Bijlage I - 6 Verslag beeldvormende raadsbijeenkomst 2 en 3 december

Raadsbijeenkomst 2 december 2020 Voorzitter: Remco Bontenbal Deelnemers: Raads- en commissieleden: 1. Saskia Tuinder 2. Matthijs Glastra 3. Ineke Gijsenbergh 4. Jaap Russcher 5. Ronald Hunse 6. Vincent Arts 7. Rieks Dikkers 8. Jan van der Burgt 9. Ad Coppens 10. Gonny van Merode 11. Edwin Claassen 12. Christel Verbiesen 13. Bernadette Smelik 14. Joep Witsiers 15. Kristiaan Laumen

Stakeholders: 1. Jaap Dirkmaat (Vereniging Nederlands Cultuurlandschap) 2. Lucas Reijmer (Gelders Genootschap) 3. Tom van Weert (Vereniging Bos en Kuil) 4. Theo Smedts (Samen doen maakt mooi en groen) 5. Geerten de Jong (IVN Rijk van Nijmegen) 6. Taecke Halma (Ondernemersvereniging) 7. Pierre Hopman (ZLTO) 8. Elsa Benard (Oosterpoort) 9. Ferdi Kuijpers (Zweefvliegveld) 10. Stephan Fontein (Waterschap Rivierenland) 11. Sander van den Hoogen (Veiligheidsregio Gelderland-Zuid) 12. Patrick Klaassen (GGD)

Overige aanwezigen: 1. Walter Elemans 2. Jan van der Aa 3. Heleen Tiessen 4. Ad Kneppers 5. Niels Spierings (SAB) 6. Barbara van Dijk (SAB) 7. Rene Waas 8. Ans Stunnenberg 9. Frank Eetgerink 10. Marriët Mittendorff 11. Maarten Schoenaker 12. Dirk van Eeten 13. Carmen keunen

Doel van de bijeenkomst Op 2 en 3 december hebben er gesprekken plaatsgevonden tussen raads- en commissieleden stakeholders die betrokken zijn in het participatieve proces om te komen tot een nieuwe integrale omgevingsvisie. Centraal stonden de dilemma’s waarover in het Koersdocument Omgevingsvisie keuzes moeten worden gemaakt.

Thema’s en dilemma’s Klimaatadaptatie, duurzaamheid en energietransitie Dilemma 1 | Toepassing van zonne-energie betekent een afname van goede landbouwgrond en bodemgesteldheid. Bij windenergie is dit niet aan de orde, maar deze vorm van energieopwekking heeft in eerste instantie niet de voorkeur. Dilemma 2 | We hebben meerdere ambities en opgaven voor duurzaamheid. Dat vraagt om investeringen van de gemeente. We zullen niet alles tegelijkertijd kunnen. Maar waar ligt voor de raad de prioriteit? Thema wonen, werken en verplaatsen Dilemma 1 | Als gemeente hebben we de ambitie om behalve voor de eigen bevolking ook voor de regio te bouwen. Malden lijkt hiervoor een geschikte plek. Deze ambitie betekent uiteraard dat we ook plekken moeten aanwijzen waar woningbouw (op termijn) wenselijk is. Tegelijkertijd hebben we ook de ambitie om het landschap rondom Malden en de groene open plekken in de bebouwde kom te behouden.

Dilemma 2 | Als gemeente zien we dat sommige voorzieningen in onze kleine kernen niet langer levensvatbaar zijn, terwijl we graag het voorzieningenniveau willen behouden zodat we onze kernen leefbaar houden en ruimte bieden aan ondernemerschap en ontmoeten. De bibliotheken zijn daarvan een treffend voorbeeld.

Verslag Klimaatadaptatie, duurzaamheid en energietransitie Dilemma 1 | Toepassing van zonne-energie betekent een afname van goede landbouwgrond en bodemgesteldheid. Bij windenergie is dit niet aan de orde, maar deze vorm van energieopwekking heeft in eerste instantie niet de voorkeur. Hoofdlijnen van het gesprek Vanuit de raad:  Veel raadsleden zien dit niet als dilemma. De raad heeft al de voorkeur uitgesproken om de grootschalige energie opgave in eerste instantie met waterkracht en zon en daarna pas indien nodig in het licht van de opgave – met wind. Een aantal raadsleden vind het jammer dat hierover opnieuw het gesprek wordt gevoerd terwijl de raad hierover al besloten heeft.  Een aantal raadsleden zien het wel als dilemma en vindt het jammer dat het gesprek over de prioritering van de wijze waarop grootschalige duurzame energie wordt opgewekt (waterkracht en zon, en daarna pas wind) en de consequenties daarvan nu pas plaatsvindt. De visie van stakeholders was hen ten tijde van de besluitvorming niet bekend. Door in te zetten op zonnepanelen verdwijnt een deel van de landbouwgronden, ook heeft dit gevolgen voor de aanwezig biodiversiteit (van de bodem).  De reden dat deze discussie nu in het licht van de op te stellen omgevingsvisie (opnieuw) aan de orde komt, is dat de omgevingsvisie een integrale visie is.

Hierdoor wordt inzichtelijk op bij welke opgaven een spanningsveld ontstaat. Er is bewust de uitstap gemaakt om dit in het kader van de omgevingsvisie bespreekbaar te maken en over de recent genomen besluiten de mening van de stakeholders te polsen.  Gevraagd wordt hoe ZLTO aankijkt tegen de duurzame energie opgave. Het inzetten op zonne-energie in het A73 gebied (gebied A) vraagt veel landbouwgrond, tegelijkertijd zijn er ook agrariërs die aanvragen indienen voor het ontwikkelen van grootschalige zonnevelden.  Ook wordt gevraagd hoe stakeholders tegen windenergie aankijken. Vanuit de stakeholders:  VNC licht toe dat windenergie met name voor trekvogels een probleem is. Uiteraard mogen windmolens alleen op voldoende afstand van woningen worden geplaatst. Geluid van windmolens heeft geen negatief effect op fauna. In de Teerse Sluispolder is veel geïnvesteerd in een geschikt landschap voor de das. Het gebruik van zonnepanelen heeft ernstige gevolgen voor de biodiversiteit, die raak je helemaal kwijt.  Ondernemersvereniging: vanuit het perspectief van inwoners zou je geen windmolens moeten willen.  ZLTO: de meeste agrariërs zijn tegen de ontwikkeling van zonnevelden. Zonnevelden vragen veel landbouwgrond. Maar er zijn ook ondernemers die er brood in zien, dat is uiteraard ook hun goed recht.

Belangrijk vraagstuk is hoe we onze doelstellingen met betrekking tot natuurinclusieve landbouw, biodiversiteit etc. kunnen halen als we grond gebruiken voor het opwekken van zonne-energie? Van belang is om een goede landbouwstructuur aan te leggen en een goede mix te maken. Voor de landbouw is het van belang om percelen zo dicht mogelijk bij de boerderij te hebben. Op voldoende afstand van boerderijen zou inzet voor zonnevelden wel kunnen.

Dilemma 2 | We hebben meerdere ambities en opgaven voor duurzaamheid. Dat vraagt om investeringen van de gemeente. We zullen niet alles tegelijkertijd kunnen. Maar waar ligt voor de raad de prioriteit? Hoofdlijnen van het gesprek Vanuit de raad:  Opgemerkt wordt dat de opgaven op het gebied van duurzaamheid op regionaal schaalniveau moeten worden opgepakt. Van belang is om de samenwerking en aansluiting te zoeken met de regio en samen te kijken wat gezamenlijk kan worden opgepakt.  Van belang is de bestaande bebouwing te verduurzamen.  Bij nieuwbouw moet duurzaam bouwen als vertrekpunt worden genomen, voldoende groen aanleggen en biodiversiteit vergroten.  Bij herinrichting meteen klimaatadaptieve aspecten meenemen, koppelkansen zoeken. Speel direct in op kansen die er zijn of kansen die we zien.  Er wordt gevraagd of het waterschap kan aangeven hoe zij tegen klimaatadaptatie aankijken. Vanuit de stakeholders:  Waterschap Rivierenland: de grootste opgave is het klimaatbestendig maken van de bestaande bebouwing. Er is grote woningbouwopgave die het beste klimaatadaptief en natuurinclusief opgepakt en ingevuld kan worden. Ook de openbare ruimte moet klimaatadaptief worden gemaakt. Alles wat je in stedelijk gebied doet wentelt ook af op het landelijke gebied.  Ondernemersvereniging: als gemeente zou je meer moeten sturen op energieneutraal bouwen.

Nu is het voor ontwikkelaars vaak een sluitpost. Gemeente en ontwerpers moeten hier beter op inspelen. Pak bestaande woningen aan en begeleidt dit als gemeente zodat dit ook gerealiseerd wordt. Thema wonen, werken en verplaatsen Dilemma 1 | Als gemeente hebben we de ambitie om behalve voor de eigen bevolking ook voor de regio te bouwen. Malden lijkt hiervoor een geschikte plek. Deze ambitie betekent uiteraard dat we ook plekken moeten aanwijzen waar woningbouw (op termijn) wenselijk is. Tegelijkertijd hebben we ook de ambitie om het landschap rondom Malden en de groene open plekken in de bebouwde kom te behouden. Hoofdlijnen van het gesprek Vanuit de raad:  Het dilemma wordt herkend. Als we zelfstandige gemeente willen blijven zullen we moeten groeien. We hebben veel voorzieningen, voor het behoud daarvan is groei van het aantal inwoners noodzakelijk. We willen tegelijkertijd zo groen mogelijk blijven. We kiezen eerder voor inbreiding en verdichten en willen de groene stroken rond de gemeente en kernen vrijwaren. Tegelijkertijd is het in de praktijk lastig om de groene ruimte bij inbreiding te behouden.  Mocht op de lange termijn inbreiding niet meer mogelijk zijn, dan zou een sprong over het kanaal verkend kunnen worden. Op dit moment wordt het kanaal als een barrière gezien, evenals de Rijksweg.  Rondom het centrum kan onderzoek plaatsvinden naar meer hoogbouw.

We bouwen niet in het Lierdal. Kanaalzone lijkt de meest logisch zone om uit te breiden.



Indien uitbreiding noodzakelijk is, is het van belang om voorwaarden te stellen aan ontwikkelingen.

Vanuit de stakeholders:  Gelders Genootschap: Malden is de meest logische plek voor woningbouw. Ontwikkelingen aan het kanaal bieden mogelijkheden voor een nieuw gezicht aan het kanaal. Inbreiding leidt meestal tot verdichting, vaak gaat dit gepaard met meer auto’s en meer verstening.  VNC: buiten de bebouwde kom bouwen gaat ten koste van de natuur. Ten zuiden van kanaal ligt een gebied met een rijke cultuurhistorie. Wil je dit behouden, dan kan je niet daar bouwen. De grens van wat de natuur aankan is bereikt.  IVN Rijk van Nijmegen: het gebied tussen Nijmegen en Malden is een mooi gebied, waar boeren vertrekken. Ga daar niet bouwen, dat leidt tot verrommeling.  Waterschap Rivierenland: het zou goed zijn om als leidraad voor nieuwe woningbouwlocaties te kijken naar het natuurlijk systeem: wat zijn van daaruit logische plekken om te bouwen? Dan ga je uit van ‘functie volgt systeem’. Niet elk gebied is voor elke functie geschikt. Daar waar droogte en natheid een probleem is, kan je dus beter niet bouwen. De Hatertse en Overasseltse vennen, het gebied ten noorden Malden en de stuwwal staan door waterwinning onder druk. Bomen zorgen ook weer voor meer droogte, die hebben water nodig.  Ondernemersvereniging: gebruik het kanaal als aantrekkelijke woon- en recreatiezone en maak ook de stap er overheen.

Bouw niet in het gebied Malden-Noord, dit is het uitloopgebied voor Nijmegen en Malden.

Dilemma 2 | Als gemeente zien we dat sommige voorzieningen in onze kleine kernen niet langer levensvatbaar zijn, terwijl we graag het voorzieningenniveau willen behouden zodat we onze kernen leefbaar houden en ruimte bieden aan ondernemerschap en ontmoeten. De bibliotheken zijn daarvan een treffend voorbeeld. Hoofdlijnen van het gesprek Vanuit de raad:  Opgemerkt wordt dat het van belang is om het begrip voorzieningen te definiëren. Leefbaarheid heeft ook met de vitaliteit van een dorp te maken. Per kern zou onderzocht moeten worden wat nodig is om een kern leefbaar te houden.  Een plek voor ontmoeten is hierbij ook een belangrijk aspect. Vanuit de stakeholders:  GGD: met name in de kleinere kernen is het van belang om bij voorzieningen ook aan de zwakkere doelgroepen te denken, met name ouderen. Die zijn minder zelfredzaam. Mogelijkheden voor activiteiten en ontmoeten zijn ook belangrijk.  Veiligheidsregio: vanuit veiligheid is het van belang rekening te houden met bereikbaarheid en aanrijtijden van hulpdiensten.  Ondernemersvereniging: het probleem is ook dat mensen toch naar grotere supermarkten gaan. In kleine kernen blijven deze lastig. Meeste kernen hebben een dorpshuis als ontmoetingsplek.  VNC: mensen verhuizen met name naar kernen met voorzieningen vanwege de nabijheid ervan. We worden allemaal ouder.

Raadsbijeenkomst 3 december 2020 Voorzitter: Remco Bontenbal Deelnemers (aangemeld): Raads- en commissieleden: 1. Saskia Tuinder 2. Ineke Gijsenbergh 3. Matthijs Glastra 4. Rob Schuurman 5. Ronald Hunse 6. Vincent Arts 7. Rieks Dikkers 8. Jan van der Burgt 9. Ad Coppens 10. Gonny van Merode 11. Bernadette Smelik 12. Joep Witsiers 13. Theo MüllerKönigkrämer

Stakeholders: 1. Jaap Dirkmaat (Vereniging Nederlands Cultuurlandschap) 2. Thijmen van Heerde (Staatsbosbeheer) 3. Tom van Weert (Vereniging Bos en Kuil) 4. Theo Smedts (Samen doen maakt mooi en groen) 5. Ronald Jansen (Erfgoedplatform) 6. Marion Boenders (Stadslandbouw / Kiemkracht 64) 7. Kien van Hövell (Stadslandbouw | toehoorder) 8. Pierre Hopman (ZLTO) 9. Geerten de Jong (IVN Rijk van Nijmegen) 10. Kees Boot (Watersportvereniging Maas en Waal) 11. Michel Abee (HSV de vriendenkring Heumen-Malden | toehoorder) 12. Ronald Valentijn (Toeristische Adviesraad) 13. Stephan Fontein (Waterschap Rivierenland) 14. Peter Vernooij (Veiligheidsregio Gelderland-Zuid) 15. Joep Goessens (GGD)

Overige aanwezigen: 1. Walter Elemans 2. Nicole Collombon 3. Heleen Tiessen 4. Ad Kneppers 5. Niels Spierings (SAB) 6. Barbara van Dijk (SAB) 7. Rene Waas 8. Ans Stunnenberg 9. Frank Eetgerink 10. Marriët Mittendorff 11. Maarten Schoenaker 12. Dirk van Eeten

Thema’s en dilemma’s Thema landschap, natuur en cultuurhistorie Dilemma | Onze natuurgebieden staan onder druk door overmatige recreatie, klimaatverandering en landbouwactiviteiten. We vinden natuur(ontwikkeling) belangrijk, maar dat geldt ook voor landbouw en recreatie. Wat heeft prioriteit? Onderwerp van gesprek | Hoe gaan we ons buitengebied toekomstbestendig maken? Welke functies zijn wenselijk op welke plekken? Welke rol heeft ons natuurlijk bodem- en watersysteem daarbinnen? Thema landbouw Onderwerp van gesprek | De ambitie om naar een meer circulaire landbouwsector toe te werken geldt voor alle gemeenten in Nederland. Als we als gemeente Heumen serieus met deze ambitie aan de slag willen, betekent dat dat we ontwikkelingswensen van onze agrariërs niet altijd kunnen beantwoorden. Schaalvergroting in traditionele zin wordt lastiger (en is op lange termijn ook niet de oplossing). Wel kan het bieden van andere ontwikkelingsmogelijkheden, bijvoorbeeld op het gebied

van recreatie, natuur, zorg of andere nevenactiviteiten, een stimulans zijn voor de ontwikkeling naar een circulaire landbouwsector. Nieuwe activiteiten betekenen immers nieuwe verdienmodellen en mogelijkheden voor investeringen richting meer circulaire landbouw. Dit heeft daarentegen wel weer consequenties voor het karakter van ons buitengebied en andere ondernemers in onze gemeente. Het buitengebied zal dan meer zijn dan alleen landbouw en natuur als meer ruimte geboden wordt aan bijvoorbeeld recreatie, zorg of andere nevenactiviteiten. Thema recreatie, gezondheid en sport Onderwerp van gesprek | De Rijksweg door Malden is erg druk. Dit heeft natuurlijk zijn effecten op onze leefomgeving en gezondheid. Tegelijkertijd vinden we een goede (auto)bereikbaarheid uiteraard ook belangrijk. Het beperken van het autoverkeer door de kern lijkt op de korte termijn lastig (i.v.m. eigendom provincie), maar als we vooruit kijken naar de lange termijn blijft dit in het kader van een gezonde leefomgeving een belangrijk aandachtspunt. Dit vanwege de negatieve effecten van verkeer op de luchtkwaliteit en qua geluidhinder en barrièrewerking (kan mogelijk nog verslechteren wanneer er meer in en rondom Malden wordt gebouwd). Thema landschap, natuur en cultuurhistorie Dilemma | Onze natuurgebieden staan onder druk door overmatige recreatie, klimaatverandering en landbouwactiviteiten.

We vinden natuur(ontwikkeling) belangrijk, maar dat geldt ook voor landbouw en recreatie. Wat heeft prioriteit?

Verslag Thema landschap, natuur en cultuurhistorie Hoofdlijnen van het gesprek Vanuit de raad:  Hoe verhoudt woningbouw zich tot het landschap?  Zijn er voorbeelden van regeneratieve landbouw?  Zou het waterbeheer leidend moeten worden voor ontwikkelingen in een gebied? Vanuit de stakeholders:  IVN Rijk van Nijmegen: van belang om je als gemeente in de omgevingsvisie uit te spreken voor biodiversiteit. Probeer de recreatiedruk te spreiden en niet te concentreren, dat vergroot de druk op de natuurgebieden.  Erfgoedplatform: neem cultuurhistorie als drager voor het landschap; bijvoorbeeld waardevolle hagen, poelen en andere relicten.  Toeristische adviesraad: zorg voor balans; mensen willen recreëren in de natuur. Probeer de druk te spreiden.  Veiligheidsregio: houd rekening met natuurbranden en extreme droogte. Zorg dat de risico’s beheersbaar blijven.  Staatsbosbeheer: dit jaar hebben we bijzondere omstandigheden gehad, extreme droogte en mensen die massaal de natuur opzoeken. We moeten zoeken naar een balans. Belangrijk vraagstuk is hoe we de gebieden zo kunnen inrichten dat een deel van de natuur een waterbergende functie heeft bij overvloedige regenval. De vennen zijn gevoelig en afhankelijk van regenwater. Natuurinclusieve landbouw gaat goed samen met natuur; dit leidt ook tot meer biodiversiteit. Natuur en landbouw kunnen prima samen gaan.

 



 

Er is de laatste jaren een toename te zien van de recreatiedruk; natuur wordt populair. Dat is fijn, maar mag niet tot schade van de natuur leiden. Mensen willen graag naar de vennen (letterlijk), maar verstoren daarbij ook beschermde soorten. Bos en Kuil: bouw bij de kernen en zorg dat het landschap niet wordt belast met het bouwen van nieuwe woningen. Waterschap Rivierenland: de ondergrond moet leidend zijn voor nieuwe ontwikkelingen. De maakbaarheid van het landschap kent grenzen. Volg meer het watersysteem, zodat gebieden ook minder onder druk komen te staan. Stadslandbouw / Kiemkracht 64: er zijn initiatieven voor natuurinclusieve / regeneratieve landbouw in de landschapszone. Het gaat om kleinschalige landbouw waarmee de bodem gevoed wordt en biodiversiteit wordt versterkt (o.a. voedselbos). Staatsbosbeheer: er zijn steeds meer mooie voorbeelden van natuurinclusieve landbouw. Bos en Kuil: ten zuiden van Malden is er al een mooi voorbeeld van natuurinclusieve veeteelt. Een kudde vleeskoeien en kalfjes in de wei. Geen kunstmest. Heggen omzomen de weides. Om het rendabel te maken moeten er meerdere verdienmodellen zijn.

Landbouw Hoofdlijnen van het gesprek Vanuit de raad:  De gemeente moet met de omgevingsvisie een kader bieden voor ontwikkelingen. De gemeente zou ook meer de regie moeten nemen, maar de vraag is hoever we daarin moeten gaan. Vanuit de stakeholders:  ZLTO: in het broekgebied is schaalvergroting zeker nog mogelijk en ook wenselijk, dat is een voornaam agrarisch gebied. En schaalvergroting leidt tot weinig extra milieudruk.  Stadslandbouw / Kiemkracht 64: wij hebben het initiatief genomen om circulaire landbouw een plek te geven in de landschapszone Malden-Noord. Van belang is om nevenactiviteiten te faciliteren, om de natuurinclusieve landbouw rendabel én succesvol te maken. Het creëren van bewustzijn over werkelijke (eerlijke) prijzen bij consumenten is een belangrijk aandachtspunt .  IVN Rijk van Nijmegen: leer ook van andere gemeenten als het gaat om natuurinclusieve landbouw, bijvoorbeeld via het platform natuurinclusieve landbouw. Zet in op natuurinclusieve landbouw; kijk waar dit haalbaar is en wijs gebieden aan. Er zijn koppelkansen voor de combinatie van landschap en recreatie; versterk het landschap, waardoor het interessanter wordt voor recreatie.  Staatsbosbeheer: een belangrijke vraag is of je als gemeente een regierol wil nemen? Waar wil je inclusieve landbouw de ruimte geven? Stuur daar op als gemeente.

Er ligt een kans om het landschap te versterken, natuurinclusieve landbouw te faciliteren en de recreatiedruk te verdelen. Pak die kans. Ooijpolder als voorbeeld. Recreatie, gezondheid en sport Hoofdlijnen van het gesprek Vanuit de raad:  Hoe kijkt de veiligheidsregio aan tegen een extra afslag op de A73?

Vanuit de stakeholders:  Veiligheidsregio: op deze vraag kan de veiligheidsregio op dit moment geen antwoord geven. Een rondweg kan de veiligheid in Malden vergroten.  GGD Gelderland Zuid: Heumen is een heel gezonde gemeente, er is veel natuur, maar de Rijksweg is inderdaad een punt van zorg. Dit is echter geen probleem wat zich makkelijk laat oplossen. Een ander aandachtspunt is eenzaamheid; zorg voor plekken om elkaar te ontmoeten. Behoud de ontmoetingsplekken in de kernen. En mensen moeten in beweging blijven.  Watersportvereniging Maas en Waal: een binnendijkse passantenhaven aan het Maas Waal kanaal is een mooie kans voor Malden.  Stadslandbouw / Kiemkracht 64:natuurinclusieve landbouw is een mooie kans om bewustwording over het behalen van de kilmaatdoelen te creëren. Hier liggen ook kansen voor de koppeling met gezondheid.  Toeristische adviesraad: betrek de jeugd meer bij de fysieke leefomgeving en het behoud van de natuur.  Staatsbosbeheer: laat bijvoorbeeld de bekende boswachter Tim Hogenbosch basisschoolklassen mee de natuur in nemen. Zo leren ze spelenderwijs de natuur kennen en kunnen ze een ambassadeur worden.