24.A43 Bijlage I Omgevingsplan Heumen Plan van Aanpak
Tekst van het document
Plan van aanpak
Omgevingsplan Gemeente Heumen Aan de slag met de regels!
16 april 2024
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 1 -
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................2 Inleiding ..................................................................................................................4 1.1 Omgevingsplan van rechtswege...............................................................................4 1.2 Opgave....................................................................................................................5 1.3 Doel ........................................................................................................................6 1.4 Leeswijzer ...............................................................................................................6
Hoofstuk 2 Uitgangspunten, gebiedsindeling en planning ........................................7 2.1 Uitgangspunten .......................................................................................................7 2.2 Starten vanuit de Omgevingsvisie ............................................................................7 2.3 Casco ......................................................................................................................7 2.4 Gebiedsgerichte aanpak ..........................................................................................8 2.4.1 Stedelijk gebied ....................................................................................................9 2.4.2 Landelijk gebied ...................................................................................................9 2.4.3 Bedrijventerreinen ..............................................................................................10 2.5 Planning transitie ..................................................................................................10 2.6 Uitbesteden ...........................................................................................................12 2.7 Voorrang voor de Kanaalzone en Zilverbergweg ....................................................12 2.8 Raamovereenkomst met bureau
............................................................................12
Hoofdstuk 3. Processtappen per deelgebied ...........................................................15 3.1 Stappenplan ..........................................................................................................15 3.2 Proces ...................................................................................................................15 3.2.1 Intern .................................................................................................................15 3.2.2 Extern ................................................................................................................17 3.2.3 Actoren ..............................................................................................................17 Doelgroepen algemeen ................................................................................................17
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 2 -
Doelgroepen Landelijk gebied .....................................................................................18 Doelgroepen stedelijk gebied ......................................................................................18 3.3 Tijdplanning ..........................................................................................................18 3.4 Kritische factoren ..................................................................................................19 3.4.1 Intern .................................................................................................................19 3.4.2. Extern ...............................................................................................................20
Hoofdstuk 4 Projectorganisatie ..............................................................................21 Hoofdstuk 5. Financieel en ureninzet .....................................................................22 Kosten Omgevingsplan versie 1.0 ................................................................................22 Ureninzet ....................................................................................................................23
Tenslotte ...............................................................................................................24
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 3 -
BIJLAGE ..................................................................................................................25
De 12 algemene uitgangspunten voor het Omgevingsplan van Heumen 25 1. Eerst de Omgevingsvisie, dan het Omgevingsplan ...................................................25 2. We combineren een thema- en gebiedsgerichte aanpak (‘systematische aanpak’) ....25 3. We kiezen een ‘ja, mits-houding’ bij ruimtelijke initiatieven ....................................26 4. Gemeentebrede regels als uitgangspunt, locatie specifiek waar nodig .....................27 5. We onderzoeken of we meer vergunningsvrij kunnen maken ...................................28 6. Het Omgevingsplan wordt opgebouwd op basis van activiteiten ..............................28 7. We gebruiken bij voorkeur gesloten normen ............................................................29 8. (Waarschijnlijk) geen nieuwe omgevingswaarden toepassen ....................................30 9. We toetsen de Bruidsschat bij opstellen Omgevingsplan ..........................................31 10. Regels m.b.t. kostenverhaal nemen we op in het Omgevingsplan ..........................31 11. Participatieplan .....................................................................................................32 12. Digitalisering, Annoteren & toepasbare regels: door extern bureau .......................33
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 4 -
Inleiding
Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Vanaf dat moment werkt de gemeente met de (juridische) instrumenten van de Omgevingswet. Een van deze nieuwe instrumenten is het Omgevingsplan. In het Omgevingsplan staan de gemeentelijke regels voor de fysieke leefomgeving. Het vormt een toetsingskader voor initiatieven zoals woningbouw, transformatie van een locatie/gebied of herinrichting van de openbare ruimte. Ook geeft het Omgevingsplan voor welke functies en doeleinden gronden en gebouwen gebruikt mogen worden. Het Omgevingsplan krijgt een bredere reikwijdte dan het bestemmingsplan omdat bijvoorbeeld ook regels voor de activiteiteiten milieu, gezondheid en veiligheid hierin zijn opgenomen.
1.1 Omgevingsplan van rechtswege Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet beschikt de gemeente Heumen over een Omgevingsplan van rechtswege. Dit wordt ook wel het tijdelijk Omgevingsplan genoemd dat is gevuld met:
•
Ruimtelijke plannen zoals bestemmingsplannen, wijzigingsplannen, uitwerkingsplannen, beheersverordeningen, voorbereidingsbesluiten en exploitatieplannen;
•
Enkele gemeentelijke verordeningen: waaronder een deel van de erfgoedverordening;
•
De Bruidsschat: regels voor de onderwerpen die zijn verhuisd van rijksniveau naar gemeenteniveau.
Daarnaast zijn er regels voor de fysieke leefomgeving die nu nog in gemeentelijke verordeningen staan, zoals de APV en de Erfgoedverordening. Deze blijven los naast het tijdelijk Omgevingsplan bestaan, totdat ze in het nieuwe Omgevingsplan zijn opgenomen.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 5 -
1.2 Opgave Voor 1 januari 2032 moeten gemeenten het tijdelijk Omgevingsplan omzetten naar een nieuw Omgevingsplan. Concreet betekent dit: •
(Inhoudelijk) actualiseren van regels;
•
Op elkaar afstemmen van regels die nu nog in verschillende documenten binnen de gemeente zijn vastgelegd;
•
Daadwerkelijk overzetten van de regels uit onze bestemmingsplannen en de naar het Omgevingsplan dat voldoet aan wettelijke bepalingen;
•
Aanvullen met regels uit onze plaatselijke verordeningen die over moeten gaan;
•
Regels actualiseren op basis van de Omgevingsvisie Heumen en de eventuele uitwerking daarvan in programma’s en beleidsregels;
•
Vertalen van de doelen en kaders van de Omgevingsvisie (en eventueel programma);
•
Onze regels ‘eenvoudig beter’ te maken in de formulering en toepasbaarheid;
Figuur 3: Visualisatie van tijdelijk naar nieuw Omgevingsplan.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 6 -
1.3 Doel Op 1 januari 2024 gaan gemeenten werken met het kerninstrument Omgevingsplan. Gemeenten hebben tot 1 januari 2032 om het nieuwe Omgevingsplan te maken, maar in de tussentijd zal het Omgevingsplan van rechtswege ook gewijzigd moeten kunnen worden om ontwikkelingen mogelijk te maken. Daarom worden twee documenten opgesteld: 1. Een handboek voor het wijzigen van het Omgevingsplan vanaf de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet, waarmee we ontwikkelingen van initiatiefnemers mogelijk maken. Het handboek beschrijft hoe we met het Omgevingsplan van rechtswege (tijdelijk deel) gaan werken; 2. Dit plan van aanpak waarin we beschrijven hoe we tot het nieuwe Omgevingsplan voor Heumen komen. Het doel is om een aanpak te ontwikkelen die uiteindelijk leidt tot een Omgevingsplan dat aan alle wettelijke verplichtingen voldoet en past bij de ambities, doelen, opgaven en werkwijze van de gemeente Heumen.
1.4 Leeswijzer In dit plan van aanpak komen diverse onderwerpen aan de orde. We bepalen eerst de uitgangspunten die we hanteren bij de transitie naar het nieuwe Omgevingsplan (hoofdstuk 2). Vervolgens gaan we nader in op de aanpak en bijbehorende processtappen per deelgebied. Daarbij gaan we in op de keuzes voor bijvoorbeeld de sturingsfilosofie en lokaal maatwerk (Hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 geven een overzicht van alle betrokken actoren (zowel in- als extern). We besluiten met een algemene planning voor het gehele traject van 2024 tot 2032.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 7 -
Hoofstuk 2 Uitgangspunten, gebiedsindeling en planning 2.1 Uitgangspunten
Wij hanteren de volgende uitgangspunten om tot een nieuw Omgevingsplan te komen: 1.
Vanaf 1 juli 2024 gaan we werken met 1 casco voor de regels voor heel de gemeente Heumen
2.
Voor het vullen van het casco hanteren we een gebiedsgerichte aanpak waarbij we drie hoofdgebieden onderscheiden; Stedelijk gebied, Landelijk gebied en Bedrijventerreinen. Zo nodig onderscheiden we per hoofdgebied deelgebieden;
3.
Onze aanpak en bijbehorende planning is afgestemd op de beschikbare capaciteit van de gemeentelijke organisatie;
4.
Het daadwerkelijk transformeren van de Omgevingsplannen per hoofdgebied besteden we uit. We lichten de uitgangspunten nader toe.
2.2 Starten vanuit de Omgevingsvisie De raad van Heumen heeft 26 oktober 2023 de Omgevingsvisie Heumen 2023 vastgesteld. De juridische vertaling van de Omgevingsvisie vindt plaats in het Omgevingsplan. Het Omgevingsplan dient aan te sluiten op de doelen, kaders, gebiedsindeling, thema’s en begrippen die in de Omgevingsvisie gehanteerd worden. Voor zover het Omgevingsplan ruimte biedt voor nieuwe ontwikkelingen, dienen deze aan te sluiten op de doelen uit de Omgevingsvisie en niet ten koste te gaan van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 8 -
2.3 Casco Het casco is een voorbeeldstructuur voor de juridische regels in het omgevingsplan. Deze structuur laat zien op welke wijze een omgevingsplan kan worden opgebouwd. Voordat het nieuwe Omgevingsplan gereed is, zal het regelmatig gewijzigd moeten worden om ruimtelijke ontwikkelingen die zich aandienen en niet passen in het Omgevingsplan mogelijk te maken. Hiervoor worden nieuwe regels opgesteld. Met het oog op het nieuwe plan is het verstandig voor die wijzigingsbesluiten een structuur te hanteren waarbinnen die nieuwe regels moeten worden opgesteld. Dit doen we door een zogenaamd casco op te stellen. Hiermee zorgen we dat de regelstructuur voor wijzigingsplannen en die van het nieuwe Omgevingsplan goed op elkaar zijn afgestemd.
2.4 Gebiedsgerichte aanpak Het opstellen van het gebiedsdekkend Omgevingsplan is een grote opgave. Naast de vertaling van het Omgevingsplan tijdelijk deel naar een nieuw Omgevingsplan, moet ook nog onderlinge afstemming van beleid en regelgeving plaatsvinden. Om deze opgave beheersbaar te houden, kiezen wij ervoor om de aanpak van het nieuwe Omgevingsplan per deelgebied uit te voeren. Hiervoor onderscheiden wij de volgende deelgebieden: •
Stedelijk gebied;
•
Landelijk gebied en
•
Bedrijventerreinen.
Indien bij de voorbereiding blijkt, dat er voor bepaalde activiteiten een themagerichte aanpak effectiever is, wordt daarvoor gekozen (bijvoorbeeld groen, water, parkeren e.a.). De gebiedsindeling moet aansluiten bij de gebiedsindeling van de Omgevingsvisie. Verder ligt het voor de hand de begrenzing van het nieuwe Omgevingsplan zoveel mogelijk aan te laten sluiten bij de huidige bestemmingsplangrenzen. Op detailniveau moet dit nog nader worden uitgezocht. Bij deze gebiedsindeling geven we per deelgebied aan welke aanpak we voorstaan en maken zo nodig een onderscheid in deelgebieden. Daarbij gaan we in op zowel inhoud als op proces. Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 9 -
2.4.1 Stedelijk gebied
Inhoud Ook in het stedelijk gebied onderscheiden we twee deelgebieden; •
Woongebieden en
•
Centrumgebieden.
Ook hiervoor geldt dat de op te nemen regelingen moeten passen bij de identiteit en het beleid voor het betreffende stedelijk gebied.
Proces Voor het stedelijk gebied voeren we één participatieproces. Om ontwikkelingen in nieuwe woongebieden mogelijk te maken, kan participatie per deelgebied plaatsvinden. (deel)gebieden stedelijk gebied Woongebieden
Kanaalzone Zilverbergweg Heumen West Woongebied Malden Woongebied Heumen Woongebied Overasselt Woongebied Nederasselt Woongebied Molenhoek
Centrumgebied
Centrum Malden
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 10 -
2.4.2 Landelijk gebied
Inhoud Het landelijk gebied kent verschillende soorten deelgebieden, die allen hun eigen dynamiek kennen. We kennen verschillende typen agrarisch gebied (waaronder grondgebonden landbouw, glastuinbouw en fruitteelt), natuurgebieden en recreatiegebieden (dag- en verblijfsgebieden). Net als bij eerdere herzieningen van bestemmingsplannen voor het landelijk gebied worden er op de verschillende deelgebieden toegesneden regelingen opgenomen.
Proces Voor het Landelijk gebied voeren we één proces. Participatie vindt voor het gehele gebied in één keer plaats en niet per deelgebied.
2.4.3 Bedrijventerreinen
Inhoud Heumen kent 2 bestemmingsplannen die specifiek op bedrijventerreinen zijn gericht. Er geldt een bestemmingsplan voor drie verschillende bedrijventerreinen ten westen van Malden: De Hoge Brug, Taaiendijk en Sluisweg. Daarnaast is er een bestemmingsplan voor het bedrijventerrein Werklandschap-Overasselt en ligt er een bedrijventerrein ten oosten van Nederasselt. Dit laatste bestemmingsplan kent een enkelbestemming ‘bedrijventerrein’ binnen het bestemmingsplan Buitengebied Heumen 2009. Gezien de fysieke omvang en verschillen in dynamiek binnen de bedrijventerreinen zelf, is dit de kleinste opgave van de drie gebieden die we onderscheiden.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 11 -
Proces Gezien de (relatief) kleine opgave, behandelen we de bedrijventerreinen in één participatieproces.
2.5 Planning transitie Twee voorwaarden zijn bepalend voor de planning van de transitie naar het gebiedsdekkend Omgevingsplan; •
Voor 1 januari 2032 moet het nieuwe plan gereed zijn;
•
De snelheid van werken wordt bepaald door de beschikbare capaciteit van de ambtelijke organisatie.
De eerste voorwaarde is een wettelijke eis. De tweede voorwaarde is bepalend voor de start van de transitie. Het is realistisch om uit te gaan van een doorlooptijd van minimaal 1 jaar per deelgebied. Rekening moet worden gehouden met een mogelijke uitloop (beroepstermijn ABRvS). De raad heeft in zijn vergadering d.d. 14 december 2023 een voorbereidingsbesluit genomen voor het bestemmingsplan Werklandschap in Overasselt. Omdat het voorbereidingsbesluit een beperkte duur heeft (18 maanden), heeft het de voorkeur om hiermee te starten (‘werk met werk maken’). Hier komt bij dat het -van de drie deelgebieden- de meest eenvoudige opgave is. Omdat we in een leertraject zitten is dit ook een reden om hiermee te beginnen. Om de voortgang te bewaren wordt er voorgesteld om parallel te werken. Dit betekent dat wanneer een bepaald deelgebied gereed is en ter vaststelling wordt aangebonden, tegelijkertijd met de voorbereiding van het volgende deelgebied wordt begonnen. Uitgaande van een start van het proces in 2024 ziet de planning op hoofdlijnen er als volgt uit:
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 12 -
2024 Overgangs- 2025
2026
2027
2026
2027
2026
2027
2028
termijn Bedrijventerreinen Voorbereiding Nota van uitgangspunten Transitie Voorontwerp Ontwerp Vaststellen
Woongebieden
2025
Voorbereiding Nota van uitgangspunten Transitie Voorontwerp Ontwerp Vaststellen
Buitengebied Voorbereiding Nota van uitgangspunten Transitie Voorontwerp Ontwerp Vaststellen
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 13 -
2028
2.6 Uitbesteden Gezien de omvang van de opgave, ligt het voor de hand de transitie naar het nieuwe Omgevingsplan van Heumen aan een (of meerdere) externe partij(en) uit te besteden. De selectie van een bureau dient te geschieden overeenkomstig het gemeentelijk aanbestedingsbeleid.
2.7 Voorrang voor de Kanaalzone en Zilverbergweg De Omgevingsplannen voor de Kanaalzone en Zilverbergweg worden de eerste twee nieuwe delen van het nieuwe Omgevingsplan. Uiteraard gelden deze regels voor deze woongebieden maar werken deze ook door naar andere woongebieden in de kernen. De gemeente Heumen staat aan het begin van dit proces. Dit betekent dat er nog besluiten moeten worden genomen over de structuur van het nieuwe plan (‘Casco’) maar ook over de keuze welke regels we willen hanteren en welke functies we willen bundelen. Hier komt bij dat deze plannen onder tijdsdruk staan. Om die reden moeten deze plannen met op korte termijn gereed worden gemaakt. Ons voorstel is, dat hiervoor TAM-IMRO plannen worden gemaakt die in de hoofdstukken 22a en 22b van het Omgevingsplan worden geplaatst. Het voordeel is dat de gemeente zich gedegen kan voorbereiden op het eerste gebiedsdeel van het nieuwe Omgevingsplan (i.c. ‘bedrijventerreinen’).
2.8 Raamovereenkomst met bureau Als gemeente Heumen willen we een raamovereenkomst sluiten met een bureau, voor het wijzigen van het Omgevingsplan in de periode van 1 januari 2024 tot en met 31 december 2025. De raamovereenkomst ziet op het opstellen van het ‘juridisch deel’ van de wijzigingen. Meer in het bijzonder het opstellen van de regels, de annotaties en de weergave op kaart. De toelichting en onderzoeken kunnen door een initiatiefnemer, of een ander bureau opgesteld worden en maken niet standaard onderdeel uit van de overeenkomst. Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 14 -
We spreken over wijzigingen van het Omgevingsplan, maar gelet op de kwetsbaarheid van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) vanaf 1 januari 2024, kan het ook om TAM-IMRO plannen gaan (Tijdelijke Alternatieve Maatregelen -
Informatiemodel Ruimtelijke Ordening (TAM-IMRO 2012). De TAM-IMRO plannen maken deel uit van het nieuwe omgevingsplan. Het is immers een wijziging van het tijdelijk omgevingsplan, alleen wordt die opgesteld, bekendgemaakt en beschikbaar gesteld met de (bestaande) IMRO-techniek die ook voor bestemmingsplannen werd gebruikt. Het is daarmee een bekende en beproefde techniek. TAM-IMRO plannen hebben de technische vorm van de bestemmingsplannen die deel zijn van het tijdelijk deel, maar juridisch gezien vallen ze onder het nieuwe deel. Ze moeten dus ook voldoen aan de instructieregels uit het Besluit Kwaliteit Leefomgeving (BKL) van de Provinciale Verordening. Het TAM-IMRO plan moet op een later moment conform de STOP/TPOD-standaard (Standaard officiële publicaties
Toepassingsprofielen overheidsdocumenten) worden gepubliceerd via de Landelijke voorziening bekend maken en beschikbaar stellen (LVBB). Dit is extra werk. Wij sturen hierop door een Heumense standaard te ontwikkelen die gebruikt wordt voor de Kanaalzone, de Zilverbergweg en Heumen West en die aansluit bij het toekomstige Casco Omgevingsplan Heumen. Hierbij wordt het Omgevingsplan van Nijmegen als voorbeeld gebruikt. Het uitbesteden van het opstellen van een omgevingsplan is een voortzetting van de huidige werkwijze. Als gemeente Heumen maakten we zelf geen bestemmingsplannen. In de huidige situatie werken we samen met verschillende bureaus. In de nieuwe situatie vinden we het wenselijk om met slechts één bureau samen te werken. Hiervoor gelden de volgende argumenten: •
Het behouden van overzicht. We zien het bureau waarmee we een overeenkomst sluiten als onze (tijdelijke) regelbeheerder;
•
Uniformiteit bij het vullen en aanpassen van de gekozen structuur. Samen met het bureau zetten we in op geleidelijke vulling van het casco. Dat is eenvoudiger wanneer dit met één bureau gebeurt dan met verschillende bureaus met (vaak) hun eigen voorkeuren;
•
We benaderen van de wijzigingen in deze periode als een leer-werktraject. We vragen het bureau om ons mee te nemen in de wijzigingen en wat daar Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 15 -
allemaal bij komt kijken. We maken samen keuzes en leren al doende van de wijzigingen die plaats vinden. Op deze wijze maken wij ons de systematiek eigen om hier later zelfstandig mee aan de slag te kunnen; •
Het voorkomen van discussies met initiatiefnemers over de vormgeving van de juridische regeling en het ontzorgen van deze initiatiefnemers;
•
Het ontzorgen van de ambtelijke organisatie, omdat anders de finale controle door de eigen medewerkers moet worden gedaan die zich juist deze methodiek (verder) eigen moet maken.
2.9 Aanbesteden nieuwe Omgevingsplan (‘Moederplan’) Ook hiervoor willen we een gespecialiseerd adviesbureau inhuren. Voor het opstellen van het Moederplan gaan we uit van een looptijd van vijf jaren. Mede gelet op de kosten die hiermee zijn gemoeid, stellen wij voor om het plan in drie delen aan te besteden. Op die manier behoudt de gemeente overzicht en kunnen we tussentijds andere keuzes maken. Omdat het de voorkeur verdient om het opstellen van het Omgevingsplan zoveel als mogelijk in één hand te houden, is ons voorstel om de dienstverleningsovereenkomst en het opstellen van het Moederplan (lees: het eerste deelgebied Bedrijventerreinen) in één procedure aan te besteden.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 16 -
Hoofdstuk 3. Processtappen per deelgebied De VNG adviseert het Omgevingsplan stap voor stap op te bouwen. In de periode 2024 – 2032 moeten we nagaan of en hoe we regels willen aanpassen (bijvoorbeeld naar aanleiding van beleidskeuzes in de Omgevingsvisie), diverse instructieregels van rijk en provincie verwerken, het Omgevingsplan voorleggen voor participatie, de regels integreren tot één Omgevingsplan en besluitvorming en tenslotte de regels van het Omgevingsplan inzichtelijk maken via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).
3.1 Stappenplan In het ‘Handboek wijzigen Omgevingsplan’ nemen we een stappenplan op om te komen tot het wijzigen van het Omgevingsplan voor ontwikkelingen. Datzelfde stappenplan passen we ook toe voor het wijzigen van het Omgevingsplan voor de deelgebieden.
3.2 Proces We onderscheiden in het planproces een interne en externe component. Het interne proces is gericht op de wijze waarop je als gemeente sturing wilt geven in enerzijds het borgen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, anderzijds het benutten van de ontwikkelingsruimte die je met het Omgevingsplan wilt bieden. De externe component gaat over de wijze waarop burgers, ondernemers en belanghebbenden bij het proces van de transitie worden betrokken. Daarbij moet een onderscheid gemaakt worden in het enerzijds beleidsneutraal overzetten van regels, anderzijds in het vertalen van nieuw beleid in regels van het Omgevingsplan. Hiervoor is een goed participatietraject van belang.
3.2.1 Intern Voordat aan het inhoudelijke werk kan worden begonnen, moet de organisatie van het traject per deelgebied eerst goed op de rails worden gezet. Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 17 -
De stappen zoals hier benoemd, worden zo nodig uitgewerkt en gedetailleerder in de tijd uitgezet. Een doelgroepenanalyse is wenselijk om een goed beeld te krijgen welke doelgroepen relevant zijn per deelgebied Naast ambtelijke voorbereiding zullen ook college en raad in de (gedetailleerde) aanpak geïnteresseerd zijn, zodat zij weten hoe en wanneer zij in het traject worden betrokken. Deze voorbereiding leggen we vast in een Plan van Aanpak (in feite een uitwerking van dit plan van aanpak per deelgebied). Inhoudelijk bepaalt de eerste stap in het stappenplan wat de gewenste situatie is. Dat doen we ook per deelgebied; wat zegt de Omgevingsvisie, eventuele programma’s en mogelijk ander beleid over het betreffende deelgebied. Welke ambities zijn geformuleerd? Vervolgens kunnen we bepalen wat de gewenste ontwikkelingsrichting betekent voor het opstellen van regels. •
Willen we veel flexibiliteit of juist een duidelijke begrenzing van de mogelijkheden?
•
Is voor de ontwikkelingsrichting van het gebied maatwerk nodig, of kunnen we volstaan met ‘standaardregels’?
•
Hebben we alle regels van de Bruidsschat nodig, of willen we daar juist wijzigingen in aanbrengen voor een specifiek gebied?
•
Moeten de lokale verordeningen worden geïntegreerd?
•
Kunnen de landelijke regels voor het vergunningvrij bouwen worden uitgebreid?
Dergelijke vragen beantwoorden we en leggen we vast in een Nota van Uitgangspunten. De gemeenteraad stelt het omgevingsplan vast. Om die reden stellen wij voor dat de gemeenteraad in een vroegtijdig stadium wordt betrokken en de Nota van Uitgangspunten vaststelt. Dit document bespreken we ambtelijk en bestuurlijk. Het is belangrijk om in deze fase al samen te werken met de ketenpartners, zodat de ‘nieuwe’ onderwerpen als milieu, gezondheid en veiligheid meegenomen worden op een wijze die past bij de ambities van de gemeente, maar ook in lijn is met bijvoorbeeld instructieregels. De kennis van ketenpartners is belangrijk om tot de juiste keuzes te komen. Na besluitvorming volgt de eigenlijke transitie naar regels en locaties.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 18 -
3.2.2 Extern Voor het externe proces volgen we het participatiebeleid van de gemeente Heumen. Daarbij is het zaak goed te overwegen welke onderwerpen bij het Omgevingsplan ter discussie staan. Zo is bij de start van dit proces de vastgesteld. De doelen en ambities van de staan bij het Omgevingsplan niet meer ter discussie. Wel de wijze waarop de gemeente sturing wil geven aan die ambities en doelen door middel van het Omgevingsplan.
3.2.3 Actoren In de inleiding noemden we de verbrede werking van de Omgevingswet en van het Omgevingsplan. Ook staat de Omgevingswet een andere werkwijze voor; integraler, meer keuzemogelijkheden op lokaal niveau en samenwerken met alle relevante partijen, zowel in het licht van participatie, als met het oog op samenwerking met ketenpartners. Die samenwerking vindt in een vroeg stadium plaats. De samenwerking start dus al in de voorbereidingsfase. Met welke ketenpartners wordt samengewerkt en wie de doelgroepen zijn in het participatietraject, verschilt per deelgebied. Onderstaand geven we een eerste beeld van partijen die voor elk deelgebied van belang zijn en partijen die voor het specifieke deelgebied van belang zijn.
Doelgroepen algemeen •
Projectleider en ambtelijk projectteam (dagelijkse werkzaamheden);
•
Brede ambtelijke werkgroep (meedenken en toetsen tussenproducten);
•
Ketenpartners (meedenken en toetsen tussenproducten; ODRN, Veiligheidsregio, GGD, etc.);
•
College (meedenken en toetsen tussenproducten);
•
Raad(swerkgroep) (meedenken en toetsen tussenproducten);
•
Inwoners van het deelgebied;
•
Belanghebbenden uit het deelgebied;
•
Extern bureau.
•
Erfgoedplatform
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 19 -
Daarnaast onderscheiden we doelgroepen per deelgebied: Doelgroepen Landelijk gebied •
Landbouw (LTO)
•
Agrarisch natuurbeheer;
•
Natuur & landschapsorganisaties;
•
Recreatieondernemers;
•
Ondernemersverenigingen/kamer van koophandel;
•
Tennet.
Doelgroepen stedelijk gebied •
Wijkorganisaties;
•
Ondernemersverenigingen;
•
Kamer van Koophandel;
•
VVV;
•
Woningbouwvereniging Oosterpoort;
•
Horeca;
•
Natuur & milieu
Bedrijventerreinen •
Parkmanagement;
•
Eigenaren bedrijven;
•
Kamer van koophandel;
•
Natuur & milieu.
Het mag duidelijk zijn dat genoemde doelgroepen een eerste voorzet zijn en dat in de voorbereidingsfase van elk deelgebied een goede doelgroepenanalyse moet worden uitgewerkt.
3.3 Tijdplanning
Globaal ziet de tijdsplanning tot 2029 er als volgt uit. Per deelgebied zal in de voorbereiding telkens een gedetailleerdere aanpak en planning worden opgesteld.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 20 -
3.4 Kritische factoren Ondanks een goede planning en voorbereiding heb je niet alle factoren die van invloed zijn op een dergelijk werkproces zelf in de hand. Er zijn altijd kritische factoren die de planning kunnen doorkruisen. Zicht op kritische factoren maakt het mogelijk eventuele knelpunten beheersbaar te maken. Beheersmaatregelen kunnen negatieve effecten verminderen of in het meest gunstige geval voorkomen. We onderscheiden interne en externe kritische factoren. We noemen de belangrijkste, inclusief de bijbehorende beheersmaatregelen.
3.4.1 Intern •
Capaciteitsgebrek bij de uitvoering. o
Capaciteit ruim van te voren inschatten, ervaringen van eerdere trajecten benutten;
•
Nieuwe werkwijze en teamsamenstelling.
•
Een majeur traject dat ca. vijf jaar in beslag neemt. o
•
Duidelijke werkafspraken maken. Verantwoordelijkheden benoemen.
Vertraging vanwege bestuurlijke besluitvorming. o
Bestuur en raad van begin af aan goed meenemen in het traject, plannen op de bestuurlijke agenda.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 21 -
3.4.2. Extern •
Bezwaren tegen de plannen. o
Goede participatie, duidelijk maken wat er inhoudelijk echt verandert en wat niet.
•
•
Onbekendheid met de inhoudelijke mogelijkheden van de Omgevingswet. o
Inhuren deskundigheid,
o
leertrajecten organisatie.
Inhoudelijke veranderingen en nieuwe inzichten Omgevingswet/ Omgevingsplan. o
•
Kennis up tot date houden.
(on)duidelijkheid over het DSO. o
Vinger aan de pols houden, via IPLO reageren en ervaringen doorgeven. Verder nauwelijks door de gemeente te beïnvloeden.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 22 -
Hoofdstuk 4 Projectorganisatie Bestuurlijk opdrachtgever
Rol: Vertegenwoordigt de bestuurlijke wil om het project te ontwikkelen. Bepaalt
ook, in afstemming met het college, de kaders waarbinnen het project/programma
gerealiseerd dient te worden. Is verantwoordelijk voor het bestuurlijk commitment.
Wie: Vincent Arts– wethouder. Ambtelijk opdrachtgever
Rol: Bewaakt de voortgang van het proces en de programmadoelen in relatie tot inzet van middelen en andere programma’s en lijnactiviteiten. Is in staat om
middelen uit de organisatie vrij te maken die nodig zijn om het projectresultaat of programmadoel te realiseren
Wie: Walter Elemans, afdelingshoofd BML. Project- en procesmanager
Rol: Geeft dagelijkse leiding aan de activiteiten om het project tot stand te brengen. Zorgt voor voortgang conform planning, signaleert tijdig risico’s in TGKIO, is de
verbindende schakel tussen gemeentelijke organisatie en externe opdrachtnemers voor deelactiviteiten binnen het project en bewaakt de budgetten. Legt verantwoording af aan bestuurlijke en ambtelijke opdrachtgever. Draagt zorg voor afstemming in het kernteam.
Wie: Ingehuurde projectleider, Joop van Amelsfoort. Inzet 3 uur / week over 2024. Kernteam, bestaande uit projectleider, vakspecialisten uit afdeling BML. Ook
Communicatie is aangehaakt. Er vindt vroegtijdig afstemming plaats met andere interne afdelingen (bijv. Welzijn).
Rol: Geeft op operationeel niveau sturing aan het proces binnen de gestelde kaders en doelstellingen. In ieder geval zijn de volgende personen betrokken: - Kristian van Soest – RO
- Timon van Merriënboer – RO - Femke Liedenbaum – RO - Ad Kneppers – RO
- Peter Rutten & Bart Raadschelders - CCT - René Scheere – communicatie.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 23 -
Hoofdstuk 5. Financieel en ureninzet Kosten Omgevingsplan versie 1.0
Wanneer afspraken kunnen worden gemaakt met een initiatiefnemer (lees: ontwikkelaar) wordt voor dat deelgebied het merendeel van de kosten door de ontwikkelaar betaald. Verder is het reëel te veronderstellen, dat naarmate het projectteam meer ervaring heeft met het opstellen van de regels en keuzes die hieraan zijn verbonden, de werkzaamheden vlotter en minder intensief zullen zijn. Zoals eerder aangegeven is de regelset voor bedrijventerreinen minder omvangrijk dan voor het Stedelijk gebied en het Buitengebied. De aanbesteding van het eerste deelgebied maakt duidelijk, welk totaalbedrag voor het opstellen van het nieuwe Omgevingsplan gereserveerd moet worden.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 24 -
Kosten Omgevingsplan Heumen KOSTEN
CONFORM KENNIS / INFO OP DIT MOMENT!!
Wie
Opmerking 2024
2025
2026
2027
25.000 100.000 € 15.000 € € 60.000 €
25.000 5.000 10.000
€ € € €
25.000 € 25.000 € 25.000 € 10.000
10.000 10.000 25.000
1 Opstellen omgevingsplan 1.1. Opstellen Omgevingsplan * Deelgebied bedrijventerrein * Deelgebied wonen * Deelgebied buitengeied MER p.m. Interne uren begeleiding
Externe inhuur Externe inhuur Externe inhuur Externe inhuur Uren team RO
€
100.000 € €
€ €
15.000 € 46.000
25.000 100.000 € € 15.000 € € 68.000
3 Inzet 3.1 3.2 3.3 3.4
Uren Diverse Joop Extern ?
€ € € €
50.000 25.000 25.000 10.000
25.000 25.000 25.000 10.000
Exploitate Werkbudget 6810001
€ €
271.000 € 200.000 €
293.000 € 150.000 €
285.000 € 150.000 €
85.000 150.000 4380314 Omgevingsplan + 4380333 impl. Omgevingswet
SALDO
€
-71.000 €
-143.000 €
-135.000 €
65.000
Onttrekking bestemmingsreserve omgevingswet
€ €
310.365 366.803
Collega's gem. Heumen algemeen Projectcoordinatie/leiding inhuur ODRN/GGD/c.a. Participatie TOTAAL KOSTEN
Nog in algemene reserve (wel toen voor invoering OW bedoeld)
€ € € €
cf overzicht Fons jan 24, raadsbesluit nog nodig ook ev. later inzetbaar
cf overzicht Fons jan 24, raadsbesluit nog nodig ook ev. later inzetbaar
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 25 -
Produkt
2024
2025
2026
Deelgebied
Deelgebied
Deelgebied
Bedrijven
Wonen
Buitengebied
100K
100K
100K
Inhuur ODRN
25K
20K
25K
MER
15K
15K
15K
Participatie
10K
20K
15K
Projectcoördinatie
25K
25K
25K
2K
Ureninzet collega’s
40K
60K
52K
20K
TOTAAL
215K
240K
232K
22K
Omgevingsplan
2027
Uitloop
Heumen
Ureninzet Produkt
Omgevingsplan
Wie
2024
2025
2026
2027
Deelgebied
Deelgebied
Deelgebied
Bedrijven
Wonen
Buitengebied
Uitloop
Kristian
100
150
130
50
Timon
100
150
130
50
Femke
100
150
130
50
Ad
100
150
130
50
Bart & Peter
50
75
65
20
Heumen
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 26 -
René Totaal
25
25
25
20
475
700
610
240
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 27 -
Tenslotte De geest van de Omgevingswet gaat uit van vertrouwen geven. Het geven (en waar nodig herstellen) van vertrouwen vormt daarmee de basis van de Omgevingswet en daarmee ook een centraal uitgangspunt bij het opstellen van het Omgevingsplan. Vertrouwen gaat hand in hand met het nemen van verantwoordelijkheid en het elkaar aanspreken op de naleving van wat is afgesproken.
Confucius (een filosoof die leefde van 555–479 v.Chr.) schreef hier al over:
“Een overheid heeft drie zaken nodig: wapens, voedsel en vertrouwen. Vertrouwen is daarbij het laatste dat verloren mag gaan”.
Het gaat erom dat burgers, bedrijven en overheden in onderlinge samenspraak tot een goede afweging van alle belangen komen bij het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Daarbij moet de burger ervan uit kunnen gaan, dat afspraken die gemaakt worden ook worden nagekomen. Uitgangspunt van de Omgevingswet is om meer activiteiten vergunningvrij te maken. Voor gemeenten zal het zoeken zijn naar het vinden van een juiste balans tussen verschillende belangen. Want minder regels en meer vergunningvrij mogelijk maken kan ook inhouden dat er sprake is van minder rechtszekerheid. Het makkelijk meewerken aan een ontwikkeling kan ook vertrouwen schaden. Het is ook van belang dat er steeds weer sprake is van transparante besluitvorming. Het is de taak van de gemeente om mee te denken bij mogelijke nieuwe ontwikkelingen maar ook om rechtsbescherming te bieden aan inwoners en ondernemers van Heumen. Integrale samenwerking met verschillende disciplines en goede participatie met als basis vertrouwen zal dan ook een stevig fundament zijn voor het Omgevingsplan.
Aan de slag met de regels!
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 28 -
BIJLAGE De 12 algemene uitgangspunten voor het Omgevingsplan van Heumen
1. Eerst de Omgevingsvisie, dan het Omgevingsplan De doelstellingen uit de Omgevingsvisie werken door in de regels van het Omgevingsplan. De Omgevingsvisie is op 26 oktober 2023 vastgesteld en wordt als vertrekpunt voor het Omgevingsplan gebruikt..
2. We combineren een thema- en gebiedsgerichte aanpak (‘systematische aanpak’) De VNG adviseert om het nieuwe Omgevingsplan stapsgewijs op te bouwen en niet in één keer. Het project Omgevingsplan zou daar te omvangrijk voor zijn. Voorbeelden van andere gemeenten laten zien dat ze allemaal voor een stapsgewijze aanpak kiezen, waarbij het tijdelijk Omgevingsplan stukje voor stukje wordt omgezet naar een nieuw Omgevingsplan. Het Omgevingsplan kan daarbij thema- of gebiedsgericht worden opgebouwd. Bij een themagerichte opbouw van het Omgevingsplan, wordt steeds één thema uitgewerkt in regels die opgenomen worden in het nieuwe Omgevingsplan. Bijvoorbeeld wonen, werken, water, erfgoed of parkeren. De themagerichte regels gelden overkoepelend voor het hele grondgebied van de gemeente. Voor dat specifieke thema staan de regels dan in het nieuwe deel van het Omgevingsplan. Voor de overige regels blijft het tijdelijk Omgevingsplan van kracht totdat alle regels uit het tijdelijke Omgevingsplan zijn omgezet naar het nieuwe Omgevingsplan. Bij een gebiedsgerichte opbouw wordt een Omgevingsplan gemaakt voor één bepaald gebied, bijvoorbeeld het buitengebied of de bestaande woongebieden. In dat Omgevingsplan staan dan alle regels die op dat gebied betrekking hebben. Dat betekent ook dat voor dit gebied de regels uit het tijdelijke Omgevingsplan komen te vervallen.
Voor de regels met betrekking tot een locatie binnen dat gebied hoeft men dan alleen nog maar in het nieuwe Omgevingsplan te kijken.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 29 -
De tabel hieronder bevat een opsomming van de verschillen tussen de thema- en gebiedsgerichte aanpak:
Themagericht
Gebiedsgericht
Eén thema in één keer geborgd in
Compleet Omgevingsplan voor een
Omgevingsplan (bijv. parkeren of
bepaald gebied
kappen) Uniforme regeling voor hele
Regeling geldt voor een bepaald gebied
grondgebied Minder integrale afweging
Integrale afweging
Regels van één perceel staan verspreid
Regels van één perceel staan in één
in tijdelijke en nieuwe deel van het
document
Omgevingsplan (voorrangsregel invoeren) Minder arbeidsintensief
Meer arbeidsintensief
Voor Heumen adviseren we een ‘systematische aanpak’ ofwel een combinatie van een thematisch- en gebiedsgerichte aanpak. Op deze manier wordt bij de aanpak van een deelgebied het meeste flexibiliteit gecreëerd. Het externe bureau dat het Omgevingsplan gaat maken werkt dit verder uit. Een logisch thema is wellicht ‘wonen’ omdat voor de woongebieden in de verschillende kernen van de gemeente Heumen, waarschijnlijk veelal dezelfde (bouw)regels gaan gelden. Maar ook het thema ‘natuur’ lijkt een logische keuze. Wat betreft gebieden zou een onderscheid gemaakt kunnen worden tussen (1) de (woon)gebieden, (2) bedrijventerreinen en (3) het buitengebied/natuur. Wanneer we een extern bureau hebben geselecteerd nemen we een finaal besluit welke gebieden we het beste kunnen onderscheiden of dat -gelet op de opgaven van Heumen- er toch niet in één keer een Omgevingsplan kan worden gemaakt.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 30 -
3. We kiezen een ‘ja, mits-houding’ bij ruimtelijke initiatieven Onze huidige bestemmingsplannen zijn opgebouwd conform het ‘nee, tenzijprincipe’. Iets mag niet, tenzij het is toegestaan in het bestemmingsplan. Een van de doelen van de Omgevingswet is juist om de initiatiefnemer centraal te zetten, mee te denken en lokaal maatwerk te leveren. Dat vergt een cultuuromslag, van ‘nee, tenzij’ naar ‘ja, mits’. In het ambitiedocument dat het college in 2019 heeft vastgesteld, sluiten we daarop aan met het uitgangspunt dat we positief staan tegenover initiatieven die bijdragen aan onze doelen. Maar hoe bereiken we die ja, mits-houding? Laten we dat doorwerken in de formulering van onze regels in ons nieuwe Omgevingsplan (i.c. werken met ‘open normen’), of zien we het meer als cultuuromslag? We kiezen in beginsel voor dat laatste. Regels zijn er om structuur en duidelijkheid te bieden en soms mag iets gewoon niet, daar kunnen we niet omheen. Tegelijkertijd sluiten we niet uit dat voor specifieke gebiedsdelen (waar een ontwikkeling kan plaatvinden) open normen worden geformuleerd. Kort samengevat: ‘gesloten waar het kan, open waar nodig’. Een middel dat we in ieder geval gaan inzetten is de ‘omgevingstafel’, welke de VNG samen met de gemeente Zaanstad heeft ontwikkeld.
Deze aanpak kent een integraal vooroverleg waarbij alle betrokkenen van een initiatief samen aan tafel komen met als uitgangspunt ‘’hoe kunnen we dit initiatief mogelijk maken?’’. Aan tafel komen de relevante beleidsspecialisten, zoals ruimtelijke ontwikkeling, wonen en groen en ketenpartners zoals de Omgevingsdienst Regio Nijmegen en het Waterschap Rivierenland. Bijzonder is dat ook de initiatiefnemer zelf aanwezig is en mogelijk zelfs belanghebbenden. Zo weet de initiatiefnemer snel wat te doen om het initiatief een stap verder te brengen. De omgevingstafel draagt ook bij aan de Omgevingswetregels voor vergunningverlening. Een Omgevingsvergunning voor een activiteit die niet in het Omgevingsplan past, moet straks namelijk in 8 weken verleend worden (nu is dat 26 weken). Door aan de voorkant een vergunningaanvraag ‘rond te praten’, kan deze vervolgens binnen de gestelde termijn (vlot) worden verleend.
4. Gemeentebrede regels als uitgangspunt, locatie specifiek waar nodig In het Omgevingsplan proberen we zoveel mogelijk algemeen geldende regels op te nemen die voor het gehele grondgebied van de gemeente gelden. Alleen waar Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 31 -
nodig, leveren we maatwerk door voor specifieke gebieden of locaties andere regels vast te stellen. Doel van de Omgevingswet is onder andere minder regels en meer duidelijkheid. Dat willen we bereiken door zoveel mogelijk gemeentebrede regels op te nemen. Daar stuurt ook de wetgever op. Passend binnen dit uitgangspunt is dat activiteiten zoveel mogelijk gemeentebreed worden gereguleerd. Indien nodig kunnen vervolgens gebiedsgerichte regels worden opgenomen. Indien ook daarmee niet volstaan kan worden, kunnen locatiegerichte regels opgenomen worden.
5. We onderzoeken of we meer vergunningsvrij kunnen maken Een van de ambities uit het ‘Ambitiedocument Heumen 2019’ luidt als volgt: ‘’Procedures kunnen korter, bijvoorbeeld door algemene regels toe te passen voor kleinere ontwikkelingen. Als je aan die regels voldoet, is geen vergunning meer nodig’’. Hiermee verwoordt het ambitiedocument het verbeterdoel van de Omgevingswet van snellere en betere besluitvorming. We gaan daarom onderzoeken of het mogelijk is om in ons nieuwe Omgevingsplan meer activiteiten vergunningsvrij te maken. Een consequentie van deze keuze is, dat de gemeente geen leges meer kan heffen. Aan de andere kant scheelt het ambtelijke capaciteit als er geen vergunningsprocedures doorlopen hoeven te worden. Wel kan het zijn dat qua toezicht handhaving meer capaciteit nodig is, omdat wel gecontroleerd moet worden of men zich aan de regels houdt. Om als gemeente toch grip te houden op een vergunningsvrije activiteit kan ook een meldplicht en/of informatieplicht worden opgenomen in het Omgevingsplan.
6. Het Omgevingsplan wordt opgebouwd op basis van activiteiten Het Omgevingsplan bevat regels met betrekking tot activiteiten die gevolgen kunnen hebben voor de fysieke leefomgeving (artikel 4.1 Ow). Daarnaast bevat het regels die als doel hebben een evenwichtige toedeling van functies aan locaties toe te kennen (artikel 4.2 Ow). Dit moet zorgen voor een goede kwaliteit van de fysieke leefomgeving (artikel 1.3 Ow). Dat kan op 2 manieren: 1.
Door regels te stellen voor activiteiten;
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 32 -
2.
Door functies toe te kennen aan een locatie en daarbij regels te stellen voor activiteiten binnen die functies. a. Activiteiten: Een Omgevingsplanactiviteit is een activiteit waar een omgevingsvergunning voor nodig is. In het Omgevingsplan staan de regels waaraan men moet voldoen om een vergunning te krijgen. Ook het afwijken van het Omgevingsplan is een vergunningplichtige activiteit. Voorbeelden van activiteiten zijn bouwen, een boom kappen, roeren van de grond of gebruiksactiviteiten zoals wonen, exploiteren van een bedrijf en houden van een kantoor. b. Functies: Aan een locatie kan een functie worden toegekend waaruit volgt welke activiteiten er op die locatie mogelijk zijn. Dat is vergelijkbaar met de methodiek van de huidige bestemmingsplannen. Binnen de functie ‘wonen’ mag je bijvoorbeeld een woonhuis bouwen, een bedrijf aan huis houden en parkeren. Andere voorbeelden van functies zijn detailhandel, kantoor, maatschappelijk, bedrijf, verkeer, natuur, recreatie, groen, monument, water, agrarisch en sport.
Wij kiezen ervoor om in het Omgevingsplan in de basis te werken met activiteiten en functies te gebruiken om maatwerk te leveren op specifieke locaties. Dat heeft drie redenen. Ten eerste voorkomt dit herhaling van regels. Een functie kan namelijk meerdere activiteiten bevatten en dat kan zorgen voor herhaling van regels omdat dezelfde activiteit binnen meerdere functies kan voorkomen. Zo is de activiteit parkeren toegestaan binnen de functies wonen, kantoor en bedrijf. Wil je de algemene parkeerregels wijzigen, dan moet je al die functies wijzigen. Is parkeren als losse activiteit geregeld binnen het Omgevingsplan met regels voor het hele grondgebied (themagericht), dan hoef je alleen die ene activiteit te wijzen. Dat is minder arbeidsintensief. Ten tweede is werken met activiteiten gebruiksvriendelijker. Een initiatiefnemer zoekt namelijk op activiteit en niet op functie. Die wil bijvoorbeeld weten of hij op zijn terrein een bed & breakfast mag starten of paarden mag houden. Tot slot sluit dit uitgangspunt aan bij de eerdere keuze: ‘gemeentebrede regels als uitgangspunt, locatie specifiek waar nodig’. Bij een opbouw vanuit activiteiten gelden de regels binnen die activiteit namelijk voor het hele grondgebied, terwijl de regels van activiteiten die vallen onder een functie alleen gelden voor een specifieke Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 33 -
locatie. We gebruiken functies daarom om maatwerk te leveren aan specifieke locaties of gebieden.
7. We gebruiken bij voorkeur gesloten normen Onze huidige bestemmingsplannen bevatten alleen gesloten normen, zo staat er precies in wat de maximale bouwhoogte is. Onder de Omgevingswet wordt het mogelijk om ook open normen toe te voegen bijvoorbeeld ‘de aanvraag moet voldoen aan een goede ruimtelijke kwaliteit’. Voordeel van een open norm is dat het Omgevingsplan flexibeler wordt en dat bij nieuw beleid over de interpretatie van de open norm niet meteen het Omgevingsplan gewijzigd hoeft te worden maar alleen de beleidskaders. Nadeel van een open norm is dat het minder duidelijkheid (lees: rechtszekerheid) biedt. Wat de gemeente verstaat onder een ‘goede ruimtelijke kwaliteit’ zal uitgewerkt moeten worden in beleid en per situatie beoordeeld moeten worden. Hiervoor moet telkens een vergunning worden verleend, waar een draagkrachtige motivatie aan ten grondslag ligt en waar een procedure voor wordt doorlopen. Dit kost -voor de initiatiefnemer en de gemeente- tijd en geld. Een ander nadeel van een open norm is dat de regel minder goed toepasbaar gemaakt kan worden. Onder de Omgevingswet is het namelijk mogelijk, en in sommige gevallen verplicht, om regels toepasbaar te maken. Dat houdt in dat een initiatiefnemer online met een vragenboom kan bepalen of hij voldoet aan de regel.
Een open norm is niet goed te vangen in een vragenboom en zorgt daarmee voor een lager dienstverleningsniveau. De wens om meer activiteiten vergunningvrij te maken of meldingsplichtig te maken betekent ook een keuze om (vooral) te gaan werken met gesloten normen. Samengevat: we kiezen voor gesloten normen tenzij een in een specifiek gebied het werken met open normen de voorkeur verdient. We denken dan aan gebieden met meer variatie.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 34 -
8. (Waarschijnlijk) geen nieuwe omgevingswaarden toepassen De Omgevingswet beoogt (in algemene zin) gemeenten meer afwegingsruimte te geven. Om dit te bewerkstelligen zijn in de Omgevingswet bepalingen opgenomen over omgevingswaarden. Deze waarden drukken uit wat de staat of kwaliteit van de fysieke leefomgeving is, wat de toelaatbare belasting door activiteiten is en wat de toelaatbare concentratie en/of depositie is. Voorbeelden hiervan zijn geluid, licht, geur, externe veiligheid, trilling en bodem. Ten aanzien van deze omgevingswaarden hebben gemeenten –binnen een bepaalde bandbreedte- een vrije keuze. Waarschijnlijk heeft Heumen geen behoefte om bestaande omgevingswaarden aan te passen. Dit betekent dat de regels worden gevolgd zoals deze door het Rijk zijn vastgesteld. De keuzes in de Omgevingsvisie en het overleg met de Omgevingsdienst Regio Nijmegen zullen uitwijzen of een aanpassing van de omgevingswaarden toch nodig is.
9. We toetsen de Bruidsschat bij opstellen Omgevingsplan Onder de Omgevingswet zullen veel regels die nu vanuit het Rijk zijn gesteld, de bevoegdheid worden van gemeenten. Deze regels zullen niet langer in de wet en bijbehorende AMvB’s staan, maar in het Omgevingsplan. Het gaat om regels waarbij de locatie bepaalt of de regels passend zijn. Het gaat hier om regels die nu in het Activiteitenbesluit (‘milieuregels’), het Bouwbesluit (‘bouwregels’), het Besluit omgevingsrecht (‘vergunningvrij bouwen’) en het Lozingsbesluit staan. Bijna alle regels uit de Bruidsschat zijn relevant voor Heumen. Dit betekent dat per regel een keuze moet worden gemaakt of deze wordt geschrapt, gewijzigd of onveranderd wordt opgenomen in het Omgevingsplan. We kiezen voor een ‘systematische aanpak’ (combinatie van gebieds- en themagericht). Dit betekent dat wanneer we voor een bepaald deelgebied het Omgevingsplan voorbereiden, ook de Bruidsschatregels worden getoetst. Dit gebeurt in nauw overleg met de Omgevingsdienst Regio Nijmegen.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 35 -
10. Regels m.b.t. kostenverhaal nemen we op in het Omgevingsplan Wie een woning, bedrijfspand of ander gebouw bouwt of verbouwt, moet hiervoor in sommige gevallen een bijdrage betalen aan het bevoegd gezag. Deze bijdrage is onder andere voor de kosten van het opstellen van plannen, het aanleggen van openbare voorzieningen en het inrichten van de openbare ruimte. Dit noemen we kostenverhaal. Overheden zijn verplicht om de kosten te verhalen. Het afsluiten van een overeenkomst (‘zgn. anterieure overeenkomst’) tussen de initiatiefnemer van de bouwactiviteit en het bevoegd gezag heeft daarbij de voorkeur. Als het niet mogelijk is een overeenkomst af te sluiten, is de publiekrechtelijke weg verplicht. Dan verhaalt de gemeente de kosten op basis van de regels in een Omgevingsplan of een omgevingsvergunning voor een buitenplanse Omgevingsplanactiviteit. In die regels staat onder andere: •
Welke kosten worden verhaald;
•
Hoe die kosten over de bouwactiviteiten in het gebied worden verdeeld; en
•
Hoe en wanneer een eindafrekening plaatsvindt.
Wie wil bouwen, moet bij het bevoegd gezag een kostenverhaalsbeschikking vragen. Zolang de kostenverhaalsbijdrage niet is betaald, is het verboden om de bouwwerkzaamheden uit te voeren. Onder de werking van de Omgevingswet blijft het primaat liggen bij het privaatrechtelijk kostenverhaal via een anterieure overeenkomst. Voor die gevallen waar dit niet het geval is, neemt Heumen hiervoor regels op in het Omgevingsplan. Hierbij wordt tevens de mogelijkheid onderzocht om extra kosten (de zgn. ‘vrijwillige bijdrage’) in rekening te brengen die niet opgenomen hoeven te worden op basis van de regeling kostenverhaal (afdeling 13.6 Omgevingswet). Het gaat hier om kosten die de gemeente maakt om de kwaliteit van een gebied te verbeteren.
11. Participatieplan In de Omgevingswet speelt participatie een belangrijke rol bij de totstandkoming van beleid en regelgeving. De wetgever beoogt burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties vroegtijdig te betrekken in het beleids- en besluitvormingsproces. Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 36 -
Door in een zo vroeg mogelijk stadium kennis, ervaringen, standpunten, belangen te delen met elkaar, wordt een betere afweging van alle relevante aspecten bij de totstandkoming van beleid en besluiten bevorderd. Dit moet leiden tot een hogere kwaliteit van beleid en besluiten, meer draagvlak bij betrokkenen en een kortere doorlooptijd van procedures.
Wettelijke grondslag Op basis van artikel 10.2 van het Omgevingsbesluit geeft het bevoegd gezag bij de kennisgeving van een Omgevingsplan aan hoe de participatie wordt vormgegeven. Bij het vaststellen daarvan wordt aangegeven hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken en wat de resultaten daarvan zijn. Ook wordt daarbij aangegeven in hoeverre aan haar beleidsregels over participatie is voldaan. Dit betreft de zogenaamde motiveringsplicht.
Beleidsregels participatie Het voeren van beleidsregels die zien op de inzet van participatie bij onder andere het Omgevingsplan is verplicht. Er zullen derhalve door de gemeente Heumen nog beleidsregels participatie moeten worden opgesteld. De gemeente Heumen heeft daarbij een grote vrijheid om haar participatieproces op maat in te richten. Uitgangspunt vormt de huidige inspraakverordening.
Leidraad participatie Ook initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen hebben de verantwoordelijkheid om hun omgeving te betrekken op een passende manier. De gemeente kan hiervoor een leidraad opstellen die is bedoeld voor iedereen met een plan of initiatief in de fysieke leefomgeving van Heumen,n specifiek in die gevallen waar toestemming van de gemeente (een omgevingsvergunning) noodzakelijk is. In deze leidraad kunnen tips worden gegeven hoe een initiatiefnemer participatie zou kunnen organiseren.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 37 -
12. Digitalisering, Annoteren & toepasbare regels: door extern bureau
Digitaliseren Om de doelen van de Omgevingswet te kunnen bereiken, is een grote digitaliseringsslag nodig. Hiervoor is het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) in het leven geroepen. Het DSO is een digitaal loket waar initiatiefnemers, overheden en belanghebbenden snel kunnen zien welke activiteiten op welke locatie zijn toegestaan en onder welke voorwaarden. Om het Omgevingsplan in het DSO te kunnen raadplegen, is het noodzakelijk dat de regels worden gesteld op basis van de nieuwe digitale standaarden (o.a. TPOD Omgevingsplan) die zullen gaan gelden. De gemeente Heumen heeft gekozen voor Tercera als plansoftware. Met deze sofware kunnen wij: •
Aanvragen om een omgevingsvergunning en verleende omgevingsvergunningen publiceren;
•
Regels koppelen aan werkingsgebieden (‘regels tonen op de kaart’);
•
Wijzigingen van het tijdelijk Omgevingsplan in procedure brengen;
•
Verleende vergunningen (‘OPA’s ) opnemen in het tijdelijke Omgevingsplan;
•
Het nieuwe Omgevingsplan maken.
Het oefenen met het invoeren van conceptregels (m.b.v. ‘Tercera’) draagt bij aan het opdoen van kennis en vaardigheden én draagt bij aan het optimaliseren van het Omgevingsplan. Door te oefenen met plansoftware, krijgen we vroegtijdig inzicht in de zichtbaarheid van planregels in het DSO. Zodra het pakket voor adviesbureaus beschikbaar is (door het Rijk/VNG is toegezegd een uitwisselingsstandaard te gaan maken) verleent de gemeente aan het externe bureau de rechten om aan het Omgevingsplan te werken.
Annoteren en toepasbare regels Een van de uitgangspunten van de Omgevingswet en het DSO-landelijke voorziening is dat regelgeving toegankelijker wordt. Onder andere door regelgeving aan werkingsgebieden (lees: de kaart) en activiteiten te koppelen. Dit gebeurt door regelgeving te voorzien van annotaties: metadata die aangeven waar een artikel of lid betrekking op heeft. Door annotatie kun je bijvoorbeeld het werkingsgebied van Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 38 -
een regel op de kaart laten zien en omgekeerd kun je vanuit een punt op de kaart zien welke regelgeving daar van toepassing is. In combinatie met een activiteit kan een initiatiefnemer achterhalen waaraan hij of zij zich op die locatie dient te houden. Toegankelijkheid wordt ook bevorderd met vragenbomen, de zogenoemde toepasbare regels. Een voorwaarde om toepasbare regels te kunnen maken is dat werkingsgebied en activiteit geannoteerd zijn, een vragenboom ‘hangt’ aan één of meer activiteiten. Ook voor dit onderdeel verleent de gemeente aan het externe bureau opdracht.
Plan van Aanpak Omgevingsplan Heumen - 39 -