Bijlage I Gebiedsvisie Malden Noord - De Groene Kluis

57

Toekomst sfeerbeeld van Landgoed Grootstal Het landbouwperceel ten westen van Landgoed Grootstal is eigendom van een particuliere eigenaar, die de grond verpacht aan een agrariër die er gewassen op verbouwt. Op dit perceel is sprake van gangbare landbouw.

Project

Ontwikkeling Landgoed Grootstal

Trekker

Landgoed Grootstal

Partijen

Gemeente Heumen, Landgoed Grootstal, initiatiefnemers, bewoners

Benodigde kennis

Business case, mogelijke vormen natuurinclusieve landbouw, natuur

Visie op deelgebieden

58

Mogelijkheden: Dit deelgebied behoort grotendeels tot de verwevingsgebieden. Een klein deel is landbouwgebied en aantal kleine gebiedjes behoort tot de natuurgebieden. Voor het Landgoed Grootstal willen we maatwerk leveren. Juist omdat het een landgoed betreft, is het logisch om het integraal als geheel te bekijken, te beoordelen en te ontwikkelen. In het huidige bestemmingsplan wordt het landgoed niet integraal benaderd, maar als losse puzzelstukken. Samen met de landgoedeigenaren gaan we een maatwerkproject optuigen waarin op een integrale wijze een aantrekkelijk, natuurinclusief (voedsel)landschap wordt behouden en ontwikkeld. Gekeken wordt of een pilotstatus een positieve bijdrage hieraan levert. Ook wordt onderzocht of een flexibiliteitsbepaling (via een percentageregeling) goed zou werken; hetgeen inhoudt dat functies en gebruik niet op een specifieke locatie worden vastgelegd, maar als ware uitwisselbaar zijn binnen het gebied, mits de percentuele verhouding in stand blijft. Wensen vanuit de Gebiedsvisie: De verpachte landbouwgrond transformeren van gangbare landbouw naar natuurinclusieve landbouw, zodat er vanuit dit landbouwperceel geen negatieve effecten (vanuit gewasbeschermingsmiddelen en mest) op de verwevingsgebieden meer zijn.

6.4. Kanaalzone en gebied tussen Elshof en kanaal (D) Identiteit: De Kanaalzone is het lager gelegen, nattere gebied tussen het Maas-Waalkanaal en de Hatertseweg. Van oudsher ligt hier een rechtlijnige verkaveling haaks op het kanaal. In deze zone bevinden zich meerdere natuurinclusieve (stads)landbouwprojecten: Gelukkige Groentes, Voedselbos De Dassenhof en Kiemkracht 64. De Hatertseweg is een historisch lint. Tussen het bosgebied De Elshof en de Kanaalzone liggen gronden die tot het oude Kampenlandschap behoren.

59

Toekomst sfeerbeeld van Kanaalzone en gebied tussen Elshof en kanaal

Opgaven: Invulling geven aan de ecologische verbindingszone tussen Heumensoord en de Overasseltsche en Hatertsche Vennen door een natuurverbinding tussen bosgebied De Elshof en het kanaal te realiseren. Dit kan door realisatie van: stapstenen van kleine natuurgebiedjes, kleinschalig groenblauw raamwerk van landschapselementen en/of verwevingsvormen van natuur en landbouw. Een tweede opgave is het verbeteren van het recreatief netwerk. Hiervoor kijken we hoe we het fietspad langs het Maas-Waalkanaal kunnen verbeteren.

Visie op deelgebieden

Mogelijkheden: Dit deelgebied behoort tot de verwevingsgebieden met bijbehorende mogelijkheden. Hierbij horen o.a. het omzetten van landbouwgronden naar natuurgronden, transformatiemogelijkheden voor agrarische erven (maatwerk) en korte ketens voedselinitiatieven.

6.5. Dorpsrand Malden (E)

Identiteit: De dorpsrand van Malden kent een enigszins geleidelijke overgang van dorp naar buitengebied door de aanwezigheid van verschillende woningen. Landgoed ‘t Hoog begrenst met de nieuwe grote woningen het dorp aan de kanaalzijde en werkt vanuit het buitengebied de rand van het bedrijventerrein weg. Ook onderdeel van Landgoed ‘t Hoog is de recent aangelegde oostwest natuurverbinding.

60

Opgaven: De Groene Kluis is een belangrijk groen uitloopgebied voor de bewoners van Malden en Nijmegen. Het realiseren en verbeteren van de stad-landverbindingen is dan ook een belangrijke opgave in dit deelgebied. Tevens is het behoud van het buitengebied belangrijk. Dit betekent dus tegenwicht bieden aan de stedelijke druk en bijbehorende vraag naar woningbouw. Mogelijkheden: Dit deelgebied behoort deels tot het landbouwgebied en deels tot de verwevingsgebieden met bijbehorende mogelijkheden.

6.6. Stadsrand Nijmegen (F)

Identiteit: Dit deelgebied ligt ten zuiden van de Nijmeegse wijk Hatert. De bewoners aan de rand van deze wijk hebben een weids uitzicht over landbouwgronden. Andersom zie je vanaf deze landbouwgronden (akkerbouw) de appartementen en hoogbouw staan. Aan de rand van de wijk ligt een parkstrook. Bij de landbouwgronden hoort een monumentale boerderij, die in de bocht van de Hatertseweg (historische weg) ligt. Net als het grootste deel van het gebied tussen Malden en Nijmegen maakt dit deelgebied onderdeel uit van de droge kampenontginningen. Ook is het onderdeel van het waardevolle escomplex. Opgaven: Het versterken van de groene uitlooproutes met twee routes vanuit Hatert richting De Elshof. Mogelijkheden: Dit deelgebied behoort tot de categorie ‘landbouwgebied’, waar de huidige eigenaren reguliere landbouw willen uitoefenen. Hiervoor gelden de regels van het huidige bestemmingsplan/ omgevingsplan. Het is mogelijk, als de eigenaren van de gronden dat willen, om dit deelgebied te transformeren naar verwevingsgebied. Wensen vanuit Gebiedsvisie: landschapselementen toevoegen die bijdragen aan het kleinschalige coulisselandschap en het groenblauwe raamwerk. Meer verweving van landbouw en natuur.

Visie op deelgebieden

61

6.7. Centrale open gebied (G)

62

Identiteit: Dit deelgebied ligt centraal in het gebied tussen Nijmegen en Malden net ten zuiden van het bosgebied De Elshof en ten noorden van de natuurverbinding van Landgoed ‘t Hoog. Kenmerkend is het open karakter van het gebied met de bijbehorende zichtlijnen in oost-westrichting. Het zandpad door het gebied is een historisch zandpad wat al op de kaart van 1880 te zien is. Toen was het gebied in gebruik als akkers. Vanaf 2011 heeft een gedeelte de dominante functie grasland. Op de andere perecelen wordt verschillende gewassen afgewisseld. De natuurverbinding van Landgoed ‘t Hoog past in de historische oost-west verkaveling van het gebied. Het deelgebied maakt onderdeel uit van de droge kampenontginningen en het waardevolle escomplex. Opgaven: Landschappelijke verbinding in oostwest-richting versterken Mogelijkheden: Dit deelgebied behoort tot de categorie ‘landbouwgebied’. Hiervoor gelden de regels van het huidige bestemmingsplan/omgevingsplan. Het is mogelijk, als de eigenaren van de gronden dat willen, om dit deelgebied te transformeren naar verwevingsgebied. In het gebied vinden enkele tijdelijke recreatieve activiteiten plaats, zoals een 4-daagse camping. Hiervoor wordt momenteel een nieuwe aanvraag voorbereid voor een vergunning tot en met 2027. De eigenaar heeft de wens om dit permanent te regelen.

De 4-daagse camping heeft een relevante maatschappelijke betekenis voor de regio.

Wensen vanuit de gebiedsvisie: Het toevoegen van landschapselementen, die bijdragen aan het kleinschalige coulisselandschap en het groenblauwe raamwerk. Hierbij moet wel de oostwest zichtlijn behouden worden. Daarnaast is meer verweving van landbouw en natuur gewenst. Doorgaan met het tijdelijke recreatieve gebruik is in principe mogelijk, hoewel strijdig met het beoogde primaire gebruik. De gemeente wil maatwerkafspraken maken met de ondernemer voor de tegenprestatie, bijvoorbeeld landschappelijke investering.

6.8. De Elshof (H)

Identiteit: De Elshof is een bosgebied dat na 1850 op de droge kampontginning is aangeplant. Het bosgebied is geliefd bij wandelaars en fietsers. Naast bosgebied bevinden zich ook een aantal voedselinitiatieven in dit deelgebied, namelijk Voedselbos Werelds, Voedselbos NL Bloeit en Boomgaard Elshof. Opgaven: Instandhouding en verbeteren van de natuurwaarden in het natuurgebied De Elshof. Dit doen we door graslanden binnen het bosareaal voor de das te beheren. Verder geven we de dassen de ruimte om de populatie te laten ontwikkelen. Mogelijkheden: Dit deelgebied behoort tot de natuurgebieden. Een klein deel, de gronden van de voedselbossen, behoort tot de verwevingsgebieden met bijbehorende mogelijkheden.

Visie op deelgebieden

63

7. Visie op thema’s 7.1.

Groenblauw raamwerk

Essentieel onderdeel van deze gebiedsvisie is het ontwikkelen en realiseren van het groenblauw raamwerk. Dit raamwerk is namelijk een onmisbare schakel in de ecologische verbinding tussen natuurgebied Heumensoord aan de oostzijde en natuurgebied de Overasseltse en Hatertse Vennen aan de westzijde. We beginnen niet op nul; er is in het gebied al een casco aanwezig. Dit bestaat uit de aanwezige grote en kleine natuurgebieden en de aanwezige landschapselementen. Zie kaart bestaand casco. Ook maken de verschillende natuurinclusieve voedselprojecten onderdeel uit van dit bestaande casco. De Rijksweg en de Hatertseweg zijn barrières, die de dieren kunnen slechten middels de verschillende faunapassages onder de wegen door. Aan het bestaande Casco gaat de gemeente Heumen, samen met initiatiefnemers uit het gebied (en de omgeving), nieuwe landschapselementen en verwevingsgebieden toevoegen. De kaart casco basis geeft een indruk van hoe de verwachte aanvulling van het groenblauw raamwerk er op korte ter-

Visie op thema’s

65

Groenblauw raamwerk door meer landschapselementen zoals hagen en singels.

Groenblauw raamwerk door gebruik van nieuwe vormen van natuurinclusieve landbouw, zoals extensief grazen met opgaande beplanting.

mijn (tussen nu en 10 jaar) uit kan zien. Een deel van de landschapselementen en verwevingsgebieden maakt onderdeel uit van al lopende ontwikkelingen. Hierbij staat het cijfer nul. Voor de (zeer) gewenste ontwikkelingen geldt, dat de grondeigenaren hieraan mee moeten willen werken. Het ontwikkelen en realiseren van de aanvulling op korte termijn is sterk afhankelijk van de initiatieven van grondeigenaren (en andere belanghebbenden). Hierbij geldt dat de gemeente werk met werk wil maken, oftewel: voor wat, hoort wat.

Een doorkijk naar de gewenste toekomst op de lange termijn is het casco coulissen. Hier zijn alle gangbare landbouwgronden omgezet naar verwevingsgronden. Dit is een stip op de horizon, waarvoor geldt dat hier op vrijwillige basis naartoe gewerkt wordt. Het mooie aan de verwevingsgebieden is, dat er vlakken toegevoegd worden aan het groenblauw raamwerk. Deze vlakken zijn nadrukkelijk geen natuurgebieden, maar tussenvormen tussen landbouw en natuur. Hier gaan voedsel produceren en natuur ontwikkelen hand in hand.

66

67

Project

Groenblauw raamwerk

Trekker

Gemeente Heumen

Partijen

Gemeente Heumen, initiatiefnemers, grondeigenaren

Benodigde kennis

Gewenste verbindingen, eisen aanwezige en gewenste diersoorten

Visie op thema’s

7.2. Routes, recreatie en educatie

Voor het versterken van de recreatieve kwaliteit van De Groene Kluis kiezen we om in te zetten op de krachten van het gebied. Dit betekent dat we gaan voor rustige recreatie in de vorm van fietsen en wandelen, waarbij de grote druk verspreid wordt naar de omgeving zoals Heumensoord. We bieden ook mogelijkheden voor grondeigenaren om kleinschalige, landschappelijke recreatie op eigen land mogelijk te maken. Dit zijn activiteiten passend bij de agrarische uitstraling van De Groene Kluis, zoals kleinschalige overnachtingen, workshops, verkoop van lokaal geproduceerde producten en paardrijden. Hierbij gelden de regels beschreven in paragraaf 5.3. 68

Verder willen we het bestaande recreatieve routenetwerk verbeteren door de volgende acties: • Het fietspad door de Elshof tussen de laan leggen, zodat er meer ruimte is voor fietsers en het veiliger wordt. • Fiets- en wandelroute aanleggen aan de oostzijde van de N844 om recreatieve druk te sturen naar Heumensoord en mountainbikers een route te geven die niet over de Heiweg of Veldweg gaat. • Het plaatsen van borden of paaltjes met QRcodes langs de wandelpaden. Deze vertellen het verhaal van het gebied en kunnen worden gekoppeld aan kennis over de natuur of een trimparcours. • Recreatieve verbindingen vanuit Hatert naar de Elshof verbeteren. • Opwaarderen fietspad langs het MaasWaalkanaal als Hoofdfietsroute.

Kleine rustplaatsen langs de routes met mogelijkheid voor educatie.

69

Ruitergebruik sturen richting Heumensoord.

Opgehaalde bespreekpunten voor het uitwerken van het recreatief netwerk

Project

Recreatieve routes

Trekker

Gemeente Heumen

Partijen

Gemeente Heumen, grondeigenaren

Benodigde kennis

Bestaande routes en ontbrekende schakels, thema’s

Voorbeeld van wandelrecreatie op natuurlijke manier. Visie op thema’s

7.3. Verkeer

Het is de ambitie De Groene Kluis veiliger en rustiger te maken. We zetten hiervoor de bewoner en het langzaam verkeer voorop. Hiernaast steunen we ook de ontwikkelkansen van ondernemers, door ruimte te houden voor parkeerplaatsen bij het bedrijf. Deze moeten aansluiten bij de regels beschreven in paragraaf 5.3. Voor het verkeer zien we de volgende ambities:

70

• Snelheid op de Rijksweg (N844) verlagen naar 60 km/h, om het makkelijker te maken om de weg over te steken, met de auto erop te kunnen en het veiliger te maken voor dieren. Dit kan alleen in samenspraak met de Provincie. • De wegen ten oosten van de Rijksweg (Heiweg, Veldweg & Sportweg) worden met de auto uitsluitend toegankelijk voor bestemmingsverkeer. • Voor een bezoek Heumensoord worden recreanten gestuurd naar de parkeerplaats Breukenlaan bij Nijmegen-Brakkenstein. • Het kruispunt bij de afslag naar SV Union aanpassen, zodat deze beter aansluit op de Sint Jacobsweg. Hierbij wordt ook gekeken naar een veiligere oversteek voor schoolgaande fietsers. • In de toekomst onderzoeken we de mogelijkheden om de Sportweg verkeersveiliger te maken alsook de toegang tot de N844.

Sportweg, Heiweg en Veldweg alleen toegankelijk voor bestemmingsverkeer. 71

Kruispunt bij parkeerplaatsen van SV Union met de Rijksweg verbeteren voor fiets- en autoverkeer. Bron: Google Maps.

Project

Verbeteren verkeer in ‘De Groene Kluis’

Trekker

Gemeente Heumen, Provincie Gelderland

Partijen

Gemeente Heumen, Provincie Gelderland, gemeente Nijmegen, bewoners, sportverenigingen, bewoners

Benodigde kennis

Huidige en gewenste verkeerssituatie, effecten

Visie op thema’s

7.4. Beeldtaal

Er wordt gekozen voor het ontwikkelen van een eigen beeldtaal voor De Groene Kluis, waarmee het gebied een eigen herkenbaarheid krijgt. De beeldtaal geldt voor bouwerken voor het hobbymatig houden van dieren, bedrijfsondersteunende bebouwing (schuren en ontmoetingsplekken), teeltondersteunende voorzieningen, straatmeubilair en hekwerken. Elk onderdeel van de beeldtaal is gekoppeld aan de regels beschreven in paragraaf 5.3. Dit geeft inzicht in de hoeveelheid, maat en schaal. In deze paragraaf wordt ingegaan op de uitstraling van deze elementen.

72

De beeldtaal neemt als basis het karakter van het kleinschalig kampenlandschap met heggen, houtwallen en -singels. Deze worden ondersteund door de landschappelijke uitstraling van de percelen. Voor de beeldtaal hebben we een aantal hoofdkeuzes gemaakt: • We kiezen voor een houten en landschappelijke uitstraling voor nieuwe bebouwing. Deze moeten verder passen bij het ensemble van de locatie of bij de historische kenmerken van de boerderijen en landgoederen van het gebied.

• Hekwerken houden we graag zo minimaal mogelijk. Als een hekwerk wordt toegepast is deze zo transparant mogelijk. • Het is onderdanig aan het landschap, wat betekent dat het niet opvalt in het landschap qua kleur of formaat. Ook is het zicht erop deels beperkt vanaf de weg. • Als uitwerking kunnen we ons voorstellen dat er voor het gebied een specifiek zitelement ontworpen wordt, die uitnodigt om van de omgeving te genieten.

7.5. Communicatie en profilering

De Groene Kluis is een parel van stadslandbouw in de groene rand rondom Nijmegen. Zoals uit de spread op pagina’s 30 en 31 blijkt, herkent ook de Groene Metropoolregio Arnhem – Nijmegen de bijzondere waarden van het gebied. Het is voor de realisatie van deze gebiedsvisie van essentieel belang om De Groene Kluis in de grote context van de Groene Metropoolregio te positioneren. Het gebied staat niet op zichzelf, maar maakt onderdeel uit van meerdere stadslandbouwgebieden in de groene rand rondom Nijmegen. Door een netwerk te vormen staan we sterker. We kunnen samen optrekken, leren van elkaar en samen (financiële) middelen ontwikkelen/aanvragen.

Project

Beeldtaal De Groene Kluis

Trekker

Gemeente Heumen

Partijen

Gemeente Heumen, initiatiefnemers, bewoners

Benodigde kennis

Materialen, uitstraling, maatvoering

73

Project

Communicatie en profilering

Trekker

Gemeente Heumen

Partijen

Gemeente Heumen, gemeente Nijmegen, initiatiefnemers, bewoners, verwevingsprojecten

Benodigde kennis

Communicatie en profilering

Visie op thema’s

8. Uitvoeringsprogramma

74

In hoofdstuk 6 en 7 zijn al veel projecten benoemd. Als vervolgstap om deze gebiedsvisie met bijbehorende projecten tot uitvoering te brengen is een uitvoeringsprogramma nodig. Hierin zien wij een duidelijke rol voor de Verbinder (zie 8.1). Ook is het belangrijk dat initiatieven vanuit de samenleving bijdragen aan de gezamenlijke doelen. Hiervoor hebben we een werkwijze opgesteld (zie 8.2). Deze gebiedsvisie is samen met de belanghebbenden tot stand gekomen. Ook in het nader op te stellen uitvoeringsprogramma leggen we de nadruk op samenwerking en de rol van de gemeenschap. We hebben elkaar nodig om de doelen te halen. Ook maken we in het uitvoeringsprogramma de uitwerking en de daadwerkelijke stappen om de Ecologische Verbindingszone en de Groene Ontwikkelzone te verbeteren nog concreter. Hierbij maken we de koppeling met de door de Groene Metropoolregio opgestelde Uitvoeringsagenda voor het Groen-Blauw Raamwerk.

Uitvoeringsprogramma

Verbinder

Tijdens de ontwikkeling van de Gebiedsvisie is gebleken dat er behoefte is aan een verbinder/coördinator. Deze persoon moet goed thuis zijn in wat er speelt in het gebied, de verschillende organisaties en samenwerkingsverbanden en hierover het overzicht hebben. Belangrijk is ook dat deze persoon meedenkt met de initiatiefnemers en ondernemers in het gebied. De verbinder weet in ieder geval wat er speelt bij: • Vereniging Kop van Malden • Gemeente Heumen • Gemeente Nijmegen • Groene Metropool Regio Arnhem – Nijmegen • Provincie Gelderland • De bewoners, ondernemers en organisaties in het gebied De verbinder speelt memory op meerdere borden. Oftewel de verbinder is nadrukkelijk een oplossingsgerichte matchmaker, die zowel bottom-up als top-down verbanden legt en mogelijkheden ziet. Hij/zij brengt de juiste mensen met elkaar in contact en zorgt ervoor dat processen en de benodigde stappen door iedereen goed begrepen worden.

75

Een van de eerste taken van de verbinder is de verschillende projecten in beeld brengen en dit te koppelen aan financiën en prioritering. Hierbij wordt onderzocht of een lokaal of gemeentelijke groenfonds kan worden ontwikkeld, met mogelijke koppeling naar het landschapsontwikkelingsplan. Verder zoekt de verbinder naar mogelijkheden om de samenwerking tussen initiatiefnemers te versterken.

8.1. Werkwijze

Om nieuwe initiatieven te beoordelen voor De Groene Kluis maken we gebruik van deze uit drie stappen bestaande werkwijze:

76

Het opstellen van een memo door de initiatiefnemer • De eerste stap voor de ondernemer is om te controleren of de gewenste ontwikkeling is opgenomen in paragraaf 5.3. Is de ontwikkeling niet beschreven vraagt dit automatisch om maatwerk en een gesprek met de gemeente. • Als de ontwikkeling wel is opgenomen in paragraaf 5.3 stelt de ondernemer een memo op. In deze memo staat: • Een overzicht van het initiatief. Wat gaat er gebeuren en wat is het tijdsbestek? • Aantoning waarom het nodig is voor de bedrijfsvoering. • Bijdrage aan het algemeen belang, beschreven in paragraaf 4.3. • Eerste ideeën voor uitvoering van de compensatie.

Controle aan de hand van de regels • Vervolgens wordt de memo getoetst aan de hand van de regels en persoonlijk inzicht rondom het algemeen belang. Hieruit komt één van de volgende drie beoordelingen: initiatief past, initiatief past niet of initiatief past mogelijk. Afhankelijk van de beoordeling verandert de vervolgprocedure. • Als een initiatief past, is het goedgekeurd en volgt een kort gesprek met de ambtenaar om het initiatief te bespreken. • Als het initiatief niet past is deze afgekeurd. Dit vraagt om een nieuwe memo van de initiatiefnemer, die wel voldoet aan de regels en meerwaarde aantoont voor algemeen belang. • Als het initiatief mogelijk past, is er sprake van een benodigde aanpassing. Dit zal worden gedaan aan de hand van een gesprek tussen de gemeente en initiatiefnemer en met maatwerk worden opgelost. Hiervoor hoeft geen nieuwe memo worden toegestuurd. Gesprek tussen gemeente en initiatiefnemer • Een gesprek voor een initiatief dat buiten de gewenste ontwikkelingen valt of een maatwerk vereist moet altijd plaats vinden. In dit gesprek kijkt de gemeente of het gewenste initiatief past bij de ontwikkeling van De Groene Kluis. Als dit niet het geval is, wordt het initiatief afgewezen. Als het wel mogelijk is, wordt er gekeken hoe dit gerealiseerd kan worden aan de hand van maatwerkoplossingen.

• Wanneer een initiatief past of mogelijk past vindt een gesprek plaats over het verzoek. In het eerste geval gaat het gesprek over de realisatie en het algemeen belang van het initiatief. In het tweede geval gaat de gemeente in gesprek met de initiatiefnemer om te kijken hoe het plan kan worden verbeterd aan de hand van de algemene belangen (4.3) of beschreven regels in paragraaf 5.3. Hieruit komt een maatwerkoplossing voor de initiatiefnemer.

77

Project

Beoordeling initiatieven m.b.v. botsproeven

Trekker

Gemeente Heumen/LOS

Partijen

Gemeente Heumen, LOS, initiatiefnemers

Benodigde kennis

Gebiedsvisie De Groene Kluis, bestemmingsplan/omgevingsplan, initiatieven (achterstand en nieuwe)

Uitvoeringsprogramma

LOS · ruimte maak je samen

LOS • ruimte maak je samen Nieuwe Linie 1-3, 5264 PJ Vught Telefoon: 073 - 7113770 info@losruimte.nl www.losruimte.nl