Bijage bij inspraakreactie mevrouw Evi Theunissen

IM

HUISVESTING ASIELZOEKERS NEDERLAND

'De opvangcrisis KAN structureel opgelost worden, mét draagvlak.'

21 oktober 2022

Inleiding

De opvang van asielzoekers is al decennia afhankelijk van de welwillendheid van enkele gemeenten en gericht op het tijdelijk faciliteren van vooral grote opvangcentra (van minimaal 400 asielzoekers per locatie). Het belangrijkste argument daarbij was vooral financieel: groter is goedkoper. De grootschaligheid van het systeem is echter inmiddels onderdeel van het probleem. Het systeem voldoet niet (meer) aan nationale en internationale vereisten. Het creëert crises en leidt tot voor alle partijen ongewenste situaties. Zie bijvoorbeeld de rapportages van de door de rijksoverheid ingestelde adviesorganen zoals de Adviesraad Migratie (ACVZ), de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB), de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV). Zelfs Artsen Zonder Grenzen, het Rode Kruis, de Raad van Europa, en de UNHCR spreken van 'een beschamende situatie', en 'een zelf gecreëerde crisis'. Simpelweg de grenzen dichthouden voor asielzoekers kan niet: dat is niet alleen praktisch onmogelijk maar bovenal in strijd met het Europees Grondwettelijk recht op asiel.

Problemen Kort gezegd zijn er drie knelpunten: A. Er is te weinig opvangcapaciteit voor asielzoekers. B. Er is te weinig personele capaciteit om asielverzoeken tijdig te behandelen. C. Er is te weinig aanbod van huisvesting voor statushouders.

Deze knelpunten zorgen niet alleen voor ongewenste situaties zoals lange wachtrijen, een beperkte doorstroming en frustraties, maar ook voor een onevenredige verdeling van de lasten over gemeenten en inwoners. Het gevolg is een dalend draagvlak voor het asielbeleid. En dat leidt weer tot een beperktere bereidheid onder gemeenten, bestuur en inwoners om asielzoekers op te vangen.

En voor alle duidelijkheid: de oorzaak van het huidige probleem is niet gelegen in het aantal mensen dat asiel aanvraagt in Nederland, maar in de wijze waarop de opvang is georganiseerd en gestructureerd: ad-hoc gericht op groot, groter, grootst, en zonder een langetermijnvisie. In de huidige situatie vangen slechts zo'n 6o van alle 342 gemeenten in Nederland asielzoekers op. Dat betekent dat zeer veel gemeenten niet thuis geven.

342 gemeenten

Kosten De huidige opvangcrisis is exorbitant duur door alle tijdelijke voorzieningen en noodgrepen. Dat geld kan veel beter en effectiever besteed worden.

Oplossing Dit voorstel beoogt de eerste twee problemen (A en B) aan te pakken; dit voorstel gaat niet over het derde probleem (C): de huidige krapte op de woningmarkt. A. Opvangcapaciteit Een oplossing kan gevonden worden door structureel alle gemeenten te betrekken bij de opvang van alle vreemdelingen die om bescherming vragen. Net zoals alle gemeenten de wettelijke taak hebben om naar rato van hun inwonertal statushouders te huisvesten volgens de halfjaarlijkse taakstelling, zouden alle gemeenten naar rato van hun inwonertal ook de wettelijke taak moeten krijgen om structureel opvangcapaciteit te realiseren. B. Behandelcapaciteit Een groot deel van de asielzoekers komt uit een beperkt aantal landen (zoals Syrië) en bijna iedereen uit die landen krijgt uiteindelijk een verblijfsvergunning. Als het beoordelingsproces van asielverzoeken uit dergelijke landen als evident inwilligbare asielverzoeken worden bestempeld (in het jargon het zogenoemde Spoor-3), dan zou dat de behandeltijd van zeer veel dossiers door de IND (van 24 maanden) sterk bekorten tot wellicht een paar maanden. Dat zou de IND ook meer de gelegenheid geven om de overige asielverzoeken tijdig te beoordelen.

Doel Wij zijn ervan overtuigd dat dit voorstel brede steun in de samenleving heeft. Zowel bij de bevolking en bestuurders, maar ook bij werkgevers en niet in de laatste plaats de asielzoekers zelf. Dit voorstel kan bijdragen aan een fatsoenlijk, eerlijk en duurzaam opvangsysteem.

Details opvang 1.

Alle gemeenten (en niet slechts een selectie) krijgen de wettelijke taak om structureel een (door de minister vast te stellen) taakstelling van asielopvang plaatsen naar rato van het inwonertal te realiseren. Stel: asieltaakstelling is structureel 3o plekken per 1o.ooo inwoners

Bij een gemiddelde omvang van een gemeente van 50.000 inwoners, zijn dat 150 plaatsen per gemiddelde gemeente. Dat levert (in totaal) 342 150= 51.300 plaatsen op (structureel). Bijvoorbeeld: Bijvoorbeeld:

Vaals Tynaarlo Nijmegen

inwoners 34.000 inwoners 180.000 inwoners 10.000

30 102

540

plaatsen plaatsen plaatsen

Deze asieltaakstelling wordt gecorrigeerd naar rato van de bevolkingsgroei. Hierdoor hoeven gemeenten met een groter dan gemiddelde bevolkingsgroei minder opvangplaatsen te realiseren dan gemeenten die een kleiner dan gemiddelde bevolkingsgroei hebben. Ratio: Overzichtelijk, kleinschalig, passend bij de schaal van de

gemeente, groter draagvlak. Gemeente heeft regie en regelruimte. Activering naar scholing & arbeid kan zo sneller, effectiever worden ingezet.

2.

Asielzoekers worden in principe in dezelfde gemeente opgevangen als waar ze als statushouder worden gehuisvest. Ratio: de integratie kan direct beginnen. AIie gemeenten weten snel

wat 'hun' asielzoekers nodig hebben en wat ze kunnen. Daarnaast kan scholing en de gang naar de arbeidsmarkt sneller en effectiever worden ingezet (wat zal leiden tot snellere integratie.)

3.

Net zoals bij het realiseren van de taakstelling voor de huisvesting van statushouders, zal de Commissaris van de Koning een bemiddelende rol worden toebedeeld bij het realiseren van de asieltaakstelling.

• Bij een kleinere vraag naar capaciteit (van asielopvangplaatsen) dan de beschikbare capaciteit, worden geen centra gesloten maar in alle gemeenten evenredig beperktere bezetting gerealiseerd. Plekken zijn dan tijdelijk beschikbaar voor andere doeleinden en kunnen bij capaciteitstoename weer worden ingezet, zodat (exorbitant) dure noodoplossingen niet meer nodig zijn. Ratio: ongeacht de omvang van het aantal op te vangen asielzoekers, zal de relatieve verdeling van het feitelijke aantal over de gemeenten hetzelfde blijven. Bij een beperkte bezetting kunnen deze plaatsen door de gemeente tijdelijk voor andere lokale doeleinden worden ingezet. Zoals dat nu ook vaak in de vorm van anti-kraak gebeurt t.b.v. tijdelijke huisvesting van jongeren, studenten, spoedzoekers en kunstenaars. De capaciteit komt echter weer beschikbaar indien nodig; er hoeven dus geen ad hoc, dure, ingrijpende en grootschalige noodvoorzieningen meer te komen. Dit alles zorgt weer voor een positieve impuls op het draagvlak in de gemeente.

5. De toedeling van asielzoekers aan gemeenten wordt at random bepaald rekening houdend met gezinsverband. Ratio: als er voorkeuren zouden kunnen worden uitgesproken, dan zou dat het honoreren van vooroordelen betekenen en dat opent de deur voor discriminatie. 6. De regelgeving m.b.t. de financiering van opvangplekken moet worden gewijzigd. Die moet op basis van beschikbare plekken en niet op basis van 'beslapen bedden' worden gerealiseerd. De financiering dient direct aan de gemeente plaats te vinden Ratio: structurele financiering van de opvangplaatsen, lagere kosten, minder overhead.

7.

Het faciliteren en realiseren van asielopvangplaatsen (waar en hoeveel) dient in eerste instantie aan de gemeenten te worden overgelaten: zij weten het beste wat waar mogelijk is. Ratio: vergroting draagvlak.

8. De strekking van de regels voor het realiseren van opvangplekken is gelijk aan de toepassing van regels voor het huisvesten van statushouders. Ratio: duidelijkheid.

Details asielprocedure 1.

De beperkte capaciteit van de IND zorgt voor vertraging in de afhandeling van asielverzoeken. Dit komt onder meer doordat alle asielverzoeken op individueel niveau moeten worden beoordeeld: dat is tijdrovend. Dit kan, zoals de directeur van de IND onlangs ook al meldde, met behoud van zorgvuldigheid, anders: sneller. Als de evident inwillig bare asielverzoeken daadwerkelijk binnen Spoor-3 worden behandeld, levert dit enorm veel tijdwinst op. Ratio: snellere behandeling van uiteindelijk alle asielverzoeken.

2.

Vervolgens kan de IND meer tijd en aandacht besteden aan de andere asielaanvragen die een indringende individuele beoordeling vereisen. Ratio: effectievere inzet van (beperkte) behandelcapaciteit van de IND. Dit zal - uiteindelijk-voor alle statushouders een snellere doorstroming naar de arbeidsmarkt faciliteren.

3. Dit impliceert ook dat het overschrijden van de wettelijke beslistermijnen - en de boetes die daarmee gepaard gaan - tot een zeldzaamheid zullen behoren. Ratio: het betekent dat de overheid zich aan haar eigen regels zal houden, en dat is weer goed voor het vertrouwen in de overheid en het draagvlak voor het asielbeleid.

• Voor evident kansloze asielzoekers is het van belang dat zij niet langer dan strikt noodzakelijk in de opvang verblijven. Het vertrek van afgewezen asielzoekers hoort daarbij. Ratio: met een versnelling van de procedure en het daadwerkelijk

laten terugkeren van vreemde-lingen die geen recht op een verblijfsvergunning hebben, wordt ook de overlast, die door een klein deel van hen wordt veroorzaakt, beperkt.

5.

De directe betrokkenheid en primaire verantwoordelijkheid van gemeenten bij de opvang van asielzoekers en hun latere huisvesting als statushouders zal vooral gunstig zijn voor het ontwikkelen van kansen (integratie, participatie, scholing, stages, en werkgelegenheid). Hiervoor kunnen tevens garantiekaders worden opgesteld in een bestuursakkoord tussen VNG en Rijk. Ratio: bevordering draagvlak.

Initiatiefgroep Huisvesting Asielzoekers

llederland Ineke Bakker Voorzitter Werkgroep Vluchtelingen Raad van Kerken in Nederland Christien Crouwel Algemeen Secretaris Raad van Kerken in Nederland Carolus Grütters Centrum voor Migratierecht, Rad boud Universiteit, Nijmegen Rachel Streefland Wethouder Utrecht Marcel Thijsen Burgemeester Gemeente Tynaarlo John van Tilborg Directeur INLIA Foundations

[eg[Te@Eeliele@üüE@Be@2üiüe@@

lRe@elee7ze@elzullie@] [{gr@tin@vefrülüü@ls@@lj

[Sil@lilt@lfl@p@ efie ill@mej@] [El2üüei2:el~eje EAfifetilaelife!else@

ll@ze2ei

INITIATIEFGROEP HUISVESTING ASIELZOEKERS NEDERLAND Contactgegevens Secretariaat Initiatiefgroep Jacobijnerstraat 5 9712 HZ Groningen

085 016 39 05

info@plankan.nl www.plankan.nl