Wk42 C 3 1

Plan van Aanpak NPVR Noord-en Oost-Groningen

Het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) In het programma Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) werken regio en Rijk structureel samen om de kracht van de regio te stimuleren. Het programma komt voort uit de lessen uit het rapport ‘Elke Regio Telt!’. Hierbij moet recht worden gedaan aan mensen, waar ze ook in Nederland wonen. Dat wordt gedaan door inzet op maatwerk en verbinding. Zodat er ook in de toekomst aan de randen van het land vitale regio’s liggen: met verbeterde veiligheid en leefbaarheid, met een duurzaam en bereikbaar voorzieningenniveau en een gezonde en kansrijke toekomst voor inwoners. Het NPVR valt onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Ook de regio Noord- en Oost-Groningen is aangemerkt als NPVR-regio. Het betreft de gemeenten Eemsdelta, Het Hogeland, Oldambt, Pekela, Stadskanaal, Veendam en Westerwolde. Regio-agenda’s Het NPVR gaat uit van regio-agenda’s, waarbij de opgave in de regio in beeld wordt gebracht en de regio samen met het Rijk een ontwikkelagenda opstelt. BZK heeft, voor een periode van drie jaar, procesmiddelen beschikbaar gesteld om deze regio-agenda’s op te stellen. Wat betreft het opstellen van een regio-agenda kiezen Noord- en Oost-Groningen voor een andere aanpak. Noord- en Oost-Groningen is een plattelandsregio met heel veel verschillende kleine en (middel)grote kernen.

In de regio komen verschillende opgaven op het gebied van leefbaarheid en brede welvaart samen. De opgaven voor onze regio zijn deels al in beeld gebracht door onze Regio Deals en Nij begun. Bijbehorende middelen zijn ook beschikbaar, maar zowel de Regio Deals als de Agenda’s van Nij begun zijn bedoeld om een ‘plus’ te genereren. Wat betreft inhoud noch middelen zijn ze bedoeld om structureel een basaal niveau aan voorzieningen te waarborgen. Voorzieningen zoals als sport, bereikbaarheid, veiligheid en (ouderen)zorg hebben te lijden onder bezuinigingen, terwijl de behoefte aan deze voorzieningen in een regio als de onze steeds verder toeneemt. Wij willen het NPVR inzetten om een concrete analyse te maken van de opgave die de overheden hebben om te voorzien in een basaal niveau van basisvoorzieningen. Vervolgens gaan Rijk en regio, op basis van die analyse, het gesprek aan over beleids- en financieringslogica in onze regio. Dat gesprek moet leiden tot maatwerk; regiospecifieke afwegingen en afspraken voor ontwikkeling, behoud en beheer van basisvoorzieningen voor onze inwoners en ondernemers. De regio gelooft in een structurele verandering van de samenwerking. Het NPVR zien wij als een uitgelezen mogelijkheid om structureel iets te doen aan het behoud en de versterking van onze basisvoorzieningen.

Niet in de vorm van een nieuw programma of plan dat gericht is op ‘de plus’, maar als verandering in de wijze waarop Rijk en regio samenwerken en de wijze waarop het Rijk bepaalde beleids- en financieringskeuzes maakt. Een regio-agenda voor Noord-en Oost-Groningen In de regio-agenda die wij gaan opstellen zullen we dus inhoudelijk aansluiten bij de opgaven die eerder in beeld zijn gebracht en aanvullend daarop willen wij de regio-agenda laden met een concrete analyse van de opgaven die rijk en decentrale overheden hebben om te voorzien in een basaal niveau van voorzieningen in onze regio. Voor deze analyse zullen wij samenwerken met onderzoekers van kennisinstellingen als de RUG. Op basis van de resultaten van deze analyse willen wij met het Rijk komen tot een handelingsperspectief dat concreet zicht biedt op waarborging van een basaal niveau aan voorzieningen waarop de Agenda’s van Nij begun kunnen bouwen om in onze regio tot een met de rest van Nederland vergelijkbaar niveau van brede welvaart te komen.

Proces en planning De komende drie jaar werken wij vanuit de regio samen met het Rijk aan deze veranderende samenwerking. Dat doen we in twee fases: Fase 1: Analyse (najaar 2025 – voorjaar 2026) ●

Stap 1: Brede analyse van het basisvoorzieningenniveau in Noord en Oost-Groningen: hoe gaat het?

●

Stap 2: Analyse van de opgave op enkele specifieke terreinen: waar knelt het?

●

Stap 3: Analyse van beleids- en financieringslogica op deze terreinen: wat veroorzaakt de knel?

Fase 2: Handelingsperspectief (najaar 2026 – winter 2027) ●

Stap 4: Prioritering van de opgave: waar gaan we op inzetten?

●

Stap 5: Herziene afspraken met het Rijk m.b.t. beleids- en financieringslogica

Bij het opstellen van de analyse (stap 1) wordt samenwerking gezocht met de RuG. RuG-onderzoeker Tialda Haartsen (hoogleraar plattelandsgeografie) doet veel onderzoek naar basisvoorzieningen in landelijk gebied en naar de consequenties van rijksbeleid en – financiering. Voor stap 3 gaan we kijken naar samenwerking met bijvoorbeeld het onderzoeksinstituut Coelo (RuG) of de Rebel group. Dit is afhankelijk van de uitkomsten van de analyse in stap 1. Organisatie vanuit de regio Binnen de regio wordt het proces begeleid door een procesregisseur die in dienst is bij een van de ezeven gemeentes. De procesregisseur stuurt de onderzoeken aan, zorgt voor afstemming binnen de regio en onderhoudt het contact met de programmaleider NPVR vanuit BZK. Waar nodig en wenselijk zullen inhoudelijke collega’s worden betrokken (inhoudelijk, financieel en juridisch). Er wordt een ambtelijke werkgroep ingericht met (strategisch) adviseurs van alle deelnemende gemeenten en de provincie Groningen. Het ambtelijk opdrachtgeverschap voor de procesregisseur ligt bij de gemeentesecretarissen. De gemeentesecretaris van Eemsdelta treedt op als eerste aanspreekpunt en gemandateerd opdrachtgever richting de procesregisseur. De gemeentesecretarissen komen zo vaak als nodig, maar in ieder geval tweemaal per jaar samen, onder voorzitterschap van de gemeente Eemsdelta.

Het bestuurlijk opdrachtgeverschap voor het proces ligt bij de burgemeesters (namens de colleges). Bestuurlijk wordt minimaal twee keer per jaar afgestemd tussen de burgemeesters, onder voorzitterschap van de gemeente Eemsdelta. De burgemeesters dragen zorg voor afstemming en informatievoorziening richting colleges en raden. Communicatie richting gezamenlijke colleges en raden wordt organisatorisch ondersteund door de procesregisseur. Te denken valt dan aan gezamenlijke informatiebijeenkomsten. Voorafgaand aan bestuurlijke landelijke bijeenkomsten of bestuurlijke gesprekken tussen Rijk en regio, wordt de regionale inbreng bestuurlijk afgestemd (in fysiek overleg of schriftelijk). De burgemeesters dragen zorg voor het betrekken van hun eigen college bij deze inbreng. Personele inzet Ambtelijk opdr.gever

Klaas van der Wal

Procesregisseur

n.t.b.

Gem. Eemsdelta

Ambtelijke werkgroep

Anno Sportel Gert Leene Wouter Hulstijn Gert-Jan Boels Zwanet Mulder-Wilts Léon Boer Tijmen Hordijk Bjorn van den Brink

Gem. Veendam Gem. Westerwolde Gem. Pekela Gem. Stadskanaal Gem. Eemsdelta Gem. Het Hogeland Gem. Oldambt Provincie Groningen

Afstemming Rijk/regio

Anthony Kleibergen Hans Veenstra Tijmen Hordijk Zwanet Mulder-Wilts Procesregisseur

BZK BZK Gem. Oldambt Gem. Eemsdelta n.t.b.

Samenwerking tussen Rijk en regio Het opstellen van een analyse en een handelingsperspectief is niet alleen een zaak van de regio; het is een partnerschap tussen Rijk en regio. Vanuit de formele verantwoordelijkheid is het ministerie van BZK betrokken, vanuit bestuurlijke contacten is dat het ministerie van VWS. Beide ministeries zijn op inhoud betrokken bij de opgave die we in Noord- en Oost-Groningen adresseren binnen het NPVR: het tegengaan van de verschraling van basisvoorzieningen door een verandering in beleids- en financieringslogica. Rijk en regio zullen daarom ook op inhoud samenwerken, kennis uitwisselen en samen toewerken naar een handelingsperspectief. Dat vraagt om ambtelijke inzet, maar ook om bestuurlijke afstemming en inspanning. Financiën Voor het doorlopen van dit proces heeft BZK procesmiddelen beschikbaar gesteld, ter hoogte van €350.000,- per jaar gedurende drie jaar. De gemeente Eemsdelta fungeert als kassiersgemeente. Deze middelen zijn bestemd voor de procesbegeleiding, ondersteunend onderzoek en organisatiekosten. De ambtelijk inzet zal worden vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst. Hieronder is een eerste raming opgnomen van de verwachte proceskosten voor ambtelijke inzet (organisatiekosten) en extern onderzoek en advies.

Procesbegeleiding FASE 0 (voorbereiding 2025) 30.000 Fase 1 (2025 – 2026) Stap 1 40.000 Stap 2 40.000 Stap 3 40.000 Fase 2 (2026 – 2027) Stap 4 n.t.b. Stap 5 n.t.b.

Onderzoek / advies*

Organisatiekosten**

Totaal

nihil

5.000

35.000

40.000 30.000 40.000

10.000 5.000 10.000

90.000 75.000 90.000

n.t.b. n.t.b.

n.t.b. n.t.b.

n.t.b. n.t.b.

* Via inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente Eemsdelta ** Bijv. faciliteiten voor bijeenkomsten en kosten voor communicatie, vervoer en representatie Rol van de gemeente Eemsdelta De gemeente Eemsdelta is namens de regio trekker van het NPVR. Formeel houdt dit in dat burgemeester Ben Visser de bestuurlijke afvaardiging vormt in de gesprekken met het Rijk. Als bestuurlijk trekker vertegenwoordigt de burgemeester de regio en zorgt er anderzijds voor dat de bestuurders uit de regio geïnformeerd en betrokken blijven bij het proces. Naast het bestuurlijk

trekkerschap treedt de gemeente Eemsdelta op als kassiersgemeente voor de procesmiddelen en als opdrachtgever voor de procesregisseur. Vanuit de rol van kassier zorgt de gemeente Eemsdelta voor een jaarlijkse schriftelijke terugkoppeling m.b.t. de voortgang van het proces en de besteding van middelen. De ambtelijk opdrachtgever en de procesregisseur bereiden deze terugkoppeling voor. De eerder genoemde jaarlijkse informatiebijeenkomst voor colleges kan aan dit moment gekoppeld worden. De rol van de gemeente Eemsdelta, de samenwerking tussen de gemeenten, de inzet van ambtelijke capaciteit en de inzet van de procesmiddelen worden vastgelegd in een (nog op te stellen) samenwerkingsovereenkomst tussen de zeven gemeenten.