Bijlage I - 5a Verslag stakeholdersbijeenkomsten 29 en 30 juni 2020

Samenvatting online werksessies stakeholders Omgevingsvisie Heumen Werksessie 1 29 juni 2020 Deelnemers:

Cc:

Natuur en Landschap

Jaap Dirkmaat (Vereniging Nederland Cultuurlandschap), Tom van Weert (Vereniging Bos en Kuil), Theo Smedts (Burgerinitiatief Samen Doen maakt Mooi en Groen), Harrie Joosten (Erfgoedplatform), Erik Riemersma (waterschap Rivierenland), Sander van den Hoogen (Veiligheidsregio), Michel Abee (HSV De Vriendenkring Heumen‐ Malden) Marieke Bos (gemeente Heumen), Femke Loos (gemeente Heumen), Heleen Tiessen (gemeente Heumen), Ad Kneppers (gemeente Heumen), Barbara van Dijk (Land‐id), Henrike Francken (SAB).

Landschap en groen 1. Lierdal komt te weinig aan bod. Functie Lierdal als recreatief uitloopgebied is onderbelicht; 2. Vergroenen vooral nodig bij locaties met kwetsbare mensen i.v.m. tegengaan van/voorbereiding op hittestress (verzorgingshuizen, kinderdagverblijven etc.); 3. Landbouw is niet duurzaam zolang er chemicaliën worden gebruikt; 4. In Heumen liggen veel brandputten met natuurlijk water. Bij lagere grondwaterstanden verzandt zo’n put echter. Koppelkans: natuurontwikkeling en bestrijding brand; 5. Gemeente moet meer moeite doen om haar eigen agrariërs te kennen en ermee samen te werken; 6. Teersche Sluispolder: transitie naar energielandschap schadelijk voor dieren. Zonnepanelen hebben negatieve invloed op functie van dit gebied als verbinding tussen de verschillende natuurgebieden; 7. In Neder‐ en Overasseltsche broek liggen kansen om natuur en landschap verder te ontwiklel;en, b.v. door groene lijnen zoals knotbomen. 8. Een gedetailleerde weergave van de groenstructuren in het stedelijke maar ook landelijke gebied worden gemist op de kaarten. Ingegeven. Vanuit zorg om behoud van het bestaande. 9. Coehoorn uiterwaard verder ontwikkelen: herstel hagen, waterpartijen. Uitgraven grachten van het kroonwerk biedt kansen voor waterberging. 10. Behoud ook een groene zone tussen zuidrand Malden en bedrijventerrein.

Nagezonden schriftelijke reacties: Samen Doen (SD) – Theo Smedts 1. Steeds belangrijker functie paardensportvereniging VCM als uitvalsbasis voor (buurt)activiteiten; 2. In Lierdal is veel geïnvesteerd en verworven, o.a. in samenwerking met agrariërs, vrijwilligers, bewoners, gemeente, Samen Doen etc (verbindende factor). Betrokkenheid bewoners is groot. Natuurbeheer en versterken biodiversiteit is deels afhankelijk van deze inzet;

3. Lierdal moet verder versterkt worden als groene long tussen Maas‐Waal kanaal en stuwwallen. Zichtlijnen moeten worden bewaakt; 4. Aanleg van spannende paden en ommetjes in het Lierdal; 5. Erosie en ernstige droogte stuwwal: SD denkt graag mee over mogelijkheden waterberging en afkoppeling aangrenzende woningen; 6. Aansluiting op biomassacentrale Cuijk geen meerwaarde. SD vooral voorstander van zonnepanelen op allen industrie‐ en overheidsgebouwen. Niet in de weilanden; 7. SD is tegen woningbouw in het Lierdal en wil constructief meedenken over alternatieven; 8. Lierdal heeft geen veilige uitloopmogelijkheid ter hoogte van de Rijksweg en de Lierseweg voor Hoogenhof bewoners. Niet alle paden toegankelijk voor minder validen; 9. Hittestress toenemend probleem: meer schaduwbomenplaatsen nodig voor dier en mens; 10. Onderzoek gewenst om meer zicht te krijgen op de korte en lange termijn perspectieven van agrarische bedrijven; 11. In alle plannen moet een sterke vermindering van het verkeer op de Rijksweg worden nagestreefd. Het meest effectief zou een rondweg zijn in combinatie met versterkte in‐ en afvoermogelijkheden met de A74. Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 1. Beperk de hoeveelheid gras in stedelijk gebied en plant inheemse bomen en schaduwbomen; 2. Help inwoners om hun tuin te ontstenen (operatie Steenbreek); 3.

Versterk de verbindingen met het buitengebied aan de rand van de kernen door aantrekkelijke landschapsontwikkeling in samenwerking met omwonenden en agrariërs die circulair willen werken. Verbeter daardoor bodemkwaliteit en biodiversiteit. Faciliteer onderhoud door agrariërs; 4. Creëer in dit landschap mogelijkheden tot aantrekkelijke uitloop (ommetjes), die uitnodigen tot bewegen (gezondheid) en elkaar ontmoeten (gezondheid, veiligheid); 5. Zet in op een diverser verdienmodel voor agrariërs, waarin recreatie een belangrijke plaats inneemt. Dit maakt landschapsonderhoud in het buitengebied weer een economisch belang; 6. Leg zonneweides aan op daken van stallen, fabrieks‐ en sporthallen. Niet in het landschap; 7. In balans houden van wonen en landschap. Is een nieuwe woonwijk in de wei wel het duurzame antwoord op het probleem? 8. Verbeteren bodemkwaliteit/biodiversiteit/landschap in het buitengebied; 9. Versterken relatie kernen met buitengebied. Je er als omwonende van bewust zijn dat een aantrekkelijk buitengebied niet een vanzelfsprekendheid is; dat je daar iets voor over moet hebben. Vereniging Nederland Cultuurlandschap – Jaap Dirkmaat 1.

Noordelijke uitbreiding Malden zorgt ervoor dat de nu reeds uiterst smalle corridor tussen het Duitse Reichswald en de bossen rond Groesbeek en Hatertse Vennen enerzijds en Land van Maas en Waal en Noord‐Brabant anderzijds verder wordt verengd; 2. De verbinding (door het Overasseltse Broek en de uiterwaarden naar Brabant) tussen Overasselt en Nederasselt moet planologisch vrij blijven en in ieder geval ook aan de Gelderse kant landschappelijk worden geaccentueerd; 3. In de Ansichtkaart wordt de term ‘verborgen landschap’ gebruikt. In feite is er sprake van een uitgekleed landschap. Het gebied vraagt om landschappelijke aankleding en duurzame landbouw. Haaks daarop staat het zoekgebied voor energietransitie en de ontwikkelingsruimte die aan de landbouw geboden lijkt te worden;

4. Ontwikkeling landbouw en energielandschap sluit het particuliere landgoed dat gerealiseerd wordt en Vogelenzang verder op. De functie van het gebied als corridor wordt daarmee ernstig bedreigd; 5. De Teersche Sluispolder is een uniek bodemkundig gebied “riviervlechtsysteem” en archeologisch interessant vanwege kasteel Malden dat hier gelegen heeft. Erfgoedplatform – Harrie Joosten (zie ook opmerkingen in toegestuurd document) 1. Verwijder 'Hatertse' Vennen. Het zijn de Overasseltse Vennen of Overasseltse en Hatertse Vennen; 2. De hoogteverschillen zijn uiterst belangrijk voor de beleving van het landschap; ook buiten het vennengebied; 3. Nederasselt wordt ook doorsneden door de Rijksweg. Belangrijke scheiding/barrière voor het dorp; 4. Toevoegen bij trends en ontwikkelingen: cultuurhistorie wordt in toenemende mate gewaardeerd; 5. Toevoegen bij trends en ontwikkelingen: landbouw: van groot‐ naar kleinschaligheid, van gangbaar naar duurzaam; 6. Opgaven omgevingsvisie: groene landschappelijke verbindingen tussen kernen en buitengebied versterken door houtsingels, rijen knotbomen, bosjes, poelen (hiermee gaan we al richting 2e fase – koers; meenemen in volgende fase); 7. Opgaven omgevingsvisie: Hoe en waar zetten we in op het realiseren van voldoende en meer groen, o.a. aanplant van meer bomen en bos, in zowel het stedelijke als het landelijke gebied t.b.v.

klimaatbestendigheid en CO2 opname? ‐> gemeentelijke pachtgronden gebruiken voor bosaanleg (hiermee gaan we al richting 2e fase – koers; meenemen in volgende fase); 8. Landschappelijke randvoorwaarde voor energieopwekking ‐> Zonneparken voorzien van een heggenstructuur (hiermee gaan we al richting 2e fase – koers; meenemen in volgende fase) 9. Opgaven omgevingsvisie: Hoe kunnen we het beheer en onderhoud van ons groen in de toekomst financieel betaalbaar houden en maken? ‐> a. Oude concept van de 'gemene' gronden; b. Inschakeling vrijwilligers d.m.v. te vormen Landschapsbeheer Heumen. Taak voor gemeente + natuurverenigingen (hiermee gaan we al richting 2e fase – koers; meenemen in volgende fase)

Natuur 1. Gepleit wordt voor een pijl (ecologische verbindingszone) naar het zuiden; 2. In talud Maas‐Waal kanaal bevindt zich een dassenburcht. Dit schuurt met uitbreidingswensen Malden; 3. De op de kaart meest zuidoostelijk gelegen pijl (ecologische verbindingszone) zou meer het landschap moeten volgen. Dus over het Lierdal en dan ten zuiden van het bedrijventerrein Sluisweg richting Heumen. 4. Gemeente Heumen is laatste verbinding tussen Reinchswald en land van Maas en waal. Verbinding is al erg smal. De kaart lijkt ruimte bieden om dit nog verder te versmallen. 5. Uiterwaard Coehoorn en Kroonwerk biedt kansen voor natuurontwikkeling en waterberging. Het erfgoedplatform heeft een notitie opgesteld over de kansen voor dit gebied. 6. Aandacht voor natuurbrandrisico. VRGZ beschikt over methodiek van natuurbrandrisico en zoekt samenwerking met andere partners(b.v. natuurneheerders).

Nagezonden schriftelijke reacties: Vereniging Nederland Cultuurlandschap – Jaap Dirkmaat 1. Bij de nu voorgenomen bouwplannen rondom kerkdorp Heumen zal ontheffing moeten worden aangevraagd voor het vernietigen van dassenleefgebied tot het niveau waarop de dassenburchten niet meer kunnen functioneren; 2. De verplaatsing van sportvelden (zodat op de huidige locatie kan worden gebouwd) naar de corridor tussen het Duitse Reichswald en de bossen rond Groesbeek en de Hatertse Vennen enerzijds en Land van Maas en Waal en Noord‐Brabant anderzijds, zorgt voor een verenging en verminderde gebruiksmogelijkheden van deze corridor; 3. Een deel van de Teersche Sluispolder is het foerageergebied van veel dieren uit het Heumens bos waarvoor tunnels zijn aangelegd (A73 en Blankenbergweg) en landschappelijke structuren in de ruilverkaveling zijn aangelegd. Deze investeringen lopen gevaar wanneer hier zonneparken, bedrijvigheid of intensiverende landbouw de ruimte krijgen. GGD – Sigrid van Haren 1. Groen en natuur in de leefomgeving draagt bij aan een koelere omgeving bij periodes van hitte op de korte termijn, en het verminderen van klimaatverandering op de lange termijn. Erfgoedplatform – Harrie Joosten 2. Opgaven omgevingsvisie: Hoe gaan we verdroging van de natuurgebieden tegen? ‐> Water in gebied vasthouden.

Minder dennenbomen, meer loofbomen (hiermee gaan we al richting 2e fase – koers; meenemen in volgende fase);

3. Opgaven omgevingsvisie: vergroten biodiversiteit: a. Gemeente: duurzaam bermbeheer. Pachtgronden inzetten. b. Landbouw: Perceelsranden voor de natuur tegen betaling c. Waterschap: sloten en slootkanten duurzaam beheren d. SBB/Natuurmonumenten: beter beheer natuurgebieden e. Particulieren: verstening van tuinen tegengaan (hiermee gaan we al richting 2e fase – koers; meenemen in volgende fase)

Bodem en water 1. Belangrijke opgave is het tegengaan van verdroging van de stuwwal; 2. Kaderrichtlijn Water (Overasseltse Ven); 3. Teersche Sluispolder speelt belangrijke rol in natuurontwikkeling. Ook geologisch het behouden / beschermen waard; 4. Echter ook tegengeluid: liever meer realisatie energieopgave in Teersche Sluispolder dan dat dit ten koste gaat van andere (belangrijkere) natuurgebieden en landschappen; 5. In Ansichtkaart wordt genoemd (p.25): kans op verdroging van de Maas. Dit is bij het Waterschap niet bekend. Anders formuleren: ‘kans op lagere waterstanden’; 6. De Teersche Sluispolder is een uniek bodemkundig gebied “riviervlechtsysteem” en archeologisch interessant vanwege kasteel Malden dat hier gelegen heeft. 7. Met verdroging Maas wordt bedoeld verlaging van de rivierstanden. 8. Koppel het regenwater aan de zuidkant van Malden af en leidt dat naar het Lierdal. 9. Benut mogelijke ‘ondergrondse’ waterstromen voor vernatting aan randen van de stuwwal en Lierdal. 10. Vergroen de kernen in het kader van hittepreventie. Met name aandacht hiervoor bij kwetsbare locaties zoals scholen, kinderdagverblijven etc.

11. Behoud groene plekken die aantrekkelijk zijn voor recreatie, bewegen en sport. Stimuleer het gebruik van natuur en landschap door inwoners. 12. Besteed aandacht aan de inrichting van het groen aansluiting zoeken bij wensen en behoefte omwonenden. Houd daarbij rekening met allergieën, gevaarlijk voor kinderen etc. 13. Zoek en benut kansen bij veranderingen in de landbouw voor cultuurhistorie, biodiversiteit, aanleg bossen en gezondheid; 14. Op kaart missen hoofdpersleidingen (zie ontvangen bestanden). De plaats Malden valt onder zuiveringskring RWZI Nijmegen, en de plaatsen Heumen, Nederasselt en Overasselt onder de zuiveringskring RWZI Overasselt. Nagezonden schriftelijke reacties: Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 1. Gebruik regenwater uit de kernen om landschap en natuur te vernatten en extreme regenval op te vangen. Dus niet in wadi’s, maar in het landschap; 2. Ga na of winters Maaswater in irrigatiebekkens kan worden vastgehouden voor gebruik in de zomer; 3. Verbeter in agrarisch landschap de bodemkwaliteit door circulair boeren om zo water beter vast te houden. GGD – Sigrid van Haren 1. ‘Er is een grondwaterverontreiniging onder de wijk Hoogenhof in Malden’. Vindt er uitdamping plaats in de omgeving? Wordt het grondwater gebruikt voor bewatering van moestuinen? Wees dan alert op specifieke verontreinigingen die door de gewassen worden opgenomen.

Erfgoedplatform – Harrie Joosten 1. Ruimte bieden voor waterberging in de uiterwaarden: a. zie ideeen Erfgoedplatform (Jan Paul Bevoort) t.a.v. Heumen (Heumen aan het Water); b. uitgraven gracht van het Kroonwerk Coehoorn; c. kleiwinning met waterplas als gevolg. Cultuurhistorie 1. Er zijn tal van kansen om het verleden van Heumen meer zichtbaar/bekend te maken. Dit gebeurt echter mondjesmaat. Kansen worden onvoldoende benut en er ontbreekt voldoende inspanning. 2. Nederzettingen Kelten weinig beleefbaar. Nagezonden schriftelijke reacties: Erfgoedplatform – Harrie Joosten 1. Knelpunten en koppelkansen: cultuurhistorie is niet overal zichtbaar en beleefbaar. ‐> Wordt aan gewerkt door Erfgoedplatform: kasteel Heumen, Motte Malderburcht, historische wandelingen Overasselt, historische wallen; 2. Betreurenswaardig dat school/klooster Malden niet behouden blijft; 3. Toevoegen aan Beleid: erfgoedagenda Gemeente‐Erfgoedplatform; 4. Beleid: ‘Heumen richt zich alleen op locaties die er cultuurhistorisch toe doen’. Wat betekent deze zin? Overbodige zin; 5. Waarom worden de kansen van de Zuiderwaterlinie en het Kroonwerk Coehoorn niet ten volle benut?

6. Beleefbaar maken van de kroonwerken: Ideeën zijn er. Plannen en uitvoering verlopen traag. Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 7. Zet samen met bewoners wandelingen en fietstochten uit waarin cultuurhistorie en landschap kunnen worden beleefd. Neem plaatselijke horeca en attracties op in de routes (voorbeeld: Kuierwandeling van Vereniging Bos en Kuil). Vereniging Nederland Cultuurlandschap – Jaap Dirkmaat 8. Met de huidige bouwplannen in kerkdorp Heumen wordt het oorlogsmonument bij ‘de verdwenen sluis’, dat een uniek verhaal vertelt, respectloos benaderd tot aan de bosrand.

Werksessie 2 30 juni 2020 Deelnemers:

Cc:

Economie

Taecke Halma (Ondernemersvereniging gemeente Heumen), Pierre Hopman (ZLTO), Ronald Valenteijn (Toeristische Adviesraad / Buitencentrum) Walter Elemans (gemeente Heumen), Ivo Verploegen (gemeente Heumen), Heleen Tiessen (gemeente Heumen), Ad Kneppers (gemeente Heumen), Barbara van Dijk (Land‐id), Henrike Francken (SAB)

Economie 1. Bereikbaarheid van groot belang voor bedrijven op een bedrijventerrein. Bedrijventerrein Ambachtsweg slecht bereikbaar. Dit wordt alleen maar erger bij ontwikkeling Kanaalzone. De bedrijven op bedrijventerrein Ambachtsweg zullen dan willen verplaatsen. Hoge Brug moet hier ruimte voor bieden. 2. Geen noodzaak tot uitbreiding areaal bedrijventerrein. Wel is Hoge Brug noord een ondergeschoven kindje (verpauperd gedeelte, één grondeigenaar); 3. Voor veel oudere (individuele) ondernemers is opvolging lastig; 4. Verduurzaming op bedrijventerreinen (bereidheid tot plaatsen zonnepanelen etc.) loopt goed; 5. Overasselt: leegloop detailhandel. Er zouden kantoren gevestigd moeten kunnen worden. Of studentenhuisvesting; 6. Malden Centrum: verbetering verblijfskwaliteit nodig om mensen langer vast te houden. Niet alleen voor het ‘boodschappen doen’. Meer de relatie opzoeken met het water. ‘Parelketting’ richting Maas‐Waal kanaal. Realiseren haventje; 7. Kleinere kernen hebben moeite met volkrijgen. Van de aangeboden bedrijfskavels; 8. Zuidelijke deel van de Hoge Brug zou kwaliteitslag in openbare ruimte en kwaliteit van de panden kunnen gebruiken. Nagezonden schriftelijke reacties: Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 1. Combineer sanering/herstructurering bedrijventerreinen Ambachtsweg en De Hoge Brug met woningbouw. Ga voor compactere bedrijfsgebouwen; 2.

Geen hotel, maar landelijke, agrarische b&b’s. GGD – Sigrid van Haren 1. Verblijfskwaliteit van het centrum van Malden kan worden verbeterd door het vergroenen van de omgeving voor een aangenamer verblijf. Creëer schaduw op de veelbezochte locaties en routes (Kerkplein, rondom Malderburch..)

2. Bedrijven kunnen bijdragen aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente door (subsidie voor) zonnepanelen op bedrijfsdaken, windmolens, vergroening rondom de bedrijventerreinen en parkeerplaatsen. Is ook een kans voor klimaatadaptatie. Landbouw 1. Er is een krimp gaande in het aantal agrarische bedrijven. Voor de blijvende bedrijven is wel meer ruimte nodig (extensivering landbouw ‐> meer grond, grotere stallen, ciruculair). Met name op de oeverwallen langs de Maas en de LOG’s. 2. In Heumen is er wel degelijk nog een toekomst voor agrarische bedrijven; ook in relatie tot natuurbeheer. Noodzakelijke veranderingen in de landbouw biedt kansen voor natuur; 3. Agrarische bedrijven maken niet de slag naar groter, wel naar verduurzaming; 4. Toename en toestand leegstaande agrarische bedrijfsgebouwen (bijvoorbeeld oude varkensstallen) is zorgelijk. Kennelijk voldoet de Ruimte voor Ruimte‐regeling niet. Veelal gaat het om panden kleiner dan 700 m2 en die komen niet in aanmerking. Te duur op te slopen, dus blijft staan en verpaupert. Voorstel is om Ruimte voor Ruimte regeling aan te passen. Woningbouwmogelijkheden in het kader van RvR moeten worden verruimd, bijvoorbeeld meer lintbebouwing. Idee: ontwikkeling ‘Knarrehof’ op vrijkomende erven; 5. Er moet meer zicht komen op wat welke agrariër waar wil. 6.

Gebied ten noorden van Malden kan (bijna) worden afgeschreven als zijnde functioneel voor de agrarische sector; 7. Teerse Sluispolder landbouw en energieopgave schuurt in dit gebied. Dit zijn goede landbouwgronden. Nagezonden schriftelijke reacties: Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 1. Ook in het Lierdal is sprake van landbouw/veeteelt: groen koetje toevoegen op kaart; 2. Bevorder de omslag naar circulaire veeteelt; 3. Bevorder meerdere economische activiteiten op een boerderij; 4. Als recreatie een inkomstenbron is wordt onderhoud van een fraai landschap weer onderdeel van de bedrijfsvoering; mogelijk met inschakeling van vrijwilligers. GGD – Sigrid van Haren 1. Toekomstbestendige landbouw: creëer een voedselbos met inwoners en bijvoorbeeld de Voedselbank en laat ondernemers meedenken over een rendabel businessmodel; 2. Pas in de omgevingsvisie het voorzorgsprincipe toe en wees terughoudend met het plaatsen van nieuwe gevoelige bestemmingen op of binnen 250 meter van een veehouderij of in veedichte gebieden met meer dan 15 bedrijven binnen een straal van 1 km; 3. Bij geitenhouderijen wordt geadviseerd een nog grotere afstand aan te houden, omdat het risico op longontsteking zelfs tot 2 km aanwezig is; 4. In verband met de verspreiding van pathogenen en geurhinder worden mestvergisters afgeraden.

Erfgoedplatform – Harrie Joosten (zie ook opmerkingen in toegestuurd document) 1. Kenmerken en kwaliteiten: Over‐ en Nederasseltse Broek en de Teerse sluispolder. Deze gronden zijn door hoge grondwaterstanden eigenlijk alleen geschikt voor grasland en natte natuur; 2. Kenmerken en kwaliteiten: uiterwaarden niet alleen in gebruik als grasland. Grote delen (helaas) in gebruik t.b.v. maïs en andere gewassen;

3. Kenmerken en kwaliteiten: Sluiten van beheersovereenkomsten met o.a. Staatsbosbeheer zou op grotere schaal moeten gebeuren; 4. Trends en ontwikkelingen: alleen meewerken aan opschalen agrarische sector in combinatie met maatregelen die tot versterking van landschap en natuur leiden; 5. Agrarische sector moet zich kunnen ontwikkelen, afhankelijk van locatie en afhankelijk van maatschappelijke eisen. 6. Neder‐ en Overasseltse broek vrijwaren van grootschalige projecten voor opwekking duurzame energie. Natuurwaarden versterken (weidevogels, poelen, nat/dras gebieden, knotbomen) Recreatie 1. De jeugd blijft onderbelicht in dit soort sessies; 2. Er is een behoefte om steeds meer buiten te recreëren; 3. In de weekenden speelt met name bij de vennen ‘over’recreatie. De vennen zijn in het weekend overbelast. Dit komt ook doordat Staatsbosbeheer behoorlijk wat beperkingen heeft opgelegd. De druk zou verdeeld moeten worden; 4. Spreiding kan plaatsvinden door aanleg nieuwe routes. Nu lopen veel (recreatieve) fietsroutes langs de weg. Behoefte aan fiets‐ en wandelroutes dwars door weiland etc; 5. Kans wordt gezien in het zoeken naar meer verbindingen met het water (strandje…., meer bootjes…); 6. Op kaart mist de dagrecreatieve voorziening Harms Hoeve/maïsdoolhof; 7. Snelfietsroute mist op de kaart richting Mook; 8. Hengelsport: er zijn meer dan 300 sportvissers in de gemeente.

Bij afsluiten landgoed Erpewaai zou dat een beperking van de mogelijkheden geven voor de sportvisserij. De vijvers Hoogenhof zijn lastig toegankelijk voor minder validen. 9. Benut Coehoornwerken en voormalige kasteel Heumen als recreatieve trekkers. Ontwikkel trekpleisters. 10. Teerse Sluispolder meer betrekken in zoeken naar kansen voor recreatie in combinatie met andere functies zoals landbouw 11. Op kaart fietsbrug Mook – Cuijk toevoegen (parallel aan spoor); 12. Meer de relatie opzoeken met het water. ‘Parelketting’ richting Maas‐Waal kanaal. Realiseren haventje; Nagezonden schriftelijke reacties: Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 1. Als recreatie een inkomstenbron is wordt onderhoud van een fraai landschap weer onderdeel van de bedrijfsvoering; mogelijk met inschakeling van vrijwilligers; 2. Zet samen met bewoners wandelingen en fietstochten uit waarin cultuurhistorie en landschap kunnen worden beleefd. Neem plaatselijke horeca en attracties op in de routes (voorbeeld: Kuierwandeling van Vereniging Bos en Kuil); 3. In de Ansichtkaart wordt wel gewag gemaakt van recreatieve uitloop in Heumensoord, maar niet in Lierdal. De afwisseling van openheid en beslotenheid wordt zeer gewaardeerd. Aanpassingsvoorstel: De bossen en groene gebieden aan de oostzijde worden door inwoners van Nijmegen gebruikt als uitloopgebied in hun vrije tijd.

Vanuit Malden wandel en fiets je via de groene uitlopers in de kern zo dit beboste gebied in, evenals het open gebied van het Lierdal.

HSV De Vriendenkring – Michel Abee

1. De sportvisserij is bij uitstek een activiteit waarbij jong en oud samen komen en waarbij lichamelijke beperkingen nauwelijks een rol spelen. In de Omgevingsvisie moet rekening worden gehouden met deze inclusiviteit (bereikbaarheid van voorzieningen, veiligheid van viswater en omgeving, straatbeeld rondom viswater en het ontwikkelen van nieuwe voorzieningen rond en aan het water); 2. Bij projecten t.a.v. recreatiemogelijkheden aan de waterkant (o.a. Maaswaalkanaal) moet ook ruimte worden gecreëerd voor de sportvisserij. GGD – Sigrid van Haren 1. Klompenpad, boerenlandpaden, wandel‐ en fietsroutes over landgoederen en landbouwgrond; 2. Voorzie in ‘rustpunten’ en besteed aandacht aan veilige en aangename routes voor fietsers en wandelaars, waar het kan vrij van gemotoriseerd verkeer.

Werksessie 3 6 juli 2020 Deelnemers:

Cc:

Wonen, Duurzaamheid, Mobiliteit

Sigrid van Haren (GGD), Elsa Benard (Oosterpoort Wonen), Stephan Fontein (Waterschap Rivierenland), Bas Crebolder (gemeente Nijmegen), Sander van den Hoogen (Veiligheidsregio), Marjan Dengerink (Rijkswaterstaat) Heleen Tiessen (gemeente Heumen), Ad Kneppers (gemeente Heumen), Barbara van Dijk (Land‐Id), Henrike Francken (SAB)

Wonen 1. Bij toekomstige uitbreiding(srichtingen) Nederasselt en Malden noord rekening houden met hoofdaardgastransportleiding;

2. In kernen een té eenzijdig aanbod aan kleine eengezinswoningen. Grote vraag naar appartementen. 3. In verband met vergrijzing is er een vraag naar toegankelijke woningen voor ouderen. Dit zijn enerzijds toegankelijke appartementen (75+) en anderzijds grondgebonden woningen die er van

4. 5.

6. 7. 8.

buiten uitzien als reguliere eengezinswoningen, maar binnen minder kamers, maar meer ruimte per kamer; Bij toekomstige keuze/afweging voor uitbreidingsrichting rekening houden met RAS/Veiligheidsscan; Insteek gemeente Nijmegen is om de autonome groei zelf te faciliteren. Echter dit is theorie. Persoonlijke verwachting van Bas Crebolder is dat de vraag naar 10.000 woningen niet geheel op Nijmeegs grondgebied kan worden gerealiseerd; Qua woonmilieu kan Nijmegen niet aan de vraag naar landelijk wonen voldoen; Ontwikkeling Kanaalzone: let op zone EV; Meer aandacht voor sociale veiligheid in wijken; politie kan advies geven (maatwerk per wijk);

Nagezonden schriftelijke reacties: Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 1. Ga voor wijkvernieuwing in de oude wijken waar ook opgaven rond klimaatadapatie, biodiversiteit, vereenzaming, verwardheid etc. aan bod komen; 2. Combineer ingrijpende isolatie en verduurzamingsaanpassingen met aanpassing van de bestaande woningvoorraad; 2 onder 1 kap wordt 4 onder 1 kap. Dit vraagt coördinering en facilitering door de gemeente; 3. In balans houden van wonen en landschap. Is een nieuwe woonwijk in de wei wel het duurzame antwoord op het probleem? GGD – Sigrid van Haren 1. Reserveer bij woningbouw ruimte voor groen en water; 2. Vergroenen van woonwijken en kwetsbare locaties (scholen, KDV, seniorenwooncomplexen, verzorgingshuizen) in het kader van hittepreventie; 3. Stimuleren van meer groen in de tuinen van inwoners (operatie Steenbreek); 4. Levensloopbestendig wonen of meer aanbod van seniorenwoningen is wenselijk t.a.v. wonen in het buitengebied; 5. Bij de onderzoekslocatie voor regionale woningbouw langs het kanaal kan de uitstoot door de binnenvaart een aandachtspunt zijn voor de luchtkwaliteit en externe veiligheid; 6. Houd bij verduurzaming van woningbouw de volgende aspecten in de gaten: goede ventilatie‐ en luchtmogelijkheden, geluidswering en hittebestendig; 7. (middelgrote) biomassacentrales belasten de omgeving door uitstoot van fijn stof en andere luchtverontreiniging.

Ook is geurhinder een probleem bij verbranding van biomassa. Mobiliteit 1. Op kaart mist hoofdaardgastransportleiding ten noorden van Nederasselt (zie voorgaande afbeelding); 2. Op kaart missen hoofdpersleidingen;

3. Gebruik van fiets zou meer gestimuleerd moeten worden, ten koste van het autoverkeer. Stimuleren gebruik elektrische fiets als alternatief voor (kortere) autoritten; 4. Toenemende vergrijzing: zorg dat OV voldoende aanwezig is in kleine kernen; Nagezonden schriftelijke reacties: Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 1. Stimuleren fietsgebruik in woon‐werkverkeer, maar ook in recreatie. GGD – Sigrid van Haren 2. Richt het mobiliteitsbeleid op het stimuleren van niet‐gemotoriseerd vervoer, creëer aangename, veilige en snelle fietsroutes. Minder gemotoriseerd verkeer op de weg betekent minder luchtvervuiling, geluidsoverlast en gevaarlijke verkeerssituaties. Fietsen ook goed voor gezondheid; 3. Respecteer de voorzorgsafstanden tot (ondergrondse) hoogspanningslijnen en andere bronnen van hoogspanning zoals verdeelstations en transformatorhuisjes (max 0,4 microTesla) en spuitzones (min. 50 m); 4. Blijf alert op de bereikbaarheid van voorzieningen voor inwoners van de kleine kernen. Bied kwetsbare groepen in deze kernen ondersteuning voor vervoer naar Malden. Duurzaamheid 1. Waterschap Rivierenland deelt opinie dat Barro‐reservering geschrapt moet worden (geen toegevoegde waarde); 2. T.a.v. bescherming tegen hoog water: maak gebruik van het concept ‘meerlaagse veiligheid’ (1. Dijk, 2. Evacuatie, 3. Hoogwaterveilig bouwen (woonniveau naar eerste verdieping).

Hier ligt een relatie met wonen/bouwen; 3. Knelpunt is toenemende droogte van natuur. Opgave voor het vennengebied is de aanvoer van water (meer bomen kappen zou deels helpen ‐> overleg met Staatsbosbeheer). Opgave voor Heumensbos is eveneens bestrijding droogte, aanwezigheid van voldoende bluswater in de nabijheid en voorkomen natuurbranden. Bij dit laatste kan de aanplant van stroken loofbos helpen (brandt trager). Wisselende stroken naaldhout en loofhout (samenhang met Natuurbeheer); 4. Aandachtspunt is verzanding bluswaterputten door droogte. Langdurige droogte kan gevolgen hebben voor de grondwaterstand en daarmee voor de bruikbaarheid van brandputten (bluswatervoorziening); 5. Biomassacentrale: GGD is hier kritisch over i.v.m. fijn stof. Ziet aquathermie als betere (eerste) optie. Onderzoek in gemeente Nijmegen naar aquathermie Maas‐Waalkanaal levert vooralsnog positieve resultaten op; 6. Verduurzaming woningen Oosterpoort: gaat met name om isolatie van de schil van de woningen. Ook pilots met warmtepompen. Aandachtspunt daarbij is geluidsuitstraling. Oosterpoort wil voorts aansluiten/inspelen op gemeentelijke plannen t.a.v. duurzaamheid (oa Warmtevisie); 7. GGD vraagt aandacht voor veilige ventilatie (geluid, inbraak). 8. Waterschap: ‘juiste functie op juiste plek’. Functie volgt peil. 9. Bij bestrijding hittestress ook aandacht voor waterkwaliteit.

Waterschap pleit voor meer wadi dan fysiek water in woonwijken (oa i.v.m. blauwalg);

10. Vanuit veiligheidsoogpunt: oplaadpunten elektrische voertuigen liever niet ondergronds of inpandig (eventuele brand dan lastiger te bestrijden). Omgevingsplan: veiligheidsafstand tussen batterij elektrisch voertuig en woning; 11. GGD vraagt aandacht voor voldoende schaduwplekken ‘op pantoffelafstand’. NB niet in combinatie met hondenuitlaatplaats; 12. Denk bij duurzaamheid ook aan de veiligheid van de voorzieningen; op dit moment loopt wet‐ en regelgeving achter de feiten aan (bijvoorbeeld parkeren van elektrische auto’s, risico’s buurtbatterijen. Nagezonden schriftelijke reacties: GGD – Sigrid van Haren 1. Bij de focus op bestrijding van eenzaamheid kan groen een mooie bijdrage leveren. Daarnaast is het voor het in beweging houden van 65+’ ers een belangrijke voorwaarde om voldoende schaduwrijke, veilige buitenruimte te hebben. 2. Groen en natuur in de leefomgeving draagt bij aan een koelere omgeving bij periodes van hitte op de korte termijn, en het verminderen van klimaatverandering op de lange termijn; 3. Kansrijke toekomstige oplossingen in relatie tot duurzame energievoorziening voor stedelijke functies: stadsverwarming, warmtenet, zonnepanelen langs snel‐/rijksweg of op het kanaal, aquathermie, thermische energie uit oppervlaktewater.

Geluidsoverlast door warmtepompen kan gezondheidsproblemen veroorzaken en is een aandachtspunt bij het zoeken naar duurzame energieoplossingen. Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 4. Zet in op het isoleren/verduurzamen van woningen met zonnepanelen op de daken; 5. Inzetten op biomassa is onverstandig, duur (warmtenet) en op termijn niet vol te houden; 6. Oriënteer op gebruik waterstof in bestaande aardgasleidingen; 7. Zie verder onder water en bodem. Vereniging Nederland Cultuurlandschap – Jaap Dirkmaat 1. Onbegrijpelijk wat wordt bedoeld met het zoekgebied voor energieopwekking aan de oostrand van Heumensoord; 2. De plannen die er zijn voor energietransitie (zonnepark) zijn gesitueerd in het Gelders Natuurnetwerk en grenst naadloos aan het natuurreservaat van Staatsbosbeheer en Gelders Landschap. Dit geplande zonnepark blokkeert de corridor tussen het Duitse Reichswald en de bossen rond Groesbeek en de Hatertse Vennen en het Land van Maas en Waal en de provincie Noord‐Brabant. Erfgoedplatform – Harrie Joosten 1. Biomassacentrale: Verbranden van hout en andere biomaterialen is niet duurzaam.

Overig Sport, gezondheid, veiligheid Nagezonden schriftelijke reacties: Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 1. Accommodatie rijvereniging VCM is niet op kaart (voorzieningen, sport) aangegeven. Hier komen meerdere functies samen, niet alleen paardensport, maar een centrum van allerlei (sociale) activiteiten;

2. Veiligheid: stimuleer de sociale cohesie door bewonersinitiatieven om samen iets te doen, burendag etc; 3. Gezondheid: opgaven zijn voorkoming eenzaamheid en bevorderen ontmoetingen en sociale contacten. GGD –Sigrid van Haren 1. Bij de focus op bestrijding van eenzaamheid kan groen een mooie bijdrage leveren. Ook is het voor het in beweging houden van 65+’ers een belangrijke voorwaarde om voldoende schaduwrijke, veilige buitenruimte te hebben; 2. Functie van groen en natuur bij het beschermen en bevorderen van de volksgezondheid; 3. Verenigingen en andere organisaties spelen een belangrijke rol als het gaat om leefbaarheid in de dorpen. Ondersteun de verenigingen bij het toekomstbestendig maken. Het maken van een Sportakkoord zou extra inzichtelijk kunnen maken welke (nijpende) behoefte er is. Algemeen Nagezonden schriftelijke reacties: Vereniging Bos en Kuil – Tom van Weert 1. Oplossingen van opgaven nemen de vorm aan van lokale oplossingen die duurzaam zijn door de integrale combinatie (agrarische activiteit, meer biodiversiteit, verbetering kwaliteit bodem, landschapsonderhoud, sociale cohesie, bewegen, recreatie). Het zoeken naar dit soort oplossingen zou een kenmerk kunnen zijn van de omgevingsvisie. 2. Een trend naar burgerbetrokkenheid die verder gaat dan meepraten. Samenwerken met je burgers zou ook een kenmerk van de omgevingsvisie kunnen zijn.