Presentatie Verordening en Visie Inwonerparticipatie - 12 februari 2026

Verordening en visie inwonerparticipatie Raadsavond

12 februari 2026

1

Agenda • Introductie • Wat ging hieraan vooraf? • Toelichting verordening • Toelichting visie • Vervolgproces

2

Introductie • Werkgroep ▪ Raads- en commissieleden ▪ Portefeuillehouder Wink

• Ambtelijke ondersteuning ▪ Maaike Duenk (bestuursadviseur) ▪ Jeroen van den Dungen (adjunct griffier)

• Doel van deze bijeenkomst

3

Wat ging hieraan vooraf? • November 2024: motie / toezegging aan de gemeenteraad. • Januari 2025: wetswijziging (artikel 150 Gemeentewet). • Augustus 2025: start werkgroep. • Oktober 2025: rekenkamerbrief over participatie. • Eind 2025/begin 2026: gesprekken met betrokkenen. • Wens werkgroep: besluitvorming in deze raadsperiode. • Resultaat tot nu toe: nieuwe concept verordening en visie.

4

Wetswijziging • Belangrijkste wijzigingen in artikel 150 Gemeentewet: ▪ Oud: verordening met regels over betrekken bewoners en belanghebbenden bij de voorbereiding van beleid. ▪ Nieuw: verordening met regels over betrekken bewoners en belanghebbenden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid + het uitdaagrecht.

• Gemeenten hebben tot 1 januari 2027 voor implementatie.

5

Uitdaagrecht (Right to Challenge) • Wat is dat? ▪ Uitdaagrecht ziet op de mogelijkheid voor inwoners en maatschappelijke partijen om taken van de gemeente over te nemen, omdat zij het bijvoorbeeld beter of goedkoper kunnen. ▪ De verordening moet over het uitdaagrecht voorwaarden bevatten.

• Voorbeelden: groenonderhoud, beheer speeltuin, exploitatie buurthuis, bijhouden gracht, organisatie kermis.

6

Rekenkamerbrief over participatie • Brief n.a.v. meta-analyse van 102 onderzoeken over participatie door de Vereniging van Rekenkamers. • Inhoud brief: ▪ Wat is participatie (en wat niet)? ▪ Basisvoorwaarden voor participatie. ▪ Succesfactoren voor participatie. ▪ Inzichten over de volksvertegenwoordiging bij participatie. ▪ Aandachtspunten voor de volksvertegenwoordiging.

7

Aandachtspunten voor de volksvertegenwoordiging • Richtlijnen boven blauwdrukken. • Transparantie over politieke keuzes. • Actievere raadsbetrokkenheid in het gehele proces. • Investeren in gemeenschapskracht. • Sturen op procedurele rechtvaardigheid. • Reflectie op democratische waarden.

8

Nieuwe verordening • Oude regeling: Inspraakverordening (2006). • Nieuwe verordening wettelijk verplicht per 1 januari 2027. • Modellen van de VNG: twee varianten. • Voorbeelden in gemeenteland. • Heumense variant: variant 1,5. • Resultaat: Verordening inwonerparticipatie gemeente Heumen 2026.

9

Nieuwe verordening Artikel 1. Definities

Artikel 10. Verzoek inwonerkracht

Artikel 2. Doelstelling

Artikel 11. Beoordeling verzoek

Artikel 3. Reikwijdte

Artikel 12. Uitvoering inwonerkracht

Artikel 4. Zorgplicht bestuursorgaan

Artikel 13. Nadere regels college

Artikel 5. Experimenteerprogramma

Artikel 14. Hardheidsclausule

Artikel 6. Plan voor inwonerparticipatie Artikel 7. Inspraak

Artikel 15. Verhouding met andere weten regelgeving

Artikel 8. Ondersteuning

Artikel 16. Evaluatie

Artikel 9. Eindverslag

Artikel 17. Inwerkingtreding, citeertitel, intrekking en overgangsrecht

10

Vragen over de verordening?

11

Actualisatie bestaande visie • Inwonermacht en inwonerkracht. • Beleidsbeïnvloedende participatie: deze participatievorm richt zich op invloed op beleid via inspraak, advisering en coproductie onder regie van de gemeente. • Zelfredzame participatie: inwoners nemen zelf initiatieven, zoals buurtprojecten, groenonderhoud of evenementen, eventueel met gemeentelijke ondersteuning. • Uitdaagrecht: overnemen gemeentelijke taken.

12

Participatie op drie momenten • Drie participatiemomenten​: participatie vindt plaats tijdens de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid volgens de verordening inwonerparticipatie. • Kaders en planning​: de gemeente stelt kaders vast, zoals doel, betrokkenen, tijdspaden, verwerking van input bij elk participatietraject.

• Terugkoppeling en vertrouwen​: heldere terugkoppeling naar inwoners is essentieel om vertrouwen te behouden tijdens participatietrajecten.​ • Lerend proces​: de gemeente gebruikt ervaringen om toekomstige participatietrajecten te verbeteren en systematisch te organiseren.

13

Participatieladder en participatietrap • Participatieladder (inwonermacht): de ladder toont hoeveel invloed inwoners hebben, van informeren tot meebeslissen. • Participatietrap (inwonerkracht): de trap geeft de gemeentelijke rollen aan, van faciliterend tot actie meewerkend. • Doel van deze instrumenten​: de instrumenten zorgen voor helderheid, voorkomen teleurstellingen en bevorderen open samenwerking.

14

Participatieladder (inwonermacht)

15

Participatietrap (inwonerkracht)

16

En verder? • Diverse participatievormen: er zijn diverse participatievormen die de gemeente kan inzetten, zoals inloopbijeenkomsten, enquêtes, adviesraden, etc., om betrokkenheid te stimuleren. • Experimenteerprogramma​: per bestuursperiode wordt een programma opgesteld om nieuwe participatievormen te testen en doelgroepen te bereiken. • Belang van evaluatie​: evaluatie van trajecten en programma’s is essentieel voor inzicht in effectiviteit, bereiken impact op beleid en organisatie.

17

Vragen over de visie?

18

Besluitvormingsproces en verder… • Commissie- en raadsvergadering: 5 en 12 maart 2026. • Inwerkingtreding: 30 maart 2026. • Later treden de artikelen over het experimenteerprogramma en uitdaagrecht in werking. • Willen 2026 gebruiken om al doende lessen te leren. • Indien nodig bijstelling per 1 januari 2027 (of daarna), o.a. op basis van ervaringen en uitkomsten 213a-onderzoek.

19