame exploitatie van de opvanglocatie. Inleiding Op 1 februari 2024 is de ‘Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen’, kortweg de Spreidingswet, in werking getreden. Deze wet geeft gemeenten expliciet de wettelijke taak om asielopvang mogelijk te maken. Doel daarbij is om te komen tot een evenwichtige verdeling van asielzoekers over Nederland. Op 16 januari 2024 zijn de uitgangspunten van de Spreidingswet aan uw raad uiteengezet. De opgave voor de gemeente Heumen bedraagt 105 opvangplekken, waarvan 9 alleenreizende minderjarige vluchtelingen (verder: AMV). Deze opvang dient op 1 juli 2025 operationeel te zijn. Uw raad heeft uitgesproken een spreiding over de vier kernen te prefereren. Uiteraard dient de opvang te passen binnen de kaders van de gemeente en passend zijn in de leefomgeving. Waarbij een (kleine) overschrijding van het aantal opvangplekken acceptabel is, indien de situatie hierom vraagt.

Voor 1 november 2024 dient de gemeente inzichtelijk te hebben gemaakt op welke wijze invulling wordt gegeven aan de opgave. Hierbij trekt de gemeente samen op in de regio Gelderland Zuid. Om invulling te geven aan de voorliggende opgave, ligt het onderhavige voorstel voor. Beoogd effect Op een humane wijze bij te dragen aan de opgave die de Spreidingswet voorschrijft. Argumenten 1.1 Het aantal geschikte locaties is beperkt Op basis van criteria zoals beschikbare ruimte, toegankelijkheid, nabijheid voorzieningen, veiligheid en ruimtelijke aspecten is een, niet limitatieve, shortlist van 26 locaties beoordeeld. Hieruit volgt dat slechts een beperkt aantal locaties beschikbaar en geschikt is voor opvang. Een alternatief is het actief aankopen of huren van woningen door de gemeente. Gezien de krapte op de woningmarkt, is deze laatste optie niet realistisch.

Zaak Document

: :

211655 232716

1.2 Beter beheersbaar Ten opzichte van opvang op meerdere locaties (spreiding) biedt opvang op één locatie het voordeel van onder meer beter inzicht in de problematiek onder de personen die verblijven, beschikbaarheid en aanspreekbaarheid van locatiemanager(s), beperktere omvang van benodigde beveiliging, minder vervoersbewegingen en daarmee het regelen hiervan. 1.3 De kosten zijn lager en efficiëntie hoger dan bij spreiding In aansluiting op 1.2 is het logisch dat de bijkomende kosten minder hoog zijn, doordat efficiënter kan worden gewerkt. 1.4 Spreiding wordt vormgegeven door middel van huisvesting van andere doelgroepen De gemeente heeft naast de opgave uit de Spreidingswet nog opgaven voor andere doelgroepen. Zo worden bijvoorbeeld Oekraïense vluchtelingen opgevangen in Malden. Op deze wijze wordt alsnog invulling gegeven van de initiële intentie om te spreiden over de kernen binnen de gemeente. 2.1 Een beschikbare locatie is in Nederasselt gelegen Zoals onder 1.1 is aangegeven is het aantal beschikbare en geschikte locaties beperkt. In beeld zijn een locatie aan de Eindsestraat 3 in Nederasselt en een in het buitengebied. De locatie in Nederasselt heeft de voorkeur onder andere in verband met de aanwezige voorzieningen en de ruimtelijke mogelijkheden. De locatie in het buitengebied beschikt in veel mindere mate over voorzieningen en infrastructuur.

Dit zou een grotere (kosten)inspanning vergen om de locatie geschikt te maken. 2.2 De locatie in Nederasselt voldoet in de basis aan de uitgangspunten De locatie Eindsestraat 3 in Nederasselt lijkt in eerste instantie geschikt als opvanglocatie. Zie tevens 1.1. De eigenaar van de locatie staat in eerste aanleg niet onwelwillend tegenover de ideeën. 2.3 De locatie in Nederasselt kan duurzamer ingericht worden dan de alternatieve locatie De locatie in Nederasselt biedt de potentie om ingericht te worden met woningen. Deze woningen zouden, voor een gedeelte, gedurende een bepaalde periode door het COA gebruikt worden, waarna zij vrijkomen voor bijvoorbeeld de reguliere woningmarkt. Op deze wijze wordt duurzaam geïnvesteerd. 2.4 Woningen blijven langer vrijkomen voor inwoners van Nederasselt Zoals onder 2.3 vermeld kunnen de woningen na gebruik door het COA vrijkomen als reguliere woningen. De woningbouw in Nederasselt komt op deze wijze gefaseerd beschikbaar. Door het gefaseerd beschikbaar komen, zijn woningen voor komende generaties beschikbaar en wordt er dus minder snel voor de regio gebouwd. Zoals blijkt uit ons Woonbeleid 2024-2030 is de woningbouwbehoefte in Nederasselt beperkt. Indien meer woningen gebouwd worden, betekent dit dat gebouwd wordt voor de regio. 2.5

Een duurzaam ingerichte opvang draagt effectiever bij aan het oplossen van het asielvraagstuk De opvang beschikbaar stellen voor een bepaalde langere periode draagt vanzelfsprekend meer bij aan een structurele oplossing dan een opvang van slechts enkele jaren. 3.1 Het COA beschikt over expertise en capaciteit om de opvang goed te regelen Zoals onder 3.3 vermeld betekent in eigen beheer exploiteren van een opvang een grotere formatie en het uitbreiden van kennis op diverse terreinen. Het COA beschikt vanzelfsprekend reeds over deze 2

kennis en kunde, waaronder beveiliging, gezondheidszorg, dagactiviteiten en facilitaire voorzieningen. 3.2 De (financiële) risico’s worden bij de gemeente weggenomen Doordat het COA verantwoordelijk is voor de exploitatie van de opvang, draagt zij tevens de (financiële) risico’s. Het risico dat financiering door het Rijk wordt stilgezet, wordt op deze wijze weggenomen bij de gemeente. Dit kan voortvloeien uit de intentie van het kabinet om de Spreidingswet in te trekken. 4.1 Hiermee wordt geanticipeerd op een mogelijk grotere opgave Landelijk bestaan signalen dat de taakstelling mogelijk met 30% wordt verhoogd. Voor Heumen betekent dit een opgave van 137 opvangplekken, in plaats van 105. Overigens is de opgave sowieso voor een periode van twee jaar, waarna deze wordt herijkt. 4.2 Een grotere opvang biedt schaalvoordelen Door efficiënter gebruik van middelen zijn de kosten per opvangplek lager. Dit in aanvulling op argumenten 1.2 en 1.3. 4.3 Het COA exploiteert vanaf een bepaalde omvang De kosten van opvang in de vorm van spreiding en op één locatie vergt een forse investering van de gemeente. Hierbij moet rekening worden gehouden met enkele miljoenen. Bovendien dient de gemeente speciaal voor de opvang haar formatie uit te breiden. De formatiekosten komen ten laste van de structurele kosten van de gemeente.

Door het COA de opvang te laten exploiteren, hoeft de gemeente deze relatief forse investeringen niet te doen. Bovendien is de organisatie van het COA volledig toegerust op deze opgave. Het COA exploiteert echter vanaf een bepaalde omvang. Gesprekken hierover moeten nog gevoerd worden. 4.4 Meer opvangplekken levert de gemeente meer op Gemeenten worden extra beloond indien zij meer asielzoekers opvangen dan het aantal dat de Spreidingswet hen oplegt. Dit kan middels een specifieke uitkering worden aangevraagd. Kanttekeningen 1.1 Integratie krijgt minder vorm Gespreide opvang draagt beter bij aan acceptatie en integratie, mits goed voorbereid en ondersteund. Echter kan bij een duurzame grootschaligere opvang hier rekening mee worden gehouden in de planontwikkeling. 1.2 Planologische procedures dienen gevolgd te worden Het opzetten van een nieuwe locatie zal enige jaren in beslag nemen voor planontwikkeling en aansluitend een omgevingsplanprocedure en afsluitend voor bouwwerkzaamheden. Dit kan ondervangen worden door in de tussentijd gebruik te maken van tijdelijke opvang op de locatie. Immers beschikt de locatie Eindsestraat 3 in Nederasselt over voldoende ruimte om gefaseerd te ontwikkelen en op te leveren. 2.1 De locatie vraagt om samenwerking in de ontwikkeling De realisatie van een nieuwe locatie zal, naast ambtelijke inzet, samenwerking vergen met projectontwikkelaars. 3

3.1 Minder zeggenschap over de invulling van de opvang Door de opvang te laten exploiteren door het COA, heeft het COA het primaat. Dat houdt in dat de gemeente minder of geen zeggenschap heeft over activiteiten, dagbesteding etc. Als gemeente zou bijvoorbeeld meer gestuurd kunnen worden op persoonlijke aandacht, wat het welzijn van asielzoekers ten goede komt. Dat wil echter niet zeggen dat het COA hier geen oog voor heeft. Daarnaast heeft het Rode Kruis aangegeven geen medewerking te verlenen aan de gemeente voor opgaven die voortvloeien uit de Spreidingswet. 4.1 Dit vraagt meer van de gemeente en de gemeenschap Meer opvangplekken brengt met zich mee dat mogelijk, afhankelijk van de exacte doelgroep, een groter beroep wordt gedaan op voorzieningen als de basisschool en begeleiding vanuit de gemeente. Aan de andere kant biedt dit kansen voor meer draagvlak van voorzieningen als winkels en gezondheidszorg. Financiën Zoals voorgesteld wordt gekozen voor één opvanglocatie waarbij samen met het COA wordt opgetrokken. De kosten voor de opvang en de bijbehorende kosten worden in dat geval gedragen door het COA. In de uitwerking dient nog inzichtelijk te worden gemaakt welke taken de gemeente op zich zal nemen en hoe de locatie exact wordt ontwikkeld. Hierdoor is op dit moment geen zicht op de mogelijke financiële consequenties, naast hetgeen reeds is gedekt.

Bij dit laatste wordt hoofdzakelijk gedoeld op de huidige formatie en de capaciteit die dit project daarvan vraagt. burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

4