Bijlage I Onderzoek invoering Heumenkaart uitwerking

Onderzoek Heumenkaart Aanleiding

januari 2021

In het Coalitieakkoord 2020-2022 ‘Een plek voor iedereen’ is opgenomen dat de mogelijkheden voor invoering van een ‘Heumenkaart’ voor onze inwoners met de laagste inkomens worden onderzocht. De voorwaarde voor invoering is dat dit in ieder geval leidt tot vereenvoudiging van de uitvoering van (enkele) inkomensondersteunende maatregelen en wellicht ook de subsidieregelingen.

Inkomensondersteuning

Inkomensondersteuning bestaat in Nederland uit een landelijk en een lokaal deel. De landelijke inkomensondersteuning wordt voor een groot deel geregeld via de Belastingdienst.

In aanvulling op de landelijke inkomensondersteuning heeft elke gemeente regelingen voor mensen met een minimuminkomen. 1. Inkomensondersteuning uit de Participatiewet In de Participatiewet staan enkele aanvullende inkomensondersteunende regelingen die de gemeente moét uitvoeren. Het gaat om:  Bijzondere bijstand: Naast de algemene bijstand is bijzondere bijstand mogelijk voor noodzakelijke kosten die iemand vanwege bijzondere omstandigheden moet maken en die nergens anders vergoed kunnen worden. Welke kosten precies in aanmerking komen voor bijzondere bijstand hangt af van de omstandigheden in het individuele geval. Het is maatwerk bij uitstek.  Individuele inkomenstoeslag: Mensen die langdurig op een laag inkomen zijn aangewezen kunnen in aanmerking komen voor een individuele inkomenstoeslag. Dit is een belastingvrij bedrag dat de gemeente één keer per 12 maanden kan verstrekken. De ontvanger mag zelf weten waaraan hij dit geld besteedt, maar vaak wordt wel verwacht dat hij dat verantwoord doet, bijvoorbeeld aan duurzame gebruiksgoederen. Als een inwoner bijzondere bijstand aanvraagt voor bijvoorbeeld een koelkast, kan de gemeente kijken of hij recht heeft op een individuele inkomenstoeslag. Als dat zo is, moet de inwoner de inkomenstoeslag gebruiken voor de aanschaf van de koelkast. In dat geval is de inkomenstoeslag een zogenoemde voorliggende voorziening.

 Individuele studietoeslag: De gemeente kan een individuele studietoeslag verstrekken aan studenten die wel kunnen werken, maar die door een medische beperking niet in staat zijn om structureel genoeg bij te verdienen. De studietoeslag is bedoeld om deze studenten te stimuleren een diploma te behalen en zo de kans op een baan te vergroten. 2. Lokale inkomensondersteuning Naast de hierboven genoemde regelingen uit de Participatiewet heeft elke gemeente de ruimte om zelf armoedebeleid te ontwikkelen en uit te voeren. De gemeente legt het minimabeleid vast in een beleidsregel. Wij geven ons armoedebeleid vorm via de volgende regelingen:  een collectieve zorgverzekering. Deze mogelijkheid is opgenomen in Participatiewet. In Heumen hebben wij al jaren de CAZ Heumen (collectieve aanvullende ziektekostenverzekering). Wij hebben contracten met CZ en met VGZ, zodat cliënten hierin keuzevrijheid hebben. Naast een goede verzekering ontvangen deelnemers aan de CAZ een vergoeding in de kosten per persoon per maand, het zogenaamde gemeentelijke aandeel. 1

Deze gemeentepolis is een voorliggende voorziening op de bijzondere bijstand. Dus geen bijzondere bijstand wanneer de kosten kunnen worden vergoed via de CAZ en scheelt veel administratieve last;  een meedoenregeling voor volwassenen en kinderen. In Heumen kennen wij de regeling Wij doen mee! Deze regeling stelt volwassenen en kinderen in staat om beter te participeren (meedoen, sport, cultuur, hobby etc.) tot een maximum van € 275 per persoon, per jaar;  een meedoenregeling specifiek voor kinderen in het voortgezet onderwijs. In Heumen is een speciale regeling voor schoolgaande kinderen in de leeftijd van 12-18 jaar, waarbij een tegemoetkoming van € 200 per kind per schooljaar beschikbaar is;  ondersteuning voor speciale doelgroepen, zoals ouderen of inwoners met een chronische ziekte of beperking, die te maken hebben met extra zorgkosten. In Heumen kennen wij de regeling Tegemoetkoming zorgkosten chronisch zieken en gehandicapten ad € 250 per persoon per jaar;  overige regelingen voor minima: -kwijtschelding van gemeentelijke belastingen en waterschapsbelasting voor minima. Het innen van de belastingen alsmede de kwijtschelding wordt voor onze gemeente geregeld via Munitax (regionale samenwerkingsorganisatie). -hulp bij financiële problemen en schulden via onze lokale afdeling schuldhulpverlening.

Hierbij werken wij samen met Humanitas en SSHB support/Schuldhulpbuddy om onze inwoners te ondersteunen bij het op orde krijgen en houden van hun financiën en andere administratieve last. Daarnaast kennen we in Heumen sinds enkele jaren het Hulpfonds Heumen. Deze stichting verleent eenmalige materiële hulp aan inwoners die in acute problemen terecht zijn gekomen en daarvoor niet op reguliere voorzieningen kunnen terugvallen.

3. Armoedebeleid gericht op kinderen

We richten ons in Heumen met name op de kinderen die leven in gezinnen met een minimuminkomen. Voor kinderen kunnen ouders een beroep doen op de meedoenregeling, zodat ook zij in staat zijn om te participeren. In aanvulling op deze mogelijkheden kan een beroep gedaan worden op de lokale Stichting Leergeld De Stuwwal. Deze stichting werkt onder de landelijke koepel van Leergeld en wij werken al enkele jaren intensief met hen samen. Dit met de verwachting om zo laagdrempelig mogelijk meer kinderen (en gezinnen) in onze gemeente te bereiken. Leergeld ondersteunt kinderen die leven in gezinnen met een inkomen tot maximaal 130% van het sociaal minimum. Opgeleide, enthousiaste vrijwilligers van Leergeld bezoeken de gezinnen thuis en verstrekken wat nodig is, zodat alle kinderen kunnen blijven meedoen. Het gaat om vergoedingen van kosten voor school, sport en cultuur zoals een laptop, een fiets, maar ook om zwemlessen, of contributie voor sport-of cultuurclubs. De verstrekkingen gaan altijd in natura, er worden geen contante euro’s verstrekt. Kinderen hebben veel baat bij het meedoen aan verschillende activiteiten, het ontwikkelen van verschillende vaardigheden, het vergroten van hun blikveld en netwerk en het versterken van hun zelfvertrouwen. Maar kinderen zijn onderdeel van een gezin. Als de situatie thuis problematisch blijft, schiet het kind er niet zoveel mee op.

Dat betekent dat het hele gezin ondersteund moet worden. Daarom zetten wij bijvoorbeeld extra in op gezinnen met schulden.

4. Inkomensgrenzen

De gemeente mag eigen inkomensgrenzen hanteren, die ook nog per regeling mogen verschillen. Hiermee kan de grootte van de doelgroep van de regeling worden beïnvloed. Want hoe ruimer de grens, hoe meer inwoners voor een regeling in aanmerking kunnen komen. De inkomensgrenzen variëren landelijk sterk per gemeenten (van 100 tot 140/150% van het sociaal minimum).

2

In onze gemeente hebben wij de meeste minimaregelingen vastgesteld op een inkomensgrens van 130% van het sociaal minimum. Een eenduidige inkomensgrens is helder voor de consulenten die de regelingen uitvoeren, maar vooral ook voor onze inwoners en intermediairs. Hierdoor haken inwoners minder snel af en bereiken we er dus meer. In het kader van de bezuinigingsmaatregelen heeft de gemeenteraad op 9 november 2020 besloten om de inkomensgrens van de minimaregelingen op 130% te handhaven.

5. Meedoenregelingen in de vorm van een kortingspas

Een meedoenregeling geeft een tegemoetkoming voor kosten bij deelname aan culturele of sportieve activiteiten. De gemeente bepaalt de voorwaarden, de doelgroep, de hoogte etc. Steeds meer gemeenten bieden de meedoenregelingen aan in de vorm van een kortingspas (meedoenpas) voor mensen met een laag inkomen. Enkele voorbeelden hiervan zijn de Stadspas Amsterdam, de Venlopas, de U-pas (Utrecht), de Stadjerspas (Groningen) en de Ooievaarspas (Den Haag). Deze pas kan korting geven op theater, bioscoop, bibliotheek of lidmaatschap van een vereniging of op cursussen. Sommige gemeenten hebben een webshop ingericht, waar inwoners voor een bepaald bedrag kunnen ‘winkelen’.

6. Onderzoek invoering kortingspas in de gemeente Heumen

In het Coalitieakkoord is opgenomen dat de mogelijkheden voor invoering van een ‘Heumenkaart’ voor onze inwoners met de laagste inkomens worden onderzocht, ter vereenvoudiging van de uitvoering van (enkele) inkomensondersteunende maatregelen en wellicht ook de subsidieregelingen. 6.1. Doel en kader invoering kortingspas Er zijn verschillende soorten kortingspassen. Opties om een kortingspas in te voeren zijn bijvoorbeeld als een: -functionele gemeentepas voor het aanbod van gemeentelijke diensten als bijv. parkeren; -commerciële pas om het ondernemersklimaat te stimuleren; -participatie-instrument binnen het minimabeleid; -instrument om vrijwilligers of mantelzorgers te waarderen. Het invoeren van een kortingspas is geen doel op zich, maar een middel om bepaalde doelstellingen te bereiken. Voorlopig richten wij ons op mogelijke invoering van een (betaalbare) kortingspas als participatieinstrument. Dit met als doel om mede door vermindering van administratieve last de maatschappelijke participatie van onze minima te verhogen en om meer minima te bereiken. We zien landelijk zowel digitale -en analoge kortingspassen en inmiddels ook varianten daarvan. Dit met name omdat de kosten van een digitale kortingspas hoog zijn. Over de afgelopen 4 jaar hebben we via de Meedoenregeling gemiddeld ruim 250 huishoudens bereikt. Volgens de minimascan (Stimulansz) zijn er in onze gemeente ca.

800 huishoudens met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Dat betekent dat we op dit moment dus 31% van onze doelgroep via de Meedoenregeling bereiken (250 huishoudens: 800). Overigens bereiken we in feite meer minima. Dit doordat een groeiend aantal kinderen (uit gezinnen met een inkomen tot 130%) verstrekkingen ontvangt via de Stichting Leergeld De Stuwwal. Leergeld is in 2017 gestart in onze gemeente en zijn groeiende. In 2020 bereikten zij al 73 kinderen uit 53 unieke gezinnen.

3

Leergeld verstrekt aanvullend op de mogelijkheden op grond van de Meedoenregeling en heeft daarnaast de afgelopen jaren een aantal 'kindverstrekkingen', zoals bijvoorbeeld laptops en zwemlessen, vanuit de Meedoenregeling overgenomen. 6.2. Kosten kortingspas De kosten (invoering, uitvoering, etc.) van een digitale stadspas lopen, voor zover inzichtelijk, per gemeente uiteen en zijn afhankelijk van de opzet van de stadspas. In de landelijke voorbeelden zien we dat de kosten van digitale stadspassen hoog zijn. Een aantal grote gemeenten heeft mede daarom een samenwerking tussen omliggende gemeenten. Zo is de Upas er voor minima van Utrecht, De Bilt, IJsselstein, Stichtse Vecht en Houten. Het gaat hier om ruim 43.000 minima. De Ooievaarspas is voor minima in Den Haag, Rijswijk en Leidschendam-Voorburg en is voor ruim 93.000 minima. De kosten per pas ligt tussen de € 50 en € 58 per pas, naast de uitvoeringskosten en coördinerende taken binnen de gemeente. De kosten van een analoge pas zijn lager (ca.€ 3,00 per pas). Op vertoon van een dergelijke pas wordt een korting verleend. Winkels, sportscholen en restaurants kunnen hierbij aansluiten en korting verlenen, maar je kunt hierop dus geen bedrag op storten waarmee de pashouder kan gaan ‘winkelen’. 6.3.

Alternatief: een digitale kortingspas op basis van een voucher met een QR code Nijmegen heeft in 2018 gekozen voor een goedkoper alternatief, een ‘moderne digitale stadspas’. Dit met name omdat een traditionele digitale stadspas hoge kosten met zich meebrengt. De techniek van deze moderne digitale kortingspas maakt het mogelijk dat zowel de inwoners als de aanbieders een eenvoudige online omgeving hebben om de Meedoenregeling uit te voeren. De inwoner kan het budget flexibel uitgeven. De betaling aan de aanbieder is direct en geeft zowel bij de gemeente als bij de aanbieders geen administratieve last. Hierdoor willen aanbieders heel graag opgenomen worden het ‘aanbod’. Elke aanbieder wordt vooraf gescreend door de gemeente, voordat zij in de lijst van aanbieders worden opgenomen. Naast de Meedoenregeling heeft Nijmegen recent ook alle bijstandsgerechtigden voorzien van een OV abonnement via deze systematiek. De kosten zijn beduidend lager dan een traditionele digitale stadspas en is een prima optie voor onze gemeente. De Stichting Forus levert deze techniek en ondersteuning. 6.3.1 Stichting Forus De Stichting Forus biedt een platform dat sponsors, validators, aanbieders en aanvragers samenbrengt. De sponsor/gemeente stelt pakketten beschikbaar voor de aanvrager. De aanvrager kiest een pakket of doet een beroep op een meedoenregeling en wacht op akkoord.

Zodra de validator akkoord geeft, krijgt de aanvrager een tegoed. Dit tegoed kan hij of zij inwisselen bij een deelnemende aanbieder. Deze transactie verloopt via de Me app op basis van een QR-code. Deze Me app wordt zowel door de aanvrager als de aanbieder gebruikt.  Stichting Forus werkt met moderne technieken De Stichting Forus heeft veel kennis van technieken, ontwerpen en dienstverlening. Deze techniek maakt het mogelijk dat zowel de inwoners als de aanbieders een eenvoudige online omgeving hebben om de meedoenregeling op uit te voeren.  ‘Open source’ software Forus werkt volledig transparant middels ‘open source’ software. Zij streven er naar om niet afhankelijk te zijn van diverse systemen en richten zich daarom op generieke mogelijkheden, volgens de VNG standaarden.  Privacy en beveiliging zijn gewaarborgd Bij het ontwerpen van de software is privacy als uitgangspunt genomen. In de applicatie staat slechts het Burgerservicenummer van de inwoner, voor de rest helemaal geen extra informatie als naam, geboortedatum en adres. Ook de managementinformatie die uit het systeem te halen is, bevat geen 4

enkel persoonsgegeven. Dit maakt dat noch de aanbieder, nog de gemeente de Algemene Verordening Gegevensbescherming kan overtreden.  Ervaring met grote maar ook met kleine gemeenten Forus ondersteunt zowel kleine als grote gemeenten. Op dit moment actualiseren zij bijvoorbeeld de Stadjespas in Groningen, maar ook hebben zij ervaringen in kleinere gemeenten als bijvoorbeeld Zuidhorn.  Goede referenties Referentiegemeenten vinden Forus een prettige enthousiaste samenwerkingspartner, mede doordat zij flexibel zijn, zich goed verdiepen in de vraag van de organisatie, goede planningen maken en met name een betaalbare oplossing bieden. Forus streeft naar samenwerking en kennisdeling van alle deelnemende gemeenten die van elkaar leren en willen samen met hen verder door ontwikkelen naar behoefte.  Uitgangspunt is digitaal, maar fysiek is ook mogelijk Het uitgangspunt is zoveel mogelijk digitaal te werken. Het handmatig aanmaken van QR-vouchers is echter mogelijk voor mensen die niet digitaal vaardig zijn.  Weinig administratie last voor gebruiker, gemeente en aanbieder De Me app is een digitale portemonnee en kassa in één. Aanvragers gebruiken Me om tegoedbonnen te bewaren. Aanbieders gebruiken Me om betalingen te verrichten. Betalingen aan aanbieders vinden realtime plaats, zonder tussenkomst van de gemeente.

Dit zorgt voor minder administratie bij gebruiker, gemeente en bij de aanbieder. De aanbieder ontvangt direct het geld en hoeft dus geen declaraties bij de gemeente in te dienen. Daarnaast hoeven er geen (kostbare) technische investeringen, door de aanbieders, te worden gedaan.  Ruim aanbod van aanbieders Uit ervaringen blijkt dat aanbieders graag willen aansluiten. Naast lokale ondernemers kunnen ook clubs en verenigingen aansluiten. Zij worden vooraf altijd gescreend door de gemeente. Desgewenst kunnen er ook landelijke partijen als bijv. KPN of Bristol worden opgenomen in het aanbod.  Cliënten kunnen het beschikbaar budget flexibel uitgeven Cliënten hoeven het budget niet in één keer bij één aanbieder te besteden. Zij kunnen dat gefaseerd doen bij de aanbieder van hun keuze.  Groter bereik van minima Deelnemende gemeenten, waaronder Nijmegen en Westerkwartier, geven aan dat zij al in het 1e jaar veel meer minima bereiken.  Betaalbare oplossing De kosten van deze werkwijzer (voucher met QR-code en Me app) zijn veel lager dan die van een traditionele digitale kortingspas. We dienen rekening te houden met:  Implementatiekosten (eenmalig) van € 27.500  Daarna 1,- per maand per gebruiker, is € 12,- per gebruiker per jaar. Uitgaande van 500 gebruikers is dat structureel € 6.000 per jaar. Het aanvraagproces moet worden herijkt wanneer we zouden gaan werken met Forus.

We streven daarbij naar het behouden van onze goede contacten en korte lijnen met onze inwoners, met name onze meest kwetsbaren. Sommige gemeenten verstrekken een aanvrager vrijwel direct de QR-code en controleren achteraf of de verstrekking juist is geweest; andere gemeenten beoordelen het recht wel vooraf en verwerken dat in een rapport en beschikking, hetgeen meer uitvoeringskosten met zich mee brengt, maar waar wel meer contacten zijn met de inwoner. Dat zijn te maken keuzes. Feit is wel dat er bij een digitale oplossing minder administratieve last is bij zowel de aanvrager als bij de gemeente, doordat we niet langer meer uitbetalen aan de hand van bonnetjes en kwitanties. 5

Daarnaast vinden de betalingen aan aanbieders realtime plaats, zonder verdere tussenkomst van de financiële afdeling van de gemeente. Een voordeel voor de aanbieders en ook voor de gemeente.

7. Marktonderzoek Stichting Forus (digitale oplossing op basis van een voucher met QR code)

Nijmegen besloot in 2016 geen stadspas in te voeren vanwege de hoge kosten, maar koos in 2018 voor een alternatief via de Stichting Forus. Zij bieden een digitale oplossing waarmee de tegoeden via een voucher met een QR code worden verstrekt. Nijmegen is gestart met het verstrekken van de vergoedingen op grond van de meedoenregeling via dit platform. Later volgde de DigiD-koppeling en recent hebben zij via dit platform ook de OV-abonnementen aan alle uitkeringsgerechtigden verstrekt. Aanbieders willen graag op de aanbiederslijst worden opgenomen. Zij kunnen op eenvoudige wijze de QR code scannen en hebben het geld direct op hun rekening staan. Er zijn voor hen geen andere kosten dan een internetverbinding en een telefoon. Inwoners kunnen hun tegoed versnipperd besteden bij de aanbieders op deze lijst. In Nijmegen is men heel enthousiast over de samenwerking met Forus. Zij zien deze partner als proactief, flexibel, meedenkend, dienstverlenend, goed bereikbaar en heel betaalbaar. Forus heeft veel kennis van technieken, ontwerpen en dienstverlening. De besparing van uitvoeringskosten zien zij met name terug in de achterkant, doordat er niet meer met bonnetjes wordt gewerkt. Dezelfde positieve ervaringen rondom Forus hoorden wij terug via o.a. de gemeente Westerkwartier en Noordoostpolder.

Met Gezond Boerenverstand (digitale oplossing inclusief dienstverlening)

Het bedrijf Met Gezond Boerenverstand biedt een digitale oplossing die in de buurt komt van de systematiek van Forus. Zij bieden deze oplossing, inclusief een uitgebreide dienstverlening, onder andere in Lingewaard, Assen, Huizen, Montferland en OverBetuwe. Met name Lingewaard is zeer enthousiast over de samenwerking. De gemeente verstrekt de aanvrager (bij de kindregeling) waardepunten via mail en de klant plaatst een bestelling bij de aanbieder (soort bol.com-sytematiek). De gemeente betaalt de aanbieders na afloop van de maand. Zij bieden een mooie digitale oplossing, maar blinken vooral uit in hun zeer uitgebreide dienstverlening, waardoor de gemeente bijna volledig wordt ontlast, maar dat betekent ook dat de kosten hoger zijn. Optioneel is een keuze te maken voor sec de digitale oplossing, maar ook dan zijn de kosten beduidend hoger (jaarlijks ruim € 10.000).

Loyalty Connect/Puur Zaans (stadspas inclusief dienstverlening)

Een stadspas, inclusief dienstverlening, wordt geboden door Loyalty Connect/Puur Zaans, in Venlo. Venlo werkt sinds 2020 met de Venlopas, maar heeft een veel groter volume (ca. 100.000 inwoners en ca. 4000 minima). Tegoeden op grond van de meedoenregeling en de mantelzorgwaardering worden via deze pas verstrekt. Zij werken samen met Puur Zaans, een klein eenmansbedrijf. Puur Zaans zorgt ook voor de verdere dienstverlening. Zij zorgen ervoor dat de tegoeden op de passen komen, zijn vraagbaak voor inwoners en aanbieders en zorgen voor de betalingen en contacten richting aanbieders. De passen kunnen jaren worden gebruikt. Na een enthousiaste start is men op dit moment minder tevreden over de samenwerking, hoewel corona hierin ook een rol speelt. Steller: Jacqueline Poelen-Pouwels (jpoelen@heumen.nl)

6