Bijlage I Stedenbouwkundige studie locatie Vuurvogel I

Stedenbouwkundige studie locatie Vuur vogel I | Malden

Buro Dwarsst raat | 2 0 m aart 2 0 2 5

Stedenbouwkundige studie Locatie Vuurvogel I | Malden Opgesteld door: Buro Dwarsstraat | Arjan van der Laan en Frank Willems In opdracht van: Gemeente Heumen Gebruikt beeldmateriaal: google maps, Buro Dwarsstraat, Frank Willems, onbekende bronnen.

Buro Dwarsstraat

stedenbouw | landschap

Inhoud 1.

Inleiding

2. Huidige situatie 3. Wonen in Vuurvogel I 4.

Stedenbouwkundige studie

1 | Inleiding De gemeenteraad van de gemeente Heumen wil graag onderzocht zien wat de mogelijkheden zijn met de locatie en het gebouw van de voormalige school De Vuurvogel I aan de Veldsingel in Malden. De school is samen met een andere vestiging verplaatst naar een nieuw gebouw en de vraag is wat er op de achtergebleven locatie mogelijk is. Het huidige gebouw is van cultuurhistorische waarde, als een van de weinige voorbeelden van een school die op basis van het “structuralisme” is gebouwd. Dat is een architectuurstroming uit de jaren ‘60 en ‘70, waarbij de structuur van een gebouw gebaseerd is op de sociale structuur van mensen. Buro Dwarsstraat is gevraagd om een stedenbouwkundige studie te doen naar enerzijds de mogelijkheden voor het in stand houden van het huidige gebouw door deze een nieuwe functie te geven en anderzijds sloop en nieuwbouw. De studie zal duidelijk moeten maken welke ontwikkelingen in de twee varianten kansrijk zijn en wat de voor- en nadelen zijn van de gekozen oplossingen. Op basis van deze studie kan de gemeente een keuze maken voor de toekomstige ontwikkeling van deze locatie. Omwonenden zijn betrokken bij deze studie. Een klankbordgroep heeft input geleverd voor de voorliggende stedenbouwkundige studie en is betrokken geweest bij de ontwikkeling van de stedenbouwkundige modellen.

of

2 | Huidige situatie De Vuurvogel I is een uniek schoolgebouw. Het is een fraai voorbeeld van het structuralisme. Dat is een architectuurstroming uit de jaren ‘60 en ‘70, waarbij het gedrag van mensen centraal staat in de vormgeving van kleine, geschakelde en gestructureerde gebouwen of buurten. Vaak worden woningen rond centrale ruimtes gebouwd, of er bovenop (bijvoorbeeld de Kasbah in Hengelo). Bij gebouwen zie je hetzelfde principe, werkruimtes of klaslokalen worden rondom een centrale ontmoetingsruimte gebouwd (zoals bij de Vuurvogel I). De Vuurvogel I ligt in een bosachtige omgeving. Het bos prikt hier letterlijk Malden binnen, zodat een groen middelpunt ontstaat met rondom woonbuurten. In dit fraaie bospark liggen De Regenboog, De Vuurvogel I en de tennisbanen met een clubgebouw als autonome gebouwen in een groene omgeving. Kenmerkend zijn de enorme hoeveelheid veelal grote bomen, informele en onverharde paden door het gebied en de diverse speelmogelijkheden.

Wikipedia In de internationale vakwereld wordt het jaar 1959 als begin van de architectuurstroming structuralisme gezien.[2][3][4][5] Het begrip structuralisme verscheen in 1969 in de vakliteratuur, in een Nederlandse architectuurtijdschrift.[6] In de jaren 1960 werd de nieuwe stroming met andere termen omschreven. In Nederland werd bijvoorbeeld over “Forum-architectuur” of over het “Configuratieve ontwerpen” gesproken. In visueel opzicht kent het structuralisme twee verschillende verschijningsvormen, die soms in combinatie optreden. Aan de ene kant is er de esthetica van het aantal,[10] die Aldo van Eyck in het tijdschrift Forum 7/1959 formuleerde. Deze verschijningsvorm is vergelijkbaar met celstructuren. De “esthetica van het aantal” wordt ook “configuratieve architectuur” of “architectuur van de configuraties” genoemd.[11] Aan de andere kant is er de architectuur van de montere veelvormigheid (structuur en toeval),[12] die John Habraken in 1961 introduceerde. Deze tweede verschijningsvorm is het resultaat van de gebruikersparticipatie. Bij de “architectuur van de montere veelvormigheid” wordt ook over “pluralistische architectuur”, “tweecomponentenbouwwijze” of “open structuren” gesproken.

– Veel bekende utopische projecten uit de jaren 1960 zijn eveneens gebaseerd op het principe “structuur en toeval”.[13] De volgende aspecten hebben minder betrekking tot de visuele kant van de architectuur en worden vaak als ideologische uitgangspunten omschreven: - Gebouwde structuren als contravorm van de sociale structuren volgens het Team Ten, dat zich “Werkgroep voor het onderzoek naar de relaties tussen sociale en gebouwde structuren” noemde. [6,9,11] - Archetypisch gedrag van de mensen als uitgangspunt voor de architectuur (vgl. Antropologie, Claude Lévi-Strauss). In tegenstelling tot deze opvatting geloofden de rationalisten, die door bepaalde groepen van de Russische avant-garde beïnvloed waren, dat de mens en de maatschappij maakbaar en te manipuleren zouden zijn. - Samenhang, groei en verandering op alle niveaus van de stedenbouw. Geleding van de bouwmassa. Stedenbouwkundig grondconcept met het principe Sense of Place. Herkenningstekens in de stedenbouw. - Polyvalente vorm en individuele interpretatie (vgl. Langue et Parole, Ferdinand de Saussure). Gebruikersparticipatie. Integratie van professionele en alledaagse bouwcultuur met als resultaat de pluralistische architectuur.

Bekende architecten van het structuralisme zijn Piet Blom (paalwoningen Rotterdam, Kasbah Hengelo), Herman Hertzberger (kantoor Centraal Beheer Apeldoorn, Muziekcentrum Vredenburg Utrecht) en Aldo van Eyck (burgerweeshuis Amsterdam). Ook Jan Verhoeven, de architect van Vuurvogel I, is bekend, onder andere vanwege zijn ontwerpen voor woonwijken in Rotterdam en Nieuwegein en zijn ontwerpen voor scholen in Renkum, Cuijk en Malden (waarbij aangetekend dat de scholen in Renkum en Cuijk enkele jaren geleden zijn gesloopt). Jan Verhoeven wordt regelmatig aangehaald in architectuurboeken, onder andere in “Een traditie van verandering, de architectuur van het hedendaagse schoolgebouw”, NAI 2009. Hierin wordt het architectonisch ontwerp van Vuurvogel I uitgebreid beschreven. Er is ook een boek verschenen over zijn gehele oeuvre (Jan Verhoeven (1926 - 1994) - exponent van het structuralisme, BONAS 2012). Hierin wordt Verhoevens uitstekende ruimtelijke inzicht geroemd. “Zijn gebouwen zijn, net als bij zijn tijdgenoten, de structuralisten, opgebouwd uit een aaneenschakeling en spiegeling van gelijkvormige delen. Het materiaalgebruik is overwegend traditioneel met baksteen, zware houten balken en dakpannen.” Terugkerend thema in het werk van Verhoeven is de organisatie van het programma rond een centrale gemeenschappelijke ruimte of plein.

“Soms worden het ingewikkelde ruimtelijke structuren opgebouwd uit 3, 6 of 8-hoeken, zoals te zien is in zijn scholen, bijvoorbeeld de Montessorischool ‘t Ronde te Leusden (1978) en Basisschool de Vuurvogel I te Heumen (1978). Deze middelgrote projecten zijn ook gelijk zijn sterkste ontwerpen.” De school in Leusden is enkele jaren geleden volledig opgeknapt, verduurzaamd en vernieuwd, met behoud van het oorspronkelijke karakter.

3 | Wonen in Vuurvogel I De vraag is of de Vuurvogel I geschikt is om in te wonen. Architect Frank Willems heeft dit uitgezocht. De afbeeldingen op deze en de vorige pagina zijn van hem afkomstig. Zijn conclusie is dat er maximaal acht woningen kunnen worden gerealiseerd in de voormalige klaslokalen, rondom een hof (de huidige aula). Zijn voorstel is om het huidige dak van de aula te verwijderen maar de constructie te laten staan. Hierdoor wordt het hofje een gezamenlijke binnentuin voor de nieuwe bewoners. Zes van de acht woningen zijn ongeveer 92 m2, de twee overige zijn iets kleiner. Ze zijn geschikt voor senioren (alles gelijkvloers) maar ook voor jongeren. Ook een CPO groep (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap) zou er prima mee aan de slag kunnen. Het huidige spellokaal zou als gemeenschappelijke ruimte voor de bewoners maar ook voor de omliggende wijk kunnen worden gebruikt.

Uitgangspunten klankbordgroep (samenvatting)

Thema 1 : bebouwing woningen voor ouderen en starters meerdere lagen is niet persé een bezwaar, als het maar passend is in de omgeving Regenboog in de Vuurvogel I,woningbouw op de plek van de Regenboog mix van sociale huur en koop gemeenschappelijke functie(s) voor de wijk, multifunctionele ruimte gemeenschappelijke tuin Thema 2: wegen, paden, parkeren verkeersveiligheid en ontsluiting goed regelen hoeveel extra auto’s komen er? parkeren tennisbaan oplossen of aanpassen Thema 3: gebruik Speelplekken voor kinderen gemeenschappelijke tuin Regenboog in de Vuurvogel I voorzieningen voor de wijk Thema 4: duurzaamheid klimaat neutraal bouwen energieneutraal bouwen

Thema 5: groen Groen behouden! Parksfeer met gebouwen erin

Eerste modellenstudie met opmerkingen klankbordgroep

4 | Stedenbouwkundige studie Ten behoeve van de stedenbouwkundige studie zijn in overleg met de klankbordgroep van omwonenden en de ambtelijke projectgroep van de gemeente een aantal uitgangspunten opgesteld. De uitgangspunten vanuit de gemeente zijn: • concept van bospark met een paar gebouwen erin, in stand houden • waardevolle bomen met goede levensverwachting blijven zo veel als mogelijk staan (bomenkaart) en als er een boom wordt gekapt moet er een nieuwe voor terug komen op een andere plek • bij voorkeur woningen voor starters en senioren • biodiversiteit (ook bloemen en struiken) • aantal parkeerplaatsen moeten voldoen aan de parkeernormen van de gemeente (studio (<30 m2): 0.7 pp/woning appartementen soc. huur (<75 m2) 1.0 pp/woning appartement koop midden 1.4 pp/woning appartement koop duur 1.8 pp/woning • groene parkeerplaatsen, liefst met enkele bomen • aanname: 10 parkeerplaatsen bedoeld voor de huidige Regenboogschool (16 stuks) kunnen ‘s avonds worden gebruikt door nieuwe bewoners • huidige 10 parkeerplaatsen bij de Vuurvogel I worden gebruikt door omwonenden en worden niet toegewezen aan de nieuwbouw • waterberging regenwater in openbare ruimte volgens de normen, 66,4 mm/m2. Indeling in watercompartimenten van belang, vanwege hoogteverschillen in gebied. Uitwerking in plan openbare ruimte.

De uitgangspunten die zijn opgesteld door de klankbordgroep met omwonenden zijn samengevat op de linkerpagina. Op basis van deze uitgangspunten is een eerste modellenstudie gemaakt. deze is besproken met zowel de klankbordgroep van omwonenden als met de gemeentelijke projectgroep. De voorkeursmodellen worden op de volgende pagina’s gepresenteerd.

Model 1: handhaven Vuurvogel I (25 woningen) • bestaande Vuurvogel I handhaven, realiseren van 8 woningen rond centrale ontmoetingsruimte, geschikt voor senioren (indicatie: betaalbare koop), en nieuwbouw in de vorm van 17 tiny houses in twee lagen met kapje (indicatie: sociale huur) • gemeenschappelijke ruimte van 100 m2 in deel bestaand gebouw dat los komt te staan • bergingen inpandig in woongebouwen en op de kop van de tiny houses • parkeerplaatsen zuidzijde toegevoegd • aantal parkeerplaatsen noodzakelijk: 25 parkeerplaatsen. Aantal parkeerplaatsen aanwezig: 30

Model 2: handhaven Vuurvogel I (39 woningen) • bestaande Vuurvogel I handhaven, realiseren van acht woningen rond centrale ontmoetingsruimte, geschikt voor senioren (indicatie: betaalbare koop) • 25 appartementen in vier of vijf lagen, resp. twee en vijf meter hoger dan de huidige appartementen aan de Garf (indicatie: sociale huur, maar kan ook een mix zijn met middenhuur of koop) • nieuwbouw in de vorm van zes tiny houses in twee lagen met kapje (indicatie: sociale huur) • inpandige ontsluiting, voorkanten rondom • gemeenschappelijke ruimte van 100 m2 • bergingen inpandig in woongebouw • aantal parkeerplaatsen noodzakelijk: 42 parkeerplaatsen. Aantal parkeerplaatsen aanwezig: 42 • huidige 10 parkeerplaatsen Vuurvogel I zijn nieuw ingepast en niet meegeteld voor de nieuwbouw.

Model 3: slopen Vuurvogel I (48 woningen) • bestaande Vuurvogel I slopen, nieuwbouw appartementengebouwen in twee gebouwen, in vier of vijf lagen, ongeveer 12 tot 15 meter hoog, resp. twee en vijf meter hoger dan de huidige appartementen aan de Garf • inpandige ontsluiting, voorkanten rondom • indicatie: 28 sociale huur (acht per laag) • indicatie: 14 goedkope koop en 6 dure koop (zes per laag) • gemeenschappelijke ruimte van 100 m2 • bergingen inpandig in woongebouwen • parkeren noordzijde en westzijde aangepast en uitgebreid, parkeren zuidzijde toegevoegd • aantal parkeerplaatsen noodzakelijk: 60 parkeerplaatsen. Aantal parkeerplaatsen aanwezig: 60 • huidige 10 parkeerplaatsen Vuurvogel I zijn nieuw ingepast en niet meegeteld voor de nieuwbouw.

Bijlage 1 | Voorbeeldplattegrond schaal 1: 200

Bijlage 2 | Overzicht modellen

Model 1: behoud Vuurvogel I (25 woningen)

Model 2: behoud Vuurvogel I (39 woningen)

Model 3: slopen Vuurvogel I (48 woningen)