Raadsvoorstel begroting 2024, gewijzigde begroting 2023 en jaarstukken 2022 ODRN

RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering: Onderwerp: Wordt behandeld door:

29 juni 2023 Zienswijzen begroting 2024, gewijzigde begroting 2023 en jaarstukken 2022 ODRN Vincent Arts

Voorstel I. De volgende zienswijze te geven op de jaarrekening 2022: 1. In te stemmen met de jaarrekening 2022 Omgevingsdienst Regio Nijmegen (hierna ODRN); 2. In te stemmen met de voorgestelde resultaatbestemming door het negatieve resultaat van € 613.893 ten laste te brengen van de algemene reserve van de ODRN. II. De volgende zienswijze te geven op de gewijzigde begroting 2023: 1. In te stemmen met de begrotingswijziging 2023 van de begroting 2023. III. De volgende zienswijze te geven op de begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027: 1. In te stemmen met de begroting 2024 voor wat betreft de toegepaste indexering; 2. De a-structurele kosten van 2024 voor invoering van de Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging bouwen te laten opnemen als een stelpost; 3. Kennis te nemen van de meerjarenraming 2025-2027. Inleiding De ODRN voert voor de gemeente Heumen taken uit op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). In 2013 heeft de gemeente Heumen haar VTH-taken op het gebied van milieu aan de ODRN overgedragen, sinds 2018 zijn ook de VTH-taken BRIKS (Bouwen, Reclame, Inrit, Kap en Sloop) naar de ODRN overgegaan. Jaarrekening 2022 Algemeen In 2022 zijn er veel externe factoren geweest die invloed hebben gehad op de bedrijfsvoering van de ODRN. Met name de krapte op de arbeidsmarkt en het voortdurend uitstellen van de Omgevingswet zijn merkbaar.

Daarnaast heeft de oorlog in Oekraïne effect gehad (plotselinge en grote vraag naar opvanglocaties). Een en ander heeft bijgedragen aan een hoge werkdruk en hoog ziekteverzuim. Dit heeft ertoe geleid dat de ODRN enigszins is achtergebleven in de uitvoering van de werkplannen. Het jaarresultaat van de ODRN over 2021 geeft een nadelig resultaat van € 613.893. Met name de inflatie en de verandering van CAO, waardoor er een voorziening voor verlof gevormd diende te worden, zorgen voor dit tekort. In de kadernota ODRN 2023-2024, behandeld in uw raadsvergadering van 2 februari 2023, werd al duidelijk dat door diverse ontwikkelingen tekorten konden worden verwacht. Door de ODRN wordt voorgesteld om het nadelig resultaat te onttrekken aan de Algemene reserve. De algemene reserve komt dan uit op een stand van € 104.177, onvoldoende om aan de gekwantificeerde risico’s te kunnen voldoen. De ODRN is op dit moment dus niet zelfstandig in staat om de financiële risico’s op te vangen wanneer deze zich voordoen. De deelnemers wordt gevraagd om in hun eigen paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing naar rato van deelname Zaak Document

: :

168616 171399

rekening te houden met de risico’s van € 788.023. Berekend risico voor Heumen is € 31.422. Alternatief zou zijn om aan de deelnemers een extra bijdrage te vragen om daarmee de algemene reserve hoog genoeg te houden, maar het Dagelijks Bestuur van de ODRN heeft ervoor gekozen om dat niet voor te stellen. Gemeente Heumen Het werkplan 2022 van gemeente Heumen is voor wat betreft vergunningverlening nagenoeg geheel gerealiseerd. Bij toezicht BRIKS komt de realisatie ten opzichte van de geplande werkzaamheden echter lager uit dan begroot. Dat geldt met name voor toezicht bouwvergunningen en toezicht sloop die op 67% uitkomen van wat was gepland. Deze onderbesteding komt doordat de bouw van grote bouwwerken in gemeente Heumen minder was dan verwacht en er minder sprake is van illegaliteit of meldingen met betrekking tot de afgegeven bouwvergunningen. Daarnaast wordt er op basis van de VTH-risicotool een gedeelte van de verleende vergunningen ook niet gecontroleerd (kleinere niet risicovolle projecten). De realisatie bij toezicht Milieu is juist hoger uitgevallen dan begroot. De totale bijdrage van Heumen aan de ODRN bedroeg € 803.621 voor 2022. Voor BRIKS en Milieu was dat € 764.856, voor projecten € 37.928.

De projecten betreffen onder andere extra opdrachten, zoals de vluchtelingenopvang in Heumensoord, kosten van werkzaamheden rondom de illegale stortingen van drugsafval binnen onze gemeente, onderzoek van klachten met name op gebied van geluid, budget voor de implementatie van de Omgevingswet en kosten voor het programma externe veiligheid. Ten aanzien van de jaarrekening 2022 stellen we u voor het advies van de Adviescommissie over te nemen. Wijziging begroting ODRN 2023 Algemeen In de kadernota 2023-2024 heeft de ODRN al zicht gegeven op ontwikkelingen en risico’s die nog niet of niet volledig in de begroting 2023 waren meegenomen. Ontwikkelingen zoals invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging, landelijke plannen om het VTH-stelsel te versterken (rapport commissie van Aartsen), het onderzoek dat in opdracht van de Provincie (art. 217a) en de Gelderse Omgevingsdiensten wordt uitgevoerd naar het functioneren van het Gelderse stelsel van omgevingsdiensten, het terughalen van de BRIKS-taken door de gemeente Nijmegen en het risico van toenemende inflatie leggen een grote druk op de financiën van de ODRN. Met de wijziging van de begroting ODRN 2023 wil de ODRN deze laten aansluiten op de geactualiseerde werkplannen (+ € 1,1 miljoen).

Ook worden de budgetten voor subsidies en diverse opdrachten geactualiseerd (+ € 8 ton) en wordt er een aanvullende bijdrage geraamd voor de gestegen kosten door de inflatie 2023 (7,31 % = € 1,9 miljoen). De Adviesfunctie is kritisch over de haalbaarheid van de uitzetting van de werkplannen voor 2023. Dat heeft te maken met de tekorten aan personeel, waardoor het in 2022 al lastig bleek om de werkplannen volledig uit te voeren. Gemeente Heumen De gewijzigde begroting 2023 van de ODRN betekent voor Heumen een aanvullende bijdrage van € 73.556. Dit betreft € 1.000 als gevolg van actualisatie van ons werkplan 2023 en € 72.556 (8,33%) voor gestegen kosten (indexering). In tegenstelling tot bij andere deelnemers is ons werkplan na actualisatie nagenoeg gelijk gebleven. Het percentage van 8,33 % wijkt af van de eerder genoemde indexering van 7,31% die de ODRN berekent, omdat er alleen een aanvullende bijdrage van de deelnemers wordt gevraagd en niet van 2

de overige opdrachtgevers. De DVO’s van de overige opdrachtgevers hebben verschillende of geen bepalingen over indexering. Zo kent de overeenkomst met de provincie Overijssel geen tussentijdse indexering. Met een bijdrage van alleen de deelnemers hoeft de BRN index 2023 niet te worden herzien. Daarnaast zou het vragen van een extra bijdrage van de overige deelnemers betekenen dat de werkafspraken 2023 met hen zouden moeten worden gewijzigd. De ODRN acht zo’n tussentijdse aanpassing juridisch niet haalbaar. Overigens is het ook zo dat als de ODRN zou eindigen met een positief resultaat, dit ook alleen ten goede komt aan de deelnemers en niet aan de overige opdrachtgevers. Na goedkeuring van de begrotingswijziging zal deze bijdrage aanvullend in rekening worden gebracht. Ten aanzien van de gewijzigde begroting 2023 stellen we u voor het advies van de Adviescommissie over te nemen. Begroting 2024 en meerjarenbegroting 2025-2027 Algemeen Voor het jaar 2024 staan er grote veranderingen op komst. Deze brengen onzekerheden en risico’s met zich mee voor de begroting. Er is geprobeerd de effecten van de invoering van de Omgevingswet te vertalen naar de financiën. De Omgevingswet vraagt om meer toetsing van aanvragen en het voeren van gesprekken aan de voorkant. Dat vraagt om meer inzet.

Dit zou worden gecompenseerd door de invoering van de Wet kwaliteitsborging (bouwtoezicht deels uitgevoerd door private partijen), maar naar nu blijkt, wordt deze wet maar gedeeltelijk ingevoerd en blijft een groot deel van het toezicht voorlopig toch bij de ODRN liggen. Dat leidt tot hogere kosten dan voorzien. Daarnaast hebben het vervangen/aanpassen van ICT, de nieuwe CAO voor ambtenaren, en de inflatie kostenstijgende effecten op de begroting voor 2024. Ook het voornemen van de gemeente Nijmegen om de BRIKS-taken terug te nemen, zal effect hebben op de begroting, maar omdat de financiële effecten van dit besluit momenteel nog worden uitgewerkt, is dit nog niet vertaald naar de begroting 2024. Het voornemen kan invloed hebben op de robuustheid van de ODRN, hetgeen ook al een aandachtspunt is in de verschillende onderzoeken naar het functioneren van de omgevingsdiensten (commissie van Aartsen, provincie Gelderland). Om die reden heeft de ODRN de intentie om verregaand te gaan samenwerken met de ODRA. De Adviesfunctie adviseert ons in de zienswijzen een uitspraak te doen over de wenselijkheid van samenwerking tussen de ODRN en andere OD’s. We nemen dat advies over.

Voor de begroting 2024 en de meerjarenbegroting 2025-2027 zijn de volgende (financiële) uitgangspunten gehanteerd: • De geactualiseerde begroting 2023 en de effecten van de nieuwe ontwikkelingen, zoals de Omgevingswet, zijn de bouwstenen voor de advieslijsten en de begroting 2024. • Inhuur budget is begroot op 27% van de begrote salarissen voor 2024, dalend naar 21% in 2027. • Meerjarenschijf 2027 is conform jaarschijf 2026 m.u.v. percentage inhuur (21% i.p.v. 22%) • De meerjarenbegroting 2025-2027 is gebaseerd op prijspeil 2024 • Productiviteit van 72% = 1.350 uur • De effecten van het voornemen van gemeente Nijmegen om de BRIKS taken terug te nemen is niet in deze begroting verwerkt. De indexering van 3,55% is conform de begrotingsrichtlijnen Regio Nijmegen 2024 van de Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen. In november 2021 is besloten dat de ODRN met dezelfde systematiek gaat werken als de VRGZ en de GGD. 3

Gemeente Heumen Bij het onderdeel over de gewijzigde begroting 2023 haalden we al aan dat de Adviesfunctie kritisch is over de uitzetting op de werkplannen. Voor gemeente Heumen speelt dat in 2023 niet, maar wel voor 2024. De bijdrage voor 2024 is geraamd op een bedrag van € 1.046.195, dat is gebaseerd op de advieslijst voor 2024 die afgelopen maart met ons is afgestemd. In de meerjarenbegroting 2024-2026 van de gemeente Heumen was voor 2024 een bedrag van € 869.623 opgenomen. Voor 2025 en 2026 is ook een bedrag van € 869.623 opgenomen. We zien dus voor 2024 een forse uitzetting van het werkplan. Het gaat met name om vergunningverlening en toezicht BRIKS. We weten niet of deze aantallen goed zijn ingeschat, het gaat namelijk om nieuwe wetgeving en het is dus koffiedik kijken. Desondanks adviseren we in te stemmen met de begroting voor 2024. De Adviesfunctie raadt de gemeenteraden aan om kritisch te zijn op verwachte aantallen en werkzaamheden, en hier eind 2023, bij het vaststellen van de werkplannen voor 2024 goed op in te zoomen. We willen als zienswijze aan de ODRN meegeven om de extra kosten voor het meerwerk als gevolg van moeten leren werken met een nieuwe wet en van het slechts gedeeltelijk invoeren van de Wet kwaliteitsborging als een aparte stelpost op te nemen, omdat het deels om a-structurele kosten gaat.

De hogere bijdrage van € 176.572 voor 2024 is het gevolg van • Prijsindexering van 8,6% over 2023: € 78.000 • Extra inzet als gevolg van invoering Omgevingswet en WKB (a-structureel): € 98.000 De meerkosten voor Heumen nemen dus voor 2024 e.v. toe met € 175.000. In de kadernota 20242027 van de gemeente Heumen is rekening gehouden met een toename van de kosten van € 175.000 voor 2024 en € 77.000 voor de jaren daarna. Door de adviescommissie wordt geadviseerd akkoord te gaan met de begroting 2024 en de toegepaste indexering. We stellen u voor om dat advies over te nemen. Beoogd effect Het vaststellen van een begroting voor de ODRN die goed is afgestemd op de begroting van de gemeente Heumen en die is gebaseerd op een werkplan waarin een reële inschatting is gemaakt van de producten en diensten die de gemeente Heumen in 2024 van de ODRN wil gaan afnemen. Het vaststellen van een jaarrekening die een juiste financiële verantwoording over het jaar 2022 laat zien. Argumenten I.1.1. De Adviesfunctie geeft een positief advies over de jaarrekening 2022. De adviesfunctie adviseert de deelnemende gemeenten om in te stemmen met de Jaarrekening 2022 en de voorgestelde resultaatbestemming. We stellen voor om dit advies over te nemen. I.2.1 De jaarrekening sluit negatief en er is door de accountant een goedkeurende controleverklaring afgegeven over de jaarrekening 2022.

De Jaarrekening sluit met een negatief rekeningresultaat van € 613.893. Dit negatieve rekeningresultaat is hoofdzakelijk toe te schrijven aan een te vormen voorziening voor verlofsparen (4 ton). Daarnaast heeft de ODRN te maken gehad met inflatie en meerkosten als gevolg de krapte op de arbeidsmarkt (inhuur). De accountant heeft een goedkeurende controleverklaring afgegeven voor getrouwheid en rechtmatigheid. II.1 De Adviesfunctie geeft een positief advies over de begrotingswijziging 2023. 4

De Adviesfunctie adviseert de gemeenten om in te stemmen met de voorgestelde begrotingswijziging 2023. Voor Heumen betekent dit een extra bijdrage aan de ODRN van € 73.556. Dit betreft voornamelijk een extra bijdrage die wordt gevraagd voor gestegen kosten (inflatie). III.1.1 De Adviesfunctie adviseert in te stemmen met de begroting 2024 voor wat betreft de toegepaste indexering We adviseren, conform advies van de adviesfunctie, in te stemmen met de begroting 2024 voor wat betreft de toegepaste indexering. We stellen echter ook voor om in te stemmen met de begroting 2024 als geheel, waarbij we wel vraagtekens plaatsen bij de verwachting van het aantal bouwvergunningen en de kosten voor toezicht BRIKS. III.2.1 Het vermoeden is dat de toename van het aantal bouwvergunningen ruim is ingeschat. Als zienswijze willen we aan de ODRN meegeven om de extra kosten voor het meerwerk als gevolg van moeten leren werken met een nieuwe wet, en de extra kosten als gevolg van het slechts gedeeltelijk invoeren van de Wet kwaliteitsborging als een aparte stelpost op te nemen, waarbij de ODRN deze kosten periodiek aanvullend en onderbouwd zou kunnen factureren. Kanttekeningen III.1.1 De financiële gevolgen van de OW en Wkb zijn nog onzeker en kunnen afwijken van de begroting De Omgevingswet wordt per 1 januari 2024 ingevoerd.

De Wkb is gekoppeld aan de OW en wordt per dezelfde datum gefaseerd ingevoerd. De Wkb wordt gefaseerd ingevoerd omdat de markt nog niet klaar is voor de werkzaamheden die deze wetswijziging tot gevolg heeft. Hierdoor is het niet mogelijk om per 1 januari 2024 alle voordelen van de OW te benutten, dit werkt kostenverhogend. Bij het opstellen van de begroting is de ODRN ervan uitgegaan dat tot 1 juli 2024 alleen nieuwbouw onder de Wkb valt, en daarna zowel nieuwbouw als verbouw. III.1.2 Gemeente Nijmegen trekt de BRIKS-taken terug. Gemeente Nijmegen heeft besloten om de BRIKS taken terug te nemen. Zowel de ODRN als de gemeente Nijmegen hebben een kwartiermaker aangesteld die dit proces gaat begeleiden. Wanneer de overdracht van de taken precies gaat plaatsvinden, is nog niet bekend. Op dit moment heeft de ODRN het terugnemen van de BRIKS taken door de gemeente Nijmegen nog niet in de begroting 2024 verwerkt. De financiële gevolgen van de ontvlechting zijn nog niet inzichtelijk.

III.1.3 Samenwerking/fusering met andere omgevingsdienst. De ODRN verkent momenteel intensieve samenwerkingsmogelijkheden met de ODRA, zodat ze met het oog op de toekomst robuust blijven. Hierbij wordt de kanttekening geplaatst dat de personele ontwikkelingen die met deze fusie/samenwerking gepaard gaan, samen moeten vallen met de ontwikkelingen binnen het Gelders Stelsel. Dit geldt uiteraard ook voor de ontvlechting BRIKS taken van de gemeente Nijmegen. Het is onwenselijk dat er kort na elkaar meerdere reorganisaties plaatsvinden. Middels frequente updates moeten de ontwikkelingen teruggekoppeld worden naar de deelnemers. Zowel op het gebied van inhoud als op het gebied van financiën. III.1.4 Er zijn nog aanvullende werkafspraken nodig om helderheid te krijgen over prestaties en kosten KPI’s:

ODRN heeft in de begroting 2024 bij ieder programma een nieuwe set KPI ’s (kritische prestatieindicatoren) opgenomen. Deze KPI’s geven een indicatie van de doelstellingen. Het gaat om een nieuwe set van KPI ’s die in overleg met de opdrachtgevers is herijkt, hiermee kan ODRN beter sturen. De KPI’s zien vooralsnog enkel op output. Landelijke trend is om steeds meer te gaan sturen 5

op het maatschappelijk effect van VTH-taken (outcome). De Adviesfunctie adviseert om tot KPI ’s te komen die, in relatie tot de door ODRN uitgevoerde VTH-taken, bijdragen aan het meer in beeld brengen van de fysieke leefomgeving. Leges: De deelnemers moeten jaarlijks voor de legesverordening een kostenonderbouwing van leges gerelateerde kosten afgeven. Een belangrijk deel van de kosten wordt gemaakt door de ODRN. Het is van toegevoegde waarde als de ODRN standaard in haar begroting aangeeft welke kosten volgens de wetgever toegerekend mogen worden aan de leges. Daarom verzoeken we de ODRN om, als extra dienstverlening, in haar begroting aan te geven welk deel van de BRIKS en Milieuproducten per deelnemer toegerekend mag worden aan de leges. Financiën Voor de jaren 2024 e.v. wordt een aanvullende bijdrage via de kadernota aangevraagd. Voor 2024 gaat het om een bedrag van € 175.000 en voor de jaren 2025 t/m 2027 om € 78.000. De aanvullende bijdrage voor 2023 (€ 73.556) zal worden meegenomen in de maandrapportage mei/juni. De risico’s, gecorrigeerd met een dempingsfactor, bedragen gezamenlijk € 892.200. De ODRN heeft zelf een capaciteit van circa € 104.000 euro om deze risico’s op te vangen. De adviesfunctie adviseert daarom de gemeenten het verschil op te nemen in de eigen risicoparagraaf. Voor gemeente Heumen is dat een bedrag van € 31.422.

Dit bedrag nemen we over in de gemeentelijke begroting 2024 in de risicoparagraaf. burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

Bijlagen: • Raadsbesluit zienswijze Jaarrekening 2022, begrotingswijziging 2023, begroting 2024 ODRN • Concept zienswijzebrief ODRN • Adviesrapport jaarstukken 2022 en begroting 2024 ODRN • Jaarstukken 2022 ODRN • Infographic jaarverslag 2022 ODRN • Begrotingswijziging 2023 ODRN • Begroting 2024, inclusief meerjarenraming 2025-2027 • Accountantsverslag 2022 ODRN • Aanbiedingsbrief Staten en Raden

6