Bijlage II De Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen
Tekst van het document
Nijmegen-West Leefomgeving
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
31
Nijmegen-West Mobiliteit
32
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Nijmegen-West Economie
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
33
Nijmegen-West Wonen
34
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
35
Foodvalley-Noord Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Renswoude, Scherpenzeel
Positionering van Foodvalley-Noord in Midden
besloten gebieden met landgoederen anderzijds.
Amersfoort. De achterliggende principes van
Nederland
Kenmerkend voor dit gebied zijn ook de beken die
verstedelijking in beide documenten komen terug
Foodvalley-Noord is gelegen in het noordwesten
vanaf de Veluwe in westelijke richting stromen.
in de gebiedsuitwerking Foodvalley-Noord.
van het gebied van de Verstedelijkingsstrategie
De centrale ligging in het midden van het land
Centrale vraag voor dit deelgebied is hoe de
Arnhem Nijmegen Foodvalley en beslaat
grenzend aan de oostelijke Randstad met het
verbinding kan worden gelegd tussen enerzijds
het grondgebied van de gemeenten Nijkerk,
aantrekkelijke landschap maakt dit gebied tot een
de verstedelijkingsopgave en anderzijds de
Barneveld, Scherpenzeel en het landelijk
interessant woongebied. Ook de verbindingen via
urgente opgaven in het landelijk gebied van de
gebied van de gemeente Ede ten noorden van
ondermeer de A1, A28, A30, de Valleilijn en de
Gelderse Vallei (landbouwtransitie, stikstofopgave,
de kern Ede. Dit deelgebied is door de ligging
spoorlijnen Utrecht-Zwolle / Amersfoort-Apeldoorn
de groenblauwe opgave), zodat deze elkaar
meer georiënteerd op Amersfoort, waarmee het
dragen hieraan bij.
wederzijds gaan versterken? Wat is nodig, ambtelijk en bestuurlijk, om met vier gemeenten,
nauwe banden heeft. Aan de oostkant grenst dit gebied aan de Veluwe. In het zuiden ligt het meer
Foodvalley-Noord kent door deze ligging die
twee provincies, het waterschap en de betrokken
verstedelijkte gebied van Ede-Wageningen en
zorgt voor een overloop vanuit de Randstad,
ministeries te werken aan een samenhangende
Veenendaal, waarmee Foodvalley-Noord een grote
gecombineerd met een forse eigen groei een grote
en haalbare ruimtelijke aanpak. En hoe verbinden
ruimtelijke en economische samenhang heeft door
kwalitatieve en kwantitatieve woningbouwopgave
we kansen en opgaven op een slimme manier met
de belangrijke agrifoodsector.
(12.500 woningen tot 2040). Er is sprake van
elkaar?
zeer goede condities voor bedrijvigheid. De Dit gebied midden in de Gelderse Vallei kent
verstedelijkingsdruk, de landbouwtransitie
Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
een groot aantal grotere en kleinere kernen,
in een zeer veedicht gebied en de benodigde
Het is belangrijk te beseffen dat de opgaven
waarvan Barneveld en Nijkerk de grootste en
natuurversterking hebben in de toekomst een
onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Dat
meest verstedelijkte plaatsen zijn. In totaal kent
grote ruimtelijke impact op de leefomgeving in dit
maakt dat ook de oplossingen integraal bij elkaar
dit gebied ca. 140.000 inwoners met een relatief
gebied.
horen. Zo is bijvoorbeeld het realiseren van het grote aantal woningen niet mogelijk zonder
jonge bevolking en stevige eigen groei.
36
Het deelgebied kent een grote en belangrijke
Integrale onderzoeksvraag
agrarische sector met veel daaraan gerelateerde
Het deelgebied Foodvalley-Noord ligt
bedrijvigheid en kennisinstellingen zoals het
voor een groot deel – gemeenten Nijkerk
Poultry Expertise Centre en de Foodacademy
en Barneveld – in twee regio’s met een
Nijkerk. De maakindustrie en logistiek zijn sterk
eigen Verstedelijkingsstrategie: de
vertegenwoordigd.
Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen en
Het landschap is aantrekkelijk en afwisselend
Foodvalley én het Ontwikkelbeeld van de regio
met open landbouwgebieden enerzijds en meer
versterking van de mobiliteit.
Foodvalley-Noord Integrale kaart
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
37
Leefomgeving: een robuust beekdallandschap
uitloopgebieden, groene buffers tussen de
de rest van Foodvalley is echter ook belangrijk,
met ruimte voor recreatie en groene verbindingen
kernen, een robuust en klimaatbestendig
omdat deze nu via de N301 onder de maat is.
en een toekomstbestendige natuurinclusieve
beekdallandschap (KRW-proof), ruimte voor de
Verder vormt het onderliggende wegennetwerk
landbouw
energietransitie en nieuwe drinkwaterwinning.
in de kernen Nijkerk en Barneveld (ook na
Foodvalley-Noord heeft de hoogste veedichtheid
Dat kan schuren op plaatsen, zeker waar kernen
optimalisatie) en de N224 ter hoogte van
in Nederland boven de rivieren. Duidelijk is dat de
naar elkaar toegroeien en bedrijventerreinen
Renswoude, Scherpenzeel en Woudenberg een
wijze waarop nu met voedselproductie en voedsel
verder ontwikkeld worden. Al deze ruimteclaims
aandachtspunt voor de autobereikbaarheid.
wordt omgaan, zijn tol eist van bodem, water en
maken keuzes noodzakelijk, maar door een zo
Voor het openbaar vervoer ontstaan knelpunten
natuur (biodiversiteit) en van de gezondheid van
multifunctioneel mogelijk gebruik kunnen we ook
op de Valleilijn tussen Barneveld en Ede-
mensen. Ook economisch loopt het systeem tegen
ruimte besparen. Het uitbreiden of toevoegen
Wageningen en tussen Barneveld en Apeldoorn
zijn grenzen aan. Mede vanuit de stikstofcrisis is
van functies aan het landelijk gebied kan nieuwe
door het feit dat station Barneveld-Noord niet is
het duidelijk: niet alles kan overal. De opgaven
kansen bieden aan ondernemers in het landelijk
aangetakt op de A1 spoorcorridor.
op dit vlak zijn groot: enerzijds gaat het om het
gebied. Het autogebruik in Foodvalley-Noord is
in balans brengen van het natuurlijk systeem (bodem, water, biodiversiteit), anderzijds om
Mobiliteit: een toekomstbestendig
traditioneel hoog en dat blijft naar verwachting
de ontwikkeling naar een toekomstbestendig
mobiliteitssysteem passend bij het gebied gericht
ook zo. De opgave is om dit type mobiliteit
en multifunctioneel (sociaal en economisch)
op het bereikbaar houden van de regio
waar mogelijk in te perken en schoner te
landschap, inclusief een gezond en circulair
Uit de Mobiliteitsanalyse blijkt dat de capaciteit
maken en passend te accommoderen ook
voedselsysteem. Dat vraagt meer ruimte en deels
van de A1-corridor, de A28, de A30 en de Valleilijn
rekening houdend met natuur. Met name op die
ook andere invulling van de gronden en erven
onvoldoende is gelet op de blijvende groei langs
locaties waar de groei zich concentreert is de
met vrijkomende agrarische bebouwing (VAB), als
deze ontwikkelassen. De verdere verstedelijking
opgave om combinaties te vinden met andere
gevolg van de afname van agrarische bedrijven.
van ook Amersfoort, Apeldoorn, Utrecht en Zwolle
vervoersmogelijkheden.
Dit krijgt een eigen gebiedsgerichte en integrale
heeft consequenties voor de belasting van het
De overige kernen vragen een eigen aanpak met
aanpak via het Regionaal Perspectief Landelijk
wegen- en spoornetwerk langs deze corridors
focus op automobiliteit.
Gebied (RPLG), dat de regionale vertaling vormt
(stapeleffect). Opgave is het aandeel van (elektrische) fietsen
van het Nationaal Programma Landelijk Gebied Foodvalley-Noord heeft een sterke functionele
en openbaar vervoer te verhogen, zowel voor
samenhang met de regio Amersfoort. Voor de
bestaande kernen als potentiële nieuwe
Dat moet samen op gaan met de
toekomst van kernen als Nijkerk en Hoevelaken als
ontwikkellocaties. Dat in de wetenschap dat het
verstedelijkingsopgave. Immers de
ontwikkellocaties is het van belang te investeren in
een steeds grotere uitdaging wordt om ook voor
verstedelijkingsopgave maakt in dit gebied
verdere integratie op mobiliteitsvlak met de regio
kleinere kernen en het buitengebied voldoende
nodig dat er ook ruimte komt voor recreatieve
Amersfoort. De versterking van de samenhang met
openbaar vervoer te bieden. De ontsluiting op
(NPLG).
38
OV behoeft verbetering gelet op de groei en
Het landelijk gebied is economisch gezien
de kernen Nijkerk en Barneveld zijn daartoe goede
toenemende vraag (o.a. onderwijs). Dat vraagt
belangrijk en moet vitaal blijven. Dat vraagt
mogelijkheden.
ook om verbeteringen van het (recreatieve) (snel)
aan de randen van de Veluwe ruimte voor vitale
fietsnetwerk zoals richting Amersfoort.
recreatiebedrijven en een agrarische sector die
Voor de overige kernen in de vier gemeenten
een toekomstbestendige massa heeft. In dat kader
zoals Scherpenzeel en Wekerom, ligt de opgave
Economie: uitbouw van het Foodcluster met een
wordt de economische betekenis van de sector, de
in het tegengaan van de verdringing en dus het
sleutelrol voor de Harselaar en transformatie van
kritische massa, de verdienmodellen en eventuele
tenminste bouwen voor de eigen bevolking om
het landelijk gebied met een toekomstbestendige
maatregelen voor een toekomstbestendige sector
daarmee de vitaliteit van de kern te waarborgen.
agrarische sector
in kaart gebracht binnen het spoor van het RPLG.
De identiteit van een kern is belangrijk voor
Het ondernemerschap en de werkgelegenheid
Daarnaast zal er in het buitengebied meer ruimte
de wijze hoe vorm gegeven wordt aan de
zijn groot en divers met vooral food gerelateerde
ontstaan voor kleinschalig en divers ondernemen
verstedelijking, maar overal gaat het ook om
bedrijvigheid (o.a. Food production cluster
en wonen. Het realiseren van nieuwe toeristisch-
het groen houden en groener maken van deze
Nijkerk), maakindustrie en logistiek. De
recreatieve voorzieningen in de Vallei kan
kernen, passend meegroeiende voorzieningen,
opgave is om de werkgelegenheid passend
bijdragen aan het verminderen van de druk op de
een gezonde leefomgeving en circulair en
en geconcentreerd te laten meegroeien met
beschermede natuurgebieden van de Veluwe.
klimaatadaptief ontwikkelen. Die opgave heeft de kern Stroe ook, maar we
woningbouw, waarbij het gehele systeem versterkt wordt. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit
Wonen: concentratie in grote kernen,
zien ruimte om deze kern meer te laten groeien,
naar de kennisclusters en het versterken van
vitaliteitsopgave voor de kleine kernen
zij het beperkt. Dit mits er voorzien kan worden
de (fysieke) verbinding tussen onderwijs en
Zowel in het Ontwikkelbeeld Amersfoort Centraal
in een multimodale hub, die ook kan dienen als
bedrijfsleven.
als in het Verstedelijkingsstrategie Arnhem
recreatieve poort naar de Veluwe en als ontsluiting
Nijmegen Foodvalley spelen de kernen Barneveld
van de nabij gelegen defensieterreinen.
De grote bedrijventerreinen in Foodvalley-Noord,
en Nijkerk een belangrijke rol. Hier ligt een goede
zoals Harselaar en de terreinen in Nijkerk, kennen
basis voor passende (goede maat en schaal)
Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen
een zeer intensief bebouwd karakter. Met de
verdichting in regiopoorten (gebieden op 10
en de onderzoeksagenda
ambitie om bedrijventerreinen te vergroenen,
minuten fietsafstand van een station) mits het
klimaatadaptiever en circulair te maken is verder
bijbehorende kostenaspect kan worden opgelost
1. Onderzoek naar mogelijkheden voor inbreiding
intensiveren een grote uitdaging.
en mits voldoende multimodaal ontsloten. Naast
in kernen en aanpak VAB’s
Ook toekomstige uitplaatsingen en transformatie
verdichting in de bestaande kernen is er meer
Foodvalley-Noord heeft een grote
van bedrijven op minder geschikte locaties in de
nodig om de woningbouwopgave aan te kunnen
woningbouwopgave. De treinstations in Barneveld
kernen (veevoederbedrijven), leggen een extra
pakken: uitbreidingslocaties. Hierbij is het de
en Nijkerk bieden kansen voor grootschalige
claim op de ruimte.
uitdaging deze zo goed mogelijk binnen de
woningbouwlocaties met duurzame mobiliteits-
principes van de strategie te ontwikkelen. Binnen
opties. Wel zijn haalbaarheidsstudies nodig naar
39
de mogelijkheden voor verdichting inclusief
3. Integrale aanpak voor het Valleilint en het
5. Onderzoeksagenda mobiliteit
het creëren van ruimte voor ‘dagelijks groen’, en
groengebied tussen Nijkerk en Barneveld
Randvoorwaardelijk voor de verstedelijking in dit
splitsingsmogelijkheden in deze kernen. Daarnaast
Tussen de kernen in Foodvalley-Noord wordt al
deelgebied is de aanpak van de A1 corridor. Deze
willen we kijken naar de inbreidingsmogelijkheden
gewerkt aan groene buffers. In het kader van ‘meer
corridor is een bekend knelpunt in 2040 (IMA
in de kleinere kernen, waar een vitaliteitsvraagstuk
landschap, meer stad’ breiden we dit uit naar een
2021, scenario hoog en laag). Om dit knelpunt
ligt, passend bij de identiteit van deze kernen.
integrale aanpak voor het Valleilint, een verbinding
effectief aan te pakken ook in relatie tot de groei
Tot slot willen we onderzoek doen naar het
tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug, en
in dit deelgebied is op onderdelen meer inzicht en
potentieel aan uitbreiding van bestaande en
het grotere groengebied tussen Nijkerk, Barneveld
dus integraal onderzoek nodig:
toevoeging van nieuwe economische activiteiten
en Amersfoort. Het gebied kan ruimte bieden aan
• integrale analyse Verstedelijkingsstrategie
in het buitengebied. Dit kan bovendien bijdragen
natuur, recreatie, uitloopgebied, landgoederen,
aan nieuwe functies voor de vele VAB’s: wat is -
cultuurhistorie, waterberging en passende
rekening houdend met de ontwerpprincipes - daar
landbouw met nevenactiviteiten. Hierbij kijken we
mogelijk en wenselijk als het gaat om wonen en
ook naar de ecologische en recreatieve potentie
• multimodale bereikbaarheid Barneveld e.o.
werken?
van de Grebbelinie. Deze vormt een groenblauw
richting regio Amersfoort en Cleantech regio
lint van Rijn tot Eem. Dit wordt afgestemd cq.
(o.a. regiosprinter);
2. Onderzoek en afweging uitbreidingslocaties
ingebed in het komende traject van het RPLG.
• bijdrage van keuzes Verstedelijkingsstrategie in Foodvalley-Noord aan totale opgave;
• OV-schaalsprong op de A1-corridor bekijken en OV-capaciteit voor verbinding van kleinere
voor woningbouw
kernen met grotere plaatsen (station Barneveld-
Om de plancapaciteit tot 2040 op orde te krijgen
4. Gebiedsgericht onderzoek naar de benodigde
is het nodig dat we ook op uitbreidingslocaties
ruimte voor een robuust beekdallandschap, in
woningen realiseren. In een verkennend onderzoek
combinatie met de landbouwtransitie
• relatie tussen de A1 en de A12 via de A30 in het
willen we een aantal mogelijke grotere (+1000
De beken spelen een grote rol in het
kader van nader te onderzoeken multimodale
woningen) locaties in beeld brengen en relateren
watersysteem, maar functioneren nu teveel als
netwerkeffecten.
aan de ontwerpprincipes. Het gaat dan om locaties
afvoerstromen. We onderzoeken hoeveel ruimte
bij de kern Nijkerk, Hoevelaken, Barneveld-Noord
de beekdalen en haarvaten van het watersysteem
Verder onderzoeken we in ieder geval:
en de zuidoostzijde van Barneveld. Hierbij worden
nodig hebben om meer water te kunnen bufferen
• de spoorcorridor Amersfoort-Nijkerk met een
ook mogelijke woonprogramma’s per locatie
en vasthouden (klimaatadaptatie), onderdeel te
nieuw station/OV-hub Nijkerk Corlaer;
getest. Deze afweging gebeurt aan de hand van
worden van natuurnetwerken en meer recreatieve
• de verbinding via de Valleilijn in noordelijke
scenario’s, kijkend naar de ontwerpprincipes zoals
mogelijkheden te bieden om bij te dragen aan een
(Nijkerk) en zuidelijke richting (Ede-
bouwen bij bestaande OV-knooppunten en waarbij
gezonde leefomgeving. Dit alles als onderdeel van
Wageningen). Voor de Valleilijn kunnen
het groen blauwe raamwerk leidend is. Kortom
de aanpak binnen het RPLG voor dit deel van de
we gebruik maken van bestaande
de onderstaande onderzoeksvragen worden hier
Foodvalley.
onderzoeksresultaten en zal nieuwe onderzoek
integraal bij betrokken.
40
omliggende regio’s;
Noord);
zich naar verwachting met name focussen op
dit gereed zijn. Aan de hand hiervan wordt een
8. We werken de onderlinge vorm van bestuurlijke
kwantificering van de benodigde ruimte voor
samenwerking uit.
invulling te kunnen geven aan de totale
economie gemaakt. De bestaande prognoses uit
We moeten meer over bestuurlijke grenzen
verstedelijkingsopgave. Belangrijke input
het regionaal programmeren laten al zien dat er
gaan werken en daarbij de mogelijkheden
daarvoor zijn de keuzes in tijd en ruimte die in
behoefte is. Tegelijk worden de mogelijkheden
en effecten van het werken met (ontschotte)
de periode tot 2040 worden gemaakt;
beschouwd voor intensivering van bestaande
gebiedsbudgetten onderzoeken ten opzichte
terreinen om de ruimtevraag te beperken en wat
van de huidige veelal sectorale budgetten. In dit
onderliggende wegennet, zoals de N224,
hierin een reële ambitie is.
deelgebied speelt dat nog wat meer door ook de
de (nieuwe) aansluitingen op A1 en A30 en
Specifiek onderzoeken wij de mogelijkheden tot
betrokkenheid van de regio Amersfoort en de
rondwegen bij Barneveld en Nijkerk;
verplaatsing en clustering van veevoederbedrijven
specifieke aanpak via het spoor van het RPLG. Dat
• de mogelijkheden tot het vergroten van het
in de gehele Foodvalley. Deze uitplaatsing moet
vereist goede afstemming.
aandeel openbaar vervoer en (elektrisch)
bijdragen aan verdichting in kernen en verbetering
fietsen.
van de milieukwaliteit.
vervoerwaarden in relatie tot de bouwplannen; • de potentiële multimodale hub Stroe om
• de mogelijkheden tot versterking van het
Onderdeel daarvan is ook welke instrumenten en ondersteuning er dan nodig zijn. We weten
6. Gerichte strategie voor het clusteren en
7. We onderzoeken de relatie / randvoorwaarden
dat op dit moment capaciteit en expertise een
verduurzamen van bedrijventerreinen
tussen verstedelijkingskeuzes en assets /
knelpunt is, maar ook het kunnen beschikken
Foodvalley-Noord kent, met name bij de Harselaar
nutsverbindingen.
over voldoende middelen en de inzet van juridisch
in Barneveld langs de ontwikkelas van de A1-
Zowel bestaand als toe te voegen ruimtelijk
grondinstrumentarium kan worden versterkt; hoe
corridor, mogelijkheden een rol te spelen in
programma vraagt een goede ontsluiting
gaan we daar in de toekomst mee om? Het maken
de benodigde ruimte voor bedrijvigheid (incl.
op bestaande en nieuw te realiseren
van samenwerkingsafspraken is dan cruciaal. Tot
uitplaatsing) in de hele Foodvalley en ook voor
infrastructuurnetwerken zoals het
slot onderbouwen we hoe door samen te werken
Regio Amersfoort. In beperktere mate geldt dat
elektriciteitsnetwerk inclusief opwek en
tussen de gemeenten, andere overheden en
ook voor het bedrijventerreinen langs de A28 bij
teruglevering, zuivering en rioolcapaciteit. Waar
andere organisaties schaalvoordelen en daarmee
Nijkerk.
liggen de opgaven in de huidige infrastructuur
versnellingsmogelijkheden kunnen worden
Hier gaan echter een paar vragen aan vooraf:
en wat is daarvoor nodig? Waar liggen de kansen
gecreëerd.
op welke profilering (aansluiten bestaand
(of minste beperkingen) voor uitbreiding van die
ecosysteem) willen we inzetten en wat zijn de
infrastructuur, welk ruimtebeslag vragen deze
mogelijkheden voor het accommoderen, clusteren
voorzieningen en hoe is dat in te passen in het
en verduurzamen van deze bedrijventerreinen,
landschap? Wat is de relatie tussen de locatie van
campuslocaties en campusontwikkelingen? Op dit
die soort voorzieningen en de locatie van toe te
moment loopt het onderzoek naar de toekomst
voegen ruimtelijke programma’s?
van de economie in Foodvalley. Eind 2022 moet
41
Foodvalley-Noord Leefomgeving
42
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Foodvalley-Noord Mobiliteit
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
43
Foodvalley-Noord Economie
44
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Foodvalley-Noord Wonen
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
45
De Liemers
Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Doesburg, Duiven, Montferland, Westervoort, Zevenaar Positionering van de Liemers in de Groene
Nijmegen (GMR) is de Liemers nu vooral gericht op
natuurontwikkeling, duurzame landbouw en
Metropool
Arnhem, maar met de aansluiting van de A15 op de
(extensieve) recreatie gecombineerd worden,
Het deelgebied de Liemers omvat de gemeenten
A12 krijgt het gebied ook betere verbindingen met
waar al aan gewerkt wordt in het Rivierklimaatpark
Doesburg, Duiven, Montferland, Westervoort
Nijmegen en het Middengebied. Dat biedt kansen:
IJsselpoort en in de Gelderse Poort. Ook zoeken
en Zevenaar. De Liemers wordt begrensd door
naast ‘meer stad’ ook ‘meer landschap’. Door het
we aansluiting bij het programma Integraal
de Duitse grens in het zuidoosten, de Neder-
optimaliseren van de infrastructuur, kunnen we
Riviermanagement (IRM). De Liemers is de plek die
Rijn in het zuidwesten, de IJssel en Arnhem
blijven groeien in wonen en werken in bestaande
ook wel de kraan van Nederland wordt genoemd
in het noordwesten en de Oude IJssel in het
kernen en kunnen we de bestaande aantrekkelijke
en daarmee de plek om het verhaal over leven
noordoosten. De Liemers is een zeer gevarieerd
groene leefomgeving optimaliseren.
van, en de voortdurende strijd tegen, het water
gebied met een eigen identiteit en een rijke
te vertellen. De energietransitie is een speerpunt
historie. Er zijn vele kleine oorspronkelijke
Integrale onderzoeksvraag
en vraagt ruimte in het gebied. De RES-opgave
kerkdorpen met volop natuur, rivieren, rust
Hoe kan de Liemers het hybride karakter (stad
is dan ook op de kaart aangegeven. Deze dient
en ruimte, voornamelijk langs de randen van
en landschap) op een kwalitatieve manier in
in samenhang met de andere opgaven te worden
het gebied. Daar is vitaliteit een belangrijk
stand houden en verbeteren, met name als de
bezien. Daarnaast speelt de landbouwtransitie.
aandachtspunt. Langs belangrijke dragers als
ruimtebehoefte na 2030 voor wonen en werken,
Het aantal agrariërs neemt af, terwijl de landbouw
de A12 en de spoorlijnen zijn de regiokernen
recreëren en landschap nog verder toeneemt.
moet verduurzamen en zoekt naar aanvullende
Westervoort, Duiven, Zevenaar en Didam gelegen
Dit terwijl het mobiliteitsnetwerk nu al tegen zijn
verdienmodellen. Momenteel wordt er voor de
waar het wonen en werken is gecentreerd. Deze
grenzen aanloopt.
hele Liemers onder de vlag van de Liemerse
regiokernen beschikken ook elk over een eigen treinstation.
Ambassade een agrarische visie opgesteld. Als Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
opgave zien we de wens om meer te sturen op kwaliteit en hoeveelheid groen in de directe
De Liemers kent een strategische ligging
Leefomgeving
met sterke woon-werkrelaties met Arnhem,
Het landschap van de Liemers is ontstaan door
Doetinchem en Emmerich (Duitsland).
de dynamiek van het water, nog altijd zichtbaar
Hoofdopgaven:
Dankzij het landschap en de A12-corridor zijn
dankzij de rivieren, de dijken, de weteringen en
• Als hoofdopgave binnen deze bouwsteen
vrijetijdseconomie, het PDV-cluster Duiven
het reliëfrijke landschap. Het watersysteem biedt
zien we het behoud van de kernkwaliteiten
(Perifere Detailhandels Vestiging), logistiek en
grote kansen om de identiteit van de Liemers
zoals hierboven beschreven onder het kopje
maakindustrie belangrijke economische sectoren.
te versterken en biedt juist ook kansen om de
‘positionering’. Daarbij is een goede aansluiting
beleving van de inwoners binnen de Liemers te
met natuurgebieden in Duitsland wenselijk.
Binnen de Groene Metropoolregio Arnhem
46
vergroten. Langs de rivieren kan waterveiligheid,
leefomgeving.
• We willen de groenblauwe gebieden en
Liemers
Integrale kaart
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
47
structuren binnen en buiten de stedelijke zone versterken en deze nog meer met elkaar
vrijhouden van nieuwe kapitale investeringen. • Ook zien we als opgave het behoud of
Arnhem) vol. We bouwen nieuwe woningen zo
verbinden, zodat landschapswaarden overal in
verbeteren van de waterkwaliteit en het
veel mogelijk nabij (H)OV hubs2 en stations. Om
de stedelijke zone nabij zijn en kunnen bijdragen
watersysteem in nieuw stedelijk gebied en
bestaande capaciteit in het mobiliteitsnetwerk
aan de energietransitie, klimaatadaptatie,
daarbuiten.
maximaal te benutten en in te zetten op slimme
biodiversiteit en gezondheid. Dit wordt op
• De beleving van het gebied rondom en vanaf
en schone mobiliteit. Daarbij gaat het om
de kaarten aangeduid met de groene pijlen
het water laten ervaren door een passende
een mix van openbaar vervoer verbindingen
infrastructuur aan te leggen.
(RegioExpres, Hoogwaardig Openbaar Vervoer
tussen de kernen, waarbij word ingestoken op het creëren en versterken van recreatieve en
• We willen de toeristische recreatieve
HOV), fietsverbindingen (zoals langs de A15 naar
ecologische verbindingen. Daarbij gaan we op
belevingswaarde van het erfgoed, waaronder
Nijmegen) en flankerende maatregelen zoals
zoek naar slimme combinaties van functies om
de vestingwerken en de landschapsparels,
parkeerbeleid. Voor slimme en schone mobiliteit
de ruimtevraag te verminderen.
vergroten.
en het inzetten van de mobiliteitstransitie werkt
• We zetten in op versterking van de
de Liemers al aan het optimaliseren van het
landschapsstructuren in combinatie met de
Onderzoeksvragen:
fietsnetwerk, zowel voor woon-werkverkeer als
landbouwtransitie en het creëren van een
Welke kansen zijn er voor een goede invulling
recreatie.
grotere beleefbaarheid van het landschap voor
van de stedelijke uitloopgebieden en om
In oost-westelijke richting is de A12-corridor een
de inwoner, de recreant en toerist. Daarbij moet
groene verbindingszones te creëren met de
belangrijke ader, waarbij de stations een duurzame
er ook aandacht zijn voor het klimaat
naastgelegen gebieden? Welke kansen zijn er om
ontsluiting van nieuwe woon- en werkgebieden
• We willen de harde barrière A12/A3 doorbreken
het Rivierklimaatpark meer te verbinden met de
mogelijk maken. Hierbij wordt ingezet op een
(en voorkomen dat de A15 een nieuwe barrière
Veluwe en via natuurgebied Driegaarden, met
mix van vervoersmogelijkheden. Met de aanpak
wordt) en de klimaatcorridor tussen de Veluwe
het oeverwallengebied ten zuiden van de A12?
van de A12-corridor en het doortrekken van de
en het Reichswald (EHS) versterken. De
Hiermee beogen we ontwikkelkansen te creëren
A15 met aansluiting op de A12 wordt gewerkt aan
klimaatcorridor wordt op de kaart aangegeven
voor recreatie, natuur, landbouw(transitie),
verbetering van de regionale bereikbaarheid.
als een ecologische verbinding op regionale
hydrologie, landschap, cultuur, erfgoed en
Beide wegen zijn van groot economisch belang
schaal, die naast een ecologische verbinding
economie.
voor de Liemers als onderdeel van Logistics
ook gezien wordt als recreatieve verbinding. • Waterkeringen als landschappelijke structuur inpassen. • De luwe gebieden willen we beter waarderen en
48
verbindingen (zoals spoor Achterhoek-Liemers-
Valley, met als logistieke hotspot het knooppunt Mobiliteit
Emmerich, Montferland en Zevenaar (knooppunt
Het autogebruik in en vanuit de Liemers is hoog. De verkeersdruk blijft toenemen door het
zo mogelijk vrijwaren van ruimtelijke druk.
toevoegen van woon- en werklocaties (in de
• De Rijnstrangen is een mogelijk toekomstig
Liemers, maar ook in omliggende gebieden).
retentiegebied en daarom willen we dit
Daardoor loopt het wegennet en lopen OV-
1
In het kader van Economie van de Toekomst 2040 is als één van de zes leidende principes opgenomen dat voor iedere woning een baan in de regio is en v.v. 2 Een (H)OV hub is een plek waar je kunt overstappen van het ene naar het andere vervoermiddel. En waar je op een prettige manier even kunt wachten. 1
EMZ). Het bedrijventerrein in ’s-Heerenberg is
in relatie tot het doortrekken van het Witte Kruis
kansrijk voor de ontwikkeling van een clean energy
en de gewenste Hub in Zevenaar-Oost. Relevant
hub . In relatie met de beoogde Park en Ride (P&R)
hierbij is dat Zevenaar wil onderzoeken of deze
locatie bij de aansluiting A15 op de N810 ligt óók
mobiliteitshub in de toekomst een treinstation
een kans voor een clean energy hub.
kan bevatten maar dat rijk en provincie hebben
3
besloten dit station niet te realiseren.
nabijheid van (H)OV in regiokernen geeft grote uitdagingen, vanwege de complexiteit. • Voor de kleinere kernen is vervoersarmoede een uitdaging, wat vraagt om passende concepten om deze kernen vitaal te houden.
gebiedsontwikkeling Babberich / Witte Kruis (verbinden A12 met Gelders Eiland) • Onderzoek naar versterking OV-verbindingen (o.a. busverbindingen) van kleinere naar grotere kernen (waaronder Emmerich, Duitsland). • Onderzoek naar het regionaal (hoogwaardig)
Hoofdopgaven: • De ontwikkeling van logistieke locaties in de
• Mobiliteitshub Zevenaar-Oost en
Onderzoeksvragen:
fietsnetwerk, waaronder de verbinding langs
• Onderzoek naar het inzetten op een
de A15 naar Nijmegen, Dieren - Doesburg -
gebiedsgerichte corridor over het spoor, de weg
Doetinchem, Zevenaar - Didam - Doetinchem
en het water, zowel naar het westen als naar
en het (recreatief) verbinden van het noordelijk
Duitsland.
deel van de Liemers met het zuidelijk deel.
• Verbeteren van de knooppunten en
• We moeten binnen de Liemers meer gebruik
verbindingen (zoals Velperbroek, A348 - A12,
Economie
maken van het water als vervoersmiddel voor
oeververbinding Westervoort - Arnhem en ‘s
De Groene Metropoolregio richt zich op Hightech,
Heerenberg - A3 - Emmerich).
Health en Energy met crossovers naar Food en
goederen. Dit kan veel betekenen voor de leefbaarheid van de kernen en minder drukke
• Onderzoek naar de ontwikkeling/ transformatie
de Logistiek. De Achterhoek profileert zich met
van de spoorzones Westervoort, Duiven,
toerisme en recreatie. High Tech, Health en
• Komen tot een gebiedsaanpak Zevenaar Oost in
Zevenaar, Didam in samenhang met het
Energy zijn prima als speerpunten voor innovatie
verband met alle ontwikkelingen op het gebied
optimaliseren van het openbaar vervoer,
ontwikkeling binnen het grotere geheel van
van wonen en werken en de daarbij behorende
waaronder:
de Groene Metropoolregio. Echter, deze drie
bereikbaarheid.
• Verdubbeling van het spoor tussen Didam –
sectoren zijn in De Liemers nauwelijks aanwezig.
wegen.
• Gelet op de uitbreiding van enkele grote
De economie van De Liemers vraagt eigen
bedrijventerreinen en de gewenste woningbouw
• De RegioExpres
ontwikkelruimte die niet enkel ten dienste van
nabij het spoor, geldt dat we zo goed mogelijk
• Hoogwaardig Openbaar Vervoer (ook over A15
de drie sectoren kunnen en hoeven staan. Er is
invulling moeten geven aan de verschillende
richting Nijmegen)
autonome ruimte nodig voor de vier economische
opgaven die rondom het spoor spelen, te weten
• Aanpassen van gelijkvloerse kruisingen
pijlers van De Liemers, mede met het oog op
internationale bereikbaarheid en het vergroten
naar ongelijkvloerse kruisingen. Bij het
werkgelegenheidsontwikkeling voor zowel De
van de regionale OV-bereikbaarheid. Dit mede
hoogfrequenter rijden van de treinen ligt er
Liemers als voor De Achterhoek. De aanwezigheid
in Duiven en Zevenaar de opgave voor de
van de goederencorridor tussen het Europese
bereikbaarheid van de (woon)gebieden onder
achterland en de havens van Antwerpen en
de spoorlijn Arnhem-Duitsland
Rotterdam maakt de Liemers een logistieke
Een clean energy hub: Een plek voor het laden van schone energie met faciliteiten zoals waterstof opslagmogelijkheden en/of tankstation, LNGtankstations en (snel-)laadpunten voor elektrische vrachtwagens. 3
Doetinchem de Huet
49
hotspot, meer specifiek het knooppunt EMZ.
rond het thema wonen/in-en-om-het-huis in
een innovatiewerkplaats gerealiseerd. Doel is het
Het uitgebreide perifere detailhandelscluster
Duiven is ook een hotspot voor de gehele regio
versnellen van innovaties en hun marktintroductie
Duiven is ook een hotspot voor de gehele regio en
én daarbuiten. Met de komst van de Factory
en het genereren van economische waarde voor de
daarbuiten. Deze combinatie leidt tot vier grote
Outlet in Zevenaar krijgt de regio er weer een
regio.
economische pijlers voor de Liemers: logistiek,
grote publiekstrekker bij. Op het gebied van
maakindustrie, perifere detailhandel en de
vrijetijdseconomie is er aandacht voor de
Hoofdopgaven:
vrijetijdseconomie. De Liemers ambieert het beter
promotie en (cultuur-)educatie van de Liemers
• Het inzetten op het leefbaar en vitaal houden
benutten van ontwikkelkansen en de economische
voor zowel onze inwoners als toeristen om zo de
van centra van steden en dorpen. Bovendien zijn
potentie door inzet op deze vier pijlers.
diverse parels die de Liemers rijk is te kunnen
binnensteden, dorpscentra en wijkwinkelcentra
laten zien. Ook is het optimaliseren van de
belangrijke motoren van de regionale economie,
Voor de pijler logistiek is specifiek het knooppunt
recreatieve verbindingen een speerpunt.
passend binnen de ontwikkelruimte van het
belang met daaraan gerelateerd een logistieke
De verdere ontwikkeling van de vier pijlers
hub nabij de A12 met stadsdistributie/ last mile en
betekent ook aanvullende ruimtebehoefte en
clean energy. Het logistieke knooppunt EMZ is een
meer mobiliteitsbewegingen. De focus ligt op het
grensoverschrijdende samenwerking, waarin wij als
ontwikkelen van logistieke clusters in plaats van
regio kunnen concurreren met andere logistieke
ontwikkeling langs de corridors. Uitgangspunt is
gebieden en daarnaast nog meer logistieke
om aansluiting te zoeken bij bestaande terreinen
bedrijventerreinen nabij het spoor.
bedrijven kunnen aantrekken. Afstemming met
en niet te kiezen voor de ontwikkeling van nieuwe,
• Vorm geven aan de landbouwtransitie.
Duitsland is daarvoor noodzakelijk.
op zichzelf staande locaties. Huisvesting van
• Wensen voor uitbreiding lokale
internationale werknemers verdient vanwege het Voor een belangrijke sector zoals de
economisch profiel van de Liemers ook bijzondere
maakindustrie willen we langs de A12 een
aandacht.
regionaal programma werklocaties. • Toekomstbestendig maken van bestaande terreinen. • Transformeren van bestaande
bedrijventerreinen in beeld brengen. • Investeren in het versterken van de positie van het logistieke knooppunt EMZ. Dit gecombineerd met de onderzoeksvraag naar de
ontmoetingsplek creëren voor ondernemers, het onderwijs en de overheid. Zodat er een netwerk
Synergiepark InnoFase is de circulaire hotspot van
ruimtelijke begrenzing van het knooppunt EMZ
ontstaat om laagdrempelig en gericht op innovatie
Gelderland en richt zich op circulaire bedrijven
of de deelgebieden daarbinnen.
samen te werken en ervaringen en expertise te
in de zwaardere milieucategorieën, waarbij de
delen. Bijvoorbeeld op het gebied van energie,
output van het ene bedrijf de input van het
Onderzoeksvragen:
waterstof of bedrijfsprocessen.
andere bedrijf is. Op InnoFase wordt per saldo een
Voor de periode na 2030 is de ruimtebehoefte
overschot aan energie geproduceerd en is een
nog onbekend en aanvullende behoefte ontstaat
grote potentie voor het realiseren van een (boven)
mogelijk al voor 2030. Wat is (als afgeleide van de
regionale smart-energy-hub (SEH). Inmiddels is er
woningbouwopgave) indicatief het ruimtebeslag
Het uitgebreide perifere detailhandelscluster
50
met veel werkgelegenheid. • Uitbreiding van de regionale bedrijventerreinen
Emmerich-Montferland-Zevenaar (EMZ) van groot
voor de uitbreidings- en herstructureringsvraag
Hoofdopgaven
op het uitgangspunt om klimaatbestendig
aan werklocaties? Kunnen we een ruimtelijk beeld
• Voor de komende tien jaar liggen er voldoende
te bouwen (voor zowel nieuwe locaties
schetsen, met inachtneming van het onderzoek
woningbouwplannen in de Liemers (circa 6.000
als transformatie en verdichting) is in de
naar de Economie van de Toekomst 2040?
woningen tot 2030). Er zijn echter te weinig
Liemers naast de gebruikelijke aspecten zoals
harde plannen, zowel op de korte als op de
wateroverlast, verdroging en hitte, het thema
Wonen
lange termijn, om de restopgave te kunnen
waterveiligheid een specifiek aandachtspunt.
De groei in de Liemers is het grootst in de
realiseren. Het is zaak om de planstatus van
komende vijf tot tien jaar. Daarna neemt de groei,
zachte plannen hard te maken om tijdig in de
Onderzoeksvragen:
naar verwachting af, maar ook na 2030 blijft de
restopgave te kunnen voorzien.
• Hoe kun je op een groene en gezonde manier
regio groeien. De woningvraag concentreert zich
• In de Liemerse Woonagenda 2020 is
de kernen blijven verdichten en bouwen voor de
in de kernen langs de A12-corridor. Hoe dichter
afgesproken om de prioriteit te leggen bij
verschillende segmenten en doelgroepen? Deze
bij Arnhem hoe groter de extra woningvraag uit
inbreiding boven uitbreiding. Echter, uitbreiding
onderzoeksvraag staat in directe relatie tot de
Arnhem, daar is de druk op de woningmarkt groter
is noodzakelijk vanwege het tempo dat moet
mobiliteitsopgave en is voornamelijk gericht op
dan in de Liemers. De Liemers kiest ervoor om in
worden gemaakt en omdat de inbreiding
de mogelijke transformatie van de spoorzones
deze kernen langs de A12: Westervoort, Duiven,
onvoldoende voorziet in de opgave. De kernen
naar leefbare woongebieden.
Zevenaar en Didam, ’s Heerenberg, maar ook in
Westervoort, Duiven, Doesburg, Zevenaar,
Doesburg, de woningbouwopgave te concentreren.
Didam en ‘s-Heerenberg kunnen aan de gang
om de woningbouwplannen tot uitvoering te
Voor deze kernen is op de kaart Wonen een
met uitbreidingslocaties naast inbreiding. Deze
brengen?
aanduiding opgenomen. Voor de overige kernen wordt gekozen voor maatwerk naar schaal en
uitleglocaties zijn in beeld. • Naast het toevoegen van nieuwe woningen is
• Welke (extra) instrumenten moeten we inzetten
• Hoe blijven wij sturen op betaalbaarheid? De juiste woning op de juiste plek voor de juiste prijs en de juiste doelgroep.
omvang. Deze inbreidingsplannen worden niet op
verduurzaming en vernieuwing van de bestaande
de kaart weergegeven. Punt van aandacht voor de
woningvoorraad een opgave. Daarbij gaat
• Wat zijn - bezien vanuit de thema’s bodem en
lokale (kleine) kernen blijft vervoersarmoede, wat
het niet alleen om woningen, maar ook om
water - specifieke aandachtspunten, waarvan
vraagt om passende concepten om deze kernen
openbare ruimte/ leefomgeving. Oftewel, een
een doorwerking in de uiteindelijke situering
vitaal te houden. Voor de hele Liemers ligt er
zekere mate van vergroening met het oog op
en ontwikkeling van de woningbouwlocaties
met name een nieuwbouwopgave voor de 1 en 2
hittestress/ klimaatadaptatie en het realiseren
wenselijk is?
persoonshuishoudens. Daarnaast besteden we
van ontmoetingsplekken met het oog op het
Voorgaande opgaven met onderzoeksvragen
aandacht aan woonzorgcombinaties in verband
“omzien naar elkaar” in relatie tot vitaliteit en
worden voornamelijk binnen het gebied of
met vergrijzing.
leefbare kernen. Om invulling te geven aan
lokaal opgepakt. Hieronder beschrijven we
de transformatieopgave, moeten echter eerst
de gezamenlijke onderzoeksagenda waar we
nieuwe woningen worden gebouwd.
als gemeenten, waterschap, provincie en rijk,
• Om de woningbouwontwikkelingen toe te spitsen
Liemers breed op willen inzetten.
51
Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen
Een belangrijke doelstelling voor de toekomst
de Groene Metropoolregio. Dit onderzoek naar een
en de onderzoeksagenda
blijft het streven naar vooral binnenstedelijk
Hub Zevenaar Oost (inclusief de potentie voor een
Binnen de Liemers ligt de focus op verdichting
ontwikkelen. Door te verdichten in de spoorzones,
station Zevenaar Oost en alternatieven in geval
rondom de spoorzones en het versterken van
kan de groene ruimte buiten deze zones
van geen station) moet duidelijkheid bieden over
het groenblauwe raamwerk. Dus een stedelijke
opengelaten worden en door verdichting nabij het
de invulling van de Hub.
verdichting (wonen, werken met daarbij behorende
spoor ontstaat meer draagvlak voor hoogwaardig
mobiliteit) rondom de kernen Westervoort, Duiven,
openbaar vervoer. We willen de kansen voor
Door het Rijk, provincie en spoorse partijen is het
Zevenaar en Didam en het versterken van het
inbreiden in de spoorzones verkennen en
besluit genomen dat het station Zevenaar Oost
groenblauwe raamwerk ten noorden en zuiden van
een beeld krijgen van de gewenste maat van
geen onderdeel meer uitmaakt van de studie
deze stedelijke verdichting. In het groenblauwe
verdichting. We zetten in op een gebiedsaanpak
naar de spoorcorridor Utrecht – Arnhem – Duitse
raamwerk zullen de opgaven vanuit de RES, water
waarbij de mobiliteitsvisie, een woonvisie en
grens. De consequentie hiervan is dat het binnen
en landbouw een plek krijgen evenals de wensen
een hoogbouwvisie samenkomen. Hoogwaardig
de planhorizon van de Verstedelijkingsstrategie
vanuit recreatie, natuur en landschap.
openbaar vervoer is daarbij randvoorwaardelijk.
(2040) niet meer realistisch is dat dit station
Onderzoeksagenda:
2. We onderzoeken de randvoorwaardelijke
volledige viersporigheid tussen Arnhem en
Spoorzones Westervoort, Duiven, Zevenaar en
mobiliteitsoplossingen in de spoorzones. De
Zevenaar noodzakelijk is. De provincie zal daarom
Didam
A12 corridor vraagt om alternatieven voor woon-
samen met de Liemerse gemeenten alleen
werk verkeer, maar ook voor goederenvervoer.
inzetten op onderzoek naar alternatieven om de
1. We willen onderzoeken hoe we samen kijken
Het verder afronden van de (recreatieve)
randvoorwaarden voor bereikbaarheid op orde te
naar de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte na
fietsverbindingen dan wel het onderzoeken van
brengen.
2030. Hoe blijven we in de toekomst in staat om
de mogelijkheden van de rivieren als alternatief
adaptief te programmeren? Tot 2030 hebben we
voor goederenvervoer maken onderdeel uit van de
voldoende beeld van de woningbouwopgave en
Liemerse onderzoeksagenda.
gerealiseerd kan worden, omdat hiervoor een
Groenblauwe raamwerk 4. We zetten in op het versterken van de
waar deze gaat landen. Uitgaande van inbreiding boven uitbreiding, kunnen we de kernen en de
3. Voor de gemeente Zevenaar is er de wens voor
kwaliteiten van de Liemers als groenblauw
randen van de kernen daarvoor inzetten, maar
een Station Zevenaar Oost. Voor Zevenaar is dit
raamwerk. Vanaf de Veluwe door de Liemerse
bieden juist de spoorzones nabij de stations
station gewenst om invulling te kunnen geven aan
laagtes ligt een stevige ecologische en
voor de lange termijn mogelijkheden. We willen
de verstedelijkingsopgave en om de automobilist
recreatieve verbinding richting Duitsland.
binnen de Verstedelijkingsstrategie onderzoeken
in de trein te krijgen. Daarvoor loopt er nu een
Dit dient in samenhang met elkaar verder te
met elkaar waar we na 2030 de woningen gaan
onderzoek naar de haalbaarheid van een Hub
worden uitgewerkt in de onderzoekagenda
realiseren.
Zevenaar Oost in opdracht van de gemeenten en
voor de Liemers. Hoe kunnen we de gebieden Veluwe en de Liemers met elkaar verbinden
52
om te zorgen voor een goede verspreiding van recreatie en om een robuuste groene buffer te creëren tussen de Veluwe en Duitsland, waarbij ook aandacht is voor verduurzaming van landbouw, ruimte voor klimaatadaptatie en de energietransitie. Aandachtspunt daarbij ook is het onderzoeken van de mogelijkheden om de A12 barrière te doorbreken en een goede recreatieve fietsverbindingen te creëren tussen de Veluwe en de A15 brug. Welke kansen zijn er om het Rivierklimaatpark meer te verbinden met de Veluwe en via natuurgebied Driegaarden, met het oeverwallengebied ten zuiden van de A12? Hiermee beogen we ontwikkelkansen te creëren voor recreatie, natuur, landbouw(transitie), hydrologie, landschap, cultuur, erfgoed en economie. 5. Het vorenstaande brengt de wens voor een integraal ruimtelijk toekomstperspectief met zich mee. Hoe werken we samen aan een gebiedsgerichte, integrale, ruimtelijke strategie tot 2040 voor de hele Liemers? Deze is gericht op het beantwoorden van de integrale onderzoeksvraag voor een gezamenlijke ruimtelijke visie.
53
Liemers
Leefomgeving
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
54
Liemers Mobiliteit
55
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Liemers Economie
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
56
Liemers Wonen
57
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Middengebied
Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Lingewaard en Overbetuwe
vitaliteit en economie op orde zijn; voor het gebied
Groene Metropool
zelf maar ook om te kunnen functioneren als
Het Middengebied is het hart van de Groene
‘dynamische contramal’ voor intensivering van de
Leefomgeving
Metropool, temidden van de steden Arnhem
nabije steden.
Versterken van het groenblauwe raamwerk vraagt groei van kwaliteit in Park Lingezegen én uitbreiden
en Nijmegen, ook het stedelijk gebied van Wageningen en Ede is nabij. Hier komen functies
Integrale onderzoeksvraag
van landschapszones. Toekomstbestendige
zeer dicht bij elkaar. Het gebied vertegenwoordigt
De wederkerigheid tussen Middengebied en
landbouw is van belang voor economie en
waarden die van belang zijn voor de nabije
omliggende steden is - tezamen met de waarden
landschap. Op sommige plekken vraagt dit
steden. Het is daarmee strategisch gelegen. Maar
en kwaliteiten van het gebied zelf - een belangrijke
focus op landbouw als hoofdfunctie, elders zijn
ook kwetsbaar, aangezien de nabije stedelijke
basis voor de integrale onderzoeksvraag om de
meer functiecombinaties zoals natuurinclusieve
gebieden uitbreiden en intensiveren.
ambities uit de Verstedelijkingsstrategie ‘Meer
landbouw mogelijk. Natuur en extensieve recreatie
landschap, meer stad’ te kunnen realiseren.
(incl. toeristische clusters) moeten in balans
Het gebied kenmerkt zich door grote structuren:
Vanzelfsprekend voorzien we in de woonbehoefte
zijn, met koppelkansen voor gezondheid en
gelegen in de delta tussen Nederrijn en Waal,
conform bevolkingsprognoses en werkbehoefte
klimaatadaptatie.
met daartussen backbones zoals A15-corridor en
van lokaal gevestigde bedrijven. Hoe kunnen
Lingezone. Er is een conceptueel onderscheid
we met extra integrale groei meer bijdragen aan
Versterken en benutten van landschap in
tussen de dynamische en intermediaire zone
regionale doelen, met behoud en versterking
uiterwaarden zien we waar mogelijk i.r.t. de
tussen Arnhem en Nijmegen; Elst, Bemmel en
van de leefkwaliteit? Uit deze hoofdvraag
wateropgave, natuur, cultuurhistorie en extensieve
Huissen. West- en oostwaarts is meer ruimte en
destilleren we (per bouwsteen) de opgave én
recreatie. Integraal riviermanagement vraagt
kent de ontwikkeling een andere, meer landelijke
oplossingsrichtingen: hoe de wederkerigheid met
dat er ruimte is voor integrale afwegingen bij
dynamiek.
omliggend stedelijk gebied in te richten én hoe te
de systematiek voor reserveringen eventuele
voorzien in de randvoorwaardelijke condities (met
dijkverlegging op lange termijn.
Het Middengebied biedt als centraal gelegen
58
Hoofdopgaven
Positionering van het Middengebied in de
focus op groen en mobiliteit).
sterk en krachtig gebied met een groen en vitaal
Inzetten op kwaliteit en hoeveelheid groen
karakter mogelijkheden de centrale positie te
in de leefomgeving is o.a. beschreven in
benutten. Tegelijkertijd kan het Middengebied
landschapsbeleid en recreatienota. Dit voor eigen
met integrale groei bijdragen aan regionale
inwoners maar ook voor groei in nabije steden.
ontwikkeling met een goede leefkwaliteit,
De Lingezone is daarbij een belangrijke backbone
nu én duurzaam voor de toekomst. Mits
die kansen biedt voor fietsnetwerk, recreatie,
randvoorwaarden omtrent landschap, mobiliteit,
water (kwantiteit en kwaliteit) en landschap.
Middengebied Integrale kaart
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
59
60
Zowel intrinsiek benutten en versterken van
investeringen t.b.v. flankerende maatregelen zoals
interne bereikbaarheid; bv. deelmobiliteit, ’slimme
waarden, als koppelkansen in relatie tot andere
beïnvloeding gedrag (mobiliteit verspreiden of
parkeernormen’ of de lokale fietsagenda.
routes en zones. Denk hierbij bijvoorbeeld aan
verminderen), benutten spoor, versterken HOV,
de Lingezone waar verschillende opgaven spelen.
hubs/knooppunten en directe fietsverbindingen
Wonen
Bijvoorbeeld bij de kruising met de A325 biedt
(verbeteren bestaande tracés en investeringen
Het Middengebied biedt mogelijkheden voor
de aanpak van wegviaducten (geprogrammeerd
in ‘missing links’ in het netwerk, bijvoorbeeld
extra integrale groei. We zien de potentie
2026-2027) de kans om hierbij mogelijk gelden
(snel)fiets naar Zevenaar of Wageningen). In
om voor groei in de intermediaire zone (Elst-
ook in te zetten voor de Lingekruising. Door hier
ieder geval voor extra regionale integrale groei,
Bemmel-Huissen) relatief meer in te zetten op
de weg ‘op poten te zetten’, wordt ook de oost-
in sommige delen (zie kaart, o.a. Huissen) ook
transformatie, herstructurering en het creëren
west-fietsroute Huissen-Elst verbeterd, ontstaan
belangrijk voor het uitvoeren van het huidige
van kwalitatieve parkranden (concept groei t.b.v.
kansen voor natuur (toevoegen biodiversiteit
woningbouwprogramma. Op noord-zuid-
groen in dit intensief gebruikte gebied). Verder
in een ecologische verbinding), recreatie en
verbindingen zoeken we naar manieren om in
oostwaarts en westwaarts zien we de potentie
toerisme (bevaarbaar maken Linge). Clustering
samenhang de capaciteit te vergroten, zoals het
voor geclusterde extra groei t.b.v. economische en
van grootschalige duurzame opwek conform RES
spoor Arnhem-Nijmegen, HOV, N325/A325 en
maatschappelijke voorzieningen (concept groei
in de energiecorridor vindt plaats in de zone
A50, incl. onderzoek naar nieuwe snelfietsroutes
t.b.v. voorzieningen in dit extensiever gebruikte
rondom A15 en Betuweroute, aan de oostzijde
zoals het VeluweWaalpad en Huissen-
gebied).
afhankelijk van daadwerkelijk doortrekken van de
Arnhem, en het ontvlechten van goederen- en
A15. Realisatie van de energiecorridor doen we
personenvervoer op het spoor Arnhem-Nijmegen
Als basis voorzien we in ieder geval in de
samen met regio Rivierenland en provincie, bij het
(relatie PHS). In samenhang willen we oost-west
woonbehoefte conform bevolkingsprognoses,
Onderzoek Energie op Rijksgronden (OER) tevens
verbindingen versterken op alle modaliteiten,
met kwalitatief extra aandacht voor woningmix
afgestemd met het Rijk.
hiermee andere routes ‘feederen’ én ‘missing
en het betaalbare segment. Integrale groei voor
links’ in het netwerk complementeren, waar
de regio in het Middengebied vraagt het invullen
Mobiliteit
mogelijk gekoppeld aan het groenblauwe
van condities op het gebied van landschap en
Het Middengebied is een cruciale schakel in het
raamwerk. Verbreding en doortrekking A15-
mobiliteit (zie leefomgeving en mobiliteit) en
mobiliteitsnetwerk Arnhem-Nijmegen. Vanuit
corridor is uitgangspunt. Vanwege autonome
heeft effecten voor economie (zie economie).
het Middengebied is er een sterke oriëntatie
groei en logistieke ontwikkelingen verbeteren
Nadrukkelijker willen we de link maken met
noord-zuid. Het is zaak autobewegingen
we de verkeersstructuur rondom Knoop 38. Bij
de bestaande wijken. Nieuwbouw moet een
meer op te vangen door slimme en schone
voorkeur benutten we bestaande netwerken;
aanvulling op en stimulans zijn voor verbeteren
oplossingen. Zo borgen we met een versnelde
zoals het spoor Arnhem-Tiel. Eerder onderzoek
van leefbaarheid en duurzaamheid. Voor deze
en duurzame mobiliteitstransitie in samenhang
laat zien dat de potentie van een nieuw station in
integrale wijkaanpak ontbreken echter financiële
lokale en regionale bereikbaarheid. Dit vraagt
Valburg op dit tracé erg beperkt is. Gemeenten
middelen en instrumentarium. Preventief kijken
voor de diverse samenhangende modaliteiten
zetten zich daarbij in voor het versterken van de
naar leefbaarheid indien een ‘kantelpunt’ nadert
(Leefbaarometer) maakt dat gerichte preventieve
beschikbaar te maken, waarbij we in eerste
op de extra regionale groei, betekent dat we
maatregelen leefbaarheidsproblemen voorkomen.
instantie kijken naar transformatie-mogelijkheden.
tot 2040 daarbij denken aan een toevoeging van circa 3.000 à 4.000 extra woningen (niet
Dit gaat nu ook spelen in de wijken uit de jaren 50, 60, 70 en begin 80. Enkele voorbeelden hiervan
Context: kwantitatieve richting
gebaseerd op concrete plannen of locaties) in
staan op de kaart.
De Verstedelijkingsstrategie (en gebiedsuitwerking
het Middengebied, ten behoeve van de centrale
Middengebied) heeft belangrijke waarden en
opgave uit de opgave ‘Groene Groei’ uit de
Economie
kwaliteiten als basis. Om de ontwikkelrichting
Strategische Agenda Middengebied.
We willen ruimte bieden voor versterking
hierbij aan te scherpen én de geagendeerde
van economische en maatschappelijke
kwesties te concretiseren, is het van belang deze
uit dezelfde benadering een opgave van circa
voorzieningen, bijvoorbeeld in en rond de centra
kwalitatieve benadering te verrijken met een
90 hectare extra bedrijventerrein. We gaan
van de woonkernen. Tegelijkertijd zetten we in
kwantitatieve richting. Op basis van een goede
er hierbij vanuit dat circa 45% van het aantal
op versterking en uitbreiding van bestaande
monitoring en integrale afstemming kunnen we
banen op bedrijventerreinen aanwezig is en we
lokale en regionale bedrijfsterreinen, inclusief
zo kansen effectueren. Het streven van 60.000
hanteren daarbij een gemiddelde dichtheid van
huisvesting van werknemers. Onze kracht zit in
woningen en 60.000 banen extra te creëren in de
368 m2 bruto bedrijventerrein per medewerker.
gemengde bedrijfsterreinen, met dien verstande
regio in de periode 2019-2040 operationaliseren
Deze richting neigt naar het hoge WLO-scenario.
dat er wel een specifiek profiel is bij het cluster
we als volgt.
• Uitgaande van 6% van het aantal banen, volgt
Of deze kwantitatieve richting met invulling van
NEXTgarden (energyhub, food, tuinbouwbeleving), omgeving Elst-Centraal (health) en zuidzijde
Als basis voorzien we in ieder geval in de
toepasselijke randvoorwaarden haalbaar is, moet
Knoop 38 (logistiek op Park15-De Grift, wellicht
woonbehoefte conform bevolkingsprognoses en
blijken uit nader onderzoek t.b.v. de investerings-
oostwaarts te versterken bij afslag 39 van de
werk-behoefte van lokaal gevestigde bedrijven.
en uitvoeringsagenda. Zo kunnen we met een
door te trekken A15). In de regio moet ruimte
In Lingewaard en Overbetuwe gaan we tot 2030
extra ambitie kwalitatieve regionale groei (werken
blijven houden voor watergebonden bedrijven en
uit van een nieuwbouwopgave van respectievelijk
en wonen) bereiken, die (met de toepasselijke
scheepvaart(voorzieningen).
1.700 en 2.000 woningen (2019-2030, incl. inlopen
randvoorwaarden) bijdraagt aan bereikbare vitale
woningtekort, excl. 30% overprogrammeren)
kernen met versterking van het landschappelijke
Als basis voorzien we in ieder geval in de
en enkele beperkte uitbreidingen van
karakter.
werkbehoefte van lokaal gevestigde bedrijven.
bedrijventerreinen.
Naast het faciliteren van werkgelegenheid bij bedrijven met lokale binding zetten we extra in op
Bij het nemen van verantwoordelijkheid voor extra
bedrijven die aanhaken op het profiel bij Elst-
regionale groei hanteren we de volgende richting:
Centraal en NEXTgarden én passen bij regionale
• Op dit moment hebben beide gemeenten circa
circulaire ontwikkelingen. Dit vraagt schuifruimte;
6% van het totale aantal woningen in de regio.
voldoende kavels beschikbaar of op korte termijn
Als we deze relatieve benadering toepassen
61
Oplossingsrichtingen Bij voorgaande beschrijvingen zijn mogelijke
• Naast voorzien in randvoorwaarden voor
oplossingsrichtingen benoemd. Hieronder
integrale groei, onderzoek naar preventieve
beschrijven we de gezamenlijke onderzoeksagenda
maatregelen om leefbaarheidsproblemen
waar we als samenwerkingspartners in het
te voorkomen in jaren 50, 60, 70 en begin
Middengebied op inzetten.
80-wijken.
1. Groenblauw raamwerk • Zoeken naar uitvoerings- en
4. Economische kwaliteit • Een regionale coördinatiestrategie voor
financieringsmodellen voor het regionale
verschillende typen bedrijvigheid t.b.v. het
groenblauwe raamwerk; combineren van
aantrekken van bedrijven die het meest
versterken Park Lingezegen en intensiveren
passen bij gewenste banen en integraal
met landschapszones zoals aangegeven
ruimtegebruik. Denk aan bijvoorbeeld
op de kaart. Waar mogelijk verbonden
logistiek (stadsdistributie), grote
met genoemde ‘meekoppelkansen’ zoals
ruimtevragers én een betere afstemming
(natuurinclusieve) landbouw, cultuurhistorie
tussen milieubelastende bedrijfsactiviteiten
of klimaatadaptatie. Op sommige plekken
en de leefomgeving.
vraagt barrièrewerking van infrastructuur om nieuwe oplossingen. 2. Randvoorwaardelijke mobiliteitsoplossingen • Uitmuntende fiets- en OV-netwerken als speerpunt voor de hele regio. • Uitvoeren aanbevelingen gebiedsaanpak N325/A325 (incl. Pleyroute tot knooppunt Velperbroek). • Verduurzaming van lokale en regionale mobiliteit, inclusief CO2-reductie op snelwegen en binnenvaart. • Kleinere kernen blijvend bereikbaar door het optimaliseren van openbaar vervoer.
62
3. Groei in kernen
Middengebied Leefomgeving
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
63
Middengebied Mobiliteit
64
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Middengebied Economie
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
65
Middengebied Wonen
66
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
67
Rijk van Nijmegen Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Nijmegen, Beuningen, Berg en Dal, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Wijchen Positionering van het Rijk van Nijmegen in de
een scharnierfunctie tussen stad en ommeland
bronbeekjes op de stuwwal tot de gegraven
Groene Metropool
maar ook tussen Limburg, Brabant, Nordrhein
weteringen in het laaggelegen komgebied en van
Tot het Rijk van Nijmegen behoren de gemeenten
Westfalen en de Groene Metropoolregio (GMR).
de dynamische Waal tot de gekanaliseerde Maas.
Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen,
Een hoofdrol in de cultuurhistorische laag is
Nijmegen, Mook en Middelaar en Wijchen.
Integrale onderzoeksvraag
weggelegd voor de vele landgoederen; op de
De ligging van het gebied tussen de rivieren
Door slim gebruik te maken van de schaarse
steile noordflank van de stuwwal (o.a. Heerlijkheid
Maas en Waal en de aanwezigheid van de
ruimte kunnen we een gebied realiseren dat een
Beek), in de ring van landgoederen die deels in het
stuwwal en het vennengebied zorgen voor een
aanzienlijke bijdrage kan leveren aan de centrale
stedelijke weefsel zijn opgenomen aan de zuid- en
grote verscheidenheid aan landschappen: van
gedachte ‘Meer landschap, meer stad’. Om deze
westzijde (o.a.Heijendael) en de landgoederen en
uiterwaarden tot vennengebied en heuvelachtige
opgave goed te kunnen doorgronden moeten we
kastelen op de rug van de rivierduinen (o.a. kasteel
bosgebieden. De kleine en middelgrote kernen
de volgende onderzoekvraag beantwoorden.
Hernen).
liggen verspreid in het landschap. Het gebied
Hoe kunnen we de groeiopgave inzetten om de
wordt doorsneden door de spoorlijnen Arnhem-
bereikbaarheid, leefbaarheid en herkenbaarheid
De zone van de Ooijpolder, de bossen tussen
Den Bosch en Nijmegen-Venlo, door de snelwegen
van het gebied duurzaam te versterken en uit
Nijmegen en Groesbeek, en de Hatertse en
A50 en A73 en door het Maas-Waalkanaal.
te bouwen? Uit deze hoofdvraag destilleren we
Overasseltse Vennen zijn zeer geliefd als uitloop-
Het Rijk van Nijmegen biedt mogelijkheden
langs de lijn van de bouwstenen per opgave de
en recreatiegebied. De dijken langs de Maas en
om een duurzame bijdrage te leveren aan de
oplossingsrichtingen die bij kunnen dragen aan de
Waal zijn hoofddragers in het recreatieve netwerk.
opgave van de Verstedelijkingsstrategie. Door de
totstandkoming van een duurzaam en leefbaar Rijk
uitdagingen op het gebied van wonen, mobiliteit,
van Nijmegen.
vitaliteit, landschap en leefkwaliteit op een adequate, integrale en duurzame wijze op te