Bijlage III GGD concept bestuursversie Jaarverslag 2021
Tekst van het document
GGD Gelderland-Zuid
RESULTATEN
Jaarverslag 2021
JAARVERSLAG 2021
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 5 JAARREKENING
RESULTATEN
5.1
Balans per 31 december 2021
5.2
Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening over het begrotingsjaar
HOOFDSTUK 1 CORONABESTRIJDING HOOFDSTUK 2 RESULTATEN GGD-BREDE PRODUCTEN
5 11
5.3
Grondslagen van resultaatbepaling en waardering
5.4
Toelichting op de balans
5.5
Toelichting baten en lasten
5.6
Specifieke uitkeringen (SiSa)
2.1 Publieke Gezondheid bij crises en rampen
12
5.7
Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen (WNT)
2.2 Programma Onderzoek, Informatie en Advies (OIA)
13
5.8
Taakvelden
5.9
Opgave meerkosten corona 2021
HOOFDSTUK 3 RESULTATEN PER WERKVELD
16
5.10 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant
HOOFDSTUK 6 BIJLAGEN
3.1 Algemene Gezondheidszorg
17
3.2 Jeugdgezondheidszorg
23
3.3 Gezond Leven
27
6.1
Begrotingswijzigingen
3.4 Bijzondere Zorg
32
6.2
Geplande en gerealiseerde investeringen
3.5 Veilig Thuis
35
6.3
Afname Mook en Middelaar
6.4
Afrekening huisvesting locaties Jeugdgezondheidszorg
6.5
Organogram GGD Gelderland-Zuid
6.6
Bijdrage per gemeente gespecificeerd
6.7
Dienstenoverzicht Veilig Thuis
6.8
Beleidsindicatoren
6.9
Overzichten naar thema’s
JAARSTUKKEN (APART DOCUMENT) HOOFDSTUK 4 PARAGRAFEN 4.1
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
6.10 Verantwoording subsidies op basis van voorschotten
4.2
Onderhoud kapitaalgoederen
6.11 Bestuur en vaststelling jaarrekening
4.3
Financiering
4.4
Interne dienstverlening
4.5
Verbonden partijen
HOOFDSTUK 7 VERKLARING VAN AFKORTINGEN
2 / 39
JAARVERSLAG 2021
OEKRAÏNE
LEESWIJZER
Op het moment van schrijven groeit de vluch-
samen met de gemeenten te organiseren.
telingenstroom uit Oekraïne. De impact op de
De GGD zal de publieke gezondheidszorg
jaarrekening 2021 is nihil. Voor 2022 en
voor deze groep uitvoeren, maar de exacte rol
daarna kunnen de gevolgen echter fors zijn,
van de GGD is nog niet duidelijk. In financieel
inhoudelijk en financieel. Het Kabinet vraagt
opzicht is alleen bekend dat het Kabinet van
de Veiligheidsregio’s om de opvang van
Rijkswege de kosten die gemaakt zullen
Oekraïense vluchtelingen te coördineren en
worden, integraal zal vergoeden.
Wat doet de GGD?
Dit jaarverslag geeft een overzicht van de
GGD Gelderland-Zuid is de gemeentelijke gezondheidsdienst voor: Berg en Dal, Beuningen, Buren,
behaalde resultaten in het jaar 2021. Leidend
Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas
voor deze resultaten zijn de doelstellingen
en Waal, Wijchen en Zaltbommel. Ook voor Mook en Middelaar verzorgen wij enkele diensten.
zoals die in de programmabegroting 2021 zijn geformuleerd. Deze programmabegroting is
Als verlengstuk van deze gemeenten werken wij aan publieke gezondheid. Onze hoofdtaak is:
opgesteld in lijn met onze meerjarenstrategie
het beschermen, bewaken en bevorderen van de gezondheid van inwoners van alle leeftijden
2020-2023 en is vastgesteld door het
(-9 maanden tot 100+). Speciale aandacht gaat hierbij uit naar kwetsbare groepen. Onze
Algemeen Bestuur. Het eerste hoofdstuk gaat
dienstverlening organiseren we zo laagdrempelig mogelijk en in samenwerking met gemeenten
over de coronabestrijding; deze opgeschaalde
en partners in de zorg, het onderwijs, welzijn en veiligheid.Ons takenpakket is divers. Naast taken
infectieziektebestrijdingstaak stond centraal
op het gebied van gezondheidsbescherming, gezondheidsmonitoring, publieke gezondheid bij
in 2021. Het tweede hoofdstuk gaat over
rampen en crises en toezichthouden, voeren we de jeugdgezondheidszorg, OGGZ, Veilig Thuis,
onze GGD-brede producten. In het derde
gezondheidsbevordering en forensische geneeskunde uit.
hoofdstuk zoomen we per werkveld in op de behaalde resultaten. In het onderdeel
De meeste GGD-taken liggen vast in de Wet publieke gezondheid. Andere relevante wetten voor
Jaarstukken vindt u informatie over de
de taken die wij uitvoeren, zijn: de Wet kinderopvang, Wet op de lijkbezorging, Jeugdwet en
bedrijfsvoering, de jaarrekening en diverse
Wet maatschappelijke ondersteuning.
bijlagen met aanvullende gegevens, zoals cijfers per gemeente.
3 / 39
JAARVERSLAG 2021
Voorwoord Ook 2021 stond in het teken van de
of wijk. Het gemeenteteam is aanspreekpunt
coronabestrijding. We startten het jaar
voor gemeenten en netwerkpartners en zorgt
hoopvol met de eerste grootschalige
voor lokaal maatwerk.
vaccinatiecampagne. De ontwikkelingen en de opkomst van virusvarianten vroegen om
Het monitoren van de gezondheid van de
maximale flexibiliteit. In het jaarverslag geven
bevolking is een belangrijke taak van de GGD.
we aandacht aan de inspanning die dit heeft
Door het opzetten van nieuwe dashboards,
gekost en aan de geleverde prestaties.
in 2021 onder meer voor Bijzondere Zorg, ontstonden nieuwe inzichten. We werken
Uiteraard gingen ook onze andere, reguliere
ernaartoe dat deze gegevens ook periodiek
taken door, soms in aangepaste vorm. Hier en
beschikbaar zijn voor onze samenwerkings-
daar is zelfs een inhaalslag gemaakt; zo waren
partners. Op die manier kunnen we, samen
er inhaalspreekuren RVP voor kinderen van
met partners, steeds beter inspelen op wat
4-18 jaar. Dit jaar zijn weer alle kindercentra
nodig is in de samenleving.
geïnspecteerd. Daarnaast was er ruimte voor
Samen inzetten op gezond en veilig
verdere ontwikkeling van de dienstverlening.
opgroeien, vitaal ouder worden en sociale
Zoals verbeterde doorlooptijden van Veilig
verbinding: dat wordt de komende jaren
Thuis en verdere professionalisering op het
belangrijker dan ooit. De resultaten in dit
gebied van ouderenmishandeling en
jaarverslag laten zien waar we samen toe in
eergerelateerd geweld.
staat zijn. Voor een aantrekkelijk overzicht van de highlights van 2021 verwijs ik u naar
Vanuit onze meerjarenstrategie 2020-2023
het beknopte publieksjaarverslag.
investeren we nadrukkelijk in netwerken en lokaal partnerschap. Dat heeft in 2021
Ik wens u veel leesplezier.
geresulteerd in de ontwikkeling van gemeenteteams. GGD’ers van verschillende
Dr.ir. Moniek Pieters
afdelingen werken hierin samen om optimaal
Directeur Publieke Gezondheid
aan te sluiten bij de behoeften van gemeente
GGD Gelderland-Zuid
4 / 39
HOOFDSTUK 1
Coronabestrijding 5 / 39
JAARVERSLAG 2021
1. Coronabestrijding De bestrijding van het coronavirus heeft in 2021 veel gevraagd van GGD
WERKZAAMHEDEN CORONABESTRIJDING
Gelderland-Zuid. De aanvullende (crisis)organisatie voor de
Dit waren de werkzaamheden door de GGD ten behoeve van de
coronabestrijding is flexibel en schaalbaar opgezet. Op piekmomenten is
coronabestrijding:
opgeschaald tot meer dan 1.000 medewerkers, voor een belangrijk deel door inzet van externe medewerkers. Eind december 2021 hebben we extra
1.
opgeschaald om versnelling van de boostercampagne mogelijk te maken.
Kernactiviteiten IZB (inhoudelijke beleidsregie, afstemming RIVM, GGD GHOR Nederland en GGD’en Oost Nederland, etc.).
Naast het uitgebreide team coronabestrijding zijn daarbij ook veel
2.
Telefoonlijn voor vragen van het publiek.
reguliere GGD-medewerkers ingezet. Daarnaast heeft Defensie met een
3.
Telefoonlijn voor vragen van professionals.
groot team van de Luchtmobiele brigade en ook zorgpersoneel van de
4.
Inrichten en bemensen testlocaties in Nijmegen (4, inclusief L-locatie
omliggende ziekenhuizen extra bijstand verleend.
in Lent), Wijchen, Tiel, Culemborg en Zaltbommel. 5.
REGIEFUNCTIE
Testorganisatie voor mobiele testen (testen op locatie bij uitbraken, etc).
Het kernteam Infectieziektebestrijding (IZB) heeft een regiefunctie op
6.
Registratie positief-geteste personen.
inhoudelijke taken binnen de coronabestrijding en voert haar reguliere
7.
Bron- en contactonderzoek (BCO).
taken uit op het gebied van de niet-coronagerelateerde meldingen.
8.
Advisering infectiepreventie (hygiëne-adviezen bij uitbraken, op GGD-locaties en overige instellingen zoals AZC’s).
9.
Advisering zorgorganisaties en andere clusters (corona clusterteam).
10. Advisering Onderwijs (corona scholenteam).
526.907
coronatesten uitgevoerd
11. Inrichten en bemensen vaccinatielocaties in Zaltbommel, Culemborg, Tiel, Wijchen (2), Heumen en Nijmegen (2). 12. Datamanagement, bijvoorbeeld van vaccinatiegraad, in samenwerking met het programma OIA.
78.058 positieve uitslagen (besmettingen) verwerkt, ook van testen elders en in zorginstellingen
13. Facilitair, inclusief locatiebeheer en logistiek van beschermingsmaterialen, testmaterialen, vaccinatiematerialen, etc. 14. Roostering en planning. 15. Communicatie. 16. Crisisoverleg en afstemming crisisorganisatie Veiligheidsregio (RBT, ROT, etc.).
6 / 39
JAARVERSLAG 2021
AANPAK VACCINATIES
het testbeleid, de beschikbaarheid van zelftesten, de effecten van
De vaccinaties in Gelderland-Zuid gingen op 15 januari 2021 van start in
vaccinaties en de opkomst van virusvarianten. De testcapaciteit in
Wijchen. Daarvoor is een aparte corona-vaccinatieorganisatie
Gelderland-Zuid is op geleide hiervan steeds aangepast. Eind 2021 heeft
opgebouwd, inclusief aparte locaties. Ook kwam er een coördinatieteam
Defensie steun verleend aan het team coronabestrijding om de testcapa-
waarvoor extra personeel is geworven en opgeleid. Voor de kwaliteits-
citeit versneld te kunnen uitbreiden. Waar nodig hebben we de basisca-
borging is een apart team opgezet plus een apotheker. De piek van de
paciteit voor het testen aangevuld met mobiele testmogelijkheden.
1e en 2e vaccinaties lag in juni en juli. Daarna is maximaal ingezet op het vaccineren van moeilijk bereikbare doelgroepen en fijnmazig vaccineren, onder andere door de organisatie van een regiotour. Met een bus trok het vaccinatieteam van de GGD door de regio en bezocht wijken met een lagere vaccinatiegraad. Deze regiotour duurde 2 maanden en trok bijna dagelijks 100-150 inwoners naar de bus om zich alsnog te laten vaccineren.
BOOSTERVACCINATIE Eind 2021 is weer maximaal opgeschaald voor de uitvoering van de boostervaccinatie. Hiervoor is naast het corona vaccinatieteam extra personeel vanuit het team coronatesten, zorgpersoneel van de omliggende ziekenhuizen en regulier GGD-personeel ingezet. Ook Defensie heeft extra bijstand verleend. Daarnaast waren er meerdere initiatieven om de vaccinatiegraad te verhogen. Zo is er een speciaal prikangstspreekuur opgezet. Met inzet van onder meer een VR-bril en een hulphond is de angst van mensen zover afgenomen dat zij het toch aandurfden om een coronavaccinatie te krijgen.
BRON- EN CONTACTONDERZOEK (BCO) EN CALLCENTER
We hebben niet-mobiele thuiswonenden hun boosterprik aan huis
De teams BCO en Callcenter hebben 7 dagen per week gezorgd voor:
gegeven en bewoners van zorginstellingen (zonder medische dienst) in
•
AANPAK CORONATESTEN
zorgvuldige communicatie met inwoners en instellingen over besmettingen,
de eigen zorginstelling. Hierbij hebben huisartsen ons ondersteund. •
analyse van clusters en advisering daarover,
•
het beantwoorden van vragen van inwoners en organisaties.
De behoefte aan coronatesten en de opdracht vanuit VWS wisselden
Ook is veel inzet geleverd om er voor te zorgen dat inwoners bij proble-
voortdurend. Deze variatie hing samen met het aantal besmettingen,
men met registreren toch een geldig digitaal coronacertificaat kregen.
7 / 39
JAARVERSLAG 2021
VOORTDUREND SCHAKELEN De (deel)taken voor coronabestrijding zijn continu doorontwikkeld en op- en afgeschaald, afhankelijk van de wisselende behoefte, nieuwe (landelijke) richtlijnen en (landelijke) beleidsinstructie. Kern hiervan is het basis IZB-team en het AGZ-management, aangevuld met een aparte organisatie voor coronabestrijding, inclusief dedicated teams voor coronataken op het gebied van HRM, facilitair, planning & roostering en applicatiebeheer.
KOSTEN GEDEKT DOOR HET RIJK De kosten voor de coronabestrijding, als gevolg van de hoge GGD-inzet voor testen, bron- en contactopsporing, vaccineren en alle andere taken als gevolg van actuele richtlijnen worden door het Ministerie van VWS gedekt. In het najaar zijn daar de extra kosten voor coronabestrijding voor de COA-noodopvang Heumensoord (gemeenten Heumen en Nijmegen) bijgekomen. Op Heumensoord werden zo’n 1.000 Afghaanse
De 3e prik betreft hen die om een of andere reden een 3e prik nodig hadden om volledig gevaccineerd te zijn. Het gaat om de prikken gezet in onze regio (dus door ons gezet). Dit kunnen dus ook mensen zijn die in een andere regio wonen.
vluchtelingen tijdelijk opgevangen.
8 / 39
JAARVERSLAG 2021
9 / 39
JAARVERSLAG 2021
10 / 39
Op de foto bekijkt een vrouw de vaccinatie strategie
HOOFDSTUK 2
Resultaten GGD-brede producten 11 / 39
JAARVERSLAG 2021
2.1 Publieke Gezondheid bij crises en rampen Naast de reguliere publieke gezondheidstaken heeft de GGD ook taken in ramp- en crisissituaties. Het gaat dan om situaties waarbij de publieke gezondheid bedreigd wordt. Bij rampen en crises zijn wij verantwoordelijk voor vier processen: medische milieukunde (MMK), infectieziektebestrijding (IZB), gezondheidsonderzoek na ongevallen en rampen (GOR) en psychosociale hulpverlening (PSH). De GGD heeft een actueel integraal crisisplan en is voorbereid op een crisis of ramp door oefeningen, trainingen en opleidingen, zij het in aangepaste vorm door de coronapandemie.
URGENTE SITUATIES De crisiscoördinator van GGD Gelderland-Zuid is in 2021 voor 13 urgente situaties opgeroepen. Deze oproepen hebben niet geleid tot activeren van het crisisplan. De meldingen zijn regulier opgepakt.
PIKETFUNCTIES
De coronacrisis leidde tot een langdurige opschaling binnen de GGD en
In 2021 hebben we de piketfuncties voor de VRGZ-/GHOR-crisisorgani-
tot het formeren van een crisisteam. Vanaf 2 maart 2020 is hiervoor het
satie gerealiseerd en ingevuld. Afspraken hierover zijn gemaakt in de
integrale crisisplan geactiveerd. De opgeschaalde situatie is eind 2021
regio-overeenkomst Publieke Gezondheid tussen GHOR Gelderland-Zuid
nog steeds van toepassing.
en GGD Gelderland-Zuid. De inzet van de Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen (GAGS) is gebaseerd op afspraken hierover tussen de
OPLEIDEN, TRAINEN, OEFENEN
GGD’en in Oost-Nederland die in 2021 nog steeds golden.
Door de coronacrisis hebben we het jaarlijkse plan voor het opleiden, trainen en oefenen (OTO) van medewerkers in opgeschaalde situaties,
PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING BIJ INCIDENTEN
niet volledig kunnen uitvoeren. Een extern bureau heeft de opdracht
De Psychosociale Hulpverlening bij incidenten (PSHi) is een facultatieve
gekregen om de opgedane ervaring vanuit de coronapraktijk te
taak. Als GGD-inzet wordt gevraagd, wordt deze naar de betreffende
evalueren. Waar mogelijk gebruiken we deze input voor aanpassing
gemeente(n) gefactureerd. In 2021 is in totaal vier keer een beroep
en verbetering van het integrale crisisplan en opleidingsplan 2022.
gedaan op de GGD voor ondersteuning bij PSHi-casussen.
12 / 39
JAARVERSLAG 2021
2.2 Programma Onderzoek, Informatie en Advies (OIA) Binnen het Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) verzamelen,
GGD’en in het land ingezet om in een totale reeks van tot nu toe 17 me-
bestuderen en vergelijken wij gegevens over de gezondheid van inwoners
tingen sinds april 2020 het welbevinden van de bevolking, de navolging
uit Gelderland-Zuid. We analyseren ook de factoren die hiermee kunnen
van gedragsmaatregelen en de determinanten om te voldoen aan die
samenhangen. We kunnen over een breed terrein gezondheidsgegevens
gedragsmaatregelen in kaart te brengen.
verzamelen, verbinden en duiden.
DATA-ANALYSE DEMENTIE Dat komt doordat we onze data-expertise doorontwikkelen en doordat we
Vanuit een ZonMw-voucher (Juiste Zorg op de Juiste Plek) is in samen-
aansluiten op diverse databronnen. De informatie die uit de analyses voort-
werking met Netwerk-100 een analyse van risicofactoren voor crisissitua-
vloeit, versterkt onze advisering en uitvoering binnen de (lokale) gezond-
ties bij personen met dementie gemaakt. Naast een inhoudelijke analyse
heidspreventie.
zijn beschikbare databronnen binnen de keten geïnventariseerd en mogelijke datakoppelingen tussen de bronnen bekeken. Het gaat onder
CORONACIJFERS
meer om het registratiesysteem van zorgtrajectbegeleiders Dementie,
Met het team coronabestrijding hebben we de data geanalyseerd,
het Huisarts Informatie Systeem (HIS) van Academisch Huisartsen Net-
waarmee een completer beeld ontstaat over de uitbraak van corona en
werk Nijmegen, data van het Bureau Crisistoewijzing Intramuraal (BCI),
over de vaccinatiestatus van de bewoners in ons werkgebied. Dit heeft
de GGD Gezondheidsmonitor en de database van DementieNet.
geresulteerd in drie rapportages. Wekelijks zijn in een multidisciplinair
Er is onderzocht hoe vaak crisisopnames voorkomen en wat risicofac-
overleg de coronacijfers besproken en aandachtspunten uit de lokale
toren voor een crisisopname zijn. Per jaar wordt 32% van de mensen
dashboards geduid.
met dementie in crisis opgenomen. Suikerziekte, vallen, ondervoeding,
Daarnaast wordt meerdere keren per week met het BCO-team (Bron- en
dwalen en gedragsproblemen verhogen de kans op een crisis. Dit laat
Contactonderzoek) gekeken naar de data over de positieve testen om te
zien dat samenwerking met fysiotherapeut, ergotherapeut en diëtist
controleren of alle mogelijke clusters opgemerkt zijn.
belangrijk is.
In het kader van de bestrijding van corona, zijn op verzoek van de ge-
Vergelijking van de data uit het registratiesysteem van zorgtrajectbege-
meenten overzichten gemaakt over bijvoorbeeld de uitbraak van corona
leiders Dementie en de twee systemen voor huisartsen liet zien dat deze
in de eigen gemeente of de vaccinatiestatus op wijkniveau.
elkaar op veel gebieden aanvullen maar dat onderlinge uitwisseling nog te wensen overlaat.
PANELONDERZOEKEN De coronacrisis heeft het panel-onderzoek extra belangrijk gemaakt. Samen met de gedragsunit van het RIVM worden de panels van alle
13 / 39
JAARVERSLAG 2021
14 / 39
JAARVERSLAG 2021
OVERZICHTCIJFERS JEUGD In afstemming met JGZ-professionals zijn eerste rapportages gemaakt met inzichten op het gebied van productie, planning en beleid. Ze geven een goed beeld van de nog te plannen en de gerealiseerde contactmomenten en geven een dynamisch inzicht over hoe het met de jeugdigen uit onze regio gaat. Deze rapportages worden wekelijks geactualiseerd en structureel gedeeld met een aantal professionals binnen de GGD.
ONDERSTEUNING ANDERE AFDELINGEN Voor verschillende afdelingen is gestart met het maken van accurate en realtime inzichten die nodig zijn om meer informatiegestuurd te kunnen werken. De cijfers zoals we die structureel inzichtelijk maken dienen als input voor de OGGz-monitor, waarbij we via de inzet van ZorgTTP samen met andere partijen een integraal inzicht gaan maken. In samenwerking met Veilig Thuis is een aantal dashboards ontwikkeld. Het gaat onder meer om een landelijk dashboard voor het monitoren van de chatfunctie en een dashboard dat professionals continu inzicht geeft in hun onderhanden werk en dat helpt bij wachtlijstvrij werken.
VERBINDEN DATA KETENPARTNERS DASHBOARD DELEN
Er is een inventarisatie gestart om een regionaal beeld te maken van
De applicatie Tableau is doorontwikkeld zodat het nu mogelijk is om op
jeugdhulpgebruik binnen ons werkgebied. Landelijke cijfers laten zien
een veilige manier dashboards te delen met collega’s binnen en buiten
dat 1 op de 8 jeugdigen een vorm van jeugdhulp ontvangt. We gaan
de GGD.
regiobreed op zoek naar handelingsperspectieven voor gerichte
Voor de taak Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang (CTMO van
interventies om de inzet van jeugdhulp waar mogelijk te verminderen.
Bijzondere Zorg) delen we sinds kort een dashboard met de betrokken
Hiervoor stemmen we momenteel met gemeenten af hoe we op een
professionals binnen de GGD en beleidsmedewerkers van centrumge-
veilige manier tot een gezamenlijk beeld kunnen komen.
meente Nijmegen. Op deze manier krijgt het team Centrale Toegang de werkprocessen en registratiedata goed in beeld waardoor ze tijdig bij kunnen sturen; daarnaast krijgen de beleidsmedewerkers van de gemeente Nijmegen structureel inzicht in de uitvoeringscijfers van deze nieuwe taak.
15 / 39
HOOFDSTUK 3
Resultaten per werkveld 16 / 39
JAARVERSLAG 2021
3.1 Algemene Gezondheidszorg De afdeling Algemene Gezondheidszorg (AGZ) combineert de volgende
meldingsplichtige infectieziekten stabiel gebleven. Het aantal niet
taakgebieden: het voorkómen en bestrijden van infectieziekten en tuber-
meldingsplichtige ziekten is fors toegenomen. Zie de tabel.
culose, reisvaccinaties, seksuele gezondheidszorg, technische hygiënezorg,
De GDD monitort de vaccinatiegraad van het RVP. De rapportages
forensische geneeskunde en medische milieukunde. Ook het toezicht op
over de vaccinatiegraad in 2021 zijn met gemeenten, huisartsen en
kinderopvang en Wmo-voorzieningen zijn taken van de afdeling AGZ.
verloskundigen in onze regio gedeeld.
PREVENTIE EN BESTRIJDING VAN INFECTIEZIEKTEN
OVERZICHT VAN INFECTIEZIEKTEN NAAST DE CORONABESMETTINGEN
Zie voor de resultaten van de coronabestrijding hoofdstuk 1.
REIZIGERS EN VACCINATIES 2021 kende veel reisbeperkingen. De behoefte aan advisering en vaccinatie van reizigers was daardoor zeer beperkt. De medewerkers van het team Reizigers en vaccinaties zijn in 2021 gedeeltelijk ingezet bij de coronavaccinaties. Met steun van GGD Gelderland-Zuid is de landelijke website https://
TOP 5 MELDINGSPLICHTIGE INFECTIEZIEKTEN
www.vaccinatiesopmaat.nl live gegaan. Op deze site kunnen inwoners terecht voor vragen over of afspraken voor vaccinaties die buiten het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) vallen, maar die zij om diverse gezondheidsredenen toch willen ontvangen. Inwoners die in het kader van een beroepsrisico een vaccinatie wilden ter voorkoming van infectieziekten konden in 2021 ook bij de GGD terecht.
MELDINGEN INFECTIEZIEKTEN In 2021 is het aantal coronabesmettingen enorm gestegen. In vergelijking met 2020 is het aantal niet-coronagerelateerde
17 / 39
JAARVERSLAG 2021
AANTAL ART. 26 MELDINGEN BINNEN INSTELLINGEN* Kinderopvang
156
Onderwijs (basis)
18
Langdurige zorg (intramuraal)
11
Asielzoekerscentra
2
*melding van ongewoon aantal infectieziekten bij kwetsbare groepen, Wpg art. 26
ANTIBIOTICARESISTENTIE GGD Gelderland-Zuid is actief betrokken bij het Gelders zorgnetwerk voor infectiepreventie GAIN. De ambitie van GAIN is regionale zorgprofessionals uit alle lagen van de zorg met elkaar verbinden zodat de kennis beter gedeeld wordt, met als doel om verspreiding en ontstaan van infecties te voorkómen. Ook in 2021 heeft de GGD hieraan meegewerkt door bijvoorbeeld huisartsen en verzorgingsinstellingen te scholen op het gebied van infectiepreventie.
TUBERCULOSEBESTRIJDING Het aantal patiënten met acute tuberculose (19) is toegenomen ten
HYGIËNE-INSPECTIES
opzichte van 2020 (10). Dit komt overeen met de landelijke trend
In het najaar zijn alle seksinrichtingen in Gelderland-Zuid geïnspecteerd.
waarbij in 2020 door corona een daling was van TBC meldingen. Het
Er is een contract afgesloten met een VVT-instelling voor de inzet van
aantal patiënten met een latente tuberculose is ongeveer hetzelfde
een deskundige infectiepreventie voor Rivierenland. Daarnaast is een
gebleven (40). Voor de optimalisering van TBC-bestrijding zijn landelijke
begin gemaakt met inspecties in grootkeukens. Door de landelijke
voorstellen gedaan. Samen met de 2 andere Gelderse GGD’en is hiervoor
maatregelen in verband met corona zijn grootschalige evenementen
in onze regio een pilot gestart die in 2022 een vervolg krijgt.
niet doorgegaan.
BESMETTINGEN TUBERCULOSE
TOEZICHT TATTOO EN PIERCING In 2021 zijn alle binnengekomen aanvragen voor een vergunning voor tatoeëren en piercen, inclusief permanente make-up, afgehandeld. In totaal zijn 54 vergunningen verleend.
SEKSUELE GEZONDHEIDSZORG CONSULTEN Het aantal uitgevoerde consulten seksuele gezondheid was door de coronapandemie opnieuw lager dan in de jaren voor 2020. In totaal zijn er 4561 consulten uitgevoerd. Het soa-vindpercentage was 23%, hetzelfde als in 2020. Dit is volgens verwachting omdat er zeer beperkt consulten konden worden uitgevoerd. Onze PrEP-zorg kon in 2021 wel gewoon doorgaan.
18 / 39
JAARVERSLAG 2021
CONSULTEN EN SOA-VINDPERCENTAGE
bij de GGD voor een intensieve begeleiding. Daarnaast hebben de aandachtsfunctionarissen en hun collega-professionals met een veelvoud
Seksuele gezondheid 4.561 SOA-consulten
van personen gesprekken gevoerd. Door voortzetting van de landelijke ondersteuning en financiële ondersteuning per regio kunnen we het programma in 2022 verder uitrollen.
(met een vindpercentage van 23%)
1.065 SOA’s gevonden
SEKSWERKERS Er is opnieuw samengewerkt met de ervaringsdeskundige sekswerk van
318
Seksualiteitsconsulten
Top 3 onderwerpen in deze consulten:
1.
Anticonceptie
2.
Onbedoelde zwangerschap
3.
Seksueel geweld
de afdeling Bijzondere Zorg. Via internetveldwerk is zij een vraagbaak voor de doelgroep. In het najaar van 2021 zijn ook de outreachactiviteiten, voorlichting en Hepatitus B-vaccinatie voor sekswerkers weer opgepakt. In totaal zijn er 11 sekswerklocaties bezocht.
VROUWELIJKE GENITALE VERMINKING (VGV) De GGD kent een VGV-nazorgspreekuur. In een coproductie met Pharos en de Federatie Somalische Associaties Nederland is een voorlichtings-
PREVENTIE JEUGD EN JONGEREN
film gemaakt over het nazorgspreekuur voor deze doelgroep. De samen-
Het Expertiseteam Seksuele Gezondheid heeft 13 scholen ondersteund
werking met het netwerk van sleutelpersonen is voortgezet. In 2021 zijn
die met het thema Relaties, Seksualiteit en Diversiteit aan de slag
3 intervisiebijeenkomsten met sleutelpersonen gehouden.
wilden. De ondersteuning sloot aan bij de behoefte van de school op dit thema. Er zijn leerkrachten en docenten getraind en ouderavonden
ONDERSTEUNINGSGESPREKKEN
georganiseerd. Hierbij wordt nauw samengewerkt met JGZ en de
Het aantal ondersteuningsgesprekken bij onbedoelde zwangerschap was
gezondheidsmakelaars School & Jeugd van de afdeling Gezond Leven,
dit jaar iets lager dan afgelopen jaren. Vooral in de eerste helft van 2021
die het contact onderhouden met de scholen en zorgen voor
waren er minder gesprekken. In de tweede helft van het jaar nam het
implementatie en borging van het thema seksuele vorming op school.
aantal weer toe tot normale aantallen. Er zijn in totaal 36 gesprekken gevoerd.
NU NIET ZWANGER (NNZ) Ondanks de coronapandemie krijgt Nu Niet Zwanger steeds meer een
SEKSUELE GEZONDHEID OOST-NEDERLAND
plek in gemeenten. Er zijn inmiddels 5 gemeenten aangesloten en 61
Als coördinerende GGD voor de regio Oost-Nederland is de ASG-taak
aandachtsfunctionarissen (25 in 2020), die werken bij 22 verschillende
uitgevoerd in overeenstemming met het jaarlijkse subsidieprogramma,
ketenpartners in Gelderland-Zuid. Sinds de start van het
gefinancierd door VWS. De uitvoering van de PrEP-pilot die medio 2019
NNZ-programma eind 2017 zijn er in totaal 247 personen aangemeld
is gestart met subsidie van VWS wordt door onze GGD gecoördineerd.
19 / 39
JAARVERSLAG 2021
Op het gebied van communicatie, voorlichting en gezondheidsbevorde-
toegenomen. Dit heeft geleid tot een toename van het aantal adviezen
ring werken de vijf GGD’en zoveel mogelijk samen. De kwaliteitseisen
vanuit team Gezondheid en Milieu. Daarnaast blijft binnenmilieu-
zijn periodiek geëvalueerd en geactualiseerd op basis van de landelijke
problematiek (temperatuur, vocht en schimmel) een belangrijk thema
richtlijnen. Medisch-inhoudelijke zaken zijn onderling afgestemd om
voor het team Gezondheid en Milieu.
de uniformiteit van de uitvoering te bevorderen. Door deze inzet is de afstemming tussen de landelijke aansturing van ASG en de regionale
OMGEVINGSWET
uitvoering geborgd, zijn de regionale plannen c.q. subsidieaanvragen
In het kader van de voorbereidingen op de Omgevingswet (naar
tot stand gebracht en heeft verantwoording over uitvoering in Oost-
verwachting per 1 januari 2023 in werking) is de GGD aangesloten bij
Nederland plaatsgevonden. VWS en RIVM hebben deze plannen en
diverse bijeenkomsten waarin alle gemeenten van onze regio
verantwoording goedgekeurd en vastgesteld.
vertegenwoordigd zijn. Doel is om meer inzicht te krijgen in welke rol de gemeente ziet voor de GGD binnen de Omgevingswet. Hiervoor zijn
MEDISCHE MILIEUKUNDE
procesafspraken gemaakt met de Omgevingsdiensten in de regio. Daarnaast zijn de eerste overleggen met gemeenten gestart over wat zij van ons verwachten. De financiering hiervan is voorlopig facultatief.
ENERGIETRANSITIE EN KLIMAAT Het team Gezondheid en Milieu adviseert burgers, instanties en gemeenten over gezondheidsrisico’s door milieublootstellingen. In 2021
TOEZICHT EN HANDHAVING KINDEROPVANG
speelden kwesties rondom de energietransitie en klimaatverandering. De opmars van windmolens en andere bronnen van duurzame energie
WETTELIJKE VERPLICHTINGEN
roept vragen en ongerustheid op bij burgers en gemeenten. Door de
Ondanks de coronacrisis is – onder meer door grote inzet van de
klimaatverandering kunnen hitteperiodes vaker voorkomen, wat
toezichthouders en door vroegtijdige inzet van extra toezichthouders -
gezondheidsrisico’s voor kwetsbaren met zich meebrengt. De
100% van alle kindercentra geïnspecteerd (554 locaties). De door de
ontwikkelingen van 5G, hoogspanningslijnen en gebruik van
gemeente gewenste steekproef bij gastouders, variërend van 5 tot 20%,
bestrijdingsmiddelen in fruitteelt waren ook in 2021 actueel.
is volledig uitgevoerd. De door 5 gemeenten gewenste intensivering van het toezicht gastouderopvang is bijna geheel uitgevoerd.
LUCHTKWALITEIT Er is er altijd veel maatschappelijke en beleidsmatige aandacht voor
INSPECTIES
luchtkwaliteit. In 2021 ging dat met name om de verontreiniging door
De coronacrisis is op diverse aspecten van invloed geweest. Toezichthou-
houtstook, verkeer op A2 en A50, en emissies van industrie. Het rijk
ders werden gedeeltelijk ingezet in de coronaorganisatie. We hebben
heeft in 2021 de gemeenten opgeroepen om vaart te maken met de
tijdelijk via beeldbellen moeten inspecteren. We hebben samen met de
sanering van loden waterleidingen; de GGD ondersteunt hierbij. Door de
gemeenten de aanwijzing van de DPG en de mandatering van de toe-
coronapandemie is het bewustzijn over goede ventilatie op scholen sterk
zichthouders in verband met de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 en
20 / 39
JAARVERSLAG 2021
de Wpg geregeld. Hierdoor hadden de toezichthouders ook de wettelijke positie om hier toezicht op te houden.
FORENSISCHE ARTSEN Het schouwen en het forensisch medisch onderzoek staan enorm onder druk door het grote landelijke tekort aan forensische artsen. Door grote
REGISTRATIE EN LICHTE HANDHAVING KINDEROPVANG
inzet en flexibiliteit van de forensisch artsen, een optimale organisatie
Voor de 5 gemeenten die hiervoor opdracht gaven, zijn alle benodigde
van het team en samenwerking met regio Oost Nederland en andere
registratie- en lichte handhavingstaken kinderopvang volledig
omliggende GGD’en, hebben we toch alle diensten kunnen opvullen.
uitgevoerd. Met ingang van juli 2021 voeren we voor een 6e gemeente de registratie- en lichte handhavingstaak uit. Ook voor deze gemeente hebben we alle taken uitgevoerd.
FORENSISCHE GENEESKUNDE
TOEZICHT WMO In 2021 is het Wmo-toezicht volgens opdracht uitgevoerd. Er zijn 14 meldingen van calamiteiten en geweldsincidenten ontvangen, waarvan 12 hebben geleid tot onderzoek; calamiteitenonderzoek heeft in 2021 relatief veel tijd in beslag genomen. Verder zijn 4 onderzoeksverkenningen, 2 signaalgestuurde onderzoeken en 2 aanvullende opdrachten (bij 1 aanbieder) uitgevoerd. Daarnaast is bijgedragen aan een analyse van gemeente Nijmegen over de knelpunten en capaciteitsproblemen van Wmo-toezicht. Deze analyse heeft eind 2021 geleid tot bestuurlijke instemming over uitbreiding van de formatie voor toezicht Wmo in de jaren 2022-2024.
FORENSISCHE GENEESKUNDE
FORENSISCH MEDISCH ONDERZOEK In regio Oost is gewerkt aan een verdergaande samenwerking en/of het uitbesteden van het forensisch medisch onderzoek. We werken samen in
SCHOUWEN
de opleiding van forensisch artsen, de aanname van gezamenlijke artsen
We hebben in 2021 alle benodigde lijkschouwen en lijkschouwen bij eu-
en de kwaliteitsaspecten van de forensische geneeskunde.
thanasie kunnen uitvoeren. De aantallen van beide typen lijkschouwen
In 2021 zijn met name de aantallen bloedproeven en zedenonderzoeken
zijn in 2021 gestegen ten opzichte van 2020: het aantal lijkschouwen
gestegen ten opzichte van 2020: het aantal bloedproeven steeg met
steeg met 9% tot 428; het aantal lijkschouwen bij euthanasie met 28%
14% tot 380; het aantal zedenonderzoeken met 28% tot 46.
tot 251. 21 / 39
JAARVERSLAG 2021
NIEUWKOMERS PUBLIEKE GEZONDHEID ASIELZOEKERS (PGA) In 2021 zijn de PGA-taken voor het COA uitgevoerd. Dat is het hele jaar gedaan voor het AZC in Nijmegen en vanaf september voor de noodopvang van voornamelijk Afghaanse vluchtelingen op Heumensoord. Voor de bijna 1.000 bewoners is uitgebreide inzet geweest voor coronatesten en -vaccinaties. Bijna 100% van de 12+ bewoners van Heumensoord is gevaccineerd. Om corona-uitbraken te voorkomen zijn infectiepreventie-adviezen gegeven en coronatesten en bron- en contactopsporing op locatie ingezet. De JGZ-taken zijn uitgevoerd voor de kinderen op Heumensoord; JGZ heeft 200 kinderen van 0-12 jaar gezien en hiervoor 470 consulten uitgevoerd. In het kader van de TBC-screening zijn 726 bewoners onderzocht; er zijn geen actieve TBC-infecties vastgesteld. Een aparte GGD-coördinator op Heumensoord heeft ervoor gezorgd dat de PGA-diensten snel zijn opgezet en in goede samenwerking met COA en GZA, gemeenten etc. zijn uitgevoerd. Samen met GHOR GelderlandZuid is de netwerksamenwerking met zorgaanbieders (ziekenhuizen, ambulancedienst, verloskundigen, etc.) voor Heumensoord vormgegeven.
22 / 39
JAARVERSLAG 2021
3.2 Jeugdgezondheidszorg De afdeling Jeugdgezondheidszorg (JGZ) biedt preventieve gezondheids-
VOORTGEZET ONDERWIJS
zorg aan baby’s, peuters, kinderen en jongeren in de schoolgaande leeftijd
Begin 2021 is in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs een
(0-18 jaar). Het doel van de JGZ is de ontwikkeling en opvoeding van
filmpje getoond waarin jongeren altijd hun vragen of zorgen kunnen
kinderen te monitoren en zo vroeg mogelijk ondersteuning te bieden
blijven stellen bij de JGZ: fysiek of online via JouwGGD. Dit kwam in
wanneer dat nodig is. Goede samenwerking met ouders en met anderen
plaats van de Gezondheidscheck. De Gezondheidscheck is niet
uit de omgeving van het kind is hierbij cruciaal. Zo willen we problemen op
doorgegaan vanwege de inzet van onze jeugdverpleegkundigen
latere leeftijd voorkómen.
voor het Corona scholenteam.
CONTACTMOMENTEN Door corona en lockdowns zijn veel reguliere contactmomenten voor de
RISICOSIGNALERING ‘GEZAMENLIJK INSCHATTEN ZORGBEHOEFTE’ (GIZ)
4- tot 18-jarigen vervallen. De zorg voor de 0-4 jarigen is onverminderd
Bij alle leeftijdsgroepen gaat de JGZ-professional met ouders en
doorgegaan.
kinderen in gesprek over wat goed gaat en waar hulp nodig is op
Vanaf het voorjaar zijn inhaalplannen voor schooljaar 2021-2022
diverse ontwikkelingsterreinen. Uit het gesprek komt een
ontwikkeld die inmiddels worden uitgevoerd in het basisonderwijs en
inschatting van de best passende ondersteuning. Dit jaar hebben meer
het voortgezet onderwijs. Hiermee willen we de achterstanden inhalen
JGZ-professionals deze GIZ-methodiek ingezet. Zie de volgende pagina
en eventuele coronaschade bij de jeugd goed in beeld krijgen en
voor de ‘praatplaat’ van de methodiek. Ook zijn er filmpjes gemaakt
minimaliseren. Door corona(-maatregelen) konden we niet altijd op
voor diverse leeftijdsgroepen: GIZ filmpje Consultatiebureau,
school ons werk doen. Als alternatief zetten we telefonische en
GIZ-filmpje basisonderwijs, GIZ-Filmpje voortgezet onderwijs.
beeldbel-contacten in. In 2021 zijn we aan de slag gegaan met een nieuw aandachtspunt. Uit
CONTACTMOMENTEN JGZ
1
recent onderzoek blijkt namelijk dat 10% van de jonge ouders een postpartum depressie (PPD) heeft. Binnen het Verloskundig samenwerkingsverband (VSV) onderzoeken we hoe we de signalering door het consultatiebureau kunnen verbeteren zodat er snel passende hulp geboden kan worden. Eind 2021 is hierover een advies gestuurd naar de Programmaraad van het VSV.
1. Deze cijfers zijn gebaseerd op kinderen die in de gemeenten staan ingeschreven. 2. Groepsvaccinaties en inhaalvaccinaties zijn hierbij niet meegerekend. 3. Extra contactmoment op verzoek van ouders, school of JGZ, ook via ‘Kijk op kleintjes’ en maatwerk.
23 / 39
JAARVERSLAG 2021
© GGD Hollands-Midden
24 / 39
JAARVERSLAG 2021
KINDERRECHTENCOACH
(interval tussen vaccinaties, quarantaine, etc.). De inhaalspreekuren voor
KinderrechtenNU is een manier om met kinderen in gesprek te gaan
4-18 jaar zijn uitgebreid met een verpleegkundig spreekuur in Nijmegen.
over het eigen leven en dat van de ander en over wat nodig is om goed
Daar kon 6% meer kinderen terecht en zo kon de inzet van de jeugdarts
op te groeien. Drie kinderrechtencoaches van JGZ helpen kinderen om
omlaag.
hun ervaringen te verwoorden tijdens workshops op scholen. Behoeften van kinderen en zorgwekkende signalen worden opgepikt zodat
AANPAK ZIEKTEVERZUIM VO-SCHOLEN
interventies op maat kunnen worden ingezet. Op vijf scholen is een pilot
In Nijmegen bestaat structureel overleg tussen JGZ, leerplicht en 4
in de bovenbouw gedraaid; een zesde school staat gepland. De evaluatie
VO-scholen om de pilot ziekteverzuim continu te monitoren en te
is uitgesteld vanwege corona maar de KRNU-coaches zijn enthousiast
verbeteren. Het samenwerkingsverband VO-scholen is hier nauw bij
over het effect: kinderen weten beter bij wie ze terecht kunnen, ze
betrokken. Vanaf januari 2022 wordt de huidige pilot uitgebreid
krijgen meer begrip voor elkaar en elkaars leefwereld én er komen
naar 8 VO-scholen.
nieuwe dingen boven.
BEWUST OUDERSCHAP UITVOERING RVP
Kinderen zijn in de eerste 1000 dagen (van conceptie tot het en met het
Ook in 2021 zijn alle vaccinaties doorgegaan; voor de 0-4 jarigen op
tweede levensjaar) extra gevoelig voor ‘ouder- en omgevingsfactoren’.
het consultatiebureau. De groepsvaccinaties zijn volgens de geldende
Daarom volgt JGZ de groei en ontwikkeling van alle kinderen in die
coronamaatregelen georganiseerd. Hierdoor waren er ruim 3 x zoveel
periode als onderdeel van het Basispakket Preventie. Door meer en
dagen nodig dan in een niet corona-jaar. De opkomst was zo’n 5 tot
kwalitatief betere aandacht voor kwetsbare gezinnen kunnen de kansen
10% lager dan gebruikelijk. Dit is mogelijk te verklaren door corona
voor baby’s en peuters worden vergroot. Dit jaar lag de focus op verbetering van het aanbod door onder meer goede afstemming van
VACCINATIEGRAAD IN PROCENTEN*
zorg binnen het VSV. Daarnaast hebben we de invoering van de JGZ-richtlijn Ouder-kind-relatie voorbereid met daarin veel aandacht voor ‘hechting’; het belangrijkste ontwikkelingsaspect voor kinderen in deze fase.
*Opkomst RVP-vaccinaties (afgerond op hele decimalen). Zuigelingen betreft volledige deelname RVP op 2 jarige leeftijd. Kleuters betreft DKTP volledig op 5 jarige leeftijd. Schoolkinderen DTP volledig op 10 jarige leeftijd.
25 / 39
JAARVERSLAG 2021
CORONA EN WELBEVINDEN In samenwerking met de afdeling Gezond Leven is het project ‘corona en welbevinden basisschoolkinderen’ gestart. Het gaat om collectieve preventie gericht op ouders. Op basis van een behoeftepeiling onder ouders in het 4e kwartaal van 2021 wordt nu een podcast samengesteld waarin 3 belangrijke thema’s rondom welbevinden worden besproken met ouders, kinderen en professionals. Deze is klaar in het voorjaar van 2022.
NETWERKVERSTERKING SCHOLEN Ieder schooljaar organiseert JGZ samen met de gezondheidsmakelaars School & Jeugd een jaargesprek met alle scholen om de samenwerking te versterken. Er wordt geëvalueerd en geïnventariseerd welke vragen en behoeften de school heeft ten behoeve van het schoolgezondheidsbeleid. Het jaargesprek biedt de medewerkers van de GGD daarnaast de mogelijkheid om de werkwijze, het ondersteuningsaanbod en nieuwe
AFSPRAKEN NIEUWVESTIGERS
ontwikkelingen onder de aandacht te brengen.
JGZ voert voortdurend overleg over JGZ-taken met doelgroepspecifieke
In coronatijd bleken de multidisciplinaire gesprekken van grote waarde
ketenpartners van het AZC Nijmegen en nieuwkomers. Deze partners
om zorgkinderen in beeld te krijgen en houden.
zijn het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) en werkinhoudelijke partners als GZA, Bindkracht 10 en scholen. In 2021 heeft de JGZ zich
SAMENWERKING PARTNERS
ook ingezet voor de vluchtelingen bij de noodopvang op Heumensoord.
Met onze deelname aan diverse overleggen leverden we als JGZ een
De aanwezige kinderen hebben allemaal een verpleegkundige intake
bijdrage aan het verbinden van het sociaal domein met de medische
gehad en waar nodig opvolging door de jeugdarts.
wereld. Voorbeelden zijn: samenwerkingsoverleg NOEL, overleg tussen jeugdartsen en kinderartsen, overleg met Karakter rond vroegtijdige signalering ASS, werkgroep mentale weerbaarheid (Nijmegen) en het Transit-project Amalia Kinderziekenhuis. JGZ neemt actief deel aan de gemeenteteams die binnen de GGD zijn geformeerd. (zie hoofdstuk 3.3) Teammanagers JGZ hebben gesprekken met gemeenten gevoerd om zicht te krijgen op een effectieve, integrale ketenaanpak voor kinderen op gezond gewicht en om de huidige situatie in kaart te brengen.
26 / 39
JAARVERSLAG 2021
3.3 Gezond Leven De afdeling Gezond Leven werkt aan een gezonde leefstijl bij inwoners.
DOELGROEP PROJECTEN VOLWASSENEN
Onze gezondheidsmakelaars ‘School & Jeugd’ organiseren vanuit de school en wijk preventieprogramma’s voor de jeugd. En onze gezondheidsmakelaars ‘Volwassenen’ organiseren in de wijk preventieprogramma’s voor volwassenen en ouderen. Onze aanpak is integraal: we werken vanuit een brede benadering samen met onze partners aan de ontwikkeling, organisatie en uitvoering van deze preventieprogramma’s. Alleen dan is het mogelijk om deze taak op maat inhoud te geven en optimaal in te spelen op de behoeften en vragen van de gemeenten en de gemeenschap. Het team Gezonde kennis voert de epidemiologische taken van de GGD uit.
GEZONDHEIDSBEVORDERING
Aantal Volwassenen
45
Ouderen
39
Meerdere doelgroepen
23
Laaggeletterden
12
Mensen in armoede
6
Mensen met een licht verstandelijke beperking
5
Anders
4
Vluchtelingen en migranten
92
PRODUCTENBOEK Samen met het Regionaal Ambtenaren Overleg (RAO) hebben we het
UITVOERINGSAGENDA
productenboek Gezondheidsbevordering ontwikkeld. Dit producten-
In 2021 waren de gezondheidsmakelaars School & Jeugd en
boek maakt inzichtelijk wat de werkzaamheden van Gezondheidsmake-
gezondheidsmakelaars Volwassenen in totaal bij zo’n 178 projecten
laars zijn en wat het product Gezondheidsbevordering is. Het is
betrokken. Daarvan waren er 164 op lokaal niveau (waarvan 58 in
halverwege 2021 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met dit
Nijmegen) en 14 in meerdere gemeenten en regiobreed. In 2021 is voor
productenboek zijn we beter in staat om, in afstemming met
het eerst per gemeente een uitvoeringsplan gezondheidsbevordering
gemeenten, keuzes te maken waarbij de wettelijke taak voortdurend
gemaakt met daarin beschreven waar beide gezondheidsmakelaars zich
leidend is.
op inzetten. Zowel de uniforme inzet als de eventuele facultatieve inzet is beschreven. Hiermee versterken we de lokale preventie-infrastructuur voor jeugd en volwassenen. Daarnaast sluiten deze plannen aan bij het lokale gezondheidsbeleid en/of preventieakkoord.
27 / 39
JAARVERSLAG 2021
GEMEENTETEAMS
GEZONDE VOLWASSENEN
In 2021 ontwikkelde de GGD gemeenteteams. In een gemeenteteam werken de GGD’ers van verschillende afdelingen samen om de
AANGEPASTE ACTIVITEITEN
behoeften en vraagstukken van hun gemeente of wijk zo goed
Gezondheidsmakelaars hebben meegewerkt aan 92 projecten gericht
mogelijk in kaart te brengen en aan te pakken. De gemeenteteams
op gezonde volwassenen. Goede kennis van het lokale, samenwerking,
bestaan standaard uit de gezondheidsmakelaar School & Jeugd, de
afstemming en aansluiting bij lokale behoeften zijn essentieel voor hen
gezondheidsmakelaar Volwassenen en iemand van de JGZ. Medewerkers
om hun werk goed te kunnen doen. Daarom hebben we ook in 2021
van Veilig Thuis, Bijzondere Zorg en AGZ haken aan voor zover nodig en
ingezet op netwerken en goed in contact blijven. Het vele online
relevant. Zo kan maatwerk per gemeente worden geboden.
werken en de beperking van het aantal activiteiten heeft ons daarin wel belemmerd.
STADSDEELTEAMS IN NIJMEGEN In Nijmegen werkt sinds 2021 in ieder stadsdeel een gezondheidsma-
THEMA PROJECTEN VOLWASSENEN*
kelaar School & Jeugd en een gezondheidsmakelaar Volwassenen. Zij hebben voor 2021 een uitvoeringsplan gemaakt voor hun stadsdeel. Samen met de JGZ vormen zij het stadsdeelteam. Ook is er dit jaar weer een stap gezet naar gezamenlijke stadsdeelagenda’s met partners zoals buurtsportcoaches, opbouwwerk en de STIP-coördinator. In 2021 heeft deze aanpak geleid tot 42 wijkgerichte preventieve acties en projecten (14 voor jeugd; 28 voor volwassenen), naast 16 stadsbrede acties/ projecten (7 voor jeugd; 9 voor volwassenen). Deze worden toegelicht in de verantwoordingsrapportage naar de gemeente Nijmegen.
EXTRA INZET GEZONDHEIDSMAKELAARS Op twee gemeenten na hebben alle gemeenten extra gezondheidsmakelaar-uren ingezet om gezondheidsbevordering in hun gemeente te
Aantal Mentale gezondheid en welbevinden
40
Meerdere thema’s
31
Gezondheidsvaardigheden
28
Sport en bewegen
24
Voeding
24
Overgewicht
22
Valpreventie
19
Anders
19
Roken, alcohol, drugs
12
Relaties en seksualiteit
6
* projecten gericht op jeugd én volwassenen zijn hier buiten beschouwing gelaten.
versterken. De inzet verschilt per gemeente en is op maat vormgegeven, samen met de gemeente. Deze projecten zijn bekostigd uit de uniforme
GEZOND OUDER WORDEN
en facultatieve inzet samen.
In iedere gemeente en de stadsdelen van Nijmegen hebben gezondheidsmakelaars Volwassenen zich ingezet voor gezondheidsbevordering van ouderen. Het programma Gezond ouder worden wordt specifiek ingezet in Buren, West Betuwe en Nijmegen. In Nijmegen wordt het deels gefinancierd vanuit gemeentesubsidie en deels uit
28 / 39
JAARVERSLAG 2021
coronaleefstijlgelden van Nijmegen. Deelnemers zijn ZZG zorggroep,
GEZONDHEIDSMONITORS
NEO huisartsenzorg, Netwerk 100, Bindkracht 10, Sterker en GGD
Team Gezonde Kennis heeft in 2021 de resultaten van de gezondheids-
Gelderland-Zuid. De GGD regelt ook projectcoördinatie, communicatie
monitor 2020 gepresenteerd aan het RAO en alle gemeenten. Aan
en secretariaat. Er wordt samengewerkt op onder meer bewegen,
deze monitor heeft 46% van de genodigden meegedaan, in totaal ruim
valpreventie, digitale vaardigheden, Vitamine D, mantelzorgers,
21.500 mensen. Er zijn 2 e-magazines (de Volwassenmonitor en
migrantenouderen en laaggeletterdheid in relatie tot
Ouderenmonitor) gepubliceerd en meer dan 80 verschillende tabellen-
gezondheidsvaardigheden.
boeken gemaakt. Ook is gestart met analyses gezonde leefomgeving vanuit de gezondheidsmonitor 2020; de presentatie volgt in 2022.
LAAGGELETTERDHEID
Verder zijn in 2021 data verzameld voor de Kindmonitor en een extra
Door goed aan te sluiten bij het lokale veld is een aanpak Gezondheids-
Jeugdmonitor (zie Gezonde School & Jeugd).
vaardigheden & Laaggeletterdheid ontwikkeld, uitgevoerd en gerealiseerd samen met huisartsenpraktijk De Schakel. Deze aanpak heeft andere huisartsenpraktijken geïnspireerd: zij hebben nu meer aandacht voor signalering van laaggeletterdheid. Teksten van brieven, flyers, bewegwijzering zijn vereenvoudigd. Daarnaast hebben huisartsen door workshops, trainingen en presentaties meer kennis en
KENGETALLEN 18-PLUSSERS
77%
vaardigheden op dit gebied opgebouwd. In samenwerking met
50%
Wijkgezondheidscentrum Lindenholt en met een SAN-subsidie gaan we deze aanpak doorontwikkelen.
vindt de eigen gezondheid goed of zeer goed
heeft overgewicht
18% rookt
42%
drinkt geen alcohol of max. 1 glas per dag
GEMEENTEN SAMEN GEZOND Dit project is 1 september 2021 gestart en loopt 4 jaar. Het wordt gefinancierd door ZonMw. Aan dit project doen gemeente Beuningen,
GEZONDE SCHOOL & JEUGD
Buren, Druten, Neder-Betuwe en Wijchen mee, samen met de academische werkplaats AMPHI, GGD GHOR Nederland, Pharos en JOGG. In 2021
PROGRAMMA’S JEUGD
zijn leerkringen gestart. Eerst is onderzocht hoe de lokale aanpak van
Iedere gemeente heeft zijn eigen gezondheidsmakelaar School & Jeugd
gezond gewicht er nu uitziet. De leerkringdeelnemers (gemeente, GGD,
en in Nijmegen ieder stadsdeel. De makelaars werden ingezet voor
fysiotherapeuten, huisarts, diëtiste, JGZ én inwoners) hebben aange-
bovenlokale preventieprogramma’s als: Gezonde Schoolkantine,
geven waar zij in praktijk tegenaan lopen en wat ze willen leren in dit
SchoolsOUT, Jong Leren Eten, Kansrijke Start en Rookvrije generatie.
project. Door samen te leren en te monitoren verbeteren ze stap voor
Ook waren ze betrokken bij diverse lokale projecten en themaweken,
stap de aanpak gezond gewicht.
zoals de ‘week van de opvoeding’, de ‘waterweken’ en de ‘week van de positieve gezondheid’. In het kader van SchoolsOUT hebben ongeveer
29 / 39
JAARVERSLAG 2021
1.500 leerlingen van de Nijmeegse scholen meegedaan aan de
81 VIGNETTEN GEZONDE SCHOOL
activiteiten rond Coming Out day. Primair onderwijs: 56
INTEGRAAL SAMENWERKEN VOOR DE JEUGD
Voortgezet onderwijs: 11
In 2021 is verder gebouwd aan een sterke lokale preventieve
Speciaal onderwijs: 10
infrastructuur voor jeugd. In totaal hebben 86 projecten bijgedragen
MBO: 4
aan een gezonde jeugd. Dit zijn zowel projecten gefinancierd vanuit de uniforme inzet als de facultatieve inzet. Kinderen in kwetsbare posities hebben daarbij onze speciale aandacht. Het project ‘Kansrijke start’ heeft in 2021 in 8 gemeenten plaatsgevon-
LOKALE PREVENTIEAKKOORDEN
den; de projecten ‘Vergroten van een taalrijke thuisomgeving’,
De volgende gemeenten hebben een Lokaal Preventieakkoord, gericht
‘Laaggeletterdheid’ en het stimuleren van een ‘Rookvrije generatie’
op gezonde jeugd: Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen,
in 7 gemeenten.
Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel. In Nijmegen heeft het lokale preventieakkoord
GEZONDE SCHOOL
‘Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen’ een bredere focus.
203 van de totaal 299 scholen werkten in 2021 integraal aan Gezonde
In 2021 is daar extra ingezet op trainingen Mental Health First Aid die
School. 81 PO/VO/SO/MBO-scholen in Gelderland Zuid hebben een Ge-
volop zijn benut; daarnaast zijn extra beschikbare preventiegelden
zonde School vignet. Deze scholen hebben samen 103 thema-certificaten
ingezet voor de Supermarkt Safari en een receptenboekje voor
behaald. Op het SO heeft 32% van de scholen een vignet, op het VO is
‘Zet VetLekker op de kaart’.
dat 27% en bij het PO 25%. 85% van alle scholen wordt bij deze aanpak begeleid door de gezondheidsmakelaar.
EXTRA FINANCIËLE STEUN 36 Scholen zijn dit jaar met financiële steun aan de slag gegaan om een Gezonde School te worden; 18 scholen daarvan vanuit de extra corona-
TOP 5 THEMA’S GEZONDE SCHOOL 1.
Voeding
2.
Welbevinden
3.
Sport en bewegen
4.
Roken en alcohol
5.
Relaties en seksualiteit
middelen. Al deze scholen zijn en worden ook in 2022 begeleid door de gezondheidsmakelaars School & Jeugd. In 2021 hebben 69 scholen middelen uit de betreffende stimuleringsregeling gekregen om te werken aan het thema gezonde relaties en seksualiteit. De uitvoering van deze regeling loopt door tot in 2022. De gezondheidsmakelaars School & Jeugd begeleiden dit, samen met een expertteam van medewerkers van JGZ en AGZ. Ook is in 2021 de GGDcapaciteit voor dit thema met externe financiële middelen vergroot en zijn interne deskundigheidsbevorderingen georganiseerd.
30 / 39
JAARVERSLAG 2021
SAMEN LEREN VOOR GEZOND GEWICHT RIVIERENLAND
STADSBREDE EXTRA INZET OP VOEDING
Aan dit project doen Culemborg, Maasdriel, Tiel en West Betuwe mee.
Voor de gemeente Nijmegen is in 2021 vanuit de facultatieve
Het project wordt gefinancierd door ZonMw en is een samenwerking
middelen ingezet op 4 voedingsprojecten. Terwijl veel schoolkantines
met de HAN en AMPHI. In 2021 is de implementatie van diverse activitei-
t/m de zomervakantie dicht waren is er toch gestart met het begeleiden
ten vervolgd, onder meer in de kinderopvang. Veel activiteiten konden
van 10 schoollocaties bij een nieuw kantineassortiment dat moet
vanwege corona niet doorgaan, maar er zijn diverse (online) meetings
voldoen aan de nieuwe Richtlijn Eetomgevingen voor Scholen.
geweest. Ook zijn enkele filmpjes gemaakt over de opbrengst van dit
‘Beweeg je fit’, een multidisciplinaire aanpak voor kinderen met
project.
overgewicht draaide in 2021 in 4 stadsdelen. In totaal 38 kinderen en hun ouders hebben meegedaan. In het kader van het project de ‘groene makelaar’ hebben dit jaar 21 scholen in Nijmegen een schoolmoestuin of moestuinbakken gekregen op of bij het schoolplein of in een schooltuinencomplex. ‘Zet Vetlekker op de kaart’ is uitgevoerd op 6 scholen/activiteitenpleinen en er zijn 160 ‘Vetlekker’ maaltijdboxen uitgedeeld.
Foto van 2 kinderen die spelen op een rek
KINDMONITOR EN EXTRA JEUGDMONITOR Sinds 2013 onderzoekt de GGD om de 4 jaar de gezondheid, opvoeding en leefstijl van kinderen tussen 0 en 12 jaar. Voor deze Kindmonitor selecteerden we deze keer ruim 20.000 kinderen willekeurig uit de wijken/dorpen/gebiedsdelen van de 14 gemeenten in onze regio. In het 4e kwartaal van 2021 konden ouders een vragenlijst invullen. De respons op de steekproef is ruim 40%. De uitkomsten worden begin 2022 gepresenteerd aan gemeenten, scholen en ouders. Er zijn ook data verzameld voor een extra Jeugdmonitor in het voortgezet onderwijs; dit om inzicht te krijgen in de impact van corona op jongeren. Deze extra monitor wordt gefinancierd vanuit ZonMw-middelen en is onderdeel van een landelijke samenwerking met GGD GHOR Nederland en alle GGD’en. De uitkomsten hiervan worden in het voorjaar van 2022 verwacht.
31 / 39
3.4 Bijzondere Zorg Onder Bijzondere Zorg vallen het Meldpunt Bijzondere Zorg en de Centrale toegang beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) richt zich op kwetsbare burgers die zorg nodig hebben, maar deze zorg, om welke reden dan ook, niet krijgen (OGGZ-doelgroep). Zij komen in een negatieve spiraal en kunnen voor overlast zorgen in hun omgeving. Samen met partners in het sociale domein brengen we hulp voor deze mensen zo snel mogelijk op gang. In opdracht van centrumgemeente Nijmegen beoordeelt de GGD de aanvragen voor beschermd wonen. Toegang beschermd wonen (TBW) doet hiervoor onderzoek en geeft advies over een passende voorziening en zorgaanbieder. Sinds mei 2021 is deze taak uitgebreid met de behandeling van de meldingen voor de maatschappelijke opvang. Daarmee is het team de Centrale toegang voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang geworden.
BIJZONDERE ZORG
AANTAL MELDINGEN MBZ Consultatie en advies
2021 787
Bijzondere Zorg-trajecten
624
Interventieteam-trajecten
177
Begeleide Herkansing
7
PSHi*
12
Housing First**
18
Sekswerk
18
Praktijk Buitenzorg
87
Nazorg Ex-gedetineerden
32
Wvggz
45
Totaal 1.807 * Bieden van PsychoSociale Hulpverlening bij incidenten ** Aantal aanmeldingen nieuwe kandidaten
INTERVENTIETEAM De Interventieteams (IVT) in Nijmegen en Rivierenland worden door
MELDPUNT BIJZONDERE ZORG
MBZ ingezet bij langdurige en complexe situaties. In 2021 vonden er 177
Dagelijks komen bij het Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) meldingen
IVT-trajecten plaats. In de winter gaat het IVT dagelijks op pad om bui-
binnen over (psychisch) kwetsbare, verwarde personen. In de afgelopen
tenslapers te zoeken. Zij wijzen deze personen op de opvangmogelijk-
jaren is het aantal trajecten, dat door Bijzondere Zorg wordt uitgevoerd,
heden en delen sheltersuits uit als dat nodig is. Dit zijn pakken waarin
gestegen. Met name de politie heeft in 2021 vaker contact opgenomen
mensen beter beschermd zijn tegen winterse weeromstandigheden.
met MBZ voor consultatie en advies en voor het opstarten van Bijzondere Zorg-trajecten (zie tabel voor aantallen). MBZ wil graag dat het
PROTOCOL WINTEROPVANG
aantal bij de GGD belegde trajecten daalt, door het versterken van het
De afspraken in het Protocol winteropvang hebben tot doel om de
lokale veld, zodat de zorg minder escaleert. Als dat in de praktijk niet
daklozen in de regio Gelderland-Zuid in de winter op een verantwoorde
gebeurt, is een financiële oplossing nodig voor de uitvoeringskosten.
wijze op te vangen. In overleg met de ketenpartners zijn de samenwer-
In 2021 hebben de gemeenten nog geen oplossingsrichting gekozen. 32 / 39
JAARVERSLAG 2021
kingsafspraken winteropvang in 2021 geactualiseerd. Er geldt nu één
TOEGANG BESCHERMD WONEN
protocol met afspraken voor de hele regio Gelderland-Zuid. En de winteropvang gaat nu in bij een gevoelstemperatuur van 0 graden
MELDINGEN
Celsius of lager (dat was -5 graden Celsius of lager).
Vanwege een wetswijziging krijgen vanaf 2021 meer mensen toegang tot de Wet langdurige zorg (Wlz), omdat zij hun leven lang intensieve
EXTRA WINTEROPVANG
geestelijke gezondheidszorg (ggz) nodig hebben. Daardoor is het aantal
Er zijn zorgen over een groot aantal mensen dat structureel buiten
meldingen bij TBW ten opzichte van voorgaande jaren afgenomen: van
slaapt. Door de coronapandemie zijn er minder plekken beschikbaar in
994 meldingen in 2020 naar 821 in 2021. De gemeenten hebben
de dag- en nachtopvang. Zowel in 2020/2021 als deze winter (2021/2022)
besloten dat de doordecentralisatie Beschermd wonen en de toegang
heeft Iriszorg in opdracht van gemeente Nijmegen extra winteropvang
daartoe de komende jaren geen gevolgen heeft voor de taakuitvoering
opengesteld. De afdeling Bijzondere Zorg is met Centrale toegang
van de Centrale toegang beschermd wonen en maatschappelijke
maatschappelijke opvang (CTMO), Buitenzorg en het Interventieteam
opvang.
betrokken bij deze opvang. Het doel is om samen met de ketenpartners zo laagdrempelig mogelijk hulp te bieden om ervoor te zorgen dat er na
CENTRALE TOEGANG MAATSCHAPPELIJKE OPVANG
de winter minder mensen dakloos zijn.
In mei 2021 is team TBW gestart met de uitvoering van de Centrale toegang maatschappelijke opvang (CTMO). De naam van het team is
MELDING ONVERZEKERDEN
veranderd in ‘Team centrale toegang beschermd wonen en
De GGD ontvangt een melding als zorgverleners aan een onverzekerd
maatschappelijke opvang’. Het samenvoegen van deze taken in een
persoon zorg hebben verleend. Dit gebeurt via een landelijk systeem.
centrale toegang biedt voordelen voor de cliënt. Die kan breed advies
MBZ probeert deze persoon dan alsnog verzekerd te krijgen voor toe-
krijgen over passende opvang en begeleiding of een woonvoorziening
komstige zorg. Het aantal ontvangen onverzekerdenmeldingen in 2021
en komt daardoor sneller en beter op de juiste plek. CTMO heeft vanaf
(594) is gestegen ten opzichte van 2020 (470). Medio 2021 is gebleken
de start een monitor opgebouwd die informatie geeft over het gebruik
dat de juridische grondslag ontbreekt voor de verwerking en
en de doelgroep van de maatschappelijke opvang.
uitwisseling van persoonsgegevens voor deze taak. We hebben daarop
In 2021 heeft CTMO 776 meldingen ontvangen. Voor 344 meldingen is
besloten om de uitvoering van deze regeling tijdelijk ‘on hold’ te zetten.
een onderzoek uitgevoerd. De overige meldingen waren voornamelijk
Het ministerie van VWS zoekt momenteel naar een oplossing.
consultatie- en adviesvragen.
33 / 39
JAARVERSLAG 2021
ZORGWONINGEN NIJMEGEN
thuislozen bereikt konden worden voor een vaccinatie tegen corona.
Begin 2022 worden in Nijmegen zorgwoningen gerealiseerd voor mensen met een psychiatrische aandoening, die vaak al lang dakloos
KETENAANPAK IN SEKSWERK
zijn omdat andere mogelijkheden van onderdak niet werkten. Zij krijgen
MBZ coördineert de Ketenaanpak in sekswerk (KIS) voor de regio
behandeling en woonbegeleiding van een zorgaanbieder. Het team
Gelderland-Zuid. Tijdens de coronaperiode is het aantal aanmeldingen
Centrale toegang beschermd wonen en maatschappelijke opvang heeft
bij de KIS sterk afgenomen: van 62 in 2020 naar 18 in 2021. Het
in 2021 de eerste selectie van de kandidaten uitgevoerd en blijft dit ook
uitvoeren van sekswerk was verboden, de tippelzone en seksinrichtingen
in de toekomst doen. Het project wordt tijdelijk voor één jaar
sloten, waardoor cliënten (tijdelijk) uit beeld zijn geraakt.
gecoördineerd door het team Bijzondere Zorg. Daarna nemen de betrokken zorgaanbieders deze taak over.
De gemeenteraad van Nijmegen heeft besloten om de tippelzone open te houden. De zorgaanpak voor straatsekswerkers, die was opgesteld in
HOUSING FIRST
verband met het voornemen om de tippelzone te sluiten in 2022, is
Housing First is een succesvol project en wordt gezien als één van de
opnieuw tegen het licht gehouden. De uitvoering van het aangepaste
oplossingen voor het stijgende probleem van dakloosheid. 6 personen
‘Plan Doorontwikkeling Zorgaanpak straatsekswerkers’ is in augustus
hebben in 2021 een woning via Housing First gekregen. Door de krapte