Raadsvoorstel herijkte energie-opgave 2030 en 2050 gemeente Heumen

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

20 april 2023 Herijkte energie-opgave 2030 en 2050 gemeente Heumen Wim Wink

Voorstel 1. De herijkte energie-opgave vast te stellen en daarbij expliciet in te stemmen met de geschetste opgave voor 2030 en voor 2050: • De ontwikkelingen rond de vervanging van de stuw en mogelijke realisatie van een waterkrachtcentrale tussen Nederasselt en Grave worden nauwgezet gevolgd. Zodra een toekomstige opbrengst duidelijk is, zal deze deel uitmaken van de invulling van onze totaalopgave. • Parallel hieraan zal in beeld gebracht worden welke ontwikkelingen c.q. voorbereidingen nodig zijn om de (eventueel) nog ontbrekende opgave met extra zon- of met windenergie in te kunnen vullen. Mocht de realisatie en/of opbrengst van de waterkrachtcentrale eind 2023 niet concreet zijn, dan zal windenergie verder worden ontwikkeld. • Voor de ambitie voor CO2-emissiereductie in 2030 aan te sluiten bij de landelijke norm van 55%; • Energieneutraal beperken we nu tot elektriciteitsneutraal; • De vraag naar elektriciteit wordt gereduceerd door isoleren en de toepassing van alternatieve bronnen en technieken voor verwarming; • De overblijvende vraag naar elektriciteit wordt ingevuld met zon op daken; • De resterende opgave van 205 TJ grootschalige opwek in 2030, respectievelijk 440 TJ in 2050, wordt ingevuld met grondgebonden zon, met waterkracht, en indien nodig met windenergie. 2. De routekaart klimaatneutraal Heumen 2050, vastgesteld op 6 april 2017, in te trekken. 3.

De energie-opgave over 2 jaar te laten herijken. Inleiding In 2017 is de routekaart klimaatneutraal Heumen vastgesteld. Inmiddels sluit deze niet meer aan op de nieuwste inzichten. Ook mist de huidige routekaart een heldere onderbouwing en ontbreekt er een relatie met de RES, omdat die in 2017 nog niet speelde. Reden om de routekaart te laten actualiseren. In januari 2020 heeft uw raad bovendien een amendement aangenomen waarin uitgangspunten zijn opgenomen voor het vervolgproces rondom duurzame energie opwek in de gemeente Heumen. Deze uitgangspunten zijn bepalend voor de route richting 2030 en 2050 en een belangrijk onderdeel bij het bepalen van onze energie-opgave. Hoe zijn de geactualiseerde cijfers tot stand gekomen? 1. Analyse stand van zaken: de huidige stand van zaken richting een klimaatneutraal Heumen in 2050 is geanalyseerd. De resultaten zijn gepresenteerd tijdens een raadsinformatie-avond op 29 november 2022. Ze zijn verwerkt in een overzichtelijke Infographic die u bij dit raadsvoorstel aantreft. 2. Berekenen opgave voor 2030 en 2050: er zijn energiescenario’s voor 2030 en 2050 gemaakt met het Energie Transitie Model (ETM) van Quintel om een beeld te geven van de opgave die de gemeente heeft om in 2030 energieneutraal en in 2050 klimaatneutraal te zijn.

Zaak Document

: :

86890 159810

Ook is een energiescenario opgesteld om in 2050 zowel klimaatneutraal als energieneutraal te zijn. Het coalitieakkoord geeft niet duidelijk aan of het doel om in 2030 energieneutraal te zijn, ook geldt voor 2050. Tenslotte is een 2030 scenario opgesteld in lijn met het doel om in 2030 energieneutraal te zijn en te voldoen aan het doel van 55% CO2- reductie (Gelders energieakkoord, en landelijk is het C02-reductiedoel in de Klimaatwet inmiddels verhoogd van 49% naar 55% in 2030 ten opzichte van het Klimaatakkoord). 3. Presentatie resultaten tijdens raadsinformatie-avond: Op 29 november 2022 zijn de uitkomsten gepresenteerd aan de raad tijdens een raadsinformatiebijeenkomst. In deze bijeenkomst is stilgestaan bij de verschillende definities van energieneutraal en klimaatneutraal, de landelijke en lokale doelstellingen en de energiescenario’s waarmee de opgave inzichtelijk is gemaakt. Grootschalige opwek van energie Tot nu toe gingen wij ervan uit dat onze opgave voor de grootschalige opwek van energie 160 TJ zou bedragen. Uit de nieuwe berekeningen is gebleken dat het om 205 TJ gaat in 2030 en 440 TJ in 2050. De opgave is dus hoger dan eerder aangenomen. Opgave 2030 Het energieverbruik neemt in 2030 licht toe van 1400 naar 1407 TJ. Het gasverbruik neemt aanzienlijk af. De CO2-reductie komt uit op 44%, en daarmee halen we ons doel niet.

In 2030 is 205 TJ aan opwek elektriciteit nodig. Om dit op te kunnen wekken via grootschalige opwek van zonne-energie is naast zonnepanelen op daken nog 39 MW aan zonnepark nodig. Als het zonnepark Teersche Sluispolder is gerealiseerd zal dat neerkomen op 17 MW, en moet daarnaast 22 MW aan zonnepark gerealiseerd worden om de doelstelling van 2030 te halen. Bij het realiseren van zonneparken moet er rekening mee gehouden worden dat op grond van de regels van de provincie een deel van het oppervlak van een zonnepark mogelijk gecompenseerd moet worden, hetzij op basis van de Wet natuurbescherming als die van toepassing is, hetzij omdat de beoogde locatie deel uitmaakt van het Gelders Natuur Netwerk of een groene ontwikkelingszone. Om in die gebieden nog 22 MW (oppervlak 22 ha) aan zonnepark te realiseren is dus een groter grondoppervlak nodig. In plaats van 22 MW aan zonnepark kan de opgave ook gerealiseerd worden met de opbrengst van 2 grote windturbines van 5,6 MW. Opgave 2050 Als gemeente Heumen in 2050 klimaatneutraal wil zijn, is er 440 TJ aan elektriciteit nodig om te voorzien in de vraag. Het energieverbruik neemt aanzienlijk af, maar het elektriciteitsverbruik stijgt fors, van 180 TJ naar 440 TJ in 2050.

Als gemeente Heumen in 2050 behalve klimaatneutraal ook energieneutraal (elektriciteitsneutraal) wil zijn, is er naast zonnepanelen op daken 95 MW totaal (dus inclusief Teersche Sluispolder) aan zonnepark nodig, of 6 tot 7 grote windturbines. Het verschil tussen de scenario’s ‘klimaatneutraal 2050’ en ‘klimaatneutraal + energieneutraal 2050’ zit in de hoeveelheid fossiele brandstof die nog moet worden verduurzaamd. We stellen voor om na 2030 te kiezen tussen een van deze twee scenario’s. Warmte Er worden op dit moment nog maar heel beperkte stappen gezet op het gebied van warmte. Dit uit zich in het uitblijven van energiebesparing door verminderd gasverbruik. Ook zijn er geen concrete plannen in de gemeente voor het gasloos verwarmen van woningen. Hierdoor blijft de geprognosticeerde CO2-reductie met 44% ver achter op de afgesproken CO2-reductie van 55%. Het uitgangspunt bij onze transitievisie warmte is dat maatregelen voor woningen haalbaar, betaalbaar en ruimtelijk inpasbaar moeten zijn. De nadruk ligt daardoor nu op besparing. Isolatieaanpakken en gasloos verwarmen door middel van all-electric- en collectieve oplossingen zijn 2

een belangrijk onderdeel van de opgave. Deze worden in 2023 verder uitgewerkt. Overigens is de elektrificatie van warmte wel meegerekend in de scenario’s. Waterkracht De haalbaarheid van waterkracht in gemeente Heumen is op dit moment onduidelijk. De stuw tussen Nederasselt en Grave wordt op zijn vroegst in 2030 vervangen en het duurt dan nog een tijd voordat een eventuele waterkrachtcentrale operationeel is. Zodra er zicht is op haalbaarheid van een waterkrachtcentrale en op de potentie ervan, zal deze deel gaan uitmaken van de realisatie van onze energie-opgave bij een volgende update van die opgave. Windenergie Inmiddels hebben we een windstudie laten uitvoeren. Dit om antwoord te kunnen geven op de vraag vanuit de RES aan gemeenten om toch te kijken of er aanvullende zoekgebieden voor wind gevonden kunnen worden. De windstudie wordt met een raadsmededeling aan de raad aangeboden, tegelijk met of vlak na het afronden van de plan-MER voor de RES. Bij de vaststelling van RES 2.0 zullen we moeten aangeven of er sprake kan zijn van aanvullende danwel alternatieve locaties voor windenergie. Beoogd effect Een herijkte opgave die een begrijpelijk beeld geeft van de huidige stand van zaken, de voortgang richting het doel van energieneutraal in 2030 en klimaatneutraal in 2050 en waar de gemeente nu nog voor staat.

Hierdoor wordt duidelijk hoe groot de klimaatopgave voor de gemeente is om haar eigen doelstelling te behalen. Argumenten 1.1. De herijkte energie-opgave sluit aan bij de uitgangspunten van de Strategische visie. De routekaart laat zien hoe groot onze opgave is om in 2030 energieneutraal en in 2050 klimaatneutraal te zijn en geeft scenario’s hoe we dat doel kunnen bereiken. 2.1. Met het vaststellen van de opgave leggen we geactualiseerde cijfers vast. Hiermee heeft iedereen weer de beschikking over dezelfde cijfers en inzichten met betrekking tot onze energie-opgave. 2.2. We sluiten voor het percentage CO2-emissiereductie aan bij het Gelders Energie-akkoord dat we hebben ondertekend, en bij de provinciale, nationale en Europese doelstelling van 55% in 2030. Bij de besluitvorming over de startnotitie RES in 2019 is per amendement besloten dat gemeente Heumen zich niet zou aansluiten bij de doelstelling van 55% CO2-emissiereductie die regionaal werd voorgesteld. De raad heeft destijds vastgesteld dat de verhoging van 6% geen andere reden had dan ambitie en ging ervan uit dat de landelijke norm van 49% CO2emissiereductie op meer draagvlak onder de bevolking zou kunnen rekenen. Inmiddels heeft ook het Rijk besloten om een CO2-emissiereductie van 55% na te streven. Ze doet dat in navolging van de Europese Unie.

In de Europese Klimaatwet is vastgelegd dat de Europese Unie in 2050 klimaatneutraal is. Om dat doel te bereiken is het de bedoeling dat in 2030 de uitstoot van broeikasgassen zoals CO2 met 55 % is afgenomen ten opzichte van 1990. Gemeente Heumen wil in 2050 ook klimaatneutraal zijn. De ambitie van 49% CO2-emissiereductie is daarmee niet meer te verdedigen. 4.1 In de loop van de komende jaren moet onze opgave opnieuw worden getoetst aan de nieuwste technieken en ontwikkelingen. In de loop van de tijd zal de actualiteit van de opgave opnieuw gaan afnemen, omdat er wellicht nieuwe ontwikkelingen zullen komen, die nu nog niet bekend waren en dus nu niet meegenomen zijn. Een voorbeeld daarvan is de waterkrachtcentrale bij de stuw tussen Nederasselt en Grave. We zetten ons momenteel in voor een aanpassing van de werkopdracht van Rijkswaterstaat voor de stuw door de minister, zodat het mogelijk wordt de realisatie van 3

een waterkrachtcentrale te onderzoeken. Indien een wkc dan haalbaar blijkt, kan de potentiële opbrengst onderdeel worden van de invulling van onze opgave. Er zal daarom op enig moment opnieuw een actualisatie van onze energie-opgave moeten plaatsvinden. Omdat de ontwikkelingen erg hard gaan, lijkt 2 jaar ons een reële termijn. Kanttekeningen Verduurzaming door middel van zonne-energie kan alleen als er een opslag van de elektriciteit mogelijk is van de zomer naar de winter. Met de huidige stand van de batterijtechnologie is dat echter nog onbetaalbaar voor onze inwoners. Ook omzetten in waterstof leidt tot een aanzienlijke lastenverhoging. Financiën In de begroting zijn middelen opgenomen voor duurzaamheid. Daarnaast heet het Rijk middelen beschikbaar gesteld voor de bestrijding van energie-armoede (€ 232.696, geoormerkt) en voor de uitvoering van het Klimaatakkoord (€ 168.149). Dit laatste bedrag betreft een algemene uitkering. In het voorjaar leggen we u een plan van aanpak realiseren energie-opgave voor en het duurzaamheidsprogramma. burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

Bijlagen: • Raadsbesluit • Rapport Onderbouwing energie-opgave 2030 en 2050 gemeente Heumen' • Infographic energie-opgave

4