Bijlage I Kadernota Doorontwikkeling Transformatie Sociaal Domein 2023-2026

Kadernota Doorontwikkeling Transformatie Sociaal Domein 2023-2026 1. Inleiding Transitie en transformatie In 2015 is een groot aantal taken in het sociaal domein gedecentraliseerd van de provincie en het rijk naar gemeenten. De wetten die aan deze transities ten grondslag liggen zijn de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet, de Wet publieke gezondheid (Wpg) en de Participatiewet. Voor een overzicht van de wettelijke taken en de verschillende definities verwijzen wij naar bijlage 2 die is opgenomen in de Notitie Doorontwikkeling Transformatie Sociaal Domein 2023-2026 (hierna: de Notitie). De ondersteuning, die in het kader van deze wetten wordt geboden, wordt sinds 2015 anders georganiseerd. De kern van deze verandering is samen te vatten in vier elementen: • Het zoeken naar een nieuwe balans tussen de verantwoordelijkheden van inwoners en overheid. • Participatie (meedoen en mee kunnen doen) is het bredere maatschappelijke doel. • De ondersteuning voor inwoners die dit nodig hebben wordt fundamenteel anders ingericht: zelfredzaamheid, maatwerk, integraliteit, inclusie, effectiviteit en innovatie zijn daarbij de belangrijkste termen. • Verandering is nodig om de ondersteuning en zorg betaalbaar te houden. Deze verandering wordt ook wel de transformatie in het sociaal domein genoemd.

De uitgangspunten van de transformatie in het sociaal domein zijn: • Het streven naar maximale zelfregie en zelfredzaamheid. • De uitvoering zo lokaal, zo licht en zo dichtbij mogelijk. • Preventief en integraal werken.

2. Visie en uitgangspunten Regionale kaders De gemeenten in de regio Nijmegen zijn het transitieproces begonnen met de visienota ‘Transformeren en integreren’ (2012) en de beleidsnota ‘Kracht door verbinding’ (2013). In de beleidsnota zijn de volgende regionale uitgangspunten vastgesteld voor de wijze waarop we uitvoering hebben geven aan de ontwikkelopgave op gebied van de Wmo, Jeugdwet, de Wpg en de Participatiewet. • We geven ruimte en vertrouwen aan professionals. • Compensatie in plaats van recht op zorg. • Uitvoering zo lokaal, zo licht en zo dichtbij mogelijk. • We werken integraal via het principe ‘één huishouden, één plan’. • Collectief boven individueel. • Preventie voor curatie. • We richten ons op een transformatie, maar wel via een zorgvuldig transitieproces. 1

• • • • • • •

Stevige regie door de gemeenten. Beleidsvorming en het implementatieproces worden in de Regio Nijmegen gezamenlijk opgepakt: ‘lokaal wat lokaal kan, regionaal wat regionaal moet’. In het implementatieproces betrekken we nadrukkelijk cliënten/cliëntorganisaties. De financiën zoals door het Rijk beschikbaar gesteld zijn leidend. De financieringsstructuur volgt de inhoud. We bieden ruimte voor keuzevrijheid. We gaan voor effectieve inzet, een gedegen monitoring en evaluatie.

Specifiek voor jeugd heeft uw raad op 14 december 2023 het Meerjarig Regioprogramma Jeugd 2023-2028 Rijk van Nijmegen ‘Samen kleuren wij de toekomst’ vastgesteld. In dit regioprogramma zijn de volgende doelen en opgaven geformuleerd: • Opgave 1: Meer inclusie in de basis. Versterken kinderopvang en onderwijs, goede aansluiting onderwijs en jeugdzorg. • Opgave 2: Versterken mentale veerkracht. • Opgave 3: Het organiseren van passende hulp voor complexe situaties bij jeugdigen en hun gezinnen. • Opgave 4: Terugdringen residentiële jeugdhulp: zo thuis mogelijk. • Opgave 5: Scheiden zonder schade voor alle gezinsleden. • Opgave 6: Veiligheid voor gezinnen, samen voor veilig. Lokale kaders In 2014 hebben we in de kadernota ‘Samen aan Zet 2015-2018’ onze visie en kaders voor gemeentelijke taken voor de samenleving beschreven op het gebied van de Wmo, Participatiewet, Jeugdwet en Wpg. In deze kadernota geven we een toelichting op de regionale kaders, de regionale samenwerking en de lokale uitgangspunten voor onze gemeente. Ook hebben we specifiek per beleidsthema’s kaders vastgesteld. Deze visie is nog steeds actueel en hieronder geven we de kern van deze visie weer: • We streven naar een inclusieve samenleving waaraan iedereen kan meedoen en erbij hoort.

• We benutten eigen kracht, talenten, sociale netwerk en behoud maximale eigen regie van/voor inwoners waarbij we kansen bieden om te participeren in de eigen omgeving om zo de zelfredzaamheid te vergroten. • We versterken de kracht in onze Heumense gemeenschap, met mensen die zich inzetten en omzien naar elkaar, door deze aan te spreken en ruimte te bieden. • We bieden ondersteuning en zorg op maat, integraal, zo licht mogelijk en zo zwaar als nodig. In 2017 hebben we samen met inwoners, professionals, ondernemers en vrijwilligers(organisaties) de ‘Transformatieagenda Sociaal Domein 2018-2022' opgesteld met daarin concrete acties en projecten. Deze Transformatieagenda borduurde voort op de visie van de kadernota ‘Samen aan zet’. Hiermee hebben wij specifiek ingezet op preventie en het versterken van de eigen kracht van de samenleving waarbij we met zo weinig mogelijk overheidsinvesteringen zo veel mogelijk maatschappelijk rendement hebben willen behalen. De gedachte achter de decentralisaties was ondersteuning op lokaal niveau eenvoudiger, efficiënter en effectiever te organiseren. 2023-2026: Notitie Doorontwikkeling Sociaal Domein 2023-2026 Met de Transformatieagenda Sociaal Domein is duidelijk de beweging ingezet naar het versterken van de sociale basis, met meer preventie en voorliggende voorzieningen.

Maar het aanjagen en realiseren van deze beweging heeft een volgende stap nodig. Om de sociale basis te versterken hanteren wij een aantal randvoorwaarden, namelijk: • Wij werken samen met één welzijnspartner met een integrale aanpak. • Wij gaan met alle professionals werken vanuit één integraal Sociaal Team Heumen (zorg, werk en inkomen), in de vorm van een netwerkorganisatie.

2

•

Wij zorgen ervoor dat het aanbod van algemene voorzieningen voor en door inwoners makkelijk vindbaar en toegankelijk zijn en ontwikkelen daarvoor een sociale kaart (https://www.doeninheumen.nl/).

3. De speerpunten voor 2023-2026 De Notitie borduurt voort op de Transformatieagenda Sociaal Domein 2018-2022 en de eerdere kadernota ‘Samen aan zet: 2015-2018’. Voor de periode 2023-2026 hebben wij gekozen om voor de doorontwikkeling van deze transformatie 6 speerpunten te benoemen waar wij ons de komende periode op inzetten. Daarbij omarmen we de benadering van ‘positieve gezondheid’ die zich niet richt op de ziekte of het probleem maar op eigen regie en veerkracht van mensen. Dit draagt bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en zo veel mogelijk eigen regie te voeren.

Speerpunt 1: Inwoners van Heumen hebben zorg voor elkaar Wat willen we bereiken? Het welzijn van inwoners is een verantwoordelijkheid van de samenleving. Net als het signaleren van mogelijke zorgen. Wanneer inwoners zelf of als collectief hun ondersteuning kunnen organiseren, faciliteren we. • Inwoners van Heumen (jong en oud) hoeven zich niet eenzaam te voelen, hebben een sociaal netwerk en voelen zich duurzaam verbonden met elkaar en de buurt. • Inwoners zetten zich vrijwillig in voor de samenleving en zijn hiertoe optimaal toegerust. • Mantelzorgers voelen zich gewaardeerd, ondersteund en niet overbelast.

3

Speerpunt 2: Inwoners voelen zich vitaal, iedereen telt en doet mee Wat willen we bereiken? Individuele inwoners van Heumen zijn vitaal, veerkrachtig, en in staat te participeren en mee te doen in de samenleving, naar vermogen. • Inwoners van Heumen zijn veerkrachtig en in staat te participeren in de samenleving. Ook als zij kwetsbaarheden ervaren. • Inwoners hebben een gezonde financiële basis, of weten waar zij hulp kunnen krijgen als dit niet vanzelfsprekend is. • Inwoners van Heumen voelen zich veilig en dragen bij aan de veiligheid in hun omgeving. Zij komen op voor zichzelf en anderen en weten hoe zij moeten handelen wanneer zij zelf of iemand in de omgeving zich onveilig voelt. • Inwoners zijn in staat hun leven naar eigen wens vorm te geven op het gebied van bijvoorbeeld wonen, werken of een dagbesteding. • Inwoners voelen zich vitaal, genieten van het leven en hebben vertrouwen in hun toekomst.

Speerpunt 3: Ondersteuning is passend en nabij, voor jong en oud Wat willen we bereiken? Vrijwilligers en beroepskrachten werken samen en zijn aanwezig in de leefomgeving van de inwoner: in de buurt, op school, etc. De geboden ondersteuning is laagdrempelig, passend en sluit aan op de vraag van onze inwoners. • Ondersteuning sluit aan op de vraag, behoefte en mogelijkheden van de inwoner en draagt bij aan het versterken van de zelfredzaamheid. • Ondersteuning wordt bij voorkeur collectief en nabij de inwoner aangeboden. • Professionals en vrijwilligers signaleren vroegtijdig risicofactoren, ondersteuningsbehoeften en maatschappelijke onrust bij inwoners en dragen actief bij aan passende oplossingen. • Ondersteuning en (vroeg)signalering draagt bij aan het voorkomen van calamiteiten, interventies, recidive en ongeplande (crisis)zorg.

Speerpunt 4: Inwoners hebben mogelijkheden zichzelf te ontwikkelen (m.n. jeugd) Wat willen we bereiken? Inwoners zijn in staat om hun talenten te ontwikkelen, mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen voor zichzelf en de omgeving. • Kinderen en jongeren krijgen een goede start. • Jongeren groeien veilig, gelukkig en gezond op, ontwikkelen hun talenten en leveren naar vermogen een bijdrage. • Inwoners worden ondersteund bij de overgang van adolecentie naar volwassenheid.

4

• •

We stimuleren een gezonde leefstijl. Sport en beweegprogramma’s zijn kernwaarden bij de ontwikkeling van onze inwoners. Sportfaciliteiten zijn open en toegankelijk. De ontwikkeling van taal-, reken- en digitaalvaardigheden draagt bij aan zelfredzaamheid.

Speerpunt 5: Inwoners zijn tevreden met hun leefomgeving Wat willen we bereiken? Inwoners hebben een prettige leefomgeving met voorzieningen die passen bij de behoefte. • Er zijn voldoende passende woningen voor diverse doelgroepen. • Er zijn voldoende passende voorzieningen nabij inwoners om zo lang als mogelijk thuis te wonen. • Voor inwoners is een plek in de buurt beschikbaar voor ontmoeting.

Speerpunt 6: Voorzieningen en ondersteuning zijn betaalbaar, toegankelijk en kwalitatief goed Wat willen we bereiken? Informatie is duidelijk, de sociale infrastructuur is sterk, voorzieningen zijn betaalbaar en toegankelijk en betrokkenen committeren zich aan de gedeelde opgave waar het belang van onze inwoners centraal staat. • Het aanbod aan voorzieningen is bekend, toegankelijk, vindbaar en tijdig beschikbaar voor inwoners van Heumen. • Inwoners zijn tevreden over de kwaliteit van ondersteuning en eventuele overdracht wanneer andere ondersteuning ingezet wordt (op- of afschalen). • Partners, vrijwilligersorganisaties en inwonersinitiatieven werken optimaal samen bij de ondersteuning van inwoners / gezinnen. • Gemeentelijke ondersteuning blijft betaalbaar, nu en in de toekomst.

4. Acties, evaluatie en monitoring In de Notitie staan per speerpunt onder het kopje ‘Wat doen we?” vermeld welke projecten en acties er lopen die bijdragen aan het speerpunt. De opsomming is niet uitputtelijk geeft wel een goed overzicht van de stappen die wij zetten om het geformuleerde doel te bereiken. Wij doen dit in afstemming met onze Welzijnspartner Synthese. Hun werkplan is ook zo opgesteld dat inzichtelijk op welke wijze zij bedragen aan onze speerpunten. De voortgang van de projecten en acties zal jaarlijks, na advisering van de Burger Advies Raad gemeente Heumen, aan de gemeenteraad van Heumen worden gerapporteerd.

5