A10 Bijlage I Onderzoeksrapport attitude, gedrag en draagvlak over duurzaam Heumen

Onderzoeksrapport attitude, gedrag en draagvlak over duurzaam wonen en duurzame energieopwekking in de gemeente Heumen

Juni – juli 2020 Marintel onderzoek & advies

1

Inhoudsopgave • Management summary

3

• Beschrijving uitvoering onderzoek

4

• Achtergrondkenmerken respondenten

7

• Belang duurzaamheid

9

• Duurzaam gedrag, duurzaam wonen

14

• Het verduurzamen van de eigen woning

19

• Draagvlak grootschalige energieprojecten

25

• Participatie grootschalige energieprojecten

32

• Informatie en communicatie

34

• Verdieping

39

Marintel onderzoek en advies

2

Management summary Groot potentieel draagvlak

Grootschalige energieopwekkingsinitiatieven

Binnen de gemeente Heumen is een groot potentieel draagvlak onder inwoners van de regio om duurzamer gebruik te maken van energie: het merendeel vindt energiebesparing en gebruik van duurzame energie urgent en is (redelijk) veel bezig met besparen van energie.

Zonnepanelen, met name op gebouwen, hebben meer draagvlak in Heumen dan windmolens. Zonneparken aan de rand van natuurgebieden kennen evenveel voorstanders als tegenstanders, wat betref windmolens in de buurt zijn meer tegenstanders dan voorstanders.

Van houding naar gedrag

De locaties die men in Heumen geschikt vindt voor windmolens en zonneparken zijn met name langs de A73.

Hoewel duurzame energie op een groot draagvlak kan rekenen, is het aantal inwoners dat hier in de praktijk iets mee doet kleiner. In de gemeente Heumen zegt de helft van de inwoners overgestapt te zijn of over te stappen op duurzame energie. Andere duurzaam gedragingen die meer inwoners maken, kennen ook andere voordelen zoals geldbesparing, een kleine investering of ze leiden tot weinig comfortverlies waardoor deze keuzes ook gemakkelijk gemaakt kunnen worden. Denk hierbij aan het scheiden van afval, tegengaan van voedselverspilling, verwarming lager zetten en het gebruik van LED verlichting.

Voor ingrijpendere keuzes zoals aanpassingen aan de woning of overstappen van auto naar OV lijkt nog een rol voor de gemeente en andere overheden weggelegd om het grote draagvlak te verzilveren en inwoners binnen de gemeente daadwerkelijk te stimuleren om meer gebruik te maken van duurzame alternatieven voor energie. De bereidheid om hiermee aan de slag te gaan is bij veel inwoners zeker aanwezig.

Een kwart is pertinent tegen plaatsing van windmolens in de gemeente. Over de gewenste hoogte van windmolens lopen de meningen uiteen, de grootste groep inwoners laat het bepalen van de hoogte over aan deskundigen. Informatiebehoefte Iets meer dan een derde van de inwoners van de gemeente Heumen kent het loket Duurzaam Wonen niet. Meer dan een kwart van de inwoners zou wel een wijkavond over duurzaam wonen willen bezoeken. De vaakst genoemde informatiebehoefte betreft informatie over subsidies, maar nog meer inwoners weten niet welke informatie hen het beste zou helpen om de woning te verduurzamen.

Marintel onderzoek en advies

3

Uitvoering onderzoek Uitvoering veldwerk: schriftelijke vragenlijsten, huis aan huis Inwoners van de gemeente Heumen zijn persoonlijk, aan huis, uitgenodigd om een schriftelijke vragenlijst in te vullen. De ingevulde vragenlijst is na een aantal uur weer aan huis opgehaald. Deze onderzoeksmethodiek passen wij sinds 2003 toe in meer dan 100 gemeenten. Het grote voordeel van deze directe benaderingswijze is de hoge kans op respons van gemiddeld ca 80%. Via internet doet, afhankelijk van het onderwerp, 15% tot 25% van de benaderde doelgroepleden mee aan een onderzoek. Bij een dergelijk percentage blijft altijd onzekerheid bestaan over de representativiteit van de onderzoeksresultaten omdat niet kan worden vastgesteld wat de reden is dat mensen besluiten om al dan niet mee te doen aan een onderzoek (responsbias). Door de hoge respons bij de huis-aan-huis methode weten we zeker dat niet alleen inwoners met een grote betrokkenheid bij het onderwerp (sterke voorstanders of tegenstanders van verduurzamen) de vragenlijst invullen, maar ook de “zwijgende meerderheid”. Looptijd onderzoek en respons Vanwege Covid-19 is de oorspronkelijke planning van het veldwerk, dat in april gepland stond, aangepast. Het veldwerk onderzoek is uiteindelijk uitgevoerd in de tweede helft van juni.

Voorafgaande aan deze periode zijn op kleine schaal enkele inwoners van Malden en Heumen benaderd om eventuele bezwaren tegen de benaderingswijze te inventariseren. Toen bezwaren uitbleven is het veldwerk vervolgens opgeschaald. In totaal zijn 617 ingevulde vragenlijsten verwerkt, ca 150 respondenten per woonkern.

Marintel onderzoek en advies

Representativiteit van het onderzoek De gerealiseerde respons is voldoende groot om betrouwbare uitspraken te kunnen doen over de gemeente Heumen, tevens is een goed inzicht mogelijk in de verschillen en overeenkomsten tussen de vier woonkernen Heumen, Malden, Nederasselt en Overasselt. Omdat de vier woonkernen in de gemeente Heumen in werkelijkheid niet even groot zijn, is voor een totaalbeeld over de gehele gemeente een weging uitgevoerd gebaseerd op de werkelijke aantallen inwoners in de vier woonkernen. Dat betekent dus dat de balk “totaal” in de grafieken geen gemiddelde is van de vier woonkernen. Meervoudige en enkelvoudige vragen Bij enkelvoudige vragen kan het zijn dat de percentages niet helemaal optellen tot 100%. Soms kunnen antwoorden optellen tot 99% of tot 101%. Het betreft hier afrondingsverschillen die in deze rapportage niet zijn gecorrigeerd. Bij vragen waarbij meer antwoorden mogelijk zijn, tellen de antwoorden logischerwijze op tot meer dan 100%. Doorvragen De meeste vragen zijn gesteld aan alle deelnemers aan het onderzoek gevraagd (n=617). Als het een doorvraag aan een specifiek gedeelte van de deelnemers betreft, staat het aantal respondenten bij de grafiek vermeld. Samenvatting U vindt een samenvatting aan het einde van ieder hoofdstuk.

4

Gedragswetenschappelijke achtergronden • Not In My Back Yard (NIMBY): Natuurlijke reflex van mensen om wèl gebruik te willen maken van algemene voorzieningen, maar er geen hinder van willen ondervinden. Voor de afvalinzameling kiest men bijvoorbeeld voor veel service en zo laag mogelijke kosten. Voor duurzame energie geldt dat mensen wel duurzame energie willen gebruiken, maar de voorzieningen die de duurzame energie opwekken liever niet in de buurt van de eigen woning zien. Dunning-Kruger effect: de menselijke neiging tot zelfoverschatting (met name bij gebrek aan inhoudelijke kennis). Cognitieve inertie: Weerstand tegen verandering. Deze wordt groter naarmate men het gevoel heeft geen autonome besluiten te kunnen nemen. Sociale wenselijkheid: De neiging van mensen om bij het beantwoorden van vragen antwoorden te geven die de werkelijkheid 'mooier' voorstellen dan zij is. Self-serving bias Deze vorm van bevooroordeling houdt in dat mensen succes aan hun eigen capaciteiten of talenten toeschrijven (interne attributie), terwijl ze hun falen meer toeschrijven aan de omstandigheden of fouten van anderen (externe attributie).

Marintel onderzoek en advies

5

Communicatie over het onderzoek en onderzoeksmaterialen Er is gebruik gemaakt van separate notatielijsten met te bezoeken adressen, waardoor de vragenlijsten conform de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) anoniem verwerkt konden worden. De bezochte adressen zijn niet verwerkt in de database. Tevens is gewerkt met turflijsten waarop de redenen dat benaderde inwoners van de gemeente Heumen de vragenlijst niet wilden invullen, genoteerd werden (wederom zonder verwijzing naar persoonsgegevens). Het onderzoek is aangekondigd via de website van de gemeente en een gemeentebericht. Om eventuele onduidelijkheden weg te nemen zijn onze enquêteurs voorzien van een naambadge met logo. Ook konden zij een brief van de wethouder tonen, waaruit duidelijk werd dat wij het onderzoek daadwerkelijk in opdracht van de gemeente uitvoeren. Eén inwoner heeft voor de zekerheid contact opgenomen met de gemeente om te controleren of wij inderdaad de opdracht hadden voor het uitvoeren van de opdracht. Het veldwerk is in goede sfeer en zonder incidenten uitgevoerd. Marintel is lid van de MOA en houdt zich aan de gestelde wet- en regelgeving, waaronder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).

Marintel onderzoek en advies

6

Achtergrondkenmerken respondenten

Marintel onderzoek en advies

7

Tabel met demografische informatie over de respondenten Respondenten per woonkern

Woonleeftijd*

Type woning 5%

A

15%

11% koopwoonhuis

73%

B

8%

3-5 jaar

13% huurappartement

5%

C

12%

5-10 jaar

11% huurwoonhuis

11%

D

4%

10-15 jaar

10% anders

4%

E

1%

15-20 jaar

11%

5%

F

2%

>20 jaar

36%

G

1%

Weet niet

1%

Weet niet

57%

Heumen

151

<1

8%

Malden

164

1-3 jaar

Nederasselt

143

Overasselt

159

koopappartement

Energielabel

Weet niet / wil niet zeggen

De samenhang van de in de tabel opgenomen variabelen met hoe men denkt over duurzaamheid en duurzaam gedrag is opgenomen in het verdiepende hoofdstuk (pagina 39).

Uit antwoordtendenties in de vragenlijst blijkt dat het merendeel van de bewoners met antwoord “anders” of “weet niet” op “type woning”, particulier huurder is.

Minder huurders dan huiseigenaren weten niet wat het energielabel is. Omdat in Malden meer huurders aan het onderzoek meegedaan hebben dan in andere woonkernen, is het percentage huurders dat niet weet wat het energielabel is in Malden hoger dan in de andere woonkernen (62%). Onder “woonleeftijd” wordt verstaan: hoe lang men op dit moment in de huidige woning woont.

8

Belang duurzaamheid

Marintel onderzoek en advies

9

Hoeveel bent u bezig met besparen van energie? Meer dan de helft van de inwoners van de gemeente Heumen is zeer veel of redelijk veel bezig met het besparen van energie. Slechts 7% is helemaal niet bezig met het besparen van energie. In Heumen en Overasselt zijn meer mensen bezig met het besparen van energie, in Malden is dit percentage lager (vooral onder huurders). Vergeleken met de gehele regio Arnhem – Nijmegen is men in de gemeente Heumen ongeveer evenveel bezig met het besparen van energie.

In het berekende totaalgemiddelde is een weging uitgevoerd op aantallen inwoners per woonkern (zie pagina 4)

Marintel onderzoek en advies

10

Hoe urgent vindt u energiebesparing? De verschillen tussen de woonkernen zijn niet statistisch significant. In de gemeente Heumen vindt men energiebesparing even urgent als gemiddeld in de gehele regio (‘heel urgent’ en ‘urgent’ bij elkaar opgeteld scoren in de regio 61%).

In het berekende totaalgemiddelde is een weging uitgevoerd op aantallen inwoners per woonkern (zie pagina 4)

Marintel onderzoek en advies

11

Hoe urgent vindt u de keuze voor duurzame energie? De verschillen tussen de woonkernen zijn statistisch niet significant. Inwoners van de gemeente Heumen vinden de keuze voor duurzame energie even urgent als de bewoners van andere gemeenten in de regio (‘heel urgent’ en ‘urgent’ bij elkaar opgeteld scoren in de regio eveneens 59%).

In het berekende totaalgemiddelde is een weging uitgevoerd op aantallen inwoners per woonkern (zie pagina 4)

Marintel onderzoek en advies

12

Samenvatting belang duurzaamheid In de gemeente Heumen is meer dan de helft van de inwoners “zeer veel” of “redelijk veel” bezig met besparen van energie. Slechts 7% zegt helemaal niet bezig te zijn met het besparen van energie. In de woonkernen Heumen en Overasselt is men meer dan gemiddeld over de gehele gemeente bezig met het besparen van energie, in Malden is dat iets minder. Ongeveer zes van de tien (62%) vindt energiebesparing (heel) urgent, een vergelijkbaar aantal (59%) vindt de keuze voor duurzame energie (heel) urgent. Deze percentages zijn vergelijkbaar met de gehele regio Arnhem – Nijmegen (RES Arnhem - Nijmegen).

13

Duurzaam gedrag, duurzaam wonen

14

Welke duurzame keuzes maakt u? In de gemeente Heumen worden duurzame keuzes die geld besparen het vaakst gemaakt: afval beter scheiden (dit kost minder vuilniszakken met een belastingtarief), minder voedsel weggooien en de verwarming bewust lager zetten. Keuzes die een grote investering vereisen zoals de woning extra isoleren en van het gas af worden minder gemaakt, net als keuzes die minder comfortabel zouden kunnen zijn zoals reizen met het openbaar vervoer in plaats van met de auto of minder vliegreizen. Opvallend is dat slechts de helft van de inwoners van Heumen bezig is met de relatief kleine overstap naar groene energie. Dit lijkt niet helemaal in overeenstemming met de gevoelde urgentie voor duurzame energie (zie pagina 12). Wellicht speelt sociale wenselijkheid een rol (zie pagina 5). De volgende statistisch significante verschillen tussen woonkernen zijn gevonden: •

In Overasselt zijn meer inwoners bezig met minder voedsel weggooien, alleen nog ledverlichting in huis, minder vliegreizen maken en het bewust lager zetten van de verwarming dan in de andere drie woonkernen

•

In Malden zijn minder inwoners bezig met alleen nog ledverlichting in huis en van het gas af en meer inwoners bezig met korter douchen dan in de andere drie woonkernen

•

In Heumen zijn meer en in Malden minder inwoners bezig met zonnepanelen laten plaatsen.

•

In Malden en Overasselt is men meer bezig met fietsen in plaats van autorijden dan in Heumen en Nederasselt

•

In Nederasselt en Overasselt zijn meer en in Malden minder inwoners bezig met de woning extra isoleren en het kopen van biologische en duurzame producten.

•

In Heumen en Nederasselt zijn minder en in Malden meer inwoners bezig met reizen met het openbaar vervoer in plaats van met de auto

In het berekende totaalgemiddelde is een weging uitgevoerd op aantallen inwoners per woonkern (zie pagina 4)

Marintel onderzoek en advies

15

Kies steeds de stelling die het beste bij u past. Een grote meerderheid van de inwoners van Heumen vindt minder energiegebruik belangrijker dan of de energie duurzaam is. Bij het boeken van vakantie en boodschappen kiest respectievelijk 63% en 72% voor het leukste of lekkerste. In de keuze voor een energieaanbieder of het verduurzamen van de woning zijn kosten belangrijker dan milieu (59% kiest voor de goedkoopste energieaanbieder en 61% vindt duurzaam wonen aantrekkelijk door de lagere kosten in plaats van een gezond klimaat). Meer dan de helft (57%) overweegt een slimme meter te nemen om energie te besparen. In Heumen (65%) en Nederasselt (65%) kiezen meer mensen voor de goedkoopste energieaanbieder dan in Malden (57%) en Overasselt (51%). In Malden en Overasselt (allebei 42%) houden meer mensen bij het boeken van de vakantie rekening met het milieu dan in Heumen (79%) en Nederasselt (76%). In Overasselt (40%) houden meer mensen rekening met de ecologische footprint van boodschappen dan in Heumen (25%), Malden (29%) en Nederasselt (21%). Duurzaam wonen is voor bewoners van Nederasselt (62%) en Heumen (57%) aantrekkelijker dan in Malden (31%) en Overasselt (40%) omdat dat kosten bespaart en/of de waarde van de woning stijgt.

Ik kies voor een groene energieaanbieder

Ik kies de goedkoopste energieaanbieder

Bij boeken vakantie rekening met milieu

Ik boek de vakantie die mij het leukste lijkt

Bij boodschappen doen let ik ecologische footprint

Bij boodschappen kies ik voor wat ik het lekkerste vind

Belangrijk dat energie duurzaam is, maakt niet uit hoeveel ik verbruik

Duurzaam of niet, minder energieverbruik vind ik belangrijker

Overwegen om een slimme meter te nemen om energie te besparen

Ik neem geen slimme meter omdat die van mij nog goed werkt

Duurzaam wonen is aantrekkelijk omdat ik een bijdrage wil leveren aan en gezond klimaat

Duurzaam wonen aantrekkelijk omdat ik kosten bespaar en/of woning in waarde stijgt

Marintel onderzoek en advies

16

Indien u eerder heeft aangegeven dat duurzaamheid voor u geen prioriteit heeft, wat zijn voor u redenen om niet bezig te zijn met duurzaamheid? De vaakst genoemde reden om geen prioriteit aan duurzaamheid te geven is omdat men hiervoor geen geld heeft. Een andere vaak genoemde reden is omdat andere zaken op dit moment belangrijker zijn (22%). Uit een vergelijking tussen de woonkernen komen weinig significante verschillen naar voren. Eén verschil valt op: In Heumen speelt de reden dat men geen geld heeft voor duurzamer wonen minder dan in de andere drie woonkernen (21% versus gemiddeld 35%).

In de categorie “anders” wordt voornamelijk genoemd dat men al veel aan duurzaamheid gedaan heeft. Enkele andere opmerkingen betreffen dat men hiervoor afhankelijk is van de woningcorporatie of dat men wacht op nieuwe ontwikkelingen omdat men zich afvraagt of de huidige beschikbare mogelijkheden wel echt duurzaam zijn.

Deze vraag is beantwoord door 442 van de 617 respondenten.

17

Samenvatting duurzaam gedrag Bijna alle inwoners van de gemeente Heumen zijn bezig met duurzaam gedrag als afval scheiden, minder voedsel weggooien en de verwarming lager zetten. Daarnaast is een meerderheid van de inwoners bezig met gebruik van ledverlichting, fietsen in plaats van de auto gebruiken, korter douchen en het kopen van meer biologische en duurzame producten. Ongeveer de helft houdt zich bezig met het plaatsen van zonnepanelen, overstappen op groene energie en minder vliegreizen. Met het isoleren van de woning, reizen met het openbaar vervoer in plaats van de auto en van het gas af zijn twee derde tot driekwart van de inwoners (nog) niet mee bezig. 90% van de inwoners vindt lager energieverbruik belangrijker dan of deze energie duurzaam is. In de keuze tussen duurzaamheid of geld besparen / plezier, kiest ongeveer een derde voor duurzaamheid. De vaakst genoemde reden (33%) voor het niet prioriteren van duurzaamheid is geld. Andere redenen die men noemt zijn dat op dit moment andere zaken belangrijker zijn (22%) en ziekte of hoge leeftijd (15%). Slechts 3% van de inwoners zegt niet te geloven dat er een klimaatprobleem is. 18

Het verduurzamen van de eigen woning

Marintel onderzoek en advies

19

Zijn er sinds u in de woning woont, aanpassingen aan de woning gedaan qua duurzaamheid? Het isoleren van ramen en deuren (34%), muren, dak of vloer (33%), plaatsen van zonnepanelen (25%) en het plaatsen van een nieuwe ketel (19%) zijn de meest gekozen aanpassingen die aan de woning gedaan zijn. 26% van de inwoners zegt dat er geen aanpassingen aan de woning gedaan zijn sinds zij er wonen. De met rood en groen gemarkeerde percentages geven aan in hoeverre de inwoners van de woonkernen statistisch significant meer (groen) of minder (rood) duurzame aanpassingen gedaan hebben. Let op: in het berekende totaalgemiddelde is een weging uitgevoerd op aantallen inwoners per woonkern (zie pagina 4).

ja, maar weet niet meer wat er is aangepast

Heumen 2%

Malden

Nederasselt Overasselt 9% 6% 3%

Totaal 7%

zonnepanelen

42%

20%

28%

28%

25%

isolatie muren dak vloer

20%

35%

29%

38%

33%

isolatie ramen deuren

21%

34%

37%

44%

34%

isolatie koudebruggen kieren

4%

11%

15%

10%

10%

lage temperatuur vloerverwarming

5%

2%

10%

12%

5%

nieuwe ketel (laatste drie jaar)

14%

20%

20%

25%

19%

installatie warmtepomp of zonneboiler

1%

5%

1%

1%

4%

anders

4%

5%

1%

8%

5%

weet niet

1%

2%

2%

3%

2%

nee

38%

23%

29%

26%

26%

Marintel onderzoek en advies

De samenhang met woonleeftijd en type woning is opgenomen in de het verdiepende hoofdstuk (pagina 39).

20

Heeft u weleens nagedacht over een alternatief voor gas als verwarming van uw woning? Meer dan de helft (54%) van de inwoners van de gemeente Heumen heeft weleens nagedacht over een alternatief voor gas als verwarming van de woning, maar wacht af. Een kwart zegt huurder te zijn en dat de mogelijkheden beperkt zijn en iets minder dan een vijfde van de inwoners is er niet mee bezig of in geïnteresseerd. 3% heeft al alternatieve verwarming, 2% wil er actief achteraan gaan. In Nederasselt (9%) en Heumen (8%) is het percentage bewoners dat van het gas is het hoogst. In Malden is iets meer dan 1-2% van het gas af en in Overasselt is dit 2-3%.

Marintel onderzoek en advies

21

Stel dat er in uw buurt een project start waarin samen met de bewoners wordt gewerkt aan het verduurzamen van uw wijk / uw woning. Zou u geïnteresseerd zijn? Meer dan een derde van de inwoners zou (zeer) geïnteresseerd zijn in een project voor het verduurzamen van de wijk of de woning. Ongeveer een zesde van de inwoners is (helemaal) niet geïnteresseerd, een derde van de inwoners is neutraal. In Malden weet een groot deel van de inwoners niet of ze geïnteresseerd zijn (21% versus 10% in de andere woonkernen). Op dit verschil na is de interesse in projecten voor het verduurzamen voor de wijk of de woning in de vier verschillende woonkernen vergelijkbaar.

Marintel onderzoek en advies

22

Plannen verduurzamen: welke van de volgende uitspraken past het beste bij u? De grootste groep inwoners (61%) zegt wel te willen of van plan te zijn om te verduurzamen maar dit niet te kunnen betalen (28%), nog geen concrete plannen te hebben (19%), dat verduurzamen van het huis niet economisch uit kan (9%) of niet te weten waar te moeten beginnen (5%). 11% van de inwoners zegt in een energieneutrale woning te wonen en daarom geen concrete verduurzamingsplannen te hebben. 8% wil in het komende jaar aan de slag met duurzamer wonen. Voor 15% is duurzaamheid geen belangrijk onderwerp. De woonkernen verschillen statistisch significant van elkaar in de volgende opzichten: • In Heumen wonen meer inwoners energieneutraal (21%) en willen meer inwoners in het komende jaar aan de slag met verduurzamen (14%). Minder dan in de andere woonkernen geven inwoners aan dat zij verduurzamen niet kunnen betalen (11%). • In Malden wonen de minste inwoners energieneutraal (8%) en geven meer inwoners dan in de andere woonkernen aan dat zij verduurzamen niet kunnen betalen (34%). • In Nederasselt wonen meer dan gemiddeld inwoners al energieneutraal (17%). • In Overasselt geven minder inwoners (20%) aan dat zij verduurzamen niet kunnen betalen. In hoeverre men echt energieneutraal woont is niet uit dit onderzoek op te maken.

Omdat eerder 3% van de inwoners aangaf van het gas af te zijn, zou er sprake kunnen zijn van sociale wenselijkheid.

23

Samenvatting verduurzamen eigen woning Bij 72% van de inwoners van de gemeente Heumen is sinds men er woont de woning verduurzaamd. Het isoleren van ramen en/of deuren (34%), muren, dak of vloer (33%), plaatsen van zonnepanelen (25%) en het plaatsen van een nieuwe ketel (19%) zijn de meest gekozen aanpassingen die aan de woning gedaan zijn. 3% van de inwoners van de gemeente Heumen is van het gas af, 2% wil hier actief achteraan gaan. Het merendeel (54%) heeft weleens nagedacht hierover en wacht af.

Een derde van de inwoners is geïnteresseerd in een project voor het verduurzamen van de wijk of de woning. Ongeveer een zesde is niet geïnteresseerd, de overige inwoners zijn neutraal (een derde) of weten het (nog) niet of ze geïnteresseerd zijn (een zesde). Het merendeel van de inwoners (61%) ziet obstakels in het concretiseren van plannen voor het verduurzamen van de woning. Zij zeggen dit niet te kunnen betalen (28%), nog geen concrete plannen te hebben (19%), dat verduurzamen van het huis niet economisch uit kan (9%) of niet te weten waar te moeten beginnen (5%). 11% zegt al in een energieneutrale woning te wonen, 8% wil het komende jaar aan de slag met het verduurzamen van de woning en voor 15% is duurzaamheid geen belangrijk onderwerp. 24

Draagvlak grootschalige energieprojecten

Marintel onderzoek en advies

25

Geef aan in hoeverre u het eens bent met de stellingen over het opwekken van duurzame energie. Dat over vijf jaar op alle daken van openbare gebouwen zonnepanelen liggen heeft het grootste draagvlak (72%). Zonneparken hebben meer draagvlak dan windmolens, maar als er dan toch windmolens geplaatst worden, dan liever één groot gebied met windmolens dan overal een beetje. Windmolens in de buurt vindt een meerderheid onacceptabel, meer inwoners vinden het wél dan geen goed idee dat windmolens alleen langs de snelweg of op zee geplaatst zouden moeten worden. Een zonnepark aan de rand van een natuurgebied kent evenveel voor- als tegenstanders, alle andere mogelijkheden voor zonnepanelen kennen meer voor- dan tegenstanders.

Let op: de stelling “Het plaatsen van windmolens in de buurt vind ik onacceptabel” is negatief gesteld. Wanneer men het hiermee oneens is, wil dat zeggen dat men het wèl acceptabel vindt dat windmolens in de buurt geplaatst worden. Marintel onderzoek en advies

26

Verschillen tussen de woonkernen duurzame energieopwekking. Wat betreft de mening over duurzame energie, zijn de volgende verschillen gevonden tussen (zie grafiek op de vorige pagina). •

• • •

Relatief meer inwoners Heumen dan van de andere woonkernen vinden dat windmolens liever in één groot gebied in de regio geplaatst zouden moeten worden dan overal een beetje, windmolens in de buurt onacceptabel zijn en windmolens alleen langs de snelweg geplaatst zouden moeten worden. Relatief meer inwoners van Malden dan van andere woonkernen vinden niet dat op alle daken van openbare gebouwen binnen vijf jaar zonnepanelen zouden moeten liggen en meer inwoners van Malden vinden dat windmolens in de buurt onacceptabel zijn. Meer Maldenaren geven een “neutraal” antwoord of “weten niet” wat zij van de stellingen vinden. Relatief meer inwoners van Nederasselt vinden dat windmolens in de buurt wèl acceptabel zijn en vinden dat op alle daken van openbare gebouwen binnen vijf jaar zonnepanelen zouden moeten liggen en ieder dak genoeg zonnepanelen zou moeten hebben voor de energiebehoefte van dat gebouw. Relatief meer inwoners van Overasselt vinden dat windmolens in de buurt wèl acceptabel zijn en vinden niet dat windmolens alleen langs de snelweg geplaatst zouden moeten worden en dat windmolens liever in één groot gebied in de regio geplaatst zouden moeten worden dan overal een beetje.

Nota bene: er is een vergelijking gemaakt tussen de woonkernen. Wanneer in de bovenstaande tekst staat dat relatief meer inwoners van een bepaalde woonkern vinden dat windmolens alleen langs de snelweg geplaatst zouden moeten worden, wil dat niet zeggen dat dit een meerderheid is van alle inwoners van de betreffende woonkern.

Marintel onderzoek en advies

27

De vaakst genoemde locaties voor één of meerdere windmolens. Op deze vraag zijn 454 open antwoorden gegeven. Hieronder staan de vaakst genoemde antwoorden. • • • • • •

Langs de snelweg A73 (209 maal genoemd) Geen windmolens in Heumen (95 maal genoemd) Langs de Maas / in de uiterwaarden van de Maas / in het broekgebied tussen Overasselt en Nederasselt (66 maal genoemd) Geen idee (35 maal genoemd) In het buitengebied / niet bij de woonkernen (24 maal genoemd) Langs het MaasWaalkanaal (22 maal genoemd)

Voor inzicht in alle door de Heumense inwoners gegeven open antwoorden op deze vraag, verwijzen we naar de separate bijlage.

Marintel onderzoek en advies

28

De vaakst genoemde locaties voor een zonnepark. Op deze vraag zijn 379 open antwoorden gegeven. Hieronder staan de vaakst genoemde antwoorden. • • • • • •

Langs de snelweg A73 (130 maal genoemd) Weet niet / geen idee (85 maal genoemd) In een weiland, al dan niet op hoogte zodat koeien schaduw hebben, met name rondom Overasselt (36 maal genoemd) Langs de Maas / in het Broekgebied tussen Nederasselt en Overasselt / in de uiterwaarden (34 maal genoemd) Op bestaande daken van woningen, boerderijen, industrie, openbare gebouwen, bedrijven (31 maal genoemd) Geen zonneparken in de gemeente Heumen (23 maal genoemd)

Voor inzicht in alle door de Heumense inwoners gegeven open antwoorden op deze vraag, verwijzen we naar de separate bijlage.

Marintel onderzoek en advies

29

Hoe hoger een windmolen, hoe meer energie de molen opbrengt. Dat kan voor u betekenen dat u lokale energie goedkoper kunt inkopen. Wat vindt u…? De meeste inwoners (26%) geven aan dat zij de keuze voor de hoogte van windmolens aan deskundigen overlaten. Nagenoeg evenveel inwoners hebben geen mening over de hoogte van windmolens (24%) of zijn pertinent tegen windmolens in de gemeente Heumen (23%). Er zijn geen significante verschillen tussen de woonkernen wat betreft de mening over de hoogte van windmolens.

Marintel onderzoek en advies

30

Samenvatting draagvlak grootschalige energieprojecten Zonnepanelen op daken kennen het grootste draagvlak, gevolgd door zonneparken (mits deze niet aan de rand van een natuurgebied gerealiseerd worden). Windmolens hebben in de gemeente Heumen het minste draagvlak en kennen net als zonneparken aan de rand van een natuurgebied ongeveer evenveel voor- als tegenstanders. Opvallend is dat niet alle inwoners vinden dat alle windmolens op zee geplaatst zouden moeten worden. Dit is immers een oplossing die – indien gekozen – geen direct effect heeft op de directe leefomgeving van mensen en zou volgens de “Not In My Backyard theory” naar verwachting vaker gekozen kunnen zijn. Er is immers geen zee in de buurt van de gemeente Heumen. Dit geldt ook voor de mate waarin men het eens is over hoe acceptabel het plaatsen van een windmolen in de buurt zou zijn: slechts 46% vindt dit (heel) onacceptabel terwijl de overige inwoners aangeven dit (heel) acceptabel te vinden, hier neutraal in staan of het niet te weten. Zie pagina 5 voor een korte definitie van de Nimby-theorie. De vaakst genoemde suggestie voor zowel windmolens als zonneparken is langs de snelweg A73. De Maas (al dan niet in het uiterwaardegebied) wordt tevens genoemd als geschikte locatie voor windmolens. Veel inwoners geven aan dat zij vinden dat er in de gemeente geen geschikte locatie is voor windmolens.

Voor zonneparken geldt dat veel inwoners geen idee hebben waar deze zouden kunnen worden gerealiseerd. Weilanden (al dan niet om schaduw te creëren voor koeien) en langs de Maas (al dan niet in het uiterwaardegebied) worden genoemd. Wat betreft de keuze van de hoogte van windmolens: een kwart laat dit graag aan deskundigen over, een kwart heeft geen uitgesproken mening en een kwart is pertinent tegen windmolens in de gemeente Heumen.

31

Participatie grootschalige energieprojecten

Marintel onderzoek en advies

32

Bij sommige zonneparken of windmolenparken is het mogelijk om lokaal mee te investeren in de realisatie van deze parken. Dit betekent dat ‘een stukje’ van dit park van u is. Hierdoor kunt u (een deel van) uw energierekening terugverdienen. Zou u hiervoor kiezen? Een kwart van de inwoners van de gemeente Heumen zou kiezen voor participatie in een zonnepark of windmolenpark, iets meer dan een kwart weet het nog niet. Een derde verwacht niet te participeren en iets meer dan een tiende is “neutraal”. Meestal neigen respondenten met weinig kennis over een onderwerp ernaar om “weet niet” aan te kruisen.

In het berekende totaalgemiddelde is een weging uitgevoerd op aantallen inwoners per woonkern (zie pagina 4)

Marintel onderzoek en advies

33

Informatie en communicatie

Marintel onderzoek en advies

34

Bent u bekend met het Energieloket of loket Duurzaam Wonen in Heumen? Meer dan zes van de tien inwoners van de gemeente Heumen is (enigszins) bekend met het loket Duurzaam wonen. Een tiende maakte er weleens gebruik van. De bekendheid van het loket Duurzaam Wonen is in Malden het hoogst en in Heumen het laagst.

In het berekende totaalgemiddelde is een weging uitgevoerd op aantallen inwoners per woonkern (zie pagina 4)

Marintel onderzoek en advies

35

Waarmee zou u het beste geholpen zijn om uw woning te verduurzamen? Algemene informatie over subsidies en mogelijkheden voor het verduurzamen wordt het vaakst genoemd, gevolgd door een keuzehulp of duurzaamheidsscan van de woning.

Er is geen verschil in informatiebehoefte tussen de woonkernen in de gemeente. In de categorie “anders” geven veel inwoners aan dat zij de woning al verduurzaamd hebben. Daarnaast geven deze inwoners aan dat zij afhankelijk zijn van de woningcorporatie. In de bijlage vindt u een overzicht van alle toelichtingen op deze vraag.

In het berekende totaalgemiddelde is een weging uitgevoerd op aantallen inwoners per woonkern (zie pagina 4)

Marintel onderzoek en advies

36

In de gemeente Heumen zijn in de afgelopen tijd wijkavonden georganiseerd over het thema “duurzaam wonen”. Heeft u deze bezocht of zou u zo’n avond willen bezoeken?

Zes van de tien inwoners van de gemeente heeft geen interesse of is niet op de hoogte van wijkavonden over het thema “duurzaam wonen”.

Een tiende zegt een avond bezocht te hebben, meer dan een kwart zou een avond willen bezoeken maar was eerder verhinderd of wist niet dat dergelijke avonden georganiseerd waren. Met name in de woonkernen Heumen en Overasselt geven mensen aan graag een wijkavond te willen bezoeken. In Heumen waren relatief veel inwoners eerder verhinderd terwijl in Overasselt veel inwoners niet op de hoogte waren.

In het berekende totaalgemiddelde is een weging uitgevoerd op aantallen inwoners per woonkern (zie pagina 4)

Marintel onderzoek en advies

37

Samenvatting informatie en communicatie Iets meer dan een derde kent het loket Duurzaam Wonen nog niet. Een kwart zegt “enigszins bekend” te zijn met dit loket, ongeveer een kwart kent het wel maar heeft er geen gebruik van gemaakt, een tiende heeft wél gebruik gemaakt van het loket. De vaakst genoemde informatiebehoefte in de gemeente Heumen betreft subsidies en een keuzehulp of duurzaamheidsscan. Een derde weet niet welke informatie het beste zou helpen voor het verduurzamen van de woning. Wijkavonden over duurzaamheid zijn door 10% van de inwoners bezocht.

Meer dan een kwart van de inwoners zou een dergelijke avond willen bezoeken.

Marintel onderzoek en advies

38

Verdieping In dit hoofdstuk is verdieping op de onderzoeksresultaten weergegeven. Verschillen tussen de diverse typen inwoners van de gemeente Heumen en ook verbanden en antwoordpatronen zijn door middel van statistiek uitgevoerd en weergegeven. Tevens vindt u conclusies en adviezen uit deze verdieping.

Marintel onderzoek en advies

39

Huiseigenaren versus huurders Uit het onderzoek dat uitgevoerd is onder 4.249 respondenten in zestien gemeenten in regio Arnhem / Nijmegen, is het verschil tussen huiseigenaren en huurders cruciaal gebleken in de mening van burgers over duurzaamheid. Er is dan ook geadviseerd om een tweesporenbeleid te voeren. In Heumen zijn 617 inwoners ondervraagd, waaronder 102 huurders. Ondanks deze geringere aantallen waardoor statistisch significante verschillen niet gevonden zijn, zijn de volgende trends zichtbaar geworden:

•

86% van de huurders in de gemeente Heumen weet niet wat het energielabel van de woning is ten opzichte van 47% van de huiseigenaren.

•

Huiseigenaren vinden duurzamer gebruik maken van energie belangrijker en urgenter dan huurders en zijn meer bezig met besparen van energie en het gebruik maken van duurzame alternatieven. Meer huiseigenaren zeggen ook kennis te hebben over het verduurzamen van de eigen woning. Overigens willen deze gevonden verschillen niet zeggen dat “alle huurders” duurzaamheid niet belangrijk of urgent zouden vinden en geen kennis hebben over het verduurzamen van de woning. Zij geven echter aan hierin afhankelijk te zijn van de woningcorporatie.

•

Met uitzondering van het verduurzamen van de woning door toepassen van isolatie en plaatsen van zonnepanelen, wat voor huurders niet mogelijk is, is in duurzaam gedrag geen verschil gemeten tussen huurders en wooneigenaren.

•

Interesse in participatie in duurzame energieprojecten is groter onder huiseigenaren dan onder huurders, echter het is zéker niet zo dat geen van de huurders hiervoor belangstelling heeft.

• Omdat huurders minder mogelijkheden hebben tot verduurzamen van de woning, kan het zijn dat verduurzamen voor hen minder van belang is (cognitieve dissonantie: gedrag leidt tot attitude). In de communicatie met huurders zouden dan ook de mogelijkheden die zij wél hebben centraal moeten staan.

Marintel onderzoek en advies

40

Woonleeftijd Onderzocht is welke invloed de duur dat men in een woning woont (woonleeftijd) heeft op de mening van inwoners van de gemeente Heumen over duurzaamheid. De volgende conclusies kunnen worden getrokken: • Naarmate men langer in een woning woont, is het energielabel lager en de woning minder duurzaam. • Naarmate men langer in een woning woont, kiest men vaker voor de fiets in plaats van de auto en korter douchen. Ook is men minder bezig met “van het gas af” en minder vliegreizen. Wellicht is hier sprake van een generatie-effect omdat ouderen langer in hun woning wonen dan jongeren.

Marintel onderzoek en advies

41

Het huidige energielabel Onderzocht is welke invloed het huidige energielabel heeft op de mening van inwoners van de gemeente Heumen over duurzaamheid. De volgende conclusies kunnen worden getrokken: •

Naarmate het energielabel lager is (en de woning minder duurzaam), heeft men meer interesse in projecten over het verduurzamen van de wijk of de woning (pagina 22).

•

Naarmate het energielabel lager is zou men minder snel participeren in een project voor opwekking duurzame energie (pagina 33).

•

Naarmate het energielabel lager is men minder geneigd afval te scheiden.

•

Mensen met een relatief laag energielabel hebben ook meer dan gemiddeld interesse in deelname aan een project voor het verduurzamen van de woning en ook in een handig stappenplan voor het verduurzamen van de woning.

Marintel onderzoek en advies

42

Samenhang tussen attitude en gedrag Onderzocht is in hoeverre de urgentie die men geeft aan energiebesparing en de keuze voor duurzame energie samenhangt met het maken van duurzame gedragskeuzes. Daaruit blijkt dat de mate waarin men energiebesparing als urgent ervaart het best samenhangt met gedrag en gedragsintenties. In het onderstaande overzicht is deze samenhang in beeld gebracht: hoe verder naar rechts, hoe groter de samenhang. Zo is af te lezen dat de keuze minder vliegreizen te maken nauwelijks samenhangt met hoe urgent men energiebesparing vindt, terwijl het plaatsen van zonnepanelen en “van het gas af” sterk samenhangen met hoe urgent men energiebesparing vindt.

Op de verticale as is weergegeven hoeveel mensen de genoemde keuzes maken: hoe hoger in de grafiek, hoe meer mensen de betreffende keuze maken. Zo is af te lezen dat het scheiden van afval door veel mensen wordt gekozen en dat het kopen van biologische en duurzame producten het minst wordt gekozen. Verwacht zou kunnen worden dat naarmate men energiebesparing urgenter vindt, men minder populaire keuzes wil maken (trendlijn van linksboven naar rechtsonder). Met uitzondering van het maken van vliegreizen en de keuze voor openbaar vervoer in plaats van de auto, komt deze verwachting uit. Vraag: Hoe urgent vindt u besparen van energie? (pagina 11) Vraag: Geef aan in hoeverre u de onderstaande keuzes gemaakt heeft, of van plan bent ze te maken. (pagina 15)

43

Einde rapport

Rapportage door Marintel Onderzoek en Advies mira@marintel.nl