23 A95 Bijlage I Notitie Doorontwikkeling Transformatie Sociaal Domein 2023-2026

Notitie Doorontwikkeling Transformatie Sociaal Domein 2023-2026

1. Inleiding Deze notitie bevat speerpunten die we de komende jaren willen vastleggen binnen de bestaande beleidskaders van het sociaal domein. De focus ligt daarbij op Wmo en jeugd. Deze notitie borduurt voort op de Transformatieagenda Sociaal Domein 2018-2022 en de eerdere kadernota ‘Samen aan zet: 2015-2018’. Met de speerpunten ontwikkelen we het bestaande beleid door en willen we de volgende stap zetten in de transformatie van het sociaal domein. Met meer preventie en een integraal samenhangend aanbod van preventieve voorzieningen in de gemeente Heumen. Hiermee willen we inzetten op het versterken en beter benutten van de kracht van de samenleving, het vergroten van het gebruik van preventieve voorzieningen en snellere en adequate hulpverlening aan inwoners die dat nodig hebben. Een eerdere versie van deze notitie is besproken met de raad tijdens de raadsavond van 18 april 2023. Vervolgens zijn we over deze speerpunten in gesprek gegaan met onze partners Welzijnorganisatie Synthese, Woningcorporatie Oosterpoort en Sterker Sociaal Werk. De Burger Advies Raad (BAR) heeft op 27 november 2023 een advies uitgebracht op deze notitie. In de gesprekken die wij met deze maatschappelijke partners en de BAR hebben gevoerd hebben wij ook gesproken over de wijze waarop we de speerpunten gaan uitvoeren de komende jaren.

Want we vragen iets van hen; meewerken aan het mee behalen van deze ambitie. Daarbij hebben wij geconcludeerd dat deze speerpunten een leidraad zijn aan de hand waarvan de verschillende uitvoeringsplannen kunnen worden opgesteld. Zo maakt onze welzijnspartner Synthese op basis van de speerpunten een integraal uitvoeringsplan voor het welzijnswerk. Tijdens de raadsavond is afgesproken dat wij eind 2023 de speerpunten en de beoogde uitwerking daarvan ter informatie aanbieden aan de raad.

2. Leeswijzer In paragraaf 3 geven we eerst een schets van het beleid dat we de afgelopen jaren hebben ingezet waarna we in paragraaf 4 beschrijven waar we de komende jaren naartoe willen gaan. Verder volgt in paragraaf 5 een overzicht met randvoorwaarden voor de speerpunten die we voor de komende jaren willen vastleggen en ook lichten we toe hoe we dit in 2023 en verder gaan oppakken. Tot slot lichten we de aanpak en vervolgstappen toe over hoe wij op deze speerpunten in dialoog met partners en de BAR blijven inzetten. Bijlage 1 bevat een begrippen- en afkortingenlijst en bijlage 2 een beschrijving van onze wettelijke taken in het sociaal domein. Bijlage 3 bevat een overzicht van geraadpleegde documenten.

1

3. Terugblik: waar komen we vandaan? Als gemeente voeren we (wettelijke) taken uit voor het sociaal domein (zie bijlage 2 voor een overzicht) en ook de samenleving werkt zelf aan maatschappelijke vraagstukken. De afgelopen jaren hebben we veel geïnvesteerd in het versterken van de sociale basis. Een sterke sociale basis (zie bijlage 1 voor definitie) met kwaliteit van leven voor onze inwoners, voldoende mogelijkheden om talenten te ontwikkelen en een leefbare, dementievriendelijke en inclusieve samenleving. Zorg voor elkaar is in essentie de verantwoordelijkheid van onze inwoners zelf. Moeders en vaders zorgen voor hun kinderen, kinderen zorgen voor hun oudere ouders, geliefden zorgen voor elkaar, buren zorgen voor hun buurtgenoten en buurtgenoten zorgen voor hun buurt. Dat is onze sociale basis. Een basis waar relaties tussen mensen het fundament zijn, vraagt om samenwerking en vakmanschap en een faciliterende en stimulerende gemeente die het gemeenschappelijk belang bewaakt. Het gewone leven en het gesprek met onze inwoners, van mens tot mens, inspireert ons. Als gemeente investeerden we de afgelopen jaren in het vergroten van de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van inwoners en de beweging naar een draagkrachtige Heumense gemeenschap waar mensen omkijken naar elkaar. Hierdoor doen zij minder snel een beroep op ondersteunende maatregelen.

Ook hebben we meer ingezet op preventie, voorliggende voorzieningen en geïnvesteerd in meer integrale samenwerking over de verschillende werkvelden heen, zoals welzijn, wonen en zorg maar ook werk, inkomen en veiligheid. Hieronder volgt een kort overzicht van het beleid dat we de afgelopen jaren hebben ontwikkeld en geïmplementeerd waarbij het versterken van de sociale basis en integrale samenwerking de rode draad vormden: 2013: Regionale beleidsnota Kracht door verbinding Met de beleidsnota ‘Kracht door verbinding’ hebben de samenwerkende gemeenten in de Regio Nijmegen, waaronder Heumen, in 2013 de uitgangspunten vastgesteld voor de wijze waarop we uitvoering gingen geven aan de ontwikkelopgaven voor de transitie van Jeugdzorg en AWBZ-taken.

Daarin zijn de volgende regionale uitgangspunten voor de transformatie vastgelegd: • We geven ruimte en vertrouwen aan professionals • Compensatie in plaats van recht op zorg • Uitvoering zo lokaal, zo licht en zo dichtbij mogelijk • We werken integraal via het principe ‘één huishouden, één plan’ • Collectief boven individueel • Preventie voor curatie • We richten ons op een transformatie, maar wel via een zorgvuldig transitieproces • Stevige regie door de gemeenten • Beleidsvorming en het implementatieproces worden in de Regio Nijmegen gezamenlijk opgepakt: ‘lokaal wat lokaal kan, regionaal wat regionaal moet’ • In het implementatieproces betrekken we nadrukkelijk cliënten/cliëntorganisaties • De financiën zoals door het Rijk beschikbaar gesteld zijn leidend • De financieringsstructuur volgt de inhoud • We bieden ruimte voor keuzevrijheid • We gaan voor effectieve inzet, een gedegen monitoring en evaluatie 2015-2018: Kadernota Samen aan Zet In 2014 hebben we in de kadernota ‘Samen aan Zet 2015-2018’ onze visie en kaders voor gemeentelijke taken voor de samenleving beschreven op het gebied van de Wmo, Participatiewet, Jeugdwet en Wpg (Wet publieke gezondheidszorg). In deze kadernota geven we een toelichting op

2

de regionale kaders, de regionale samenwerking en de lokale uitgangspunten voor onze gemeente. Ook hebben we specifiek per beleidsthema’s kaders vastgesteld. In paragraaf 5 van deze notitie lichten we de kern van de visie op het sociaal domein toe zoals we deze in de kadernota hebben opgenomen. 2018-2022: Transformatie-agenda Sociaal Domein In 2017 hebben we samen met inwoners, professionals, ondernemers en vrijwilligers(organisaties) de ‘Transformatieagenda Sociaal Domein 2018-2022' opgesteld met daarin concrete acties en projecten. Deze Transformatie-agenda borduurde voort op de visie van de kadernota ‘Samen aan zet’. Hiermee hebben wij specifiek ingezet op preventie en het versterken van de eigen kracht van de samenleving waarbij we met zo weinig mogelijk overheidsinvesteringen zo veel mogelijk maatschappelijk rendement kunnen behalen. De gedachte achter de decentralisaties was ondersteuning op lokaal niveau eenvoudiger, efficiënter en effectiever te organiseren. In de Transformatieagenda beschrejven we per thema welke met elkaar samenhangende acties we zouden inzetten om de zorg en ondersteuning in Heumen anders en beter te organiseren. Om zo de transformatie in het sociaal domein te versnellen en meer focus aan te brengen. De acties uit de Transformatieagenda zijn afgerond, danwel opgenomen in bestaand beleid.

De thema’s, allen gericht op het versterken van de sociale basis, waren en zijn nog steeds: 1. Zelfredzaamheid, samenredzaamheid en verbinding 2. Preventieve voorzieningen en lichte ondersteuning op lokaal niveau 3. Samenwerken en innoveren Geleerde lessen In de periode 2018-2022 hebben we vanuit de ‘Transformatieagenda Sociaal Domein 2018-2022' diverse nieuwe functies, voorzieningen en diensten opgezet in onze gemeente en een aantal bestaande uitgebreid. In het najaar van 2022 hebben we de acties vervolgens geëvalueerd. Enerzijds om zicht te krijgen op wat uiteindelijk de impact hiervan is geweest op de situatie van (kwetsbare) inwoners en anderzijds was de evaluatie gericht op leren. We wilden samen met betrokken stakeholders ontdekken waar hobbels lagen, wat beter kon, zodat we daarop konden bijsturen. Deze geleerde lessen nemen we mee bij de doorontwikkeling van het beleid van het sociaal domein. Zo nemen we bijvoorbeeld mee dat het loont om te investeren in gemeentelijke aandacht voor wat inwoners, vrijwilligersorganisaties en ondernemers zelf kunnen én doen. Dat leidt tot meer trots en meer inzet voor anderen. Het is belangrijk om de inzet van actieve inwoners te blijven benutten. Zij zijn waardevol voor de Heumense gemeenschap. Voor hen is het belangrijk dat zij zich in hun speciale rol in hun buurt gezien en gehoord voelen door de gemeente.

Verder blijkt (opnieuw) dat informele netwerken en ontmoetingsplekken enorm belangrijk zijn voor inwoners met hulpvragen of die hulp willen bieden. Met betrekking tot samenwerking met partners zien we dat het werken in elkaars nabijheid en vanuit een gezamenlijke visie op het sociaal domein dit het samenwerken een stuk gemakkelijker maakt en dat komt weer ten goede aan de dienstverlening en ondersteuning van onze kwetsbare inwoners. Ook constateren we dat het belangrijk is om te investeren in (gedeelde) werkwijzen en methoden voor effectmeting en monitoring.

4. Vooruitblik: wat willen we? De uitdagingen in het sociaal domein zijn groot. De overheid stimuleert dat ouderen langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen en door de vergrijzing de komende twintig jaar is de impact hiervan enorm. Bijvoorbeeld mensen met dementie die gedurende hun ziekteproces steeds afhankelijker worden van hun omgeving. En het aantal mensen met dementie neemt fors toe. Verder blijven door de ambulantisering van de GGZ mensen met psychische aandoeningen zo veel mogelijk deelnemen aan en wonen in de maatschappij. Tegelijkertijd wordt de samenleving steeds ingewikkelder en sneller.

3

Al deze ontwikkelingen hebben een impact op onze samenleving en vragen iets van ons allemaal. Het versterken van de sociale basis was en blijft daarom ook de komende jaren onze ambitie. De gewenste beweging Met de Transformatieagenda Sociaal Domein is duidelijk de beweging ingezet naar het versterken van de sociale basis, met meer preventie en voorliggende voorzieningen. Maar het aanjagen en realiseren van deze beweging heeft een volgende stap nodig. De aankomende jaren blijven we hierop inzetten. Vertrouwen en inclusie vormen daarbij belangrijke pijlers. We hebben een groot vertrouwen in de kennis, het organiserend vermogen en de veerkracht van onze inwoners. We willen verbinding tussen alle inwoners stimuleren, enthousiasmeren en mogelijk te maken. We streven naar een inclusieve samenleving waar iedereen aan mee kan doen (zoals verwoord in de Strategische visie: ‘Natuurlijk met iedereen’). Eén welzijnspartner met een integrale aanpak De beweging naar een sterke sociale basis in de gemeente Heumen vraagt om facilitering door één sterke en herkenbare organisatie voor welzijnswerk. Zodat vanuit één algehele visie een samenhangend welzijnsaanbod ontstaat voor alle inwoners, van jong tot oud. Hiervoor zijn we de samenwerking aangegaan met Synthese en hebben we in januari 2023 een intentieovereenkomst met hen getekend.

Vanaf 1 juli 2023 gaan diverse welzijnsfuncties gefaseerd over naar Synthese. Hiermee komt dan een eind aan het huidige versnipperde aanbod. Voor inwoners van de gemeente Heumen is het daardoor duidelijker waar ze terecht kunnen voor laagdrempelige ondersteuning vanuit het welzijnswerk. Ook zoeken we de samenwerking met hen op over hoe we de sociale basis op andere manieren verder kunnen versterken, zoals bijvoorbeeld het mee stimuleren van de beweging naar een inclusieve gemeente Heumen. Sociaal Team Heumen Verder vraagt de beweging naar een sterke sociale basis om meer integrale samenwerking tussen zorg- en welzijnsprofessionals. Het versterken van de integrale samenwerking met zorg en welzijnsprofessionals heeft onze prioriteit. We willen met alle professionals gaan werken vanuit één integraal Sociaal Team Heumen, in de vorm van een netwerkorganisatie. Dit is een combinatie van een breed gemeentelijk team (zorg, werk en inkomen) met de professionals uit het welzijns- en zorgveld van Heumen. Het Sociaal Team Heumen met alle professionals in het welzijns- en zorgveld van Heumen kan inwoners op allerlei manieren faciliteren, ondersteunen, de weg wijzen, een keukentafelgesprek inzetten voor vraagverheldering en een ondersteuningsplan opstellen.

Uitgangspunt daarbij is om zorgvragen vroegtijdig te signaleren en ondersteuning nabij, toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed te organiseren. Signalen vanuit ervaringsdeskundigen en vrijwilligers(organisaties) zoals bijvoorbeeld de KBO’s en Buurtvervoer worden actief opgepakt. Sociale kaart We willen het gebruik van algemene voorzieningen voor en door inwoners stimuleren. Daarvoor is het belangrijk dat het aanbod makkelijk vindbaar en toegankelijk is. Hiervoor gaan we een nieuwe sociale kaart ontwikkelen en daarna breed bekend maken bij inwoners, maar ook bij vrijwilligers en professionals.

5. Speerpunten voor het sociaal domein Heumen We zetten het huidige beleid voort in het sociaal domein en gaan voor een inclusieve samenleving waarbij de verbinding tussen inwoners in de dorpen en wijken en het versterken van eigen kracht en samenredzaamheid voor ons belangrijk zijn. We zijn ‘nabij’ en ‘iedereen doet mee’. Maatschappelijke participatie en eigen verantwoordelijkheid staan centraal. De meeste inwoners in onze gemeente

4

redden zich prima samen met hun directe omgeving. Als gemeente willen we mensen ondersteunen waarbij de zelfredzaamheid minder vanzelfsprekend is. Om onze gemeenschap gezond en vitaal te houden, zetten we in op kwaliteit van leven. We geven daarom voorrang aan preventie en het versterken van de sociale basis. Daar waar inzet van zorg nodig is, borgen we een effectieve inzet van de benodigde middelen. Daarbij omarmen we ook de benadering van ‘positieve gezondheid’ die zich niet richt op de ziekte of het probleem maar op eigen regie en veerkracht van mensen. Dit draagt bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en zo veel mogelijk eigen regie te voeren (zie bijlage 1 voor een beschrijving van Positieve Gezondheid). De 6 dimensies van Positieve Gezondheid zijn duidelijk te herkennen in de 6 speerpunten. In de kadernota ‘Samen aan zet 2015-2018’ heeft de gemeente Heumen een visie voor het sociaal domein opgesteld die tevens aansluit op onze pijlers ‘vertrouwen’ en ‘inclusie’. Deze visie is nog steeds actueel en hieronder geven we de kern van deze visie weer: • We streven naar een inclusieve samenleving waaraan iedereen kan meedoen en erbij hoort.

• We benutten eigen kracht, talenten, sociale netwerk en behoud maximale eigen regie van/voor inwoners waarbij we kansen bieden om te participeren in de eigen omgeving om zo de zelfredzaamheid te vergroten. • We versterken de kracht in onze Heumense gemeenschap, met mensen die zich inzetten en omzien naar elkaar, door deze aan te spreken en ruimte te bieden. • We bieden ondersteuning en zorg op maat, integraal, zo licht mogelijk en zo zwaar als nodig.

Speerpunten Voortvloeiend uit de visie hebben we speerpunten voor het sociaal domein geformuleerd. Op de volgende pagina volgt (in willekeurige volgorde) een overzicht met de speerpunten en daarbij geven we per speerpunt aan wat we -naast de in hoofdstuk 4 genoemde randvoorwaarden- in 2023 gaan oppakken: Speerpunt 1: Inwoners van Heumen hebben zorg voor elkaar Wat willen we bereiken? Het welzijn van inwoners is een verantwoordelijkheid van de samenleving. Net als het signaleren van mogelijke zorgen. Wanneer inwoners zelf of als collectief hun ondersteuning kunnen organiseren, faciliteren we. a) Inwoners van Heumen (jong en oud) hoeven zich niet eenzaam te voelen, hebben een sociaal netwerk en voelen zich duurzaam verbonden met elkaar en de buurt. b) Inwoners zetten zich vrijwillig in voor de samenleving en zijn hiertoe optimaal toegerust. c) Mantelzorgers voelen zich gewaardeerd, ondersteund en niet overbelast. Wat doen we? • Stimuleren en waarderen van vrijwillige inzet en sociale initiatieven: We gaan het beleid voor jaarlijkse subsidies voor onder andere wijk-dorpsplatforms en initiatiefsubsidies voor inwoners herijken. We brengen de behoeftes aan ondersteuning in kaart en bepalen vervolgens of daarin een rol voor ons is weggelegd en op welke manier we dan daarin kunnen voorzien.

Hiermee willen we de sociale samenhang in dorpen en wijken versterken, bijdragen aan het voorkomen van eenzaamheid door vrijwilligers, inwoners met elkaar in contact te brengen en sociale initiatieven koppelen. • Actiegericht werken aan het verminderen van eenzaamheid: Via de kerngroep Eenzaamheid werken we samen met de GGD, Synthese, de HAN en de BAR actiegericht aan het verminderen van eenzaamheid. Zo heeft de kerngroep al een

5

•

•

signaleringskaart ontwikkeld voor professionals en vrijwilligers om bewustzijn te creëren voor eenzaamheid en diverse doorverwijsmogelijkheden in kaart gebracht. In vervolg hierop heeft de kerngroep een inspiratiesessie voor professionals en vrijwilligers georganiseerd en is er informatie over het thema eenzaamheid op de gemeentelijke website geplaatst. Voor 2024 wordt opnieuw de Stap Vooruit training aangeboden. Deze training helpt inwoners te werken aan meer zelfvertrouwen, weerbaarheid, grenzen stellen, bewustwording en probleemoplossende vaardigheden. Ook is er vanuit de Werkconferentie 2022-2023 een werkgroep Eenzaamheid opgestart die ontmoeting stimuleert om eenzaamheid te verminderen. Inmiddels heeft de gemeente zich gecommitteerd aan de landelijke week ‘Eén tegen eenzaamheid’ en toegezegd dat de website die is opgezet door de werkgroep zal worden behouden. Stimuleren en faciliteren van inwoners en bedrijven om dementie te herkennen en ernaar te handelen. Via de werkgroep Samenwerken aan een Dementievriendelijker Heumen zetten we in op bewustwording door o.a. scholing. De gemeente committeert zich aan de 5 focuspunten die zijn genoemd in de focusbrief voor gemeenten van Alzheimer Nederland.1 Ondersteunen van mantelzorgers: Vanuit de Wmo en de Jeugdwet dragen we zorg voor de ondersteuning van mantelzorgers met specifieke aandacht voor de jonge mantelzorger.

Speerpunt 2: Inwoners voelen zich vitaal, iedereen telt en doet mee Wat willen we bereiken? Individuele inwoners van Heumen zijn vitaal, veerkrachtig, en in staat te participeren en mee te doen in de samenleving, naar vermogen. • Inwoners van Heumen zijn veerkrachtig en in staat te participeren in de samenleving. Ook als zij kwetsbaarheden ervaren2. • Inwoners hebben een gezonde financiële basis., of weten waar zij hulp kunnen krijgen als dit niet vanzelfsprekend is. • Inwoners van Heumen voelen zich veilig en dragen bij aan de veiligheid in hun omgeving. Zij komen op voor zichzelf en anderen en weten hoe zij moeten handelen wanneer zij zelf of iemand in de omgeving zich onveilig voelt. • Inwoners zijn in staat hun leven naar eigen wens vorm te geven op het gebied van bijvoorbeeld wonen, werken of een dagbesteding. • Inwoners voelen zich vitaal, genieten van het leven en hebben vertrouwen in hun toekomst. Wat doen we? • Toekomstbestendig maken van Buurtvervoer: Sinds medio 2021 kunnen inwoners voor ritten binnen onze gemeente en naar de ziekenhuizen in Nijmegen gebruik maken van Buurtvervoer Heumen. We zien dat het aantal ritten met Buurtvervoer toeneemt. Daar staat tegenover dat met ingang van 1 januari 2024 Buurtvervoer geen dagbestedingsritten meer rijdt voor Malderburch.

Inmiddels hebben we een (betaalde) coördinerend planner, een tweede eigen voertuig en wordt onderzocht welke taken bij Synthese worden ondergebracht.

1 Deze 5 speerpunten zijn: 1. Bouw passende woningen voor mensen met dementie, 2. Investeer in ontmoetingsplekken met

activiteiten, 3. Maak alle wijken in de gemeente dementievriendelijk, 4. Ondersteun mantelzorgers in de zorg voor hun naaste met dementie, 5. Neem je verantwoordelijkheid in het regionaal dementienetwerk. Link naar: Focusbrief gemeenten 2 Denk aan laaggeletterdheid, verward gedrag, psychische en / of psychosociale kwetsbaarheid of statushouderschap.

6

•

•

Uitvoeren van de acties uit onze Lokale inclusie-agenda (LIA): Deze is opgesteld in dialoog met inwoners, maatschappelijke organisaties en ervaringsdeskundigen. Hiermee willen we achterstanden/belemmeringen/drempels wegnemen die inwoners ervaren om volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving. Ook willen we gemeenschappelijke uitgangspunten vanuit de regio Gelderland-zuid voor het op lokaal niveau inzetten van ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid gaan toepassen. Begeleiden van nieuwkomers: Sinds 2022 worden nieuwkomers die in een uitkeringspositie zitten begeleid door een casusregisseur statushouders. Via Vluchtelingenwerk Heumen worden nieuwkomers begeleid door vrijwilligers.

De volgende acties hebben betrekking op de uitvoering van de Participatiewet en de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening en benoemen we hier ook omdat zij deel uitmaken van ons integraal beleid voor het sociaal domein: • Gebruik inkomensondersteunende regelingen: Samen met deelnemers aan het armoedeplatform onderzoeken we wat we nog meer kunnen doen om inwoners die voor inkomensondersteunende regelingen in aanmerking komen, beter kunnen bereiken en faciliteren in het gebruik maken van deze regelingen. • Uitvoeren van het meerjarig uitvoeringsplan schuldhulpverlening en armoedebestrijding: Naast onze reguliere schuldhulpverlening blijven we vooral inzetten op preventie en vroegsignalering, bijvoorbeeld samen met Oosterpoort in de vorm van een woonlastenconvenant. Een van de acties die we met hoge prioriteit gaan uitvoeren is het inrichten van een inloopplek voor inwoners met financiële problemen. We doen dit samen met de werkgroep Inwoners voor inwoners die is voortgekomen uit de Werkconferentie. • Herijking arbeidsmarktbeleidskader en visie op hete WerkBedrijf; ‘Klaar voor nieuwe kansen!’, is het nieuwe arbeidsmarkt-beleidskader van het Rijk van Nijmegen, dat naar verwachting binnenkort door alle raden wordt vastgesteld. De visie, zoals opgenomen in het beleidskader, is dat de arbeidsmarkt plaats moet bieden voor iedereen.

Voor regionaal WerkBedrijf, onze belangrijkste partner voor de uitvoering van het onderdeel Werk van de Participatiewet, betekent dit dat de balans in de dienstverlening verandert van vooral vraaggericht (de ondernemer centraal) naar meer aanbodgericht (mensontwikkeling), maar altijd in afstemming met de situatie en de vraag op de arbeidsmarkt.

Speerpunt 3: Ondersteuning is passend en nabij, voor jong en oud Wat willen we bereiken? Vrijwilligers en beroepskrachten werken samen en zijn aanwezig in de leefomgeving van de inwoner: in de buurt, op school, etc. De geboden ondersteuning is laagdrempelig, passend en sluit aan op de vraag van onze inwoners. a) Ondersteuning sluit aan op de vraag, behoefte en mogelijkheden van de inwoner en draagt bij aan het versterken van de zelfredzaamheid. b) Ondersteuning wordt bij voorkeur collectief en nabij de inwoner aangeboden. c) Professionals en vrijwilligers signaleren vroegtijdig risicofactoren, ondersteuningsbehoeften en maatschappelijke onrust bij inwoners en dragen actief bij aan passende oplossingen. d) Ondersteuning en (vroeg)signalering draagt bij aan het voorkomen van calamiteiten, interventies, recidive en ongeplande (crisis)zorg.

7

Wat doen we? • Ambulantisering beschermd wonen: We voeren beschermd wonen GGZ en de maatschappelijke opvang uit op een wijze die de inwoner en zijn of haar herstel centraal stelt. Daarbij zijn we concreet aan de slag met de ambulantisering van beschermd wonen. • Inzetten van een specialist jeugd GGZ: We zien de vraag naar specialistische jeugd GGZ stijgen met als gevolg wachtlijsten en verstopping in de keten. We willen expertise ‘naar voren halen’ en de hulp beter vormgeven zodat kinderen, jongeren en gezinnen zo snel, dichtbij en goed mogelijk geholpen worden. Met een specialist jeugd GGZ versterken we de samenwerking tussen huisartsen en gemeente op het gebied van jeugd in het voorveld (de nulde en eerste lijn). Deze specialist is onderdeel van de sociale basis en werkt daarin samen met andere lokale partners voor jeugd en gezin. • Voortzetting wijk GGD: Medio 2022 is in onze gemeente de wijk GGD gestart die actief is op het snijvlak van veiligheid en zorg. De wijkGGD’er komt daar waar overlast is, signaleert, intervenieert en leidt toe naar gepaste hulpverlening. De wijk GGD staat in nauw contact met de gemeente, huisartsen, GGZ, verslavingszorg, woningcorporatie Oosterpoort en politie. Zij zijn in staat te helpen, verbinding te leggen met (zorg)ketenpartners en de politie te ontlasten.

• Zorg blijven dragen voor onafhankelijke cliëntondersteuning: Vanuit de Wmo dragen we zorg voor de uitvoering van onafhankelijke cliëntondersteuning.

Speerpunt 4: Inwoners hebben mogelijkheden zichzelf te ontwikkelen (m.n. jeugd) Wat willen we bereiken? Inwoners zijn in staat om hun talenten te ontwikkelen, mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen voor zichzelf en de omgeving. a) Kinderen en jongeren krijgen een goede start. b) Jongeren groeien veilig, gelukkig en gezond op, ontwikkelen hun talenten en leveren naar vermogen een bijdrage. c) Inwoners worden ondersteund bij de overgang van adolecentie naar volwassenheid. d) We stimuleren een gezonde leefstijl. Sport en beweegprogramma’s zijn kernwaarden bij de ontwikkeling van onze inwoners. Sportfaciliteiten zijn open en toegankelijk. e) De ontwikkeling van taal-, reken- en digitaalvaardigheden draagt bij aan zelfredzaamheid. Wat doen we? • Kansrijke start De omgeving waarin een kind wordt geboren, groeit en zich ontwikkelt in de eerste 1000 dagen, bepaalt in grote mate de kansen voor later. Door nu te investeren in een goede, kansrijke start voor elk kind, bouwen we aan een gezonde generatie in de maatschappij van morgen. We zetten hiervoor het preventieprogramma Nu Niet Zwanger (NNZ) in en werken aan een lokale coalitie Kansrijke start. Daarnaast worden door de GGD begeleidingsgesprekken bij ouders thuis gevoerd als ouders van kinderen extra hulp in opvoedsituaties nodig hebben.

8

•

•

•

Samenwerken op basis van een Lokaal preventieakkoord3: Met een lokaal preventieakkoord werken we met diverse partijen aan het versterken van de preventie structuur voor gezondheid en een gezonde leefstijl voor inwoners van jong tot oud. De focus ligt op het tegengaan van overgewicht bij volwassenen (en hun gezinnen) en het vergroten van de mentale weerbaarheid van tieners en jongvolwassenen. Ook het integraal plan van Aanpak Brede SPUK regeling 2023 richt zich op deze thema’s. Uitvoering Hervormingsagenda jeugd: We geven uitvoering aan de lokale actiepunten uit deze landelijke agenda, waaronder de inzet van een specialist jeugd GGZ, het verbeteren van de afstemming tussen onderwijs en zorg en de samenwerking met huisartsen. Hiermee willen we snellere en adequate hulpverlening aan kinderen, jongeren en gezinnen die dat nodig hebben. Faciliteren van Buurtsportcoach en beweegcoach: Onze gemeente beschikt over goede binnen- en buitensportvoorzieningen voor sport en bewegen en dat willen we naar de toekomst toe ook zo houden. Met het faciliteren van een buurtsportcoach voor kinderen en jongeren en een beweegcoach voor kwetsbare inwoners, faciliteren we inwoners om gezond te blijven en te participeren in de samenleving.

Speerpunt 5: Inwoners zijn tevreden met hun leefomgeving Wat willen we bereiken? Inwoners hebben een prettige leefomgeving met voorzieningen die passen bij de behoefte. a) Er zijn voldoende passende woningen voor diverse doelgroepen. b) Er zijn voldoende passende voorzieningen nabij inwoners om zo lang als mogelijk thuis te wonen. c) Voor inwoners is een plek in de buurt beschikbaar voor ontmoeting. Wat doen we? • In beeld brengen van de Woonzorgopgave: We brengen samen met de regiogemeenten, de woningcorporatie en zorg- en welzijnspartners de toekomstige opgave voor de huisvesting van de diverse doelgroepen in beeld. Hierbij sluiten we aan bij de doelgroepen zoals die door het Rijk zijn geformuleerd in de twee Rijksprogramma’s ‘Een thuis voor iedereen’(aandachtsgroepen4) en ‘Wonen en zorg voor ouderen’. Deze actie raakt het beleid voor beschermd wonen en benoemen we hier ook in het kader van het integraal beleid voor het sociaal domein. • Ontmoeting: Vanuit de Lokale inclusie-agenda (zie ook speerpunt 2), die inmiddels is opgesteld, zien we dat het thema ‘ontmoeting’ gesignaleerd is als een belangrijk aandachtspunt voor inclusie. Dit gaan we bij de uitvoering van de Lokale inclusie-agenda verder oppakken.

3 Het Preventieakkoord is onderdeel van het GALA; Gezond en Actief Leven Akkoord. Met het GALA hebben VNG, GGD GHOR

Nederland, Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en het ministerie van VWS gezamenlijk afspraken gemaakt op het gebied van gezondheid en welbevinden. Daarmee wordt op samenhangende wijze uitvoering gegeven aan de doelstellingen uit het regeerakkoord en het Nationaal Preventieakkoord. Door middel van een specifieke uitkering (SPUK) wordt geld geoormerkt beschikbaar gesteld voor preventie en gezondheidsbevordering. Voor 15 onderdelen op de thema’s sport- en beweegstimulering, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en het versterken van de sociale basis gebundeld wordt de financiering gebundeld in één (nieuwe) uitkering. 4 Deze doelgroepen zijn: statushouders, mensen met sociale en/of medische urgentie, mensen die uitstromen uit een intramurale (zorg)instelling dak- en thuisloze mensen, arbeidsmigranten, studenten, woonwagenbewoners en ouderen.

9

•

Buurtbemiddeling Samen met woningcorporatie Oosterpoort bieden we buurtbemiddeling ( het bemiddelen bij burenruzies) aan. Dit wordt gecoördineerd en uitgevoerd door Sterker sociaal werk.

Speerpunt 6: Voorzieningen en ondersteuning zijn betaalbaar, toegankelijk en kwalitatief goed Wat willen we bereiken? Informatie is duidelijk, de sociale infrastructuur is sterk, voorzieningen zijn betaalbaar en toegankelijk en betrokkenen committeren zich aan de gedeelde opgave waar het belang van onze inwoners centraal staat. a) Het aanbod aan voorzieningen is bekend, toegankelijk, vindbaar en tijdig beschikbaar voor inwoners van Heumen. b) Inwoners zijn tevreden over de kwaliteit van ondersteuning en eventuele overdracht wanneer andere ondersteuning ingezet wordt (op- of afschalen). c) Partners, vrijwilligersorganisaties en inwonersinitiatieven werken optimaal samen bij de ondersteuning van inwoners / gezinnen. d) Gemeentelijke ondersteuning blijft betaalbaar, nu en in de toekomst. Wat doen we? • Benutten ervaringsdeskundigheid bij de uitvoering van de lokale inclusie-agenda (LIA): In aanvulling op de eerdere toelichting bij speerpunt 2 willen we hier nogmaals belichten dat we via de uitgangspunten en concrete handreiking vanuit regio Gelderland-Zuid beter gebruik willen maken het lokaal inzetten van ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid. • We werken met Monitor Sociaal Domein: We werken met een Monitor Sociaal Domein waarmee voor bestuurders en medewerkers periodiek gegevens beschikbaar zijn over de uitvoering van de Participatiewet, Jeugdwet en Wmo.

Op deze wijze kunnen we effecten van ons beleid beter monitoren en tijdig bijsturen wanneer nodig. Daarnaast benutten we de informatie uit de gezondheidsmonitors van de GGD. • Uivoering Wmo handhaving en toezicht: Als gemeente zijn wij binnen zowel de Wmo 2015 als de Jeugdwet verantwoordelijk voor toezicht en handhaving. Hiervoor zijn op regionaal niveau toezichthouders aangesteld en meldpunten ingericht. Voor de uitvoering van de Wmo 2015 en de Jeugdwet hebben wij privaatrechtelijke overeenkomsten met aanbieders gesloten waarin de wederzijdse taken en verantwoordelijkheden zijn vastgelegd. In aansluiting hierop dienen wij toezicht te houden op een rechtmatige besteding van middelen. In de nieuwe Verordening Maatschappelijke Ondersteuning en Jeugdhulp gemeente Heumen 2023 is deze handhaving en toezicht geborgd.

10

6. Vervolgstappen Samen met inwoners en onze partners willen we de ingezette en gewenste beweging, zoals we deze eerder hebben beschreven, verder aanjagen en borgen. De speerpunten waarmee we de volgende stap willen zetten in de doorontwikkeling van de transformatie in het sociaal domein hebben we met maatschappelijke partners en de BAR besproken. t We hebben afgesproken dat wij hier gezamenlijk de komende jaren mee aan de slag gaan. Periodiek zullen we met elkaar afstemmen of onze uitvoeringsplannen en die van onze partners in lijn zijn met onze speerpunten. Met de BAR is afgesproken om hun jaarlijks bij te praten over de actualiteiten.

11

Bijlage 1. Afkortingen- en begrippenlijst Algemene voorziening: Een algemene voorziening is het aanbod van diensten of activiteiten dat voor iedere inwoner van Heumen (van -9 maanden tot 100+) toegankelijk is zonder voorafgaand onderzoek naar de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van de gebruikers, en is gericht op maatschappelijke ondersteuning. Ambulantisering:

Ambulantisering is kort gezegd het proces van het afbouwen van intramurale zorg. Het gaat om de juiste zorg op de juiste plek, vaker in de eigen woonomgeving dan in een instelling.

Inclusieve samenleving: Een inclusieve samenleving is een samenleving waarin alle mensen kunnen meedoen. Een samenleving waarin mensen dezelfde kansen en mogelijkheden hebben, ongeacht hun achtergrond, leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, godsdienst, seksuele voorkeur en ongeacht of ze een ziekte of beperking hebben. Sinds 2016 geldt ook het VN-verdrag handicap in Nederland. Het doel van dit verdrag is dat de positie van mensen met een beperking verbetert, zodat mensen met een beperking dezelfde kansen en mogelijkheden hebben als mensen zonder beperking. Positieve gezondheid:

Positieve Gezondheid is een benadering binnen de gezondheidszorg die zich niet richt op de ziekte of het probleem, maar op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt. Het draagt bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. En om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. De 6 dimensies van Positieve Gezondheid zijn: • Lichaamsfuncties – Ik voel me gezond en fit • Mentaal welbevinden – Ik voel me vrolijk • Zingeving – Ik heb vertrouwen in mijn eigen toekomst • Kwaliteit van leven – Ik geniet van mijn leven • Meedoen – Ik heb goed contact met andere mensen • Dagelijks leven – Ik kan goed voor mezelf zorgen (bron: www.mijnpositievegezondheid.nl)

Preventie:

Preventie is het geheel van doelbewuste initiatieven die erop gericht zijn te voorkomen dat problemen ontstaan. Hierbij vinden we het in Heumen belangrijk dat preventie onderdeel is van onze lokale netwerken en gericht is op normaliseren en versterken (primaire preventie) en verergering voorkomen (secundaire preventie).

Sociale basis:

Met de sociale basis bedoelen we het geheel aan informele en formele diensten, voorzieningen en relaties in de leefomgeving van mensen. We kijken hoe de sociale basis (het collectief) bij kan dragen aan de mogelijkheden van individuen (volwassenen en jeugdigen) om te participeren op een manier die hen goed doet en waardoor zij ook van betekenis kunnen zijn voor die sociale basis.

Wmo:

Wet maatschappelijke ondersteuning.

Wpg:

Wet publieke gezondheid

12

Bijlage 2. Wettelijke taken sociaal domein Onze wettelijke taken voor het sociaal domein zijn:

13

•

Jeugdwet: geeft gemeenten de opdracht de jeugdhulp, jeugdreclassering en uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen uit te voeren dan wel hierin te voorzien. Wanneer het nodig is, treft de gemeente een individuele voorziening.

•

Wmo 2015: regelt dat gemeenten de maatschappelijke ondersteuning aan inwoners op een samenhangende wijze organiseren zodanig dat inwoners zo lang mogelijk in hun eigen omgeving te laten wonen.

•

Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz): biedt handvatten om hulp te bieden aan mensen met (zware) geestelijke problematieken die geen vrijwillige zorg willen.

•

Wet publieke gezondheid (Wpg): regelt jeugd- en ouderengezondheidszorg en de organisatie van de openbare gezondheidszorg, bestrijding van infectieziektecrises en isolatie van personen/vervoermiddelen die gezondheidsgevaren kunnen opleveren.

•

Participatiewet: regelt dat mensen die (tijdelijk) niet in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien en geen beroep kunnen doen op een andere voorziening, bijstand kunnen krijgen, en dat mensen die een uitkering ontvangen ondersteund worden op weg naar werk of maatschappelijke participatie.

•

Wet gemeentelijke schulphulpverlening (Wgs): geeft gemeenten de taak om op integrale wijze inwoners met problematische schulden te ondersteunen.

•

Wet Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Voortijdige Schoolverlaten: regelt onze taak om leerlingen een startkwalificatie te laten behalen en vroegtijdig schoolverlaten te voorkomen. Dit in samenhang met de leerplichtwet.

•

Wet inburgering 2021: De nieuwe Wet Inburgering is in werking getreden op 1 januari 2022 en geldt voor iedereen die vanaf 1 januari 2022 inburgeringsplichtig is. Het doel van de Wet inburgering 2021 is dat inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk meedoen in Nederland en dat ze daarnaast zo snel mogelijk werk vinden. Gemeenten hebben nu een belangrijke rol bij de begeleiding van nieuwkomers die inburgeringsplichtig zijn.

Bijlage 3. Geraadpleegde documenten • • • •

14

Beleidsnota Kracht door verbinding, De ontwikkelopgaven voor de transitie van Jeugdzorg en AWBZ-taken nader uitgewerkt (2013). Kadernota 2015-2018 Samen aan zet (2014). Transformatieagenda Sociaal Domein 2018-2022 (2017). Eindevaluatie Transformatieagenda Sociaal Domein (2022).