Raadsvoorstel Quick Scan voorbereiding invoering Omgevingswet gemeente Heumen

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

21 september 2023 Quick scan ‘voorbereiding invoering Omgevingswet’ Rekenkamer gemeente Heumen

Voorstel Wij stellen u voor: 1. Kennis te nemen van de Quick scan ‘voorbereiding invoering Omgevingswet’. 2. De volgende aanbevelingen van de rekenkamer uit de Quick scan ‘voorbereiding invoering Omgevingswet’ te onderschrijven: Aanbeveling 1. Opstellen van een actueel plan van aanpak Aanbeveling 2. Informatievoorziening aan de raad; om in overleg met het college tot één -liefst openbare- centrale vindplaats van alle (voor de raad) relevante documenten te komen. Aanbeveling 3. Regelmatige voortgangsinformatie; de raad op gezette tijden te informeren over de voortgang en eventuele (inhoudelijke, strategische en financiële) dilemma’s bij de uitvoering. Inleiding De rekenkamer heeft een quick scan uitgevoerd om na te gaan hoe ‘uitvoeringsgereed’ de gemeente Heumen in het proces van de invoering van de Omgevingswet is. In deze quick scan staat de vraag centraal in hoeverre de gemeente voldoet aan de ‘minimale eisen’ die bij de invoering van de wet worden gesteld en wat de rol van de raad is om een goede invoering te borgen. De quick scan is door de rekenkamer in eigen beheer uitgevoerd. De informatieverzameling heeft plaatsgevonden van december 2022 tot en met maart 2023.

Er is een interview gehouden met de projectleider van de gemeente en er is (veel) documentatie bestudeerd over de kaders op landelijk niveau en de uitwerking daarvan binnen de gemeente, deels in samenwerking met omliggende gemeenten. Het concept-briefadvies is in het kader van ambtelijk en bestuurlijk wederhoor besproken met de verantwoordelijke projectleider, afdelingshoofd en wethouder. De invoering van de nieuwe Omgevingswet is een langdurige en complexe operatie. De wet bundelt voorheen versnipperde wetgeving en regels van Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten (26 wetten, 60 Algemene Maatregelen van Bestuur en 75 ministeriële regelingen) voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water in één omvattend stelsel. De wet wil een betere balans aanbrengen tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving door (1) inzichtelijk en toegankelijk omgevingsrecht, waardoor voorspelbaarheid en gebruiksgemak wordt vergroot, (2) integraal in plaats van sectoraal beleid, (3) snellere en betere besluitvorming, en (4) ruimte voor lokaal maatwerk en het vergroten van de gemeentelijke bestuurlijke afwegingsruimte. Het nieuwe omgevingsstelsel is niet alleen een technische verandering, maar vraagt ook een cultuuromslag van alle betrokkenen.

Belangrijke uitgangspunten van de nieuwe Omgevingswet zijn namelijk onder meer: uitgaan van vertrouwen (omslag in benadering van een plan voor een ruimtelijke ingreep van ‘nee, tenzij …’ naar ‘ja, mits …’), snellere besluitvorming (besluit over aanvraag binnen 8 weken, met mogelijkheid tot verlenging met 6 weken of uitgebreide procedure van 26 weken), en een grotere rol van raad (bindend adviesrecht bij vooraf afgesproken grote(re) initiatieven. Gemeente Heumen heeft gekozen voor een ‘beleidsarme’ overgang, waarbij de afgelopen periode (samen met ODRN en buurgemeenten) een aantal operationele stappen zijn gezet. Door de keuze Zaak Document

: :

167728 179564

voor een ‘beleidsarme’ overgang heeft de gemeente evenwel slechts beperkt ingespeeld op de vernieuwende ‘geest’ van de wet, namelijk een andere houding ten opzichte van ruimtelijke ingrepen (‘ja, mits …’), versnelling van procedures, een intensiever samenspel tussen initiatiefnemer, belanghebbenden en gemeente, en een grotere rol van de raad. Tot op heden heeft de raad - op basis van technische briefings en besluiten over operationele onderdelen - vooral sturing op het proces gegeven. Gezien de risico’s die met de nieuwe wet samenhangen, zoals vertraging in ruimtelijke ingrepen (o.a. woningbouw), bezwaren en ingewikkelde procedures van initiatiefnemers of omwonenden, financiële claims, e.d., is een grotere sturing van de raad wenselijk. Beoogd effect Met de quick scan wordt duidelijk of de gemeente Heumen de nodige stappen heeft gezet om de invoering van het nieuwe omgevingsstelsel concreet vorm te geven. Juridisch kader Verordening rekenkamer gemeente Heumen 2022. Argumenten 1. Het opstellen van een actueel plan van aanpak De gemeente Heumen heeft de nodige stappen gezet om de invoering van het nieuwe omgevingsstelsel concreet vorm te geven.

Door de keuze voor een ‘beleidsarme’ overgang heeft de gemeente evenwel slechts beperkt ingespeeld op de vernieuwende ‘geest’ van de wet, namelijk een andere houding ten opzichte van ruimtelijke ingrepen (‘ja, mits …’), versnelling van procedures, een intensiever samenspel tussen initiatiefnemer, belanghebbenden en gemeente, en een grotere rol van de raad. Door het ontbreken van een omvattend programmaplan neemt de raad partiële besluiten over ‘technische’ onderdelen, maar is het niet duidelijk wanneer men tijdens het verdere invoeringsproces aan welke knoppen kan draaien en welke instrumenten men daarbij heeft. De belangrijkste instrumenten, namelijk de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan, komen de komende maanden (najaar 2023) resp. jaren aan bod, maar op de overige bestaat weinig zicht. Door het college te vragen binnen afzienbare termijn alsnog een (beknopt) integraal plan van aanpak op basis van het VNG-overzicht op te stellen, krijgt de raad zicht op een concrete aanpak, bijbehorende planning en financiële consequenties die nodig zijn voor de implementatie van de minimale eisen en adviezen uit het overzicht van de VNG die op dit moment nog niet zijn afgerond en de acties die tijdens de uitvoering in de komende jaren te verwachten zijn. 2.

Informatievoorziening aan de raad; om in overleg met het college tot één -liefst openbarecentrale vindplaats van alle (voor de raad) relevante documenten te komen. Doordat het college bij de planning als uitgangspunt meeneemt om zaken -waarover besluitvorming door de raad aan de orde is-, tijdig voor de uiterste beslisdatum aan de raad aan te bieden, waarborgt dit de kwaliteit van de besluitvorming, gegeven de grote maatschappelijke belangen en financiële risico’s die er spelen rond de (invoering van de) Omgevingswet. De aanbeveling van de rekenkamer is dat de raad in overleg met het college komt tot één -liefst openbare- centrale vindplaats van alle (voor de raad) relevante documenten. Te denken is daarbij aan het plan van aanpak, de voortgangsrapportages, raadsvoorstellen en –besluiten, toelichtingen op de samenhang tussen de verschillende stukken en (links naar) relevante publicaties van het Rijk, de provincie en bijvoorbeeld de VNG.

2

3. Regelmatige voortgangsinformatie De invoering van de Omgevingswet is voor alle betrokkenen een omvangrijke operatie, waarbij ondanks het uitstel van de invoeringsdatum- sprake is van de nodige tijdsdruk. De rekenkamer acht het daarom van belang dat de uitvoering van het plan van aanpak periodiek gevolgd wordt, en dat de raad zich op gezette tijden laat informeren over de voortgang en eventuele (inhoudelijke, strategische en financiële) dilemma’s bij de uitvoering. Waar nodig kan dan tijdig bijgestuurd worden. De fractieleden uit de raad die de Omgevingswet in hun portefeuille hebben, kunnen zo de (kwaliteit van de) voortgangsinformatie actief volgen en naar aanleiding daarvan voorstellen aan de raad doen voor de behandeling van zaken die daaruit voortvloeien. Tot 1 januari 2024 moet nog het nodige gebeuren en ook op korte termijn zal de voortgang van deze acties goed moeten worden geborgd.

de Rekenkamer

secretaris

voorzitter

Bijlagen 1. Concept-raadsbesluit Quick scan ‘voorbereiding invoering Omgevingswet’ 2. Briefadvies rekenkamer Heumen 'voorbereiding invoering Omgevingswet'

3