Bijlage II zienswijzennota - anoniem

Zienswijzennota Gebiedsvisie Malden Noord ‘De Groene Kluis Van vrijdag 26 april tot en met donderdag 6 juni 2024 heeft het ontwerp van de Gebiedsvisie Malden Noord ‘De Groene Kluis’ ter inzage gelegen. Gedurende deze periode kon door iedereen schriftelijk en mondeling een zienswijze worden ingediend. Van de mogelijkheid een zienswijze in te dienen is door 30 personen en instanties gebruik gemaakt. Hieronder worden deze zienswijzen kort samengevat weergegeven en voorzien van de gemeentelijke reactie. Aan het einde van deze notitie is een samenvattende tabel met alle wijzigingen opgenomen. De zienswijzen die zijn ingediend door organisaties zijn herkenbaar weergegeven. Waar zienswijzen zijn ingediend door (of op verzoek van individuele personen) zijn deze geanonimiseerd. De naam van deze indieners is bij het college bekend. Een aantal thema's en aspecten komen in meerdere zienswijzen aan de orde. Daarnaast worden in enkele zienswijzen specifieke bezwaren en op de individuele situatie betrekking hebbende bezwaren en punten naar voren gebracht. Hieronder worden eerst de bezwaren die meerdere keren naar voren zijn gekomen samengevat weergegeven en van een reactie worden voorzien. Daarna wordt ingegaan op zienswijzen waarin specifieke en op de individuele situatie betrekking hebbende punten worden benoemd.

I.

Algemene punten uit zienswijzen:

1. Communicatie en participatie Zienswijze De communicatie naar de bewoners is onvolledig geweest. Bewoners van het gebied zijn niet rechtstreeks en persoonlijk benaderd over het opstellen van de visie en ook niet over de inzage en de mogelijkheid tot het indienen van een zienswijze. De bezorging van het gemeentelijk krantje is in Malden Noord slecht en in verschillende gebieden helemaal niet. Enkele bedrijven en organisaties die wel rechtstreeks benaderd zijn en daar niet op hebben gereageerd geven aan dat destijds niet duidelijk genoeg gebleken is hoe noodzakelijk het was om bij deze klankbordgroepen aanwezig te zijn. Zij zijn van mening dat er vanuit de gemeente meer initiatief had mogen zijn (na de uitnodiging nog een telefoontje of brief met daarin verdere uitleg) om daarmee te laten zien dat deelname belangrijk voor hen was. Reactie: Voorafgaand aan het op pagina 8 van de visie beschreven proces zijn alle bewoners met een oproep in het gemeentelijke krantje en via de gemeentelijke website uitgenodigd om deel te nemen aan de eerste openbare bewonersavond. Tijdens deze avond kon iedereen zich inschrijven voor verschillende klankbordgroepen. Voor de tweede bewonersavond en de ter inzagelegging is wederom gebruik gemaakt van de gebruikelijke gemeentelijke communicatiekanalen zoals het krantje en de website.

In totaal zijn er over de visie vier publicaties geweest in het gemeentelijke krantje en op de website. Achteraf gezien was het – gezien de matige bezorging van het krantje in het buitengebied - in dit geval zorgvuldiger geweest om langs de deuren te gaan en bewoners direct te benaderen. Belangrijk om te vermelden is dat het in het geval van een visie niet gebruikelijk is omdat Zaak Document

: :

31924 179985

bestaande rechten – in tegenstelling tot een planwijziging - geborgd blijven en een doelgroep moeilijk af te bakenen is. Een aantal grotere bedrijven en sportorganisaties in het gebied is wel direct benaderd en uitgenodigd voor de bewonersavond. De keuze om wel of niet deel te nemen aan de bewonersavond staat iedereen vrij. Of partijen op dat moment wel of niet de noodzaak inzien om mee te praten is subjectief en niet op voorhand te bepalen. Communicatie over de publicatie en het indienen van een zienswijze dient volgens de wet bekend te worden gemaakt via officielebekendmakingen.nl. Hieraan is voldaan. Daarnaast is rondom de publicatie en de ter inzagelegging ook gebruik gemaakt van de gemeentelijke communicatiekanalen. Na het verstrijken van de inzagetermijn heeft niemand bij ons gemeld dat zij niet in staat zijn geweest tijdig een zienswijze in te dienen. Al met al zijn wij ervan overtuigd dat door de verschillende digitale en schriftelijke publicaties, klankbordgroep sessies, openbare bewonersavonden, feedbackrondes en uiteindelijk de formele inspraakprocedure voldoende mogelijkheden zijn geweest voor bewoners om inbreng te geven op de visie. De mondelinge communicatie tussen bewoners en hun buurtgenoten heeft ons hierbij geholpen. Conclusie: Visie niet aanpassen maar opmerkingen meenemen om de participatie bij toekomstige projecten te verbeteren.

2. Verzoek zonering ‘landbouw’ door diverse grondeigenaren Zienswijze: Door verschillende grondeigenaren is verzocht om gronden die in de ontwerpvisie zijn aangeduid als ‘verweving’ om te zetten naar ‘landbouw’ zoals aangegeven op de Zoneringskaart op pagina 35 in de visie. Het gaat hier om de volgende percelen: HMN01 G5920 HMN01 G5832 en 5834 HMN01 G2283 HMNO1 G 05458G HMNO1 G 05460G HMNO1 G05455G HMNO1 A1224 HMNO1 A1174 HMN01 A000446G HMN01 A000447G HMN01 A0004917G HMN01 I000282G HMN01 I000340G HMN01 A1403, 1405, 1416, 1417 en 626 HMN01 A625 en perceel HMN01 A1278 HMN01 G4722, 4719, 4716, 4707, 4717, 4718 HMN01 G5130 HMN01 A937

Versie juli 2024

2

Reactie: Gronden in eigendom die men als landbouw wil aanduiden worden aangepast in de vast te stellen visie. Het omzetten naar verweving gaat, zoals eerder benoemd, enkel op vrijwillige basis. Wel is van belang op te merken dat grondeigenaren in ‘verweving’ niet beperkt worden in hun huidige activiteiten en bedrijfsvoering, maar dat mogelijkheden in beginsel juist worden verruimd. Voor alle zoneringen blijft het huidige omgevingsplan (het vroegere bestemmingsplan) het wettelijk geldende kader. In het geval van de zonering ‘verweving’ gelden aanvullende spelregels zoals beschreven in hoofdstuk 5. De regels van bestemmingsplan Buitengebied 2009 blijven dus voor alle gronden gelijk. Bij het participatietraject ten behoeve van het opstellen van het nieuwe omgevingsplan vindt er een nieuwe mogelijkheid plaats om alsnog van landbouw naar verweving te gaan. Conclusie: Visie aanpassen. 3. Definities en gelijkwaardigheid natuurinclusieve landbouw en reguliere landbouw Zienswijze: De beschrijving die gegeven wordt van de verschillende vormen van landbouw is onduidelijk. Daarnaast is het onderscheid maken tussen de verschillende vormen van landbouw een onmogelijke zaak; alle vormen van landbouw zijn gelijkwaardig.

Bij alle vormen van landbouw is het gebruik van drijfmest (of en andere vorm van dierlijke bemesting) en gewasbeschermingsmiddelen (of andere middelen) ook toegestaan zolang er binnen de wettelijke regels wordt gebleven. Daarnaast is de zinsnede dat voedselbossen (volgens Wikipedia een monocultuur) en regeneratieve landbouw de ecologische systemen herstellen en meerdere waarden aan het land geven niet per se juist. Dit dient beter beargumenteerd dient te worden. Reactie: Natuurinclusieve landbouw is een onderwerp in ontwikkeling. Er bestaat nog geen vaste definitie. Het gaat er in ieder geval om dat de landbouw meer rekening houdt met draagkracht van natuur, landschap en bodem- en watersysteem. Het is in ieder geval een ecologisch houdbare vorm van voedselproductie, gebruikmakend van wat de natuur op, om en onder het bedrijf te bieden heeft. Natuurinclusieve landbouw versterkt de biodiversiteit op en rond het boerenland en belast de natuur zo min mogelijk. Het kan daarnaast bijdragen aan andere maatschappelijke opgaven. Denk daarbij aan klimaatopgaven, landschappelijke vraagstukken, waterkwaliteit en recreatie. Concreet betekent dit minder intensief gebruik van mest en krachtvoer; gewasbeschermingsmiddelen gaan helemaal of grotendeels in de ban.

Er is aandacht voor een gezond bodemleven met genoeg bodemdiertjes zoals regenwormen, kevers, pissebedden en miljoenpoten, plus schimmels en bacteriën. Een gezonde bodem is een noodzakelijke basis. Een boer die natuurinclusief werkt heeft respect voor het landschap van de streek en probeert dit ook te verfraaien. De definitie van natuurinclusieve landbouw zal verduidelijkt worden in de visie en tevens zal het begrip natuur inclusieve landbouw als standaard worden gebruiken in plaats van de termen regeneratieve en circulaire landbouw. Ook wordt nuance aangebracht door het benoemen van wettelijke regels voor gewasbeschermingsmiddelen. Conclusie: Visie aanpassen.

Versie juli 2024

3

4. Ontbreken structuur Ecologische Verbindingszone (EVZ) en Groene Ontwikkelingszone (GO) Zienswijze: In de visie wordt niet aangegeven hoe de hoofdstructuren lopen. Er wordt niet vermeld via welke gebieden de verbindingen tussen Heumensoord en de vennen voor de flora en fauna zouden moeten lopen en de gestelde tegenprestaties voldoen niet aan de eisen van de Groene Ontwikkelingszone. Reactie: Het versterken van de EVZ en GO is een speerpunt in de visie. Elk nieuw initiatief zal gepaard moeten gaan met een inpassingsplan en een beeldentaal die aansluit bij het karakter van het gebied. Het verwevingsgebied verplicht daarmee een bijdrage aan de GO en GNN, omdat door de ‘voor wat hoort wat’ regeling een nieuw initiatief enkel gerealiseerd kan worden door de doelen van de GO te versterken. Daarnaast heeft de provincie bevestigd dat de provinciale belangen voor GO, GNN (Gelders Natuurnetwerk), landschap en klimaatadaptatie goed zijn meegenomen in de visie. Op pagina 22 in de visie is expliciet een kaartje opgenomen waarin GNN, EVZ, en GO zijn aangeduid. Hierop is te zien hoe de ecologische hoofdstructuur loopt. Conclusie: Visie niet aanpassen.

5. Verrommeling door nieuwe bouwmogelijkheden en kleinschalige horeca- en recreatievoorzieningen Zienswijze: De visie zet aan tot verrommeling omdat er mogelijkheden worden geschapen voor nieuwe ontwikkelingen zoals bebouwing, plastictunnels, kassen, recreatie en parkeerplaatsen zonder er een differentiatie in te maken in welk gedeelte dit wel mag en welke niet. Daarnaast mag er volgens het huidige bestemmingsplan 250 m² kas gebouwd mag worden op het bouwvlak. In het verwevingsgebied wordt het mogelijk gemaakt om 400 m² kas buiten het bouwvlak te bouwen. Het toestaan van de tijdelijke teeltondersteunende voorzieningen zorgt voor verrommeling in plaats van het versterken van de landschappelijke en natuurwaarden. Daarnaast heeft de gemeente in een eerdere uitspraak met betrekking tot het ontwerp van het bestemmingsplan Buitengebied in 2009 aangegeven dat het gebruik van tunnels en containervelden een grote invloed heeft op de landschappelijke en natuurwaarden en dat de omvang van deze voorziening gereguleerd moet worden. De aanleg van parkeerplaatsen, tunnels, kassen, bebouwing, kleinschalige horeca- en recreatievoorzieningen is ongewenst in een ecologische verbindingszone en doet geen recht aan de status van de Groene Ontwikkelingszone. Reactie: In de vastgestelde Omgevingsvisie is het gebied Malden Noord aangeduid als gebied met aandacht voor natuur inclusieve landbouw.

In de raadsmotie van 16 december 2021 is verzocht een visie op te stellen zodat deze nieuwe vormen van stadslandbouw kunnen worden gestimuleerd en worden gereguleerd. Bij deze vormen van landbouw hoort nu eenmaal een vorm van ondersteunende bebouwing terwijl deze in het huidige bestemmingsplan geen bouwvlak hebben.

Versie juli 2024

4

Desalniettemin zijn wij van mening dat het passend is om het maximale oppervlakte van kassen in de visie van 400m² te verlagen naar 250m² per bedrijf, zodat dit aansluit bij het huidige geldige omgevingsplan. Hiermee wordt het mogelijk bebouwde oppervlakte in het gebied beperkt. Op zowel p.14 als p.59 zal de zinsnede over recreatie en kleinschalige horecafuncties worden verwijderd en in hoofdstuk 6 zal een algemene regel worden toegevoegd. Kleinschalige horecafuncties zullen niet bij voorbaat worden uitgesloten in het verwevingsbied omdat bij natuurinclusieve landbouw ook een verdienmodel mogelijk gemaakt moet worden. Daarbij is het van belang om te benadrukken dat het gaat om onderschikte kleinschalige horeca ten behoeve van natuurinclusieve landbouw. Deze vorm van kleinschalige horeca zal explicieter worden gekoppeld aan natuurinclusieve landbouw en ondergeschikt worden gemaakt aan natuurdoelen. Conclusie: Visie aanpassen.

6. Buren staan buiten spel Zienswijze: Volgens deze visie komen buren buitenspel te staan. Zonder dat buren er enige invloed op kunnen hebben wordt de mogelijkheid geschapen dat er b.v. een plastic tunnel of een opstal voor de deur of in hun zicht verschijnt. Reactie: Voor elk initiatief is afwijking van het nu geldende tijdelijke omgevingsplan (voorheen het bestemmingsplan) noodzakelijk. Hierbij zal in nagenoeg alle gevallen een reguliere procedure omgevingsvergunning van toepassing zijn. Hier is standaard inspraak en rechtsbescherming in de vorm van bezwaar en beroep op van toepassing. Buren staan dus niet buiten spel. In het nog op te stellen nieuwe omgevingsplan zal te zijner tijd worden bekeken met welke vergunningplicht deze activiteiten geregeld zullen moeten worden. Conclusie: Visie niet aanpassen.

7. Economisch belang Zienswijze: In deze visie wordt aangegeven dat er niet meegewerkt wordt aan initiatieven met een economisch belang. Bijna al de initiatieven die nu al lopen hebben een economisch belang. De een om er een inkomen uit te halen de ander om het landgoed te onderhouden enzovoorts. Reactie: Het klopt dat alle initiatieven een economisch belang hebben, anders zouden deze niet levensvatbaar zijn. In de visie staat dat initiatieven worden gefaciliteerd als ze niet enkel een economisch belang hebben, maar ook bijdragen aan een algemeen belang. De ‘bijdrage aan een algemeen belang’ wordt geconcretiseerd en in de vast te stellen visie gewijzigd naar ‘bijdrage aan natuur en landschap in het algemeen en bevordering biodiversiteit in het bijzonder’. Op p.39 wordt de zinsnede over sociale cohesie genuanceerd zodat deze met name betrekking heeft op natuur en landschap. Conclusie: Visie aanpassen.

Versie juli 2024

5

II. Zienswijzen R.H.K.V. Union, Union Tennis en Union Voetbal 1. Bezwaar tegen delen voorzieningen Zienswijze: Er wordt bezwaar gemaakt tegen het vermelden van ‘’voorzieningen en faciliteiten delen’’ omdat hierbij verwezen wordt naar het samenvoegen van de parkeerplaatsen van Union Tennis bij de centrale parkeerplaatsen van R.H.K.V. Union. Deze optie is niet realistisch is door afstand, ruimtegebrek en bestaande rechten. In plaats van het delen van parkeerplaatsen wordt geopperd op alle wegen ten oosten van de Rijksweg een maximum snelheid van 30km/u in te voeren of bezoekers voor Union Tennis achter de sportvelden langs via de Bosweg te leiden. Reactie: Het sportcomplex ‘De Kluis’ wordt als een gegeven beschouwd binnen het gebied en het is niet de bedoeling om Union Hockey, Tennis en Voetbal op welke manier dan ook in haar activiteiten te belemmeren. Bezoekers van het sportcomplex worden gezien als bestemmingsverkeer. Van belang om te benadrukken is dat het hier gaat om een visie waarin de gemeente een ambitie voor de toekomst uitspreekt. De Sportweg wordt door meerdere partijen als een onveilige weg beschouwd die leidt tot onoverzichtelijke verkeersituaties. Vandaar dat wij er voorstander van zijn om – indien dit in overleg mogelijk blijkt - de bestaande situatie te verbeteren door bijvoorbeeld het delen van faciliteiten als parkeerplaatsen.

Wij zijn op de hoogte van de bestaande rechten en planologische mogelijkheden en respecteren deze ook. Wij zijn niet van plan om zonder alvorens eerst goed overleg te voeren het omgevingsplan te wijzigen, en zullen dit uiteraard ook niet doen zonder eigenaren en belanghebbenden goed te betrekken. De ambitie om wegen ten oosten van de Rijksweg 30 km/u te maken nemen we mee als suggestie. Het omleiden van verkeer achter de sportvelden langs over de Bosweg langs Heumensoord is onwenselijk onder andere vanwege de natuurbestemming en aanduiding Gelders Natuurnetwerk. Conclusie: Visie niet aanpassen.

2. Verbeteren landschappelijke inpassing en beperken lichtoverlast Zienswijze: Gevraagd wordt hoe het verbeteren van de landschappelijke inpassing van het sportcomplex (zowel tennis als hockey) zal worden vormgegeven en welke consequenties dit heeft voor de partijen. Daarnaast wordt bezwaar gemaakt tegen het streven naar beperking van licht- en geluidsoverlast, omdat er al verschillende investeringen zijn gedaan in nieuwe ontwikkelingen. Reactie: Met het beperken van licht- en geluidsoverlast wordt niet getornd aan de wettelijke mogelijkheden van Union. Gedane investeringen en ontwikkelingen blijven overeind op basis van de huidige wetgeving en bestaand beleid. De ambitie is om in de toekomst overlast door licht- en geluidstromen op de omgeving te beperken. De tekst (m.b.v. groen) op p.55 wordt verwijderd omdat dit niet specifiek van toepassing is op deze regel.

Versie juli 2024

6

Conclusie: Visie aanpassen

III. Zienswijze Intratuin via van Iersel Luchtman Advocaten 1. Onvoldoende aandacht voor belang van bedrijven Zienswijze: In de visie wordt onvoldoende rekening gehouden met reeds gevestigde bedrijven en hun belang in het gebied. Daarbij wordt gevreesd voor aanpassing van bestaande rechten waardoor uitbreidingsmogelijkheden en ontwikkelmogelijkheden van het bedrijf worden ingeperkt. Reactie: Alle bestaande rechten en bedrijfsactiviteiten blijven geborgd in de visie. Het omgevingsplan blijft het geldende juridische kader en de enkelbestemming ‘detailhandel’ van Intratuin zal niet worden gewijzigd. Toekomstige plannen en uitbreidingsmogelijkheden worden niet beperkt door de visie mits deze passen binnen de bestaande planologische kaders zoals het tijdelijke omgevingsplan, geldige vergunningen en landelijke wetgeving. Indien nodig worden toekomstige ontwikkelingen die verder gaan dan wat het huidige omgevingsplan mogelijk maakt getoetst aan de Ladder voor duurzame verstedelijking. Conclusie: Visie niet aanpassen. 2. Aanpassen tekst over contact met omgeving Zienswijze: Op pagina 29 staat dat er geen contact wordt gemaakt met de omgeving en dat het bedrijf volledig naar binnen zou zijn gekeerd is onterecht en misplaatst. Reactie: De kwalificatie “geen contact met de omgeving en naar binnen gekeerd” zal uit de visie worden gehaald. Conclusie: Visie aanpassen. 3.

Toekennen Intratuin aan deelgebied B Zienswijze: Intratuin is als ‘blinde vlek’ buiten de deelgebieden van de visie (p.50) gelaten terwijl reclamanten het bedrijf zien als onderdeel van de omgeving en vragen om een integrale benadering. Daarnaast wordt aangegeven dat Rijksweg 69 wel in deelgebied A is ingedeeld en worden opnieuw zorgen geuit over inperking van bestaande rechten en mogelijkheden. Reactie: Rijksweg 63 (Intratuin) zal worden opgenomen in deelgebied B. Rijksweg 69 zal onderdeel blijven van deelgebied A. Zie de reactie bij 1. voor een toelichting op de bestaande rechten en bedrijfsactiviteiten. Conclusie: Visie aanpassen.

IV. Zienswijze Das en Boom 1. Voedselbossen hebben negatieve invloed op het bereiken van de doelen voor de das Zienswijze:

Versie juli 2024

7

Indien er geen grenzen worden gesteld aan het omzetten van grasland naar circulaire landbouw – en dan met name voedselbossen – worden de beoogde doelen inzake de das niet gehaald. In voedselbossen zijn geen bereikbare regenwormen aanwezig voor de das en dit heeft negatieve gevolgen voor de dassenpopulatie in het gebied. Reactie: Met het stimuleren van natuurinclusieve landbouw verwelkomen we een variëteit aan verschillende vormen van regeneratieve landbouw die voedselproductie combineren met natuurherstel, dus niet alleen voedselbossen. Een kenmerk hiervan is dat bodemdieren zoals regenwormen zorgen voor verwerking van plantenresten en opbouw van organisch materiaal in de bodem. Door hun gangen dragen zij bij aan goede waterhuishouding en gezonde bodem. Een ontwikkeling van gangbare landbouw naar natuur inclusieve landbouw komt niet honderd procent overeen met de meest gunstige doelen voor de das. In aanvulling hierop is deze ontwikkeling ook gunstig voor andere flora en fauna en het bodemleven. Van belang is dat de biodiversiteit in brede zin wordt vergroot, waarbij de doelen van de das wel degelijk van belang zijn. Hier zullen we een aantal zinnen over toevoegen in de visie. Conclusie: Visie aanpassen. 2.

Het aanbrengen van hagen Zienswijze: De gewenste verweving tussen landbouw en natuur moet niet worden gezocht in het aanleggen van meer voedselbossen, maar door het kleinschaliger maken van bestaande graslanden, omringd door hagen. Daar wordt aan toegevoegd dat het een gemiste kans zou zijn om niet in te zetten om het aanbrengen van hagen in deelgebied A (p.50). Het belang van voldoende (bij voorkeur met ruige stalmest) bemeste aanwezige graslanden wordt benadrukt. Daarnaast worden er zorgen geuit over het verdwijnen van voldoende grasland met een verwijzing naar de zoneringenkaart in paragraaf 4.4. Reactie: Het aanbrengen van hagen wordt gestimuleerd in deze gebiedsvisie, zo ook specifiek in deelgebied A. Om hier voor de bewoners en initiatiefnemers een financiële compensatie tegenover te zetten wordt wat meer ruimte geboden voor teelt ondersteunende voorzieningen en kleinschalige bebouwing mits deze worden gecompenseerd met o.a. hagen. Daarnaast heeft de provincie gereageerd dat de provinciale belangen GO, GNN, Landschap en klimaatadaptatie goed zijn meegenomen in de visie. Niet onbelangrijk om te vermelden is dat de huidige bestemming c.q. functieaanduiding de omzetting naar ander agrarisch gebruik nu ook toestaat zonder dat dit volgens het bestemmingsplan noopt tot compensatie.

De agrarische bestemming maakt elk gewas mogelijk en is geen garantie voor handhaving van grasland. Conclusie: Visie niet aanpassen.

V. Zienswijze IVN Rijk van Nijmegen 1. Mist aanzet tot vergroening EVZ en GO Zienswijze: De visie wordt gezien als goed uitgangspunt voor de komende jaren maar een aanzet tot beleid dat daadwerkelijk kan leiden tot vergroening van de EVZ en GO wordt gemist.

Versie juli 2024

8

De handvatten om maatwerk te leveren aan nieuwe duurzame bedrijven worden ondersteund, maar het versterken van natuurwaarden met name in het centrale deel van De Groene Kluis, de Groene Ontwikkelzone of de Ecologische verbindingszone biedt ruimte voor verbetering. Reactie: Het versterken van de EVZ en GO is een belangrijk streven in de visie. Het verwevingsgebied verplicht een bijdrage aan de GO en GNN. Daarnaast zijn de provinciale belangen zoals GO, GNN (Gelders Natuurnetwerk), landschap en klimaatadaptatie goed meegenomen de visie. Dit laatste is ook bevestigd door de provincie. Wij delen uw mening dat de uitwerking en de daadwerkelijke stappen om de EVZ en GO te verbeteren nog concreter gemaakt kunnen worden. Wij streven ernaar om dit in een nader op te stellen uitwerkingsprogramma goed aan bod te laten komen. Daarbij is het belangrijk om te vermelden dat er door de Groene Metropoolregio ook een Uitvoeringsagenda voor het Groenblauw raamwerk is opgesteld in samenwerking met gemeenten. Hierin staat de vergroening van de EVZ en GO centraal. Deze uitvoeringsagenda in combinatie met deze visie zou kunnen leiden tot concretere subsidies om deze doelen te realiseren. Conclusie: Visie aanpassen

VI. Zienswijze Vereniging Kop van Malden 1. Aandacht voor gemeenschappelijk belang Zienswijze: Waardering wordt uitgesproken voor de uitvoering en organisatie van het gebiedsproces. Ook wordt naast de focus op individuele grondeigenaren aandacht gevraagd en waarde gehecht aan het gemeenschappelijke belang. Er wordt gepleit om gebied breed, gezamenlijk te overleggen hoe de door het gebiedsproces op gang gebrachte gemeenschappelijkheid in stand kan worden gehouden, verder kan worden ontwikkeld en kan worden gewaarborgd. Hierbij wordt de urgentie benadrukt van duurzame landbouw, natuurverbetering en ecologische verbindingen. Daarnaast wordt gepleit voor een gebiedsfonds en een gebiedsmakelaar met een werkbudget. Reactie: Het belang en de urgentie van de gemeenschap wordt gehoord en gedeeld door de gemeente. In het uitvoeringsprogramma van de gebiedsvisie wordt meer nadruk gelegd op de rol van de gemeenschap en de samenwerking. Wij delen de opvatting dat met een zorgvuldig georganiseerde samenwerking doelen beter kunnen worden behaald. In deze reactie zien wij een duidelijke koppeling met de voorgestelde verbinder. Deze koppeling zullen wij explicieter maken in de visie. Conclusie: Visie aanpassen.

2. Wensen ten behoeve van teelt ondersteunende voorzieningen. Zienswijze: Volgens de nu voorliggende gebiedsvisie mogen tijdelijke kassen maximaal zes maanden per jaar blijven staan. Dit is niet haalbaar omdat dit seizoensverlengers zijn ten behoeve van kweek en oogst in het begin van het seizoen én de oogst in het najaar. Omdat een gezonde bodem en een gezonde mineraalhuishouding van groot belang wordt geacht, worden deze kassen regelmatig

Versie juli 2024

9

verplaatst waardoor ze niet langer dan 6 maanden op één plek staan. De dringende wens is het gebruik van tunnelkassen langer dan 6 maanden te mogen laten staan. Ook wordt voor netten en afdekfolie de specifieke wens kenbaar gemaakt om toe te staan dat de maximale tijdsduur van 6 maanden geldt voor 1 specifieke plek en dat de folie en netten dan verplaatst worden naar een andere plek op de tuinderij. Een maximum van 400m² in totaal voor kassen én folie en netten is zeer beperkt en een niet haalbare maatstaf. Het is onlogisch om een maximum oppervlak aan teeltondersteuning op te leggen, onafhankelijk van het totaal in een tuinderij bewerkte areaal. Er wordt voor gepleit om met elkaar te overleggen welk percentage van het areaal als maximum kan gelden. Reactie: De suggestie om de tunnelkassen langer dan 6 maanden te mogen laten staan wordt overgenomen in de visie. Dit betekent dat we tunnelkassen ook permanent zullen faciliteren in de visie. Echter leidt dit – gezien andere bezwaren – er wel toe dat het maximumaantal tunnelkassen van 400m² terug wordt gebracht naar 250m². Zo wordt dit gelijk getrokken met het geldende planologische kader (bestemmingsplan Buitengebied 2009). Naar ons inzicht worden bestaande situaties bij bijvoorbeeld Gelukkige Groentes hier niet door beperkt.

Hier staat tegenover dat we het maximale oppervlak voor netten en afdekfolie loskoppelen van de afmetingen voor kassen. Dit is te onderbouwen met het feit dat beide voorzieningen een ander karakter bebouwing hebben vanwege de hoogte, uitzicht en doorkijk en verharding. Voor netten en afdekfolie geldt dus geen maatvoering zoals deze voor tunnelkassen, schaduwhallen en lage tunnels wel geldt. Conclusie: Visie aanpassen. 3. In het verleden aangeplante landschapselementen Zienswijze: Veel initiatieven gelinkt aan de Kop van Malden hebben in het verleden al veel landschapselementen aangeplant uit een gevoel van urgentie om bij te dragen aan een gezonde ecologie. Er wordt verzocht om hetgeen de afgelopen jaren is gerealiseerd aan investering in het ecosysteem mee te laten tellen als compensatiemaatregel. Reactie: Het stimuleren van landschapselementen en bijdragen ten behoeve van de Ecologische Verbindingszone en Groene Ontwikkelingszone staat centraal in deze visie. In het verleden gedane bijdragen en investeringen worden meegewogen in de behandeling van nieuwe initiatieven, maar feit blijft dat de ‘voor wat hoort wat’ regels blijven gelden als handvaten voor nieuwe ontwikkelingen. Indien een perceel al vol geplant is met hagen zullen we naar andere alternatieven zoeken om de natuur en het landschap te versterken.

Denk bijvoorbeeld aan een poel, bosjes of andere bijdragen die passen binnen de modellen van de Groene Ontwikkelingszone van de provincie. Onderdeel maatwerkregeling maken. Kan voor nu niet expliciet. Conclusie: Visie niet aanpassen.

Versie juli 2024

10

VII. Zienswijze 1 1. Recreatief zandpad naar Heumensoord is ongewenst. Zienswijze: Voorgesteld wordt om het voorgestelde nieuwe recreatief zandpad om te wandelen (op p. 69) tussen Heumensoord en de Rijksweg/Nertspad uit de visie te halen. Hiermee wordt de rust en veiligheid behouden in het gebied dat grenst aan Heumensoord. Ook heeft de afwezigheid van recreatie hier een positief effect op de natuur. Reactie: Het zandpad op p.69 zal worden verwijderd uit de visie wegens gebrek aan draagvlak. Er wordt wel in een onderschrift toegevoegd dat de routes in het kader van het nog uit te voeren project nader worden onderzocht. Conclusie: Visie aanpassen. 2. Suggestie voor schuilmogelijkheden paarden in deelgebied A Zienswijze: Het is van belang om schuilmogelijkheden en opslagplekken te behouden of te bouwen ten behoeve van het houden van enkele paarden. Het hebben van schuilmogelijkheden is een randvoorwaarde voor het welzijn van paarden, zeker met het veranderende en extremer wordende klimaat. Daarnaast zorgt het hebben van een bescheiden opslagplaats voor minder verkeersbewegingen voor de toevoer van benodigdheden zoals voedsel. Reactie: Het deelgebied A. valt gedeeltelijk binnen verwevingsgebied. Het is hier – onder voorwaarden van bijdragen door middel van landschapselementen – mogelijk om beperkte kleinschalige bebouwing ten behoeve van het houden van paarden te realiseren.

Conclusie: Visie niet aanpassen.

VIII. Zienswijze 2 1. Opwaarderen fietspad tussen Veldweg en Heiweg Zienswijze: Op p.69 van de visie staat op de kaart aangegeven dat het fietspad tussen de Veldweg en de Heiweg verwijderd wordt. Er wordt voor gepleit om dit fietspad juist op te waarderen en veiliger te maken omdat deze verbinding belangrijk is voor het gebied. Reactie: De tekst ‘verwijderen fietspad’ zal uit de visie worden gehaald. Hier zal ‘opwaarderen fietspad’ van worden gemaakt. Conclusie: Visie aanpassen.

2. Schuilgelegenheid voor dieren (p.45) Zienswijze: Het hobbymatig houden van dieren vereist meer kleinschalige bouwwerken naast enkel schuilgelegenheid. Concreet wordt voorgesteld om “Schuilgelegenheid voor dieren” uit te breiden tot “Bouwwerken voor het hobbymatig houden van dieren”. Daaronder vallen dan zowel schuilgelegenheid als ook bijvoorbeeld hooi-, voer- en materiaalopslag.

Versie juli 2024

11

Reactie: De suggestie voor het uitbreiden van de term schuilgelegenheid naar ‘bouwwerken voor het hobbymatig houden van dieren’ wordt overgenomen. Een oppervlakte van 90m² bij een kavel van 3ha blijft echter wel het maximum. Conclusie: Visie aanpassen.

IX. Zienswijze 3 1. Veiligheid Sportweg aanpakken Zienswijze: Neem expliciet in de visie op dat dat de parkeerplaats van Union Tennis verplaatst wordt. Dit doet recht aan andere uitgangspunten van de gebiedsvisie en is een eenvoudige oplossing voor vermindering van het gevaar op de kruising Rijksweg/Sportweg. Reactie: Zie ook de reactie op pagina 6. In de visie staan de ambities om de Sportweg veiliger te maken en in te zetten op het delen van voorzieningen bij Union. Wij er voorstander van zijn om – indien dit in overleg mogelijk blijkt - de bestaande situatie te verbeteren door het delen van de parkeerplaatsen. Echter is dit vanwege de bestaande rechten en planologische mogelijkheden niet af te dwingen en is dit alleen mogelijk als Union bereid is hieraan op vrijwillige basis mee te werken. Deze bereidheid ontbreekt vooralsnog. De beoogde ontwikkeling kan alleen plaatsvinden in goed overleg waarbij eigenaren en belanghebbenden worden betrokken. Vandaar dat er voor gekozen is deze wens niet expliciet in de visie te benomen wegens bezwaar van Union en een toelichting op de situatie vanuit grondeigenaar gemeente Nijmegen. Het delen van faciliteiten en voorzieningen staat wel als streven benoemd in de visie. Conclusie: Visie niet aanpassen.

X. Zienswijze 4 1. Vraag over woning Zienswijze: Gevraagd wordt om op perceel nummer G4614 de bestemming zo te wijzigen dat daar de bouw van een woning mogelijk is. Reactie: In het kader van de gebiedsvisie kunnen hier geen uitspraken over worden gedaan. Conclusie: Visie niet aanpassen.

XI. Zienswijze 5 1. Duidelijkheid horecavoorzieningen Zienswijze: Er wordt gevraagd om duidelijkheid over de ontwikkeling van horecavoorzieningen in het gebied omdat dit verweven zou kunnen worden met recreatieve voorzieningen. In de visie moet opgenomen moeten worden dat het ontwikkelen van commerciële horecavoorzieningen niet

Versie juli 2024

12

verenigbaar is met een maatwerkregeling en andere voorzieningen die een maatschappelijke waarde hebben. Commerciële horecavoorzieningen voor feesten en partijen horen niet thuis in de openbare ruimte van een natuurgebied met enige bebouwing, maar in een besloten ruimte. Reactie: In de visie zal explicieter worden benoemd dat er geen ruimte is voor grootschalige horecagelegenheden in het gebied, los van de reeds bestaande en vergunde kleinschalige initiatieven. Zie voor een toelichting over kleinschalige ondergeschikte horecafuncties de reactie bij I.5 Conclusie: Visie aanpassen. 2. Verzoek groen en blauw licht Zienswijze: Er wordt geattendeerd op lopende experimenten met straatverlichting in diverse gemeenten in Nederland. Gevraagd wordt om bij vervanging of vernieuwing van paden- of straatverlichting groen- en blauw licht toe te passen in plaats van fel wit licht. Reactie: Er is consensus onder verschillende ecologen dat groene straatverlichting niet beter is voor de natuur. Activiteiten van vleermuizen en bosmuizen zouden door groen licht sterk veranderen. Het beperken van lichthinder is het voornaamste uitgangspunt; dit wordt in het specifieke geval van de visie alleen bereikt door landschappelijke inpassing. Conclusie: Visie niet aanpassen.

XII. Zienswijze 6 1. Aandacht voor (senioren)woningen Zienswijze: Er moet meer aandacht zijn voor seniorenwoningen in het gebied. Reactie: Door de gemeenteraad is in oktober 2023 de Omgevingsvisie Heumen vastgesteld als kaderstellend beleid voor de gemeente. Hiermee is vastgesteld dat er geen ruimte is voor nieuwe woningen in het buitengebied waaronder de landschapszone Malden Noord. Enkel onder voorwaarden zoals de ruimte voor ruimte regeling is het mogelijk om woningen te realiseren. Conclusie: Visie niet aanpassen.

XIII. Zienswijze 7 1. Aandacht voor monitoring planontwikkeling Zienswijze: Met belangstelling doorgenomen. Dank voor de participatiemogelijkheden. Goede gebiedsanalyse; vooral ingenomen met de visie t.a.v. de “poelen”. Pleidooi voor verdere monitoring van de planontwikkeling Reactie: In het kader van het opstellen van het uitvoeringsprogramma zoals in hoofdstuk 8 zal ook de wijze van monitoring plantontwikkeling worden opgenomen. Conclusie: Visie niet aanpassen.

Versie juli 2024

13

XIV. Zienswijze 8 1. Natuur in plaats van verweving Zienswijze: Het perceel van Staatsbosbeheer tussen het kanaal, de Delsenhof flat Nijmegen, de boerderij en Hatertseweg staat als zijnde verweving, maar heeft in het huidige bestemmingsplan al de bestemming natuur. Bovendien wordt er aangegeven dat er een poel gemaakt zou moeten worden maar er is 2 jaar terug al een bos geplant. Reactie: De aanduiding van het perceel zal worden omgezet naar natuur. Conclusie: Visie aanpassen.

2. Illegaal pad Zienswijze: Het zogenaamde olifanten pad is illegaal ontstaan na vernietiging van hekwerk en het verwijderen van een art 461 bord. Hier kan geen toestemming voor gegeven worden en dit zou ook niet geformaliseerd moeten worden. Bovendien bevordert dit pad ook het stelen van gewassen op de naastgelegen gronden en het loslaten van honden op die percelen. Dit heeft weer negatieve gevolgen voor de dassen die nabij gehuisvest zijn. Reactie: Het olifantenpad nabij de Hatertseweg zal uit de visie worden verwijderd. Conclusie: Visie aanpassen.

XV. Zienswijze 9 1. Visie is in strijd met vigerende bestemmingsplan Zienswijze: Het detailniveau van de ontwerp gebiedsvisie gaat veel verder dan een visie en is daarmee in conflict met het vigerende bestemmingsplan Buitengebied Heumen uit 2009. Juist de daarin vastgelegde landschappelijke en natuurwaarden worden met de ontwerp gebiedsvisie volledig aan de kant geschoven. Reactie: Normaliter is een visie meer op hoofdlijnen. Op onderdelen heeft in het kader van deze gebiedsvisie inderdaad een nadere uitwerking plaatsgevonden. Het is de bedoeling dat de visie te zijner tijd zal worden verwerkt in het omgevingsplan. Conclusie: Visie niet aanpassen.

XVI. Zienswijze 10 1. Maximaal 25 kampeerplekken Zienswijze: Op pagina 47 van de gebiedsvisie wordt gesteld dat bij kleinschalige verblijfsrecreatie bij de boer en de burger maximaal 15 plekken mogen geworden gerealiseerd op kavels groter dan 0,5ha. In het bestemmingsplan “Buitengebied Heumen 2009” staat vermeld dat er op een agrarisch bouwblok maximaal 25 kampeerplekken aanwezig mogen zijn. De plaatselijke boerderijcamping is

Versie juli 2024

14

ingericht volgens het bestemmingsplan “Buitengebied Heumen 2009”. Dit wil ik graag zo behouden. Overigens, door deze nieuwe regel in de gebiedsvisie kan iedereen met minimaal 0,5ha in dit gebied een camping beginnen. Dit geeft een verfrommeling in het gebied. Reactie: Voor alle zoneringen blijft het huidige omgevingsplan (dus ook bestemmingsplan Buitengebied Heumen 2009) het wettelijk geldende kader. Bij een bestaand bouwblok blijft het dus mogelijk om 25 kampeerplekken te hebben. Initiatieven voor een camping met 15 plekken in het verwevingsgebied worden met een integraal plan beoordeeld om verrommeling te voorkomen en bijdragen aan het landschap te stimuleren. Conclusie: Visie niet aanpassen.

2. Vraag over verwevingsgebied en diverse initiatieven Zienswijze: Op pagina 47 en 63 wordt geschreven over recreatieve functies bij boeren en burgers. Daarin wordt beschreven dat recreatie mogelijk kan zijn als er voldoende maatschappelijk waarde kan worden toegevoegd en dit voldoende ruimtelijk kan worden ingepast. Het bedrijf heeft een jaarlijkse Vierdaagsecamping tijdens de Nijmeegse Wandelvierdaagse en is bereid om net als in het verleden ook in de toekomst landschappelijke aanpassingen te doen aan het terrein indien de camping tijdens de vierdaagse maar ook tijdens concerten in de Goffert mogelijk blijft. Reactie: Het is belangrijk om te vermelden dat er onderscheid wordt gemaakt tussen de zonering landbouw en verweving. Op pagina 47 wordt gerefereerd aan kleinschalige recreatie in het verwevingsgebied. Het centrale open gebied (G) op p.62 valt in de categorie ‘landbouwgebied’. Hier blijven de huidige mogelijkheden en vergunningen – inclusief het bouwblok – van toepassing. Het stimuleren van landschapselementen is voor dit gebied ook een wens vanuit de visie, echter is de compensatie in het verwevingsgebied direct van toepassing bij een nieuw initiatief, terwijl dit in het landbouwgebied niet het geval is. Over specifieke verzoeken of vergunningen kunnen in het kader van de gebiedsvisie geen uitspraken worden gedaan.

Dit zal te zijner tijd bij een aanvraag beoordeeld worden. Conclusie: Visie niet aanpassen.

3. Onterechte aanduiding als grasland Zienswijze: Op pagina 62 staat dat grasland een dominante functie heeft in het gebied sinds 1970. Dit is onjuist. Sinds 2011 heeft een gedeelte wel de dominante functie grasland. Dit is het terrein dat gebruikt wordt tijdens de Vierdaagsecamping en met tijdelijke campings tijdens popconcerten in Nijmegen. Op de andere percelen wordt het ene jaar gras geteeld, het andere jaar gewassen zoals mais, aardappelen, gladiolen en bloembollen. Daarom moeten deze percelen worden aangeduid als akkerland en niet als grasland. Reactie: Deze zin zal worden genuanceerd waarbij een deel van de genoemde percelen zal worden beschreven als akkerland. Conclusie: Visie aanpassen.

Versie juli 2024

15

XVII. Zienswijze 11 1. Gewenste aanpassingen in afbeeldingen en legenda Zienswijze: De volgende beelden en teksten aanpassingen zijn gewenst: Blz 13, kaartbeeld rechts op de pagina: het donkergroen ingetekende noordelijke perceelsgedeelte lichtgroen maken, niet zijnde bos/natuur maar agrarisch zoals de andere aansluitende gronden. Blz 35, op de zoneringskaart het juist ingetekend deel landbouw verruimen in westelijke en noordelijke richting, zodat voor alle gronden in eigendom de aanduiding ‘landbouw’ geldt en niet ‘verwevingsgebied’. Blz 60, deelgebied E: benoemen dat hier niet alleen verweving maar ook continuering van bestaand landbouwkundig gebruik wordt voortgezet. Blz 64, beschrijving ‘Casco bestaand’ aanpassen van ‘Natuurtype Kruidenrijk grasland’ naar ‘Landbouw, Grasland’. Blz 66, kaart ‘Basis’, enige twijfel over de geldende legenda-eenheid. Gewenst wordt ‘Landbouw’ en niet ‘Schraal grasland’. Blz 67, scenario 2, ‘Casco Coulissen: de legende sluit niet aan bij het beeld, maar in ieder geval geldt voor de gronden niet de aanduiding ‘Landbouwgronden’, die hier wel gewenst is. Reactie: De kaart op pagina 13 is rechtstreeks overgenomen uit de al vastgestelde omgevingsvisie en kan niet worden gewijzigd. De genoemde percelen op p.35 zijn op de kaart al als landbouw (geel) aangeduid dus hierin vindt geen wijziging plaats.

Omdat er naast verweving nu ook gronden als landbouw zijn aangeduid in deelgebied E wordt bestaand landbouwkundig gebruik toegevoegd aan de zin op pagina 60. De gronden op p.64 maken momenteel al deel uit van ‘grasland’ in plaats van ‘kruidenrijk grasland. ‘Landbouw’ maakt geen onderdeel uit van de legenda in de casco kaarten dus zal deze niet worden gewijzigd. Conclusie: Visie aanpassen.

XVIII. Zienswijze 12 1. Algemene punten Sinds het vertrek van Bodemzicht van het Landgoed Grootstal wordt gesproken met een aantal partijen die de vrijgevallen plek op het Landgoed mogelijk kunnen opvullen. Een van deze partijen is de Herenboeren Nijmegen Coöperatie UA. Het lijkt erop dat Grootstal en Herenboeren Nijmegen een goede match kunnen realiseren. We onderzoeken momenteel serieus of de vestiging van een Herenboerderij op het landgoed haalbaar is.

Versie juli 2024

16

Het landgoed is verder grotendeels NSW gerangschikt en de mogelijkheid bestaat dat de eisen lijken niet op alle punten in lijn zullen blijken te zijn met de algemene regels in de Gebiedsvisie. Voor zover wij nu kunnen nagaan is dit bijvoorbeeld met de regels rond de kassen het geval. Die voorziening is van belang voor alle op het landgoed operationele agrarische bedrijven. Voor de plaatsing van benodigde zonnepanelen zouden wij in overleg willen zoeken naar passende oplossingen. Reactie: Een concept als Herenboeren past voor zover daar nu uitspraken over gedaan kunnen worden binnen de doelstellingen van de gebiedsvisie. Voor een antwoord op de regels rond kassen zie ook de reactie bij VI.2 Over specifieke vragen met betrekking tot zonnepanelen kunnen wij in het kader van de gebiedsvisie geen uitspraken doen. Conclusie: Visie niet aanpassen.

Versie juli 2024

17

Overzicht aanpassingen Gebiedsvisie Malden Noord 2024 No. 1

2

Zienswijze Alle door grondeigenaren aangegeven percelen zullen worden aangeduid als landbouw (geel) in plaats van verweving (lichtgroen). Ook zal een perceel dat nu onterecht verweving (lichtgroen) is worden omgezet naar natuur (donkergroen). De definitie van natuurinclusieve landbouw zal verduidelijkt worden in de visie en als standaard worden gebruikt.

3

Op zowel p.14 als p.59 zal de zinsnede over recreatie en kleinschalige horecafuncties worden verwijderd. Deze komt terug in het algemene deel in hoofdstuk 6.

4

Voor kassen wordt opgenomen dat er een maximum is van 250m² per bedrijf. Ook wordt de tijdelijkheid bij tunnelkassen geschrapt en worden afdekfolie en vraatnetten losgekoppeld van de regels voor kassen. De ‘bijdrage aan een algemeen belang’ wordt geconcretiseerd en in de vast te stellen visie gewijzigd naar ‘bijdrage aan natuur en landschap in het algemeen en bevordering biodiversiteit in het bijzonder’. De zinsnede over sociale cohesie genuanceerd zodat deze met name betrekking heeft op natuur en landschap. De tekst (m.b.v. groen) na deze tekst op p.55 wordt verwijderd omdat dit niet specifiek van toepassing is op deze regel.

5

6 7 8

De kwalificatie dat Intratuin “geen contact met de omgeving maakt en naar binnen gekeerd is” zal uit de visie worden gehaald. Rijksweg 63 (Intratuin) zal worden opgenomen in deelgebied B.

Zaak Document

: :

128199 223693

•

Locatie wijziging §4.4, p. 35

• • • • • • •

§1.3, p.7 §2.5, p.25 H5, p.41 §2.1, p.14 §6.4, p.59 H6, p.51 §5.3, p.46

• •

§4.5, p.39 §5.1, p.41

•

§6.2. p.55

•

H3, p29

•

H6, p.50

No. 9 10 11 12 13 14 15 16

Zienswijze Van belang is dat de biodiversiteit in brede zin wordt vergroot, waarbij de doelen van de das wel degelijk van belang zijn. Hier zullen we een aantal zinnen over toevoegen in de visie. Duidelijke koppeling maken tussen het uitvoeringsprogramma, de voorgestelde verbinder en de uitvoeringsagenda Groen-blauw raamwerk. Het zandpad op p.69 zal worden verwijderd uit de visie wegens gebrek aan draagvlak. De tekst ‘verwijderen fietspad’ zal uit de visie worden gehaald. Hier zal ‘opwaarderen fietspad’ van worden gemaakt. De suggestie voor het uitbreiden van de term schuilgelegenheid naar ‘bouwwerken voor het hobbymatig houden van dieren’ wordt overgenomen. Het olifantenpad nabij de Hatertseweg zal uit de visie worden verwijderd De zin over percelen in gebruik als grasland zal worden genuanceerd waarbij het huidige gebruik van een deel van de genoemde percelen zal worden beschreven als akkerland. Omdat er naast verweving nu ook gronden als landbouw zijn aangeduid in deelgebied E wordt bestaand landbouwkundig gebruik toegevoegd aan de zin op pagina 60.

•

Locatie wijziging §2.4, p.22

• • • •

§7.1, p.65 H8, p.75 §7.2, p.69 §7.2, p.69

•

§5.3, p.45

• •

§7.2, p.69 §6.7, p.62

•

§6.5, p.60

19