Bijlage I RES GMR 2024 Verrijking
Tekst van het document
aan deze Community of Practice. Anno 2024 zijn
samen verkennen van oplossingen en concepten
Gedeputeerde Staten).
er kansen om invulling te geven aan nieuwe
voor warmtevoorzieningen en participatie
vormen van kennisdeling tussen gemeenten in
van inwoners. Van het delen en leren van best
De RES 2024 wordt ter besluitvorming
de regio. De behoefte hieraan is gesignaleerd in
practices of ‘lessons learned’ binnen en buiten
aangeboden aan de colleges van de 16 gemeenten,
gespreksrondes met zowel beleidsadviseurs als
de regio en het inventariseren van mogelijke
het dagelijks bestuur van de waterschappen en
communicatieadviseurs van gemeenten.
concepten tot samenwerken in bijvoorbeeld een
Gedeputeerde Staten. De colleges leggen de RES 2024 voor wensen en bedenkingen voor aan hun gemeenteraden.
pilotproject of proeftuin.
Warmtetransitie: samen verkennen en ontwikkelen Met name de uitdagingen op het gebied van de warmtetransitie vragen om andere en nieuwe vormen van kennisdelen en samenwerking
62
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
6.3. Maatschappelijk draagvlak
De participatie van regionaal belanghebbenden
RES-team. Bij besluitvorming door het BPCR kan
is tot nu toe altijd op maat georganiseerd:
de Regionale Adviestafel een formeel advies
Voor participatie geldt het uitgangspunt: ‘lokale
bij de totstandkoming van de RES 1.0,
uitbrengen. De Regionale Adviestafel komt circa
autonomie waar dat kan en het benutten van
de NRD, PlanMER of rond andere mijlpalen
vier keer per jaar bij elkaar voor overleg. De
de kracht van de regio waar dat moet’. Dat
bij de uitvoering van de RES. Ook praten de
leden worden tussentijds tijdig geïnformeerd en
betekent dat de participatie voor de planvorming
procesregisseur RES en projectmanagers van
betrokken bij ontwikkelingen binnen de RES. De
op regioniveau, ook is gericht op regionaal
het RES-team regelmatig bij met diverse partijen
samenstelling van de tafel is als volgt:
betrokken partijen die met een inhoudelijk
uit het maatschappelijk veld. Op weg naar deze
V ertegenwoordigers van regionaal
belang zijn verbonden aan de RES. Gemeenten
verrijking van de RES, ontstond de behoefte
belanghebbenden:
zijn verantwoordelijk voor de participatie rond
aan een meer structurele participatie van deze
lokaal beleid en projecten. Participatie van
belangrijke stakeholders. Het is de wens van
inwoners ligt dus bij de gemeenten. De RES-
zowel de maatschappelijke organisaties als van
organisatie kan gemeenten faciliteren met
de RES-partners om elkaar te blijven betrekken.
kennisdeling of in het meedenken over de
Het draagt bij aan de uitvoering van de RES en
participatieaanpak.
aan breed draagvlak voor stappen die gezet
R ES-vertegenwoordigers van de energiecoöperaties V ereniging Natuur en Milieufederatie Gelderland L TO Noord J ongRES
moeten worden voor de transitie naar duurzame bronnen voor energie en warmte.
G elders Energie Akkoord V NO-NCW Midden
Regionaal belanghebbenden zijn regionaal
Regionale Adviestafel
N ederlandse Vereniging Duurzame Energie W oonkr8 (samenwerking woningcorporaties)
georganiseerde partijen die een inhoudelijk
Vanaf april 2024 zijn de regionaal
O p termijn ook vertegenwoordiging vanuit
belang hebben bij de regionale energiestrategie.
belanghebbenden structureel vertegenwoordigd
het thema Warmte
Zij zijn actief in de Groene Metropoolregio
binnen de RES in de Regionale Adviestafel. Deze
P ortefeuillehouder RES
Arnhem-Nijmegen en vertegenwoordigen
adviestafel biedt een platform om met elkaar in
P rocesregisseur en procesondersteuner RES
een lokale of landelijke achterban in de regio.
overleg te gaan over procedurele en inhoudelijke
A gendaleden: ambtenaren en bestuurders
Zij geven veelal mede uitvoering aan de RES,
stappen in het RES-proces. De belangengroepen
vanuit gemeenten en projectmanagers uit het
zetten zich in voor koppelkansen, richten zich
geven via de Regionale Adviestafel gevraagd
RES-team
op kennisontwikkeling en -deling en staan in
en ongevraagd advies aan het APCR, BPCR en
Participatie van regionaal belanghebbenden
contact met inwoners.
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
63
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
Bij de RES 1.0 was een Participatietafel actief die
Gemeente
Beleidsdocument
meedacht en adviseerde over de invulling van
Arnhem
New energy made in Arnhem
2019
2
participatie. De Participatietafel in deze vorm
Berg en Dal
Ruimtelijke visie duurzame energieopwekking
2020
2
is niet meer actief, maar doorontwikkeld en
Beuningen
Selectieleidraad Grootschalige opwek
2019
1 1
geïntegreerd in de Regionale Adviestafel.
Jaar van vaststelling Score
Zon - Kommengebied Doesburg
Afwegingskader: visie op zonne-energie
2023
Lokaal eigendom
Druten
Visie op zonne-energie Gemeenten Druten en Wijchen
2020
1
In de RES is het volgende afgesproken over de
Duiven
Beleidskader Initiatieven grootschalige
2021
3
ontwikkeling van duurzame energie via lokaal eigendom:
opwek wind- en zonne-energie gemeente Duiven Heumen
Ruimtelijke visie duurzame energie
2019
2
Lingewaard
Beleidskader Zonne-energie
2019
2
2020
1
--
1
“We borgen met de participatiestrategie dat de
Beleidskader Wind-energie
energietransitie in Regio Arnhem-Nijmegen
Nijmegen
Omgevingsvisie Nijmegen
zoveel mogelijk ten goede komt aan de inwoners
Overbetuwe
Geen beleid gedeeld
van de regio. We streven naar minimaal 50%
Renkum
Visie Grootschalige opwek
2021
2
eigendom en zo laag mogelijke maatschappelijke
Rheden
Beleidskader Samen Energie Opwekken
2023
3
kosten. We houden ook zoveel mogelijk rekening
Rozendaal
Uitvoeringsagenda 2019-2021 wij gaan voor duurzaam
2019
1
met gezondheidsaspecten, wegen milieueffecten
Westervoort
Nog geen afwegingskaders vastgesteld
--
1
zorgvuldig af en zorgen dat natuurwaarden
Wijchen
Visie op zonne-energie Gemeenten Druten en Wijchen
2020
1
zoveel mogelijk behouden blijven.”
Zevenaar
Toets- en afwegingskader grootschalige
2020
3
duurzame energieopwekking EnergieSamen is de landelijke koepel en belangenorganisatie van energiecoöperaties.
64
Tabel 6: Borging lokaal eigendom in beleid van gemeenten in onze RES-regio
Zij heeft in april 2024 voor iedere gemeente in
Score 1 - Geen beleid of beleid zonder borging
kaart gebracht óf lokaal eigendom in beleid is
Score 2 - Incomplete borging
geborgd en in welke mate. Tabel 6 geeft het beeld
Score 3 - Complete borging
weer voor de gemeenten in onze RES-regio.
Score 4 - Optimale borging
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
De Regionale Adviestafel van de RES GMR
participatiebeleid en/of hebben expertise in huis
Arnhem-Nijmegen, waar EnergieSamen
op het gebied van participatie.
onderdeel van is, geeft daarbij aan dat het
Daar waar kennis en ervaring ontbreekt, kan
werkelijke beeld genuanceerder ligt. Zo scoort
de RES-organisatie de gemeenten faciliteren.
de gemeente Beuningen een 1, maar heeft die
Enerzijds in het organiseren van kennisdeling
gemeente volgens de Regionale Adviestafel
tussen de gemeenten voor het delen van best
juist een belangrijke bijdrage geleverd aan de
practices. Anderzijds door mee te denken over de
realisatie van 50% lokaal eigendom in Windpark
aanpak van participatie of tools daarvoor aan te
Beuningen. Ook de gemeente Overbetuwe scoort
reiken.
een 1, omdat er per mail geen beleid is gedeeld met EnergieSamen, maar dit betekent niet dat er
Participatie bij warmtetransitie
geen beleid is.
De warmtetransitie en het feit dat de warmtevoorziening tot achter de voordeur van inwoners komt, vraagt een vergaande vorm
Participatie van inwoners
van participatie van inwoners. Wanneer een Participatie bij zon- en windprojecten
gemeente een bepaalde wijk van het gas af
Steeds meer gemeenten met zoekgebieden in de
wil halen, moet de gemeente samen met de
regio hebben zon- of windprojecten gerealiseerd
inwoners een uitvoeringsplan opstellen. Enkele
of opgestart. Participatie van lokale stakeholders,
gemeenten in Nederland hebben hier inmiddels
zoals inwoners en belangenverenigingen, is de
participatietrajecten voor doorlopen, de een wat
verantwoordelijkheid van de gemeente en de
succesvoller dan de ander. Daar kunnen we
ontwikkelaar. Veel gemeenten hebben inmiddels
binnen de RES-regio van leren.
ervaring opgedaan, beschikken zelf over een
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
65
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
66
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
INHOUDS 1 2 3 4
Bijlage A Overzicht afspraken RES 1.0
OPGAVE
In deze bijlage een overzicht van de afspraken
In de afspraken spreken we nog over RES 2.0
uit RES 1.0. Dit kader geldt nog steeds. Daar
aangezien we daar bij de vaststelling van RES
waar relevant is een opmerking/update aan de
1.0 nog van uit gingen. Daar waar RES 2.0 staat
afspraak toegevoegd.
bedoelen we nu deze verrijking: RES 2024.
Nr
Afspraak
Opmerking
Afspraken over samenwerking 1.
De RES is en blijft gebaseerd op lokale regie in een regionaal proces van samenwerking.
2.
Binnen de regio werken we intensief, interbestuurlijk samen. Om in regie te blijven, houden betrokken partijen actief de vinger aan de pols via het structurele ‘goede gesprek’ en monitoring van de ontwikkelingen binnen de regio middels het Ninox-systeem. Indien nodig worden tussentijds nieuwe (bestuurlijke) afspraken gemaakt.
3.
We werken met elkaar aan succesvol RES-partnerschap waarbij we rekening houden met elkaars belangen én het gezamenlijke belang van een succesvolle energie- en warmtetransitie.
4.
Ook bij navolgende fasen in de besluitvorming maken we bestuurlijke procesafspraken. Voor het geval overheden het niet met elkaar eens kunnen worden, grijpen we terug op de vastgelegde samenwerkingsafspraken uit de Startnotitie.
5.
We spreken elkaar aan op ieders bijdrage aan de uitvoering van de RES, waarin gezocht wordt
Dit gebeurt regelmatig en in plaats van het te hebben
naar een weging tussen lasten en lusten die recht doet aan de kwaliteiten van de gehele regio.
over lusten en lasten, spreken we over regionale realisatiekracht.
Afspraken over solidariteit tussen gemeenten onderling 6.
De afspraken over solidariteit tussen gemeenten onderling en de verdere uitwerking hiervan
Per 1 januari 2021 valt de uitvoering van de RES 1.0
worden, samen met de uitvoering van RES 1.0, overgedragen aan de (nieuwe) regionale
onder het speerpunt Circulaire Regio binnen de Groene
samenwerking binnen de Groene Metropoolregio.
Metropoolregio Arnhem-Nijmegen.
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
67
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
Afspraken doorwerking omgevingsinstrumentarium en MER 7.
In het ontwikkeltraject RES 2.0 worden nadere afspraken gemaakt over borging van de RES. In
In 2023 is een planMER opgesteld voor de RES-regio
een lokaal omgevingsplan of een regionale borging in de provinciale omgevingsverordening
als geheel. Gemeenten gebruiken dit onderzoek als
stellen we gezamenlijk een plan op om de MER-aspecten nader in beeld te krijgen.
onderlegger in hun gemeentelijke planvorming en borging.
8.
De vastgestelde RES 1.0 vormt voor alle bestuurlijke partijen een van de uitgangspunten voor de nader uit te werken omgevingsvisies, de warmtevisies /TVW en de wijk- en omgevingsplannen. De energietransitie is complex en we moeten tempo (blijven) maken. Daarom accepteren we dat, doordat projecten en initiatieven soms vóórlopen op deze plannen of anders dan beoogd verlopen, gemeenten in de praktijk onderling verschillen in aanpak en tempo.
Afspraken voor een optimaal warmtesysteem 9.
Vanuit regionaal perspectief maakt het verschil welke bron wordt gebruikt op welke plek; we willen voorkomen dat een bron al door de ene gemeente is ingezet terwijl hij voor een andere gemeente van vitaal belang zou zijn geweest. In het belang van ons RES-partnerschap bepalen we gezamenlijk waar welke bovenlokale bron uiteindelijk wordt ingezet.
10.
Binnen de relevante warmteclusters waar dit verdelingsvraagstuk aan de orde is, richten we een structureel overleg in om daarover in gesprek te zijn en te blijven.
11.
Gemeenten zetten daarbij verschillende instrumenten in die binnen de kaders van de Warmtewet, de Omgevingswet en andere beleidsruimten passen om de bovenlokale warmte afspraken te borgen.
12.
Als regio doen we een gezamenlijke oproep aan het Rijk om partijen in stelling te brengen om de benodigde regie te voeren op de warmtetransitie. Dat kan door te zorgen voor beter aansluitende wet- en regelgeving voor het uitrollen van warmtenetten, hogere en structurele financiële ondersteuning voor alternatieve warmtevarianten (waaronder warmtenetten) via subsidies of Rijksbijdragen en een structurele Rijksbijdrage voor het ambtenarenapparaat om de warmtetransitie ook daadwerkelijk in goede banen te leiden, te begeleiden en uit te voeren.
68
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
Ruimtelijke afspreken 13.
Voor het bod RES 1.0 spreken we een inspanningsverplichting af ten aanzien van de opbrengst
Naast de zoekgebieden is de RES qua grootschalige
van grootschalige windturbines, zonnevelden en grootschalig zon op dak die we in de RES
duurzame elektriciteitsopwek gebaseerd op circa 100
2.0 nader uitwerken op lokaal niveau. Deze verplichting betekent dat alle RES-partners
projecten binnen de 16 gemeenten. Op basis van de
zich gezamenlijk inspannen om het bod RES 1.0 te realiseren, dus niet alleen de gemeenten
planMER werken gemeenten aan het vergroten van het
waarbinnen zoekgebieden vallen. Het betekent ook dat de gemeenten actief de verkenning
aandeel windenergie door lokaal nieuwe projectlocaties
starten - zo ver dat nog niet is gebeurd - en op zoek gaan naar mogelijkheden om zon- en
te onderzoeken en aan te wijzen.
windprojecten te ontwikkelen. 14.
Ontwikkelingen buiten het bod: Voor de periode tot besluitvorming van de RES 2.0 zijn er zonder overleg aan de regionale tafel enkele grootschalige ontwikkelingen van zonnevelden en windturbines of combinaties zonwind mogelijk: • Binnen de regionale zoekgebieden; • Binnen de huidige projectenpijplijn die hoort bij de RES 1.0 vanaf subfase ‘Beleidscheck’ tot en met ‘Realisatie’; • Binnen de ‘verkenningsgebieden extra windturbines’.
15.
Groepering windturbines: Om visuele ruimtelijke versnippering (‘confetti’) door windturbines te voorkomen, is groepering van windturbines nodig. Hiermee houden we andere gebieden vrij van windturbines en borgen we regionale ruimtelijke samenhang. Op basis van een ontworpen totaalcluster is gefaseerde uitvoering wel mogelijk. Voor het plaatsen van windturbines is daarom de afspraak dat grote windturbines: • Niet solitair maar gegroepeerd worden geplaatst; • De groepering in een lijnopstelling of in een clusteropstelling wordt uitgevoerd; • De onderlinge afstand van deze opstelling zodanig is dat beeldinterferentie zoveel mogelijk wordt voorkomen (= ontwerponderzoek bij uitwerking zoekgebieden en toets bij projecten buiten de zoekgebieden); • De inpassing van windlocaties in samenhang met de ontwikkeling in aangrenzende andere RES’en wordt beoordeeld.
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
69
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
16.
Koppeling ruimtelijke kwaliteit:
Het op te richten programma Realisatiekracht faciliteert
• Koppeling met regionale opgaven;
gebiedsprocessen in gebieden die, op basis van de
• Koppeling met andere opgaven in de gebiedsprocessen, waarin de afweging wordt
planMER RES, geschikt of geschikt te maken zijn voor de
meegenomen van te maken investeringen in gebiedscompensaties en gebiedsversterkingen;
ontwikkeling van windenergie.
• Benutten van koppelkansen bij de lokale inpassing. 17.
Voorkeursvolgorde zon:
In de planMER is de potentie voor grootschalige
Grootschalige zonnevelden moeten mede worden beoordeeld op:
zonnevelden inzichtelijke gemaakt, mede op basis
• De mate van aantasting van karakteristieke kenmerken van het landschap;
van de kenmerken van het landschap en andere
• De samenhang met andere functies in het gebied (zoals landbouw, biodiversiteit en
ruimtelijke functies. Het dubbel ruimtegebruik en de
cultuurhistorie);
voorkeursvolgorde zon is aangescherpt en is toegelicht
• De landschappelijke samenhang;
in hoofdstuk 3.
• Dubbel ruimtegebruik.
De zonneladder blijft het uitgangspunt in de RES 2024.
Hiervoor zetten we op regionale schaal in op een voorkeursvolgorde voor zonnevelden waarin zon op dak worden opgenomen. De regionale zoekgebieden van de RES 1.0 maken onderdeel uit van deze voorkeursvolgorde. Deze voorkeursvolgorde werken we in het traject naar RES 2.0 verder uit. Het betekent niet dat eerst alleen de daken benut worden. Er is inzet op alle vlakken tegelijkertijd nodig. Maar de afweging van de gronden die we daarvoor inzetten is cruciaal. 18.
Combineer wind/zon:
Deze afspraak is uitgewerkt in hoofdstuk 3, met onder
Combineer windturbines zoveel mogelijk met zonnevelden en vice versa. Dit zorgt voor
andere een afgerond planMER onderzoek en het
lagere maatschappelijke kosten voor de elektriciteitsinfrastructuur. We streven naar een
identificeren van windgebieden in de regio.
regionale en waar mogelijk lokale verhouding wind/zon van 50/50. Daarbij kijken we binnen de zoekgebieden en gebiedsprocessen naar lokale en optimale haalbaarheid en de optelling per onderstation.
70
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
Participatieafspraken 19.
Bij de RES 1.0 is helder wie waarvoor en wanneer aan zet is voor de participatie over de energietransitie in Regio Arnhem-Nijmegen. We zorgen voor een transparant speelveld. Stakeholders en inwoners weten zo wanneer en binnen welke kaders ze mee kunnen praten.
20.
We borgen met de participatiestrategie dat de energietransitie in Regio Arnhem-Nijmegen
Een beleidsoverzicht van lokaal eigendom is per
zoveel mogelijk ten goede komt aan de inwoners van de regio. We streven naar minimaal
gemeente terug te vinden in hoofdstuk 6.
50% eigendom en zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. We houden ook zoveel mogelijk rekening met gezondheidsaspecten, wegen milieueffecten zorgvuldig af en zorgen dat natuurwaarden zoveel mogelijk behouden blijven. 21.
We delen en faciliteren informatie in relatie tot de energietransitie zo zorgvuldig mogelijk met stakeholders, ambtenaren, volksvertegenwoordigers en inwoners, zoals over de effecten op de gezondheid van geluid van windturbines, financiële voordelen voor inwoners en behoud van biodiversiteit.
22.
Om gemeenten te ondersteunen voeren we (bovenlokale) duo-gesprekken over het verder uitwerken van gebiedsgerichte participatie en lokaal eigendom. Hierin denken we ook samen na over hoe de participatie voor jongeren ingericht kan worden.
23.
We organiseren bijeenkomsten voor ambtenaren en volksvertegenwoordigers om kennis te blijven delen. We delen goede voorbeelden in onze regio.
24.
We zorgen ervoor dat iedereen in de regio (financieel en/of maatschappelijk) voordeel kan halen uit de plannen. Dat doen we bijvoorbeeld door gemeenten te helpen met het opzetten van maatschappelijke tenders.
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
71
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
25.
Voor het einde van 2021 hebben alle gemeenten een Transitievisie Warmte opgesteld. We onderzoeken de participatieaanpakken in deze visies en adviseren bestuurders over participatie in het warmtespoor.
26.
Jongeren worden op lokaal en regionaal niveau betrokken bij het meedenken en uitvoeren van plannen.
27. 28.
We gaan de rol van de ‘participatietafel’ nog scherper invullen. Die kan dan nog meer in de rol
Vanaf maart 2024 is de Regionale Adviestafel actief met
groeien zoals in de doelstelling is omschreven.
regionaal belanghebbenden.
Op weg naar de RES 2.0 streven we ernaar om het betrekken van raadsleden ook op regionaal niveau te organiseren.
72
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
Bijlage B Monitoring Het bod van de RES wordt steeds verder ingevuld
De daadwerkelijke realisatie van projecten is nu
redelijk constant beeld zien en zit rond de 28%. Uit
met concrete projecten. Dit betekent dat het aantal
circa 38% en is ongeveer gelijk voor wind op land
de recente monitor blijkt dat een groot deel van de
projecten in de ambitiesfase daalt en dat steeds
en zon op land (31-33%). Ten opzichte van de vorige
projecten (op land) in de pijplijn vergevorderd is en
meer projecten in de pijplijn zitten. De realisatie
monitor in oktober 2023 is de realisatie relatief
in de fase vergunningsverlening (33% van pijplijn)
van duurzaam opgewekte elektriciteit is gestegen
harder gestegen dan tussen april en oktober
of in de bouwfase (43% van pijplijn) zit. Dat zijn met
naar 0,62 TWh in april 2024. De projecten in de
2023. De trend in de voortgangscijfers is ongeveer
name de zon op land projecten die ver ontwikkeld
pijplijn tellen op tot 0,45 TWh. En nog 0,56 TWh van
een groei van 8% punt per jaar. Als we dit tempo
zijn. Veel windprojecten zitten in het voortraject.
het bod bestaat uit initiatieven in de ambitiefase of
aanhouden, komen we over 5,5 jaar niet aan de 100%
Enkelen zijn al verder gevorderd, maar wachten we
openstaande ambitie zonder initiatieven.
realisatie in 2030. Er zal dus een versnelling nodig
op vergunningverlening en/of een uitspraak van de
zijn om het bod in 2030 te halen. De pijplijn laat een
Raad van State.
Voortgang RES (TWh)
Voortgang RES (%)
2,0
1,5
100
0,98
0,84
0,72
0,63
0,55
80
60%
52%
44%
39%
34%
60
1,0 0,52
0,49
0,48
0,50
0,45
40
28% 32%
30%
30%
31%
8%
18%
26%
30%
38%
RES 1.0 2021
Oktober 2022
April 2023
Oktober 2023
April 2024
0,5
0,0
0,12
0,29
RES 1.0 2021
Oktober 2022 Gerealiseerd
0,42
0,49
April 2023
Oktober 2023
Pijplijn
0,62 April 2024
20
0
Ambitie
Figuur 18 Voortgang projecten RES in TWh
Gerealiseerd
105.000
Pijplijn
Ambitie
Figuur 19 Voortgang projecten RES in procenten
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
73
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
De realisatie van zon op land gaat in absolute
op te lopen. Uit de monitor blijkt dat binnen de
Daarbovenop zitten projecten in de pijplijn (fase
zin relatief hard ten opzichte van wind op land.
categorie wind op land circa 31% gerealiseerd is,
subsidiebeschikking en bouwfase). Wanneer deze
Ditzelfde beeld is ook te zien in de pijplijn. Dit
26% in pijplijn zit en 43% nog in de ambitiefase.
projecten volledig gerealiseerd zijn, betekent dit
zorgt voor een relatief scheve verhouding in de
Op dezelfde manier zijn de cijfers voor zon op
een additionele opbrengst van 0,12 TWh (24% van
zon/wind balans. Daarom zetten we in de RES
land en zon op dak te interpreteren.
het zon op dak bod). Deze cijfers zien er op het
2024 in op meer windgebieden, zoals is toegelicht
eerste gezicht positief uit, echter de verwachte
in hoofdstuk 3. Als we kijken naar de verhouding
De realisatie van het zon op dak bod is
groei van zon op dak is beperkt. Het laaghangend
tussen ambitie, pijplijn en realisatie binnen elke
momenteel (april 2024) 0.20 TWh. Hiermee is 41%
fruit is benut en netcongestie zorgt tot 2030 voor
categorie (figuur 21), dan lijkt deze redelijk gelijk
van het zon op dak aandeel in het bod vervuld.
een knelpunt. De ambitie is nog steeds 0,17 TWh (35% van het zon op dak bod).
Verdeling opwek (TWh) 0,8
Verdeling opwek (%)
0,76
0,7 0,6
100 0,56
0,32
0,49
80
0,17
60
0,14
0,12
40
0,25
0,17
0,20
Zon op land
Wind op land
Zon op dak
0,5 0,24
0,4 0,3
0,19
0,2 0,1 0,0
43%
35%
25%
26%
24%
33%
31%
41%
Zon op land
Wind op land
Zon op dak
20
Gerealiseerd
74
42%
Pijplijn
Ambitie
Figuur 20 Verdeling opwek zon en wind op land en zon op dak in TWh
0
Gerealiseerd
105.000
Pijplijn
Ambitie
Figuur 21 Verdeling opwek zon en wind op land en zon op dak in procenten
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
In het nationaal Klimaatakkoord en in de
Financiële participatie
Lokaal eigendom
RES is afgesproken om te streven naar 50% lokaal eigendom (mede-eigenaarschap). Lokaal
4%
eigendom gaat over financiële participatie én
13%
11%
over zeggenschap in ontwikkeling en exploitatie van het project. Er kan ook sprake zijn van alleen financiële participatie in de vorm van financiële deelname, een omgevingsfonds en/of een
16% 42%
omwonendenregeling6.
73%
Bij de meerderheid (73%) van de RES-projecten
42%
is sprake van financiële participatie, slechts 16% heeft geen participatie en 11% is niet ingevuld (volgens de gegevens uit de Ninox-monitor). Van het gedeelte met financiële participatie is bij ruim 40% van de projecten sprake van lokaal
Anders
Anders
eigendom. Hierbij is het goed om te vermelden
Ja
Ja
Nee
Nee
Blank
Blank
dat een aantal projecten al gerealiseerd is voordat de afspraken over lokaal eigendom en financiële participatie zijn gemaakt in de RES. Tegelijkertijd zijn er voor de RES 1.0 ook al initiatieven geweest vanuit coöperaties om lokaal eigendom te
Figuur 22 Financiële participatie in RES-projecten
Figuur 23 Lokaal eigendom in de RES projecten met financiële participatie
organiseren.
6 NPRES, participatie: https://www.regionale-energiestrategie.nl/participatie/default.aspx
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
75
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
COLOFON Regionale Energie Strategie Arnhem-Nijmegen 2024 Verrijking RES 1.0
Fotoverantwoording Rien Ramerman Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen
Opdrachtgever
We hebben geprobeerd alle rechthebbenden met betrekking tot foto’s in het document te achterhalen. Mocht u desondanks foto’s tegenkomen, waarvan u rechthebbende bent en u heeft geen toestemming gegeven voor de publicatie ervan, neemt u dan contact op via res@gmr.nl
• Bestuurlijk Platform Circulaire Regio - RES • Bestuurlijk Opdrachtgever RES: Maarten van den Bos, wethouder Ruimtelijke Ordening, handhaving, duurzaamheid en milieu gemeente Lingewaard • Ambtelijk Opdrachtgever RES: Michiel Hustinx, opgavemanager Circulaire Regio
Vormgeving Groep 5700
Meer info www.gmr.nl/res
Proces en contact Ine van den Hurk, procesregisseur RES Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen res@gmr.nl
Elst, oktober 2024
Opgesteld door Regionaal project team RES in samenwerking met de gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, Wijchen en Zevenaar, de waterschappen Rijn en IJssel, Rivierenland en Vallei en Veluwe, provincie Gelderland en Liander.
76
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
Verklarende afkortingen- en definitielijst Afkortingen
Verklarende woordenlijst
EZK
= Ministerie van Economische Zaken
Aquathermie
GEA
= Gelders Energieakkoord
Aquathermie is de verzamelnaam voor de winning, opslag en distributie
GEIS
= Gelderse Energie Infrastructuur
van warmte en/of koude uit riool-, afval-, drink- en oppervlaktewater.
GWIB
= Gelders Warmte Infra Bedrijf
HT
= Hoge Temperatuur warmte
Energietransitie
LT
= Lage Temperatuur warmte
Structurele verandering van de samenleving naar een samenleving met
m.e.r.
= Milieueffectrapportage
duurzame fossielvrije energiehuishouding.
MT
= Midden Temperatuur warmte
NPRES
= Nationaal Programma Regionale Energie Strategie
Gebouwde omgeving
OER
= Opwek Energie op Rijksgronden
De verzameling bestaande woningen, kantoren, ziekenhuizen, scholen,
PBL
= Planbureau voor de Leefomgeving
enzovoorts.
PS
= Provinciale Staten
RES
= Regionale Energiestrategie
Gelders Energieakkoord (GEA)
RSW
= Regionale Structuur Warmte
In het netwerk van het Gelders Energie Akkoord werken bijna 250 Gelderse
RVO
= Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
organisaties samen. Inzet: 55% minder CO2- uitstoot in 2030 en een
RWS
= Rijkswaterstaat
klimaatneutrale provincie in 2050.
TVW
= Transitievisie Warmte
WUP
= Wijkuitvoeringsplan
Groene Metropoolregio
TWh
= Terawattuur
De Groene Metropoolregio is een samenwerking tussen 18 gemeenten uit de regio. Vanaf 1 januari 2021 werken zij, vanuit een gezamenlijke visie en een regionale agenda van vijf opgaven, aan een goede balans tussen groei en leefkwaliteit.
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
77
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
Klimaatakkoord
Omgevingsvisie
De Nederlandse invulling (juni 2019) van het Klimaatakkoord van Parijs,
Rijk, provincies en gemeenten stellen ieder een omgevingsvisie op:
bestaande uit meer dan 600 afspraken tussen bedrijven, maatschappelijke
een strategische visie voor de lange termijn voor de gehele fysieke
organisaties en overheden om de uitstoot van broeikasgassen in 2030 te
leefomgeving.
halveren ten opzichte van 1990.
Participatie Lokaal eigendom en zeggenschap
Meedenken, meepraten en meedoen bij de totstandkoming van een plan
Bij lokaal eigendom doen lokale partijen (waaronder inwoners) zowel in
of een project door een brede groep van stakeholders. Dit kunnen zijn
financieel opzicht als in zeggenschap mee in een vorm van duurzame
bewoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties, (semi) overheden die
opwekking. Voor nieuwe grootschalige zonnevelden en windmolens geldt
direct te maken krijgen met het plan of het project. Participatie in het kader
vanuit het Klimaatakkoord en de RES Groene Metropoolregio Arnhem
van de RES kun je onderscheiden in proces- en projectparticipatie.
Nijmegen een streven naar minimaal 50% lokaal eigendom. Lokaal eigendom is anders dan alleen financiële participatie. Bij die laatste zijn
Regionale Energiestrategie (RES)
er geen afspraken over zeggenschap van de omgeving gemaakt. Een
De Regionale Energietransitie is een instrument om met maatschappelijke
voorbeeld van financiële participatie zonder zeggenschap is het uitgeven
betrokkenheid te komen tot regionale keuzes voor:
van obligaties aan het eind van het ontwikkelproces. Andere voorbeelden
D e opwekking van duurzame elektriciteit;
van financiële participatie zijn het kopen van aandelen in een windpark of
D e warmtetransitie;
zonneveld of een omgevingsfonds.
D e daarvoor benodigde energie infrastructuur.
Nationaal Programma RES (NPRES)
De RES is ook een manier om de samenwerking tussen alle regionale
NPRES heeft tot doel om de regio’s zo veel mogelijk te ondersteunen bij
partijen (overheden en maatschappelijke organisaties) te organiseren in
het opstellen van hun RES. Het programma wordt getrokken door de
voorbereiding op concrete projecten die voortkomen uit de RES.
drie koepelorganisaties (VNG, IPO, en Unie van Waterschappen) en de
Tot slot is de RES een product waarin staat beschreven welke strategie de
ministeries van EZK en BZK
RES-regio hanteert om lokale/regionale energiedoelstellingen te bepalen en te behalen. De RES heeft een horizon van 2030 met een doorkijk naar 2050.
78
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
RES-deelnemers
Warmtecluster
De deelnemers die samen de RES vormgeven en daarover besluiten: de
In een warmtecluster komen vraag en aanbod van warmte bij elkaar: er
gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven,
is een warmtebron met daar omheen gelegen warmtevraagclusters die
Heumen, Lingewaard, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal,
interesse hebben in de afname van warmte uit die bron.
Westervoort, Wijchen en Zevenaar, de waterschappen Rijn en IJssel, Rivierenland en Vallei en Veluwe, provincie Gelderland en Liander. Liander
Warmtevraagcluster
neemt geen besluiten over de RES. Liander (en TenneT) besluiten over de
Een cluster van gebouwen (woningen, bedrijven, enzovoorts) met een
investeringsplannen voor infrastructuur.
bepaalde vraag naar warmte. De gebouwen vormen samen een cluster omdat ze dicht bij elkaar liggen en samen een vraag naar warmte hebben
Regionale Structuur Warmte (RSW)
ter grootte van minimaal 1.500 woningen. Rondom clusters vanaf die
De Regionale Structuur Warmte brengt de vraag naar, het aanbod aan en de
omvang is de aanleg van een grootschalig warmtenet kansrijk.
infrastructuur van warmte in kaart. Het is onderdeel van de RES.
Zoekgebied Terawattuur
Een zoekgebied is een bepaald gebied waar windturbines of zonnevelden
Terawattuur is een meeteenheid voor energie. In het kader van de RES
zouden kunnen komen. Dit wil dus niet zeggen dat zomaar overal in het
wordt de term onder andere gebruikt voor de hoeveelheid energie die per
zoekgebied turbines of zonnevelden geplaatst gaan worden. Slechts een
jaar wordt gebruikt of opgewekt. 1 terawattuur = 1 miljard kilowattuur
deel van het totale gebied zal benut worden.
= 1.000.000.000 kilowattuur. 1 TWh staat gelijk aan circa 1.000 hectare
Initiatiefnemers kunnen een voorstel voor een wind- of zonnepark
zonnepanelen of ongeveer 70 windturbines van 4 MW.
indienen bij de gemeente. Of een voorstel uitgevoerd gaat worden, hangt er onder andere van af of er restricties gelden, zoals wetgeving ten aanzien
Transitievisie Warmte
van natuur en veiligheid. Ook speelt het maatschappelijk en bestuurlijk
In de Transitievisie Warmte leggen gemeenten hun visie vast op de
draagvlak een rol. De gemeente, de netwerkbeheerder, ontwikkelaars,
warmtetransitie en lichten ze hun voorziene strategie op inzet van
inwoners en andere belanghebbenden bepalen samen hoe en waar er gaat
warmtebronnen toe. Ook wordt vastgelegd op welke termijn wijken
worden opgewekt. Voordat de eerste schop de grond in gaat doorloopt elk
aardgasvrij worden en welke alternatieve warmtevoorziening voor elke
nieuw project verschillende stappen, zoals een toets op de omgevingsvisie,
wijk het meest voor de hand ligt.
een milieutoets en een vergunningsaanvraag. Dat biedt inwoners en belanghebbenden meerdere momenten om mee te praten.
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0
79
INHOUDS 1 2 3 4
OPGAVE
80
Regionale Energie S trategie A rnhem - Nijmegen 20 24
-
V e r r i j k i n g R E S 1. 0