23.A100 Raadsmededeling Monitor Sociaal Domein

RAADSMEDEDELING

Onderwerp: Datum:

Monitor Sociaal Domein 20 december 2023

Samenvatting Voor u ligt de integrale beleidsmonitor sociaal domein 2023. In deze monitor laten we zien hoe we er in het sociaal domein in de gemeente Heumen voor staan op het gebied van de Wmo (wet maatschappelijke ondersteuning) en de Jeugdwet. Deze monitor bevat de feitelijke gegevens tot en met september 2023. Toelichting In de bijlage bij deze raadsmededeling vindt u vanuit de monitor de ‘factsheets Wmo en Jeugd’ en de sheet ‘Trendlijn cliënten & beschikkingen.

Jeugd

De Jeugd ggz is de meest ingezette vorm van jeugdhulp. Dit is een ambulante vorm van jeugdhulp net zoals de ‘producten’ behandeling en begeleiding. Daarnaast zijn er ook vormen van Jeugdhulp met verblijf en Jeugdbescherming. In de sheets ziet u de cijfers per zorgvorm (factsheet jeugd). In het aantal inwoners tot 18 jaar zien we een piek die verklaarbaar is vanwege de tijdelijke opvang in Heumensoord in 2021-2022, kinderen werden ingeschreven in de gemeente Heumen en in de loop van het jaar weer uitgeschreven (zie factsheet Trendlijn cliënten en beschikkingen Jeugd). Het aantal jeugdigen dat dit jaar (t/m q3) gebruik heeft gemaakt van jeugdhulp is 390. Het totaal aantal jeugdigen dat jaarlijks gebruik maakt van een vorm van jeugdhulp is de afgelopen jaren gestegen, van 321 in 2015 naar 447 vorig jaar. De sterkste groei zagen we na het eerste corona jaar waarin de piek van extra zorgvragen te verklaren is vanuit de toegenomen mentale problematiek die werd versterk door deze periode. Voor een nadere analyse kijken we naar de ontwikkelingen per zorgvorm.

Zaak Document

: :

196507 196509

Totaal aantal jeugdigen met jeugdhulp per jaar. Alle vormen van geïndiceerde jeugdhulp gezamenlijk. 2023 betreft een prognose van het totaal aantal jeugdigen. Verwijzingen geïndiceerde zorg In het factsheet zien we ook dat de huisarts de grootste verwijzer is naar jeugdhulp met 45% gevolgd door het kernteam (28%). EntreaLindenhout is de grootste aanbieder jeugd- en opvoedhulp. Dit wordt meestal ingezet door het kernteam of door de jeugdbescherming. Karakter en Rebis worden opgevolgd door Pro Persona als het gaat om de grootste aanbieders jeugd ggz waarnaar huisartsen verwijzen. Begeleiding en behandeling Specialistische begeleiding ontvangen op dit moment 53 jeugdigen en ambulante behandeling 49 jeugdigen. In het overzicht van de afgelopen jaren zien we dat dit aantal na een piek in 2021 weer wat afneemt. Het aantal jeugdigen met een dyslexie behandeling is dit jaar sterker gestegen dan de afgelopen jaren naar 58 jeugdigen op dit moment.

Jeugdhulp met verblijf Op dit moment zijn er 17 jongeren die een vorm van Jeugdhulp met verblijf ontvangen in onze gemeente waarvan de meerderheid in een gezinsvorm als pleegzorg of gezinshuiszorg verblijft (zie factsheet jeugd q3 2023). De ontwikkeling van de afgelopen jaren is in onderstaande tabel te zien. De sterke daling in 2022 is het gevolg van het woonplaatsbeginsel. Met het woonplaatsbeginsel is de (financiële) verantwoordelijkheid voor Jeugdhulp met verblijf herverdeeld, met verschuivingen tussen gemeenten als gevolg. Daardoor zijn ook de aantallen Jeugdbescherming en Jeugdreclassering gedaald omdat dit vaak in combinatie met Jeugdhulp met Verblijf is ingezet. De aantallen van het Landelijk Transitie Arrangement( landelijke zeer specialistisch ingekochte zorg) blijven de afgelopen jaren redelijk gelijk.

2

Jeugd ggz In onze regio is de Jeugd ggz ingekocht in twee vormen: specialistische jeugd ggz en basis jeugd ggz. In de specialistische jeugd ggz is het aantal actieve cliënten op dit moment 140 en in de basis jeugd ggz 109. Het aantal beschikkingen is altijd hoger dan het aantal unieke cliënten omdat een cliënt meerdere beschikkingen kan hebben. Binnen de Jeugd ggz is de huisarts veruit de grootste verwijzer met 85% (zie onderstaande afbeelding). Samen met de huisartsen (stichting Samen Gezond) werken we sinds april dit jaar met een specialist jeugd ggz om de huisartsen te ontlasten in hun functie en het aantal verwijzingen van de huisartsen naar jeugd ggz te verminderen.

Basis- en Spec. GGZ - verwijzer Heumen 2023 Gemeentelijke toegang 6% Medisch Specialist 4%

Onbekend 1% Jeugdarts 3%

Gecertificeerde Instelling 1%

Huisarts 85%

Huisarts

Medisch Specialist

Gemeentelijke toegang

Jeugdarts

Gecertificeerde Instelling

Onbekend

3

Specialist jeugd ggz Het doel van de inzet van de specialist jeugd ggz is het ‘naar voren halen’ van expertise waarmee we het voorliggend veld versterken. Kinderen, jongeren en ouders worden daardoor sneller geholpen en met de expertise van de GZ-psycholoog kunnen we kinderen passende hulp bieden, systemisch en dicht bij huis. Hulp van de specialist jeugd ggz wordt op dit moment binnen 2 weken na ontvangst van de aanmelding opgepakt. De hulp is laagdrempelig en vrijwillig. De ervaringen tot nu toe zijn zeer positief omdat de specialist de tijd kan nemen voor triage en het spreken van het hele systeem rondom een kind. Hierdoor wordt tijdens de triage vanuit nabijheid en aandacht vaak al veel bereikt. De specialist jeugd ggz werkt vanuit de huisartsenpraktijken in het gezondheidscentrum, in Maldensteijn en ook op scholen en bij mensen thuis. De gesprekken met kinderen zelf zijn vaak in combinatie met een activiteit als wandelen of voetballen, dat is voor kinderen prettiger dan ‘praten met een volwassene in een kamertje’. We zien momenteel 3 tot 8 interventie momenten per gezin, al is het nog wat vroeg om hier iets over te zeggen, we zien wel aan de thema’s en interventies dat met de hulp van de specialist jeugd ggz het gezin passende hulp kan worden geboden.

Dezelfde vragen werden voorheen naar specialistische, geïndiceerde zorg verwezen (met wachttijden en verstopping bij het zorgaanbod tot gevolg). De eerste resultaten zijn positief, er zijn in de eerste vijf maanden 20 casussen aangemeld door de huisartsen bij de specialist jeugd ggz waarvan 14 casussen door de specialist jeugd ggz zelf kunnen worden behandeld. Indien nodig verwijst de specialist door naar geïndiceerd aanbod. Ook is er veel samenwerking met het voorliggend veld en lokale partners zoals scholen, de GGD en zorgaanbieders. Het aantal verwijzingen naar jeugd ggz monitoren we ook tijdens de inzet van deze nieuwe functie. Ervaringen elders leren dat het een aantal jaren duurt voordat de impact zichtbaar is op het aantal verwijzingen. Het gaat er om dat kinderen, jongeren en gezinnen de juiste hulp krijgen op het juiste moment. De ontwikkeling na de eerste vijf maanden laat een daling zien van het aantal verwijzingen naar jeugd ggz. We nemen aan dat de invloed van de nieuwe functie zichtbaar is en nuanceren dat tegelijkertijd, gezien de beperkte periode en omvang van de inzet (vanaf april 2023).

Aantal verwijzingen naar geïndiceerde jeugd ggz (unieke cliënten) tot september 2023

4

Veilig Thuis In de monitor sociaal domein is informatie opgenomen van Veilig Thuis. De diensten van Veilig Thuis en de meldingen die VT ontvangt zijn beschikbaar in een regionale monitor maar ook per gemeente. Het aantal meldingen dat Veilig Thuis ontving vanuit de gemeente Heumen in 2023 is 49 (t/m q3 2023). In 2022 zijn er in totaal 72 meldingen ontvangen door VT vanuit de gemeente Heumen.

Er zijn 3 onderzoeken afgesloten in onze gemeente door Veilig Thuis (in heel 2022 6 onderzoeken). Zowel inwoners als professionals ontvangen adviezen van Veilig thuis. In 2023 zijn er tot en met het derde kwartaal 47 adviezen gegeven. In onderstaand overzicht ziet u de verhouding tussen professionals en inwoners hierin. In 2022 zijn er in totaal 80 adviezen afgesloten door Veilig Thuis in onze gemeente.

5

Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning)

We zien de afgelopen jaren een toename van het aantal inwoners van 65 jaar en ouder in onze gemeente (huidig peil: 4.286 inwoners) Het percentage van het aantal inwoners dat gebruik maakt van de Wmo blijft echter stabiel (6,5%). Het grootste deel (58%) van de Wmo-cliënten heeft één soort van Wmo-ondersteuning. De Wmo-huishoudelijke hulp is het meest populair. Wmo-klassiek De huishoudelijke hulp is de Wmo-ondersteuning die het meest wordt ingezet en dan met name de meest lichte vorm van huishoudelijke hulp (HH1). Het gaat hier om 445 inwoners/huishoudens. Van HH2, huishoudelijke zorg met meer ondersteuning, maken 40 inwoners gebruik. HH3 is een pilot. Dit is een relatief nieuw product en biedt praktische begeleiding, een combi tussen huishoudelijke hulp en reguliere begeleiding. We hebben 4 aanbieders die huishoudelijke hulp bieden, waarvan Acteon Thuiszorg, met een aandeel van bijna 50%, de grootste aanbieder is. We zien de afgelopen jaren een groei van het aantal inwoners dat gebruik maakt van huishoudelijke hulp. We zien een toename van aanvragen voor huishoudelijke hulp, van met name de huishoudens met een hoger inkomen. Dit is een landelijk beeld. De invoering van het abonnementstarief heeft er toe geleid dat er de afgelopen jaren met name vanuit de hogere inkomensklassen veel cliënten zijn ingestroomd.

Gemeenten hebben al eerder de aanzuigende werking van het abonnementstarief voorspeld en pleiten al geruime tijd voor een herziening van de eigen bijdrage door deze weer inkomensafhankelijk te maken. Vanuit het abonnementstarief betaalt elke Wmo-afnemer maximaal € 19 per maand, ongeacht het aantal Wmo-voorzieningen en ongeacht de hoogte van het inkomen van de aanvrager. Door dit aantrekkelijke tarief doen meer inwoners een beroep op de Wmo huishoudelijke hulp. Het Rijk is voornemens om de eigen bijdrage via het CAK, vanaf 2026, weer naar draagkracht te laten vaststellen. De verwachting is dat meer mensen dan hun eigen pad kiezen, zodra zij een hogere eigen bijdrage moeten gaan betalen, en dan dus zelf de huishoudelijk hulp weer gaan organiseren (en betalen). Met Welzorg hebben wij sinds 1 juni 2020 een (regionaal) contract voor de levering van Wmohulpmiddelen. Per 1 oktober was sprake van 230 uitstaande hulpmiddelen bij 168 cliënten. De meeste ingezette producten zijn rolstoelen en scootmobielen. Met Medipoint hebben wij nog een afbouwconstructie. Deze loopt 1 juni 2024 af. Inmiddels is 75% afgebouwd, waarmee we in de pas lopen. Bij Medipoint staan nog 79 hulpmiddelen uit. Met Otolift hebben we sinds 1 november 2022 een nieuw (regionaal) contract voor de levering van Wmo-trapliften. De periode daarvoor was Otolift ook de trapliftenleverancier in onze gemeente.

Zij zijn ook verantwoordelijk voor reparatie en onderhoud van de trapliften, waarvan een groot aantal al ouder is dan 10 jaar. In 2023 is bij 11 inwoners een Wmo-traplift geplaatst. Een Wmo-traplift wordt alleen geplaatst als de inwoner daardoor langer zelfstandig thuis kan blijven wonen en als dit de goedkoopst, adequate oplossing is.

6

Wmo-nieuw Sinds 2015 zijn gemeenten ook verantwoordelijk voor ondersteuning voor mensen met een beperking of met een chronisch psychisch-, of psychosociaal probleem. Het gaat dan om Wmo ambulant, zoals de inzet van begeleiding (regulier en specialistisch) maar ook dagbesteding en kortdurend verblijf (logeerfunctie ter ontlasting mantelzorg). Gemeenten in de regio Nijmegen organiseren, sinds 2015, de inkoop van de zorg en ondersteuning samen. We hebben te maken met een groot aantal zorgaanbieders in ons regionaal zorglandschap. Deze verschillen in expertise, doelgroep en werkwijze. In Heumen zijn bijvoorbeeld 29 aanbieders gecontracteerd die reguliere en specialistische begeleiding (individueel en in groepen) leveren. Pluryn, Ditcoaching, Ribw, GrandCare en Zorgplus zijn de grootste aanbieders. We zien een groei van meer complexe problematiek en daardoor ook een toename van de inzet van specialistische begeleiding. Deze (duurdere) vorm van begeleiding wordt ingezet als de reguliere begeleiding niet de beste oplossing is en er meer ondersteuning (dan regulier) nodig is. Ondersteuning

Aantal cliënten in 2020

Aantal cliënten in 2021

Aantal cliënten in 2022

Aantal cliënten in 2023 (tot 1.10)

Begeleiding regulier -individueel Begeleiding Regulier -groep Begeleiding Specialistisch -individueel Begeleiding Specialistisch -groep Dagbesteding

87

95

85

76

1

1

1

-

107

118

113

128

2

1

5

4

42

45

40

38

Op dit moment is in onze regio Rijk van Nijmegen gestart met de voorbereidingen om nieuwe contracten per 2025 af te sluiten omdat de huidige contracten eindigen op 31 december 2024. Financieel Jeugd Op basis van de prognose (o.b.v. de cijfers tot en met 31 oktober 2023) van de totale uitgaven voor jeugdzorg verwachten we dit jaar een onderschrijding van +-€ 102.000 ten opzichte van hetgeen we hebben begroot. De onderschrijding is met name terug te zien op de producten dagbehandeling, jeugdbescherming en de landelijk ingekochte specialistische zorg (LTA). Ondanks dat de tarieven voor deze producten in 2023 met 6% geïndexeerd zijn vallen de verwachte kosten 2023 bij 7

dagbehandeling per cliënt lager uit dan de gerealiseerde kosten 2022. Bij jeugdbescherming en het LTA is het aantal cliënten ten opzichte van 2022 gedaald hetgeen zorgt voor de onderschrijding. Indien de prognose cijfers 2023 afgezet worden tegen de gerealiseerde cijfers 2022 valt een toename in kosten op. Deze toename wordt voor een deel veroorzaakt door de prijsindexatie van de tarieven. We zien in 2023 tot dusver een terugloop in het aantal jongeren dat jeugdzorg nodig heeft. Op basis daarvan zou een daling in kosten aannemelijk zijn. Uit de declaraties blijkt echter een toename in zorgintensiteit wat er toe leidt dat de kosten per jongere juist oplopen. Dit is dan ook terug te zien in de cijfers van 2023. Wmo Op basis van de prognose (o.b.v. de cijfers tot en met 31 oktober 2023) van de totale uitgaven voor voorzieningen in het kader van de Wmo verwachten we dit jaar een overschrijding van +-€ 14.500 ten opzichte van hetgeen we hebben begroot. De overschrijding is met name terug te zien op de producten specialistische begeleiding en dagbesteding. Indien de prognose cijfers 2023 afgezet worden tegen de gerealiseerde cijfers 2022 valt een toename in kosten op. Deze toename wordt voor een deel veroorzaakt door de prijsindexatie van de tarieven. Het grootste deel van de stijging in kosten komt echter ook hier voort uit de toename in zorgintensiteit.

Vervolg De raad ontvangt de volgende halfjaarlijkse monitors telkens na een periode van 6 maanden en na 12 maanden. De eerstvolgende monitor, over de periode 1 januari 2024 tot en met juni 2024, ontvangt u na het zomerreces in 2024. 19 december 2023 burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

Bijlage: • Dashboard Gemeente Heumen Wmo-Jeugd (factsheet Wmo en factsheet Jeugd)

8