Wk42 C 1 3

Roemte voor Het Hogeland ‘de basis voor onze keuzes’

Omgevingsvisie Het Hogeland 2.0

Roemte voor Het Hogeland Omgevingsvisie Het Hogeland 2.0 - vastgesteld ontwerp -

Inhoudsopgave 1. 1.1 1.2 1.3 1.4

Inleiding Wat is de Oomgevingsvisie Waarom een Oomgevingsvisie Samenhang met ander beleid en a n d e r e instrumenten Hoe werkt het?

10 11 11 12 13

Van idee naar plan met deze omgevingsvisie Stappenplan

14 15

2. 2.1 2.2

Visie 2050 – De kop op ’t Hogeland Over ons en ons handelen Wat is ons toekomstbeeld?

19 20 21

3. 3.1 3.2 3.3 3.4

Onze ambities Ambitie 1 - PRONKJEWAIL HOGELAND Ambitie 2 - LEVEND(IG) HOGELAND Ambitie 3 - ONDERNEMEND HOGELAND Ambitie 4 - GROENBEWUST HOGELAND - AMBITIEKAART Onze ambities en onze leefomgeving De vier milieubeginselen Onze uitgangspunten voor milieukwaliteit Verschillende onderdelen van milieukwaliteit

25 27 30 35 40 44 45 45 45 46

4. 4.1 4.2 4.3

Van visie naar kompas Inleiding De gebieden Gebieden en hun waarden - WAARDENKAART -

51 52 52 52 52

5. .5.1 5.2

Kompas gebied 1: Wad een kust! Karakter van het gebied Waar willen we aan werken?

53 54 55

6. 6.1 6.2

Kompas gebied 2: Wereld van wierden Karakter van het gebied Waar willen we aan werken?

61 62 63

7. 7.1 7.2

Kompas gebied 3: Groene hart bij de Stad Karakter van het gebied Waar willen we aan werken?

67 68 69

3.5 3.5.1 3.5.2 3.5.3

8. 8.1

Van idee naar plan met deze omgevingsvisie Stappenplan

74 74

9. 9.1 9.2 9.3 9.4 9.4.1 9.4.2 9.4.3 9.5 9.6 9.7 9.7.1

Uitvoering en bijsturing Werken in een beleidscyclus Monitoring, herijking en aanvulling en evaluatie Samenhang met programma’s en omgevingsplan Samenhang met beleid van andere overheden Omgevingsvisie Rijk Nationale Omgevingsvisie Omgevingsvisie provincie Groningen Blauwe oOmgevingsvisie waterschap Noorderzijlvest Samenhang met milieuaspecten Samenhang met de Wet voorkeursrecht Financiën Hoe wij omgaan met verplichte kosten bij ontwikkelingen Hoe wij omgaan met een (niet-verplichte) financiële bijdrage aan ontwikkelingen van een gebied

76 77 77 78 79 79 81 82 83 84 84

Achtergrond Hoe hebben we de O omgevingsvisie gemaakt? Gebruikte informatie

87 88 89

9.7.2

10. 10.1 10.2

Colofon

BIJLAGEN - informatieblad wonen en leven - informatieblad werk en opleiding - informatieblad gezondheid - informatieblad mobiliteit - informatieblad energie

84 84

90

Voorwoord Beste lezer, inwoner, ondernemer, initiatiefnemer, Dit is onze Oomgevingsvisie: Roemte voor Het Hogeland onze langetermijnvisie op de leefomgeving van Het Hogeland. We willen een gemeente zijn waar het prettig wonen, werken en recreëren is, met aandacht voor natuur, landschap en duurzaamheid. Dat betekent: ruimte om te leven, ruimte voor mens en natuur, ruimte om te ondernemen en te recreëren. Ruimte om te bouwen aan een duurzame, veerkrachtige toekomst. De omgevingsvisie is een integrale visie op onze leefomgeving, de visie geeft onze ambities weer en de uitwerking daarvan in de verschillende gebieden die onze gemeente rijk is. In deze nieuwe versie zijn geen inhoudelijke wijzigingen aangebracht in de doelen en ambities uit 2022. Wel is de visie geactualiseerd met nieuw vastgesteld beleid en aangepast aan de eisen van de Omgevingswet, zodat we weer een actueel en toekomstbestendig uitgangspunt hebben. De totstandkoming van de omgevingsvisie is een langlopend traject geweest van bijna twee jaar. In deze tijdsspanne en zeker in de afgelopen maanden wordt meer en meer duidelijk dat de druk op onze fysieke leefomgeving groot is. De druk op onze fysieke leefomgeving is groot. De ruimtevragen zijn talrijk, maar onze ruimte is schaars.

Er liggen grote ruimtelijke uitdagingen op ons te wachten: op het gebied van wonen, van energie, van circulariteit, van natuur, van landbouw en meer. Deze uitdagingen vragen om ruimtelijke keuzes en het stellen van prioriteiten. Dat zullen we doen, maar de keuzes maken we veelal niet als gemeente alleen. Onze omgevingsvisie helpt ons om, in alle gesprekken die we de komende jaren zullen voeren over de ruimtelijke inrichting van onze gemeente, onze belangen en ambities naar voren te brengen. Wij gaan graag aan de slag om Het Hogeland nog mooier, veiliger, schoner, en gezonder te laten zijn. U bent van harte uitgedaagd om samen met ons vorm te geven aan Het Hogeland! In het stappenplan in hoofdstuk 28 geven we daarvoor wat handvatten. Met het lezen van onze omgevingsvisie bent u in ieder geval goed op weg. En hebt u vragen, neem dan contact met ons op!

1

1. Inleiding 1.1

Wat is de Oomgevingsvisie

De Oomgevingsvisie vertelt onze visie op onze leefomgeving. Onze visie geeft richting en kaders. We geven richting aan wat we graag zien voor de toekomst. Dat doen we aan de hand van het toekomsbeeld. Met het toekomstbeeld kijken we ver vooruit. We vertalen dat beeld ook naar ambities voor onze gemeente. Deze ambities maken scherp hoe we ons toekomstbeeld willen realiseren. Aan de hand van ontwikkellijnen laten we zien waar we concreet de komende jaren mee aan de slag willen, zodat we de eerste stappen kunnen zetten. We geven ook kaders op hoofdlijnen voor de ontwikkeling van de gemeente: wat mag waar wel en niet? We maken daarbij verschil tussen gebieden. Want verschillen zijn er in onze gemeente: de Waddenkust is anders dan het zuidelijk deel grenzend aan de stad Groningen en in kleine dorpen zijn er andere opgaven dan in grote dorpen als Winsum, Leens, Bedum of Uithuizen. We hebben daarom in onze Oomgevingsvisie voor elk gebied een eigen kompas gemaakt. We realiseren ons goed dat we veel ambities hebben. We weten ook dat we niet alles overal en binnen de beschikbare tijd en financiële middelen kunnen realiseren. Daarom werken we gebiedsgericht en leggen we verschillende accenten en prioriteiten.

1.2

Waarom een Oomgevingsvisie

Binnen afzienbare tijd treedt de Omgevingswet in werking. Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Deze wet bundelt alle bestaande wet- en regelgeving die gaat over de fysieke leefomgeving. De Omgevingswet verandert veel voor de gemeente Het Hogeland. Daarom maken we een omgevingsvisie. Daarom hebben wij in 2022 een omgevingsvisie gemaakt. Deze Oomgevingsvisie hoort bij de nieuwe Omgevingswet en helpt ons, samen met onze inwoners, verder te werken aan onze leefomgeving.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

11

Na ruim 3 jaar is de visie toe aan een actualisatie. Dit doen wij in twee stappen. In stap 1 hebben we gekeken of de inhoud van de visie nog klopt met wat er op dit moment in onze gemeente gebeurt. Waar nodig is de visie aangepast. Zo hebben we nu een omgevingsvisie 2.0 die weer actueel is. De doelen en ambities uit de oorspronkelijke visie zijn hierbij niet veranderd. De reden dat we deze eerste stap nu hebben gezet, is omdat de visie vóór 1 januari 2027 technisch moet worden omgezet naar een landelijke standaard. Dat is verplicht voor alle gemeenten. Deze technische stap hebben we meteen gecombineerd met een actualisatie van de inhoud. In stap 2, die start in 2026, gaan we samen met inwoners en andere betrokkenen opnieuw kijken naar de inhoud van de visie. Dan kunnen we ook de doelen en ambities aanpassen als dat nodig is.

1.3

Samenhang met ander beleid en andere instrumenten

De Oomgevingsvisie is maar een één van de onderdelen instrumenten van de nieuwe Omgevingswet. In de wet worden ook programma’s en een omgevingsplan benoemd. De visie, het programma en het plan vormen straks een drie-eenheid. Daarnaast is er nog een vierde instrument: de omgevingsvergunning.

Naast de Oomgevingsvisie hebben we ook ander beleid. We hebben deze Oomgevingsvisie gebouwd op

ons bestaande beleid. Want als nieuwbakken gemeente is ons beleid nog heel vers en ‘bij de tijd.’ Deze Oomgevingsvisie bundelt onze bestaande beleidskaders en vormt daarvoor ook de kapstok. We hebben bij het maken van de Oomgevingsvisie rekening gehouden met daarnaast afgestemd op beleid de visies van andere overheden. Zoals het rijk, de provincie en het waterschap. Zo hebben we een Oomgevingsvisie die voldoet aan de eisen van de wet en die aansluit bij wat we in de afgelopen drie jaar jaren met elkaar hebben vastgelegd.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

12

1.4

Hoe werkt het?

De Oomgevingsvisie bestaat uit 5 onderdelen. 1. Het deel ‘Visie’ in hoofdstuk 2 en 3. In het deel ‘Visie’ leest u ons toekomstbeeld voor de gemeente voor de komende jaren. Het toekomstbeeld hebben we vertaald naar ambities. Deze ambities geven aan waar we samen aan willen werken om ons toekomstbeeld waar te maken. 2. Het deel ‘Gebied’ in hoofdstuk 4 t/m 7. In dit deel vindt u de verschillende gebieden in de gemeente. Voor elk gebied geven we aan wat het karakter is, wat er bijzonder is en welke kansen en opgaven er zijn. 3. Het deel ‘Idee’ in hoofdstuk 8. Heeft u een idee of een plan? In dit deel leest u wat u kunt doen en wat wij doen als een inwoner of ondernemer een plan heeft in onze gemeente. 4. Het deel ‘Cyclus’ in hoofdstuk 9. Dit deel geeft u meer informatie over de beleidscyclus en de manier waarop we de Oomgevingsvisie willen evalueren en monitoren. 5. Het deel ‘Achtergrond’ in hoofdstuk 10. Alle informatie die we hebben gebruikt om deze Oomgevingsvisie te maken, leest u in het deel ‘Achtergrond.’ Daar hebben we ook opgenomen welke stappen we hebben doorlopen om tot een Oomgevingsvisie te komen.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

13

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

14

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

15

2

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

16

2. Van idee naar plan In deze omgevingsvisie leggen we vast hoe we als gemeente kijken naar onze leefomgeving. Wat we belangrijk vinden, wat onze ambities zijn en waar we aan werken. De omgevingsvisie gaat dus over wat we willen bereiken als gemeente. Ter vergelijking: in het omgevingsplan staan de regels over wat er wel en niet mag op uw erf en bij uw woning. We werken bij het uitvoeren van de visie vanuit het gedachtegoed van de omgevingsvisie. We laten zo veel mogelijk ruimte aan de initiatieven vanuit de samenleving, binnen de kaders van een gezonde, veilige, schone en mooie leefomgeving. We zijn als gemeente een betrokken partner en willen dicht bij de initiatiefnemers staan. We: -

kijken integraal, over onze grenzen heen en verbinden kansen; houden het eenvoudig; zijn flexibel, met oog voor wat kan en mag; zetten het initiatief voorop; hebben een open houding en laten los in vertrouwen; bieden maatwerk; zijn helder over onze rol en mogelijkheden.

Heeft u plannen? Een goed idee voor uw erf of uw buurt? Wij staan altijd open voor plannen die onze ambities verder brengen. In de omgevingsvisie leest u daar meer over. Dit stappenplan leidt u door deze omgevingsvisie heen. Het stappenplan helpt u in de voorbereiding op een gesprek met ons over uw plannen. Want dat vinden we belangrijk. Dat we samen in gesprek gaan en kijken wat er kan en hoe uw plannen gerealiseerd kunnen worden.

2.1

Stappenplan

Ik heb een plan, en dan? Dit stappenplan laat zien welke stappen u kunt zetten voor het realiseren van uw plan en hoe de omgevingsvisie u op weg kan helpen. Het stappenplan laat ook zien waarvoor en wanneer u de gemeente om hulp kunt vragen.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

17

Stap 3 – past het plan bij onze visie? Geeft het gebiedskompas onvoldoende houvast? Bekijk dan onze visie. Past uw plan bij de ambities die we in onze visie hebben beschreven? Dan gaan we graag met u in gesprek.

Stap 4 – wat vindt de omgeving? Hoe kijken de buren of andere omwonenden aan tegen uw plan? Het is belangrijk om op tijd met hen in gesprek te gaan. Natuurlijk kunt u ons vragen om u daar bij te helpen.

Stap 5 - wetgeving In sommige gevallen moet een plan aan specifieke wet- en regelgeving voldoen. Bijvoorbeeld vanwege mogelijke milieuhinder. Als u dat vermoedt, maak een afspraak met de gemeente, dan kijken we er samen naar.

Tot slot Hebt u een goed beeld van uw plan en hoe het aan kan sluiten bij onze omgevingsvisie? Maak dan een afspraak met ons. Wij kijken en denken dan met u mee. We bekijken welke stappen nog nodig zijn om een vergunning te krijgen.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

17

Winsum Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

18

32

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

19

2. Visie 2050 – De kop op ’t Hogeland 2.1

Over ons en ons handelen

Het Hogeland, ain pronkjewail in het noorden van Groningen. De grootste agrarische gemeente van Nederland. Een gemeente met 3 zeehavens, waarvan de haven in Noordpolderzijl misschien wel de allerkleinste zeehaven is ter wereld. De Eemshaven is de op één na grootste haven van Nederland, als je kijkt naar de financiële investeringen die er worden gedaan. Wij zijn een gemeente waar iedereen, jong en oud, een fijne plek vindt om te wonen, te werken, te leren, te recreëren en te ervaren. Een plek om te zijn en te blijven. We blijken veerkrachtig en in staat om de ‘deuken’ van de schade door de aardbevingen om te zetten in kansen voor een duurzame toekomst. Daarbij laten we ons leiden en inspireren door de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties die wereldwijd zijn omarmd.

Onze 17 duurzame ontwikkeldoelen

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

20

Laag van Het Hogeland

2.2

Wat is ons toekomstbeeld?

Onze twee gezichten We zijn een gemeente waar onze eigenheid en lokale cultuur samen gaan met (inter)nationale verbondenheid. Dat geeft ons twee gezichten. We zijn een gemeente waar we onze cultuurhistorische parels koesteren en waar rust en ruimte voorop staan. Ruimte om te onthaasten, ruimte om te genieten van de pronkjewailen en de mooie vergezichten en ruimte om het culturele leven van Het Hogeland te beleven. Onze gemeente is uniek met haar ligging tussen Stad en Wad en van het Lauwersmeer Lauwerszee tot aan de Dollard. We hebben de langste Waddenkust van Nederland en twee Waddeneilanden: Rottumeroog en Rottumerplaat. Met het Lauwersmeer hebben we een Dark-sSky pPark binnen de gemeente, waar donkerte tot belangrijkste kwaliteit is benoemd. We hebben een deel van onze gemeente met eigen handen gemaakt en gewonnen op van de zee. Dat is nog goed te zien en te proeven in onze cultuur. We hebben de basis gelegd voor een sterke visserij en we waren vermaard stonden bekend als grote graanrepubliek. Niet voor niets is er een grote aardappel- en tarwegraanverwerkingsindustrie in Groningen en in Het Hogeland, denk aan Rixona in Warffum en Holland Malt in de Eemshaven. We laten ons niet door tegenslagen uit het veld slaan. Juist dan groeit onze verbondenheid met elkaar, met ons dorp en onze omgeving.

Tegelijkertijd worden we breed herkend als een gemeente met een dynamische, groene economie. De innovatieve, duurzame bedrijvigheid in onze gemeente staat goed bekend. De havens zijn belangrijke schakels in een internationaal netwerk van bedrijvigheid en werkgelegenheid. De Eemshaven maakt furore is succesvol als ‘hydrogen valley’ en belangrijke energie-hub in de nationale energieinfrastructuur. Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

21

Laag van de (inter)nationale dynamiek

Onze havens zijn ondergronds en bovengronds verbonden met de andere delen van Nederland en Europa. Onze havens zijn veilig en op de toekomst ingericht. Snelheid en bereikbaarheid zijn belangrijke voorwaarden om onze plek in het (inter)nationale netwerk vast te houden. Met de spoorlijnen in onze gemeente zijn we goed aangesloten op de Lelylijn. Zo zijn we goed verbonden met de regio, in Nederland en daarbuiten. Onze stationsgebieden zijn aantrekkelijke verblijfsgebieden waar verschillende functies bij elkaar komen. Deze dorpen zijn een wezenlijk onderdeel geworden van de grotere stadsregio Groningen – Assen. Onze kust Onze Waddenkust is en van onze pronkjewailen: het gebied is veilig, vitaal en veerkrachtig. De robuuste natuur en het bijzondere landschap zijn een sterk fundament voor de ontwikkelingen in de kuststrook: klimaatbestendig, economisch welvarend en volop (be)leefbaar. De kust wordt goed gevonden door recreanten en toeristen uit onze provincie en daarbuiten. Het Werelderfgoedcentrum in de haven van Lauwersoog is een publiekstrekker van formaat. We hebben een stevige, fijnmazige en verrassende recreatieve infrastructuur die is gebouwd op ons cultureel erfgoed en onze landschappelijke waarden. Vanaf de kust is de Waddenzee goed beleefbaar. De Waddenzee staat er goed voor. De biodiversiteit in, op, onder en aan het water is groot.

Onze eilanden zijn stille, rijke natuurparels midden in zee. Vanuit onze havens maken veel toeristen de oversteek naar de Waddeneilanden Borkum of Schiermonnikoog en nog verder overzees richting Scandinavië. De havens zijn, naast economische motors, ook aangename plekken waar het goed toeven is. Maar wel met aandacht voor de omgevingsveiligheid. Hier komen de wereld van land en zee, inclusief de kenmerkende geuren van zeedieren en zout water, samen. Ze zijn ons visitekaartje voor veel bezoekers, zoals eilandgangers en viseters. Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

22

Onze dorpen Wat ons bijzonder maakt, zijn onze 52 dorpen. Elk eigen en anders en geen één met meer dan 10.000 inwoners. De grote dorpen bieden de voorzieningen die de kleine dorpen niet hebben. De winkelcentra zijn bruisende dorpsharten waar kopen en beleven hand in hand gaan. De saamhorigheid en samenredzaamheid in onze dorpen is groot. Dat is een groot goed, zeker omdat door de aardbevingsproblemen de druk op de leefbaarheid en de samenleving hoog is (geweest). Ons verenigingsleven bloeit. Er zijn veel evenementen op het gebied van sport, kunst en cultuur in onze gemeente, sommige van internationale faam. De dorpen zijn een vertrouwde plek om te wonen en te leven. Ook al heeft de verduurzaming, de versterking en vernieuwing van woningen het straatbeeld veranderd. We zijn in staat geweest om in onze dorpen het straatbeeld te verrijken: met soms bijzondere architectonische parels, met meer biodiversiteit en klimaatadaptief. Dat lukt omdat we in staat zijn verder en breder te kijken. We verbinden kansen op allerlei terreinen aan elkaar: economie, duurzaamheid, recreatie, ruimtelijke kwaliteit, biodiversiteit, veiligheid, bereikbaarheid etc. Zo zijn onze dorpen letterlijk en figuurlijk bloeiende leefgemeenschappen! We helpen onze inwoners in hun ondernemerschap en daadkracht om hun leefomgeving nog aantrekkelijker te maken.

We stellen organisaties in staat om zelf regie te nemen in de opgaven die zij belangrijk vinden. We hebben een vangnet voor wie het niet op eigen kracht kan. Onze zorginfrastructuur is nabij en op orde. Want iedereen kan en mag mee doen in Het Hogeland! Ons landelijk gebied Ons landelijk gebied is divers en weerspiegelt de ontstaansgeschiedenis van onze gemeente. Onze inwoners zijn met recht trots op dit landschap waar de historie en de ontwikkeling ervan nog steeds zichtbaar en beleefbaar is. Het is ook het landschap waar de provincie Groningen om bekend staat: met fraaie kerken, borgen, molens, grote boerderijen, authentieke dorpen, wierden, dijken en grootse vergezichten. We zien dat in de zeekleipolders met hun vruchtbare grond de landbouw de boventoon voert. Onze landbouw en onze voedselproductie is duurzaam en circulair. Er is ruimte voor nieuwe en innovatieve teelten op de zilte grond. We zijn er (net als vroeger) koploper en pionier van de modernste land- en tuinbouw. Verder landinwaarts ontstaat een steeds multifunctioneler buitengebied. Hier zijn landbouw, recreatie en natuur verknoopt met een duurzame en klimaatbestendige inrichting van het landelijk gebied. Dat is het resultaat van goede samenwerking tussen de gemeente en alle bij het gebied betrokken partijen.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

23

Onze werkwijze Wat we doen, doen we samen en doen we goed. We zijn een gemeente die ruimte geeft en ruimte biedt aan initiatieven die de toekomst van onze gemeente versterken. Er is ruimte voor innovaties en flexibiliteit. Liever We zeggen liever ja, mits dan nee, tenzij. We bouwen aan onze waarden en onze kwaliteiten. Die staan voorop. Onze waarden en kwaliteiten zijn onze basis. Met ieder plan en ieder idee lukt het ons om aan die waarden en kwaliteiten verder te bouwen. Daar betrekken we ook onze samenleving bij. Diegenen die worden 'geraakt' door de plannen, moeten de kans hebben om daar hun inbreng op te leveren. Zo kunnen we ook steeds zoeken naar maatschappelijke meerwaarde. In ons participatiebeleid werken we dit gedachtegoed verder uit. We zoeken altijd naar koppelkansen en dagen initiatiefnemers daar ook op uit. Het verbinden van kansen geeft vaak meerwaarde voor het resultaat. We kiezen waar dat kan voor multifunctioneel ruimtegebruik, want onze ruimte is kostbaar en schaars. We staan dichtbij en tussen onze inwoners, we weten wat er speelt. We zijn alert op trends, ontwikkelingen, ideeën en zorgen. We staan open voor tips, suggesties en verbeteringen en gaan daar ook mee aan de slag. Zodat we blijven werken aan het duurzaam oplossen van problemen en het realiseren van onze ambities.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

24

43

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

25

3. Onze ambities Stap voor stap werken we aan ons toekomstbeeld. Om dat goed en gericht te kunnen doen, hebben we vier ambities geformuleerd:

1. Pronkjewail Hogeland 2. Levend(ig) Hogeland 3. Ondernemend Hogeland 4. Groenbewust Hogeland. Deze vier ambities helpen om integraal te werken aan de toekomst van onze leefomgeving. Bij elk van de ambities geven we aan waar we op in willen zetten en hoe we dat willen doen. Voor deze laatste ‘hoe-vraag’ zoeken we de verbinding met de ontwikkellijnen die vanuit het lokaal programmaplan zijn neergezet. De ontwikkellijnen zorgen voor een programmatische uitwerking van onze ambities.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

26

3.1 Ambitie 1 - PRONKJEWAIL HOGELAND

Ons landschap, onze historie en onze cultuur, met alle verschillen die daarbij horen, vormen de basis van Het Hogeland. Deze basis is onze trots en die willen we laten zien en laten ervaren.

Waar zetten we op in? -

We beschermen ons erfgoed, ondergronds en bovengronds. We behouden de landschappelijke, historische en culturele verschillen die er zijn in onze gemeente. We beschermen, versterken en verbinden onze groenstructuren onderling en met het recreatieve netwerk. We brengen ons cultureel erfgoed meer voor het voetlicht en verbinden dat met recreatieve voorzieningen tot een aantrekkelijk parelsnoer. We geven ruimte aan initiatieven die het mogelijk maken om Het Hogeland nog beter te beleven en te ervaren. We helpen initiatiefnemers met hun plannen om te zorgen dat ze goed zijn ingepast in hun omgeving.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

27

Toelichting Beleven staat voorop Het Hogeland is een landschap met lange historie. Die historie is in onze gemeente nog steeds goed te zien: van de nog relatief jonge zeekleipolders in het noorden met dijken en coupures tot de eeuwenoude wierdendorpen waar ook in de bodem veel sporen van de oudste bewoning terug te vinden zijn. Pieterpad- en Jacobspadwandelaars ervaren deze historie volop. Onze gemeente is de noordelijkste gemeente van Nederland. Hier zie je ’s nachts nog een prachtige sterrenhemel, omdat donkerte een van onze kwaliteiten is. De Waddenzee is UNESCO Werelderfgoed en de waterrijke aanvulling op ons groene land. Wij zijn trots op ons landschap en onze lange geschiedenis, die ook in onze cultuur geworteld is. Onze kwaliteiten en pronkjewailen willen we beter voor het voetlicht brengen. We zetten in op meer mogelijkheden om onze prachtige gemeente te beleven en te ontdekken. Voor onze inwoners allereerst, maar zeker ook voor alle gasten en bezoekers in onze gemeente. Het Hogeland heeft veel te bieden! Daarom werken we langs twee sporen: 1. Het behouden en beter uitdragen van onze unieke plekken en gebouwen; 2. Het verbeteren en meer herkenbaar maken van onze landschappelijke en cultuurhistorische eigenheid. 1. Behouden en uitdragen We zijn één gemeente, maar met veel verschillen. Die verschillen mogen er zijn en moeten er zijn.

We benutten die verschillen om maatwerk te bieden in de dorpen en het landelijk gebied en onze diversiteit te laten zien. Dat maatwerk willen we samen met onze inwoners vormgeven, vanuit de wetenschap dat het algemeen belang het meest gebaat is bij een sterke samenwerking tussen gemeente en dorpen. En vanuit de overtuiging dat het belangrijk is dat inwoners zeggenschap hebben over hun eigen leefomgeving. We willen slim omgaan met onze schaarse en kostbare ruimte. We denken multifunctioneel en stimuleren hergebruik van gebouwen en vrijkomende terreinen. We zoeken naar mogelijkheden om leegstaand vastgoed aan te pakken om verpaupering tegen te gaan. We beschermen onze natuurgebieden, onze rijks beschermde dorpsgezichten en ons erfgoed, boven en onder de grond. We hebben vele archeologische vindplaatsen, ook op de bodem van de Waddenzee. Voor onze archeologie hebben we een zorgplicht, we willen dat ook die ondergrondse bewoningssporen goed bewaard blijven. Zeker voor erfgoed geldt dat het gebruik ervan de beste waarborg is voor het behoud ervan. We hebben het dan niet alleen over onze monumenten, maar ook over de vele karakteristieke panden die onze gemeente rijk is. Daarbij denken we in het bijzonder aan ons agrarisch erfgoed, de borgen en de vele kerken op Het Hogeland. Allemaal uniek en van waarde, maar het behoud ervan is niet altijd vanzelfsprekend.

Door ruimte te bieden aan passende functies, slimme combinaties van functies en innovatieve (ver)bouw creëren we mogelijkheden voor een duurzame toekomst voor ons erfgoed. Nog steeds geldt dat niet altijd alles kan, maar dat er wel veel mogelijkheden zijn. Wij gaan graag in gesprek met iedereen die erfgoed bezit en daarmee aan de slag wil.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

28

2. Verbeteren en herkenbaar maken We willen onze rijkdom en verschillen beter voor het voetlicht brengen. We zijn gastvrij en staan open voor recreanten en toeristen, uit onze eigen gemeente, uit de regio en daarbuiten. Daarom geven we ruimte aan plannen die een passende en goede aanvulling zijn op het bestaande aanbod. Plannen die en het beleven, verblijven en overnachten in Het Hogeland nog beter mogelijk maken: op het water, op de fiets of te voet, van routes tot passende attracties die het bestaande aanbod verrijken. Kunst kan ook een belangrijke rol spelen in het versterken van de aantrekkelijkheid en identiteit van onze gemeente, door de geschiedenis en betekenis van locaties zichtbaar te maken. Wij willen daarom kunst in de openbare ruimte zichtbaarder en makkelijker toegankelijk maken voor een breder publiek. We verbinden deze nieuwe initiatieven en onze bestaande parels. Zo ontstaat er een netwerk van plekken en routes die Het Hogeland laten zien en ervaren. Een netwerk dat we ook koppelen aan al het moois buiten onze gemeente en verbinden met trekpleisters buiten onze grenzen. Zo verleiden we bezoekers in onze regio om Het Hogeland te verkennen. We willen samenwerken met Marketing Groningen om de regiomarketing van het gebied te verbeteren. We verbinden het netwerk ook met onze groen- en waterstructuren. Op die manier maken we slim gebruik van onze ruimte.

Het is bovendien nog eens extra aantrekkelijk voor onze bezoekers en inwoners om in het groen en op of langs het water onze gemeente te ontdekken. Ons recreatieve netwerk en onze water- en groenstructuren laten we samen groeien. Dat heeft niet alleen een recreatieve en natuurlijke meerwaarde, het helpt ook bij de instandhouding ervan. Onze ambitie om Het Hogeland meer ‘op de kaart te zetten,’ betekent dat we moeten zorgen voor ons landschap, onze dorpen en onze parels. en Maar dit betekent ook dat nieuwe plannen passen bij ons Hogeland. Daarom willen we dat nieuwe plannen aansluiten bij onze landschappelijke, natuurlijke en historische waarden. Zeker aan de randen van de dorpen en in ons landelijk gebied maken we ons hard voor een goede landschappelijke inpassing van nieuwe ontwikkelingen. Daar helpen we initiatiefnemers mee. Plannen voegen zich zo in ons landschap en in onze dorpen en brengen meerwaarde mee voor hun omgeving. Daarnaast durven we ‘buiten de lijnen’ te denken om nieuwe pronkjewailen mogelijk te maken. Als we overtuigd zijn van de ruimtelijke kwaliteit van een plan, hebben we het lef om dat ook te omarmen. Want pronkjewailen ontstaan niet langs gebaande paden, ze vragen een vernieuwende blik.

Hoe gaan we met onze ambitie aan de slag? We maken onze ambities concreet aan de hand van de volgende ontwikkelprogrammalijnen die in het lokaal programmaplan zijn vastgelegd. De uitwerking van de ontwikkellijnen vindt plaats via het ‘Wenkend perspectief.’ In een opvolgende versie van deze Oomgevingsvisie zal deze uitwerking worden verwerkt. Voor deze ambitie zien wij specifiek raakvlakken met de volgende ontwikkellijnen uit het ‘Wenkend perspectief’: 8. Ons cultuurhistorisch landschap, waddenkust en materieel & immaterieel erfgoed. 9. Bereikbaarheid, zichtbaarheid en niveau van onze pronkjewailen.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

29

3.2

Ambitie 2 - LEVEND(IG) HOGELAND

Wij zetten in op een schone, veilige en prettige leefomgeving voor jong en oud. We bouwen vanuit de basis van saamhorigheid doorlopend aan de leefbaarheid van onze dorpen. We zorgen dat iedereen die dat wil mee kan doen.

Waar zetten we op in? -

-

-

-

We bieden ruimte voor maatwerk in het kader van de versterkingsopgave. We willen dat het eindresultaat past bij de plek en bij het dorp: in aantallen, typen, uitstraling en inrichting van de plek. We maken verschil tussen regionale centra, centrumdorpen en woondorpen, werken en denken vanuit dorpsnetwerken en verbinden daar ook onze keuzes aan voor wonen en voorzieningen. We zorgen voor goede en veilige verbindingen tussen bij elkaar betrokken dorpen (fiets, voet, auto en OV) We werken aan een woningvoorraad die past bij de bevolkingsopbouw, die duurzaam is en een goede kwaliteit heeft. We zoeken voor de regionale woningbouwvraag de ruimte in de dorpen in de directe nabijheid van de stad Groningen en in de dorpen die met het openbaar vervoer goed, vlot en comfortabel bereikbaar zijn. We willen ruimte geven aan woningen en woonconcepten die iets toevoegen aan het bestaande aanbod en een kwalitatieve bijdrage leveren aan de dorpen. We maken met onze dorpen plannen voor de leefbaarheid in hun dorp. We werken aan buurten waar iedereen zich thuis kan voelen en iedereen mee kan doen, ongeacht leeftijd, achtergrond of beperking. We zetten ons in voor een openbaar gebied dat uitnodigt tot sport en bewegen en geven in onze dorpscentra voorrang aan de fietser en voetganger. We kiezen voor een verkeersveilige inrichting van ons openbaar gebied.

We gaan onze gemeentelijke sportaccommodaties verder ontwikkelen tot een openbaar toegankelijke, eigentijdse en uitdagende sport- en bewegingsinfrastructuur.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

30

Toelichting We vinden het van het grootste belang dat het voor onze inwoners goed leven is in Het Hogeland. De sterke sociale verbondenheid is een degelijke basis voor onze dorpen. We zetten in op brede welvaart voor iedereen. Daarom werken we aan de leefbaarheid van dorpen, zodat iedereen zich thuis kan voelen en er voor iedereen een passende plek is om te wonen. Daarom werken we ook aan een positieve gezondheid en het welzijn van onze inwoners. Leefbaarheid De leefbaarheid van de dorpen staat voorop. Daarbij kijken we verder dan ieder afzonderlijk dorp. Onze dorpen verrijken elkaar, vullen elkaar aan. Op die basis gaan we door. We bouwen verder op het onderscheid dat in de Woonvisie is gemaakt in regiocentra, centrumdorpen en woondorpen. We verbinden ze ook met elkaar. Want geen enkel dorp staat op zichzelf. Vanuit die gedachte kijken we daarom naar netwerken van dorpen. Een netwerk bestaat altijd uit een centrumdorp of regionaal centrum en een verzameling woondorpen. In dit geheel van een dorpsnetwerk zijn altijd de basisvoorzieningen aanwezig. In het centrumdorp of regionale centrum concentreren zich ook de aanvullende voorzieningen, zoals een sporthal of bibliotheek.

De dorpen in een netwerk zijn qua voorzieningen zo samen compleet! Samen met onze inwoners en betrokken stakeholders maken we plannen voor de leefbaarheid in hun dorp: een uitvoeringsagenda die de dorpsvisies en de omgevingsvisie vertaalt naar concrete projecten. We verbinden zo thema’s als wonen, zorg, verblijf, onderhoud, sociale kwaliteit, verduurzaming, klimaatadaptatie en versterking aan elkaar. Dat helpt om onze blik breed te houden en aan koppelkansen te bouwen. Onze dorpencoördinatoren zijn hierin belangrijk. Zij hebben een belangrijke verbindende rol tussen de gemeente en de dorpen en tussen de dorpen onderling. Ook in ons dorpshuizenbeleid zetten we in op het verbeteren van de leefbaarheid de dorpen. Ons doel is om onze bestaande dorpshuizen zoveel mogelijk te behouden. Dit doen wij door het bieden van maatwerk in de begeleiding en financiën. Ook willen we als gemeente dorpshuizen helpen om hun rol in de sociale cohesie binnen het dorp te versterken. Zij zijn de (t)huiskamer van het dorp, waarin iedereen welkom is en we voor elkaar klaar staan. Verbindingen Bereikbaarheid We zetten ons er voor in om de verbindingen binnen een dorpsnetwerk optimaal te maken. Zodat de voorzieningen voor iedereen goed bereikbaar zijn en inwoners veilig en vlot op pad kunnen. Onze inzet richt zich op veilige en voldoende fietsverbindingen tussen de dorpen en zo nodig in de dorpen.

We zorgen voor een goede oplaadinfrastructuur voor fiets en auto, zodat we steeds eenvoudiger ook duurzamer kunnen reizen. We zetten ons blijvend in voor goede openbaar vervoersverbindingen en andere mogelijkheden van collectief vervoer zoals deelauto’s of vrijwilligersvervoer. Zo kunnen we om dorpen die bij elkaar betrokken zijn ook letterlijk verbonden te houden. We zoeken een goede balans tussen verkeersveiligheid, verblijfskwaliteit en de doorstroming van verkeer op onze wegen. Deze balans verschilt tussen wegen waar doorstroming van belang is en wegen bijvoorbeeld in de centra van dorpen. Zeker in dorpen waar de belangrijkste verkeersverbindingen door het centrum van het dorp lopen, vraagt deze balans tussen verkeersveiligheid, verblijfskwaliteit en doorstroming aandacht. Veel verkeer geeft drukte en levendigheid, maar soms ook lastige en onveilige verkeerssituaties. Parkeeroverlast is één van de grootste en meest urgente problemen in relatie tot mobiliteit in onze gemeente. In een groot aantal dorpen en wijken is de parkeerdruk hoog. Een integrale aanpak om dit probleem te verbeteren is daarom nodig. We willen daarmee de beschikbare parkeerruimte eerlijker Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

31

verdelen en de leefbaarheid verbeteren. In het landelijk gebied hebben we, als plattelandsgemeente, veel te maken met agrarisch verkeer dat steeds groter wordt en meer ruimte inneemt op de weg binnen en buiten het dorp. Tegelijkertijd stimuleren we ook het recreatief medegebruik van het landelijk gebied. Waar het kan en waar het moet kiezen we voor vrij liggende fietspaden. Maar we weten dat het op veel plekken niet haalbaar en niet nodig is. Onze inzet is er altijd op gericht om te zorgen voor een verkeersveilig gebruik van de wegen in het landelijk gebied. In ons mobiliteitsprogramma ‘Mobiliteit in Het Hogeland’ hebben wij bovenstaande zaken verder uitgewerkt. Vanuit dit programma zetten we maximaal in op het stimuleren van actieve vervoerswijzen (fietsen en lopen) en het duurzaam veranderen van de (individuele) mobiliteit. Het verbeteren van de verkeersveiligheid heeft daarbij nadrukkelijk prioriteit.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

32

Typering van de dorpen (uit: Woonvisie Het Hogeland)

Woningvraag We zien dat Het Hogeland steeds meer in trek raakt als woongemeente. Nieuwe inwoners zijn van harte welkom. Naast de woningvraag van onze eigen inwoners willen we ook ruimte bieden voor de woningvraag uit de regio. In onze woonvisie is de gemeentelijke visie op woningbouw vastgelegd. Deze visie is ook de basis voor de keuzes in de Oomgevingsvisie. Onze woonvisie zal in de toekomst onderdeel gaan uitmaken van het nog op te stellen volkshuisvestingsprogramma. We koppelen bij voorkeur woningbouw aan plekken die goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer. Dat stimuleert duurzame mobiliteit en door het grootste deel van de woningvraag te concentreren in deze dorpen, concentreren we ook de vraag naar duurzame energie. Als we kijken naar uitbreiding van het aantal woningen, richten we daarom onze blik als eerste op de dorpen in de nabijheid van Groningen en de dorpen die via het openbaar vervoer goed en vlot zijn verbonden met de Stad. De afgelopen periode heeft ons geleerd dat werkplek en woonplaats niet altijd meer op korte afstand hoeven te liggen. Onze goede spoor- en busverbindingen bieden mogelijkheden om te wonen op een grotere afstand van het werk, maar toch vlot op de plek van bestemming te komen als dat nodig is. Daarom willen we een deel van de regionale woningvraag koppelen aan de dorpen die een hoogwaardige openbaarvervoersverbinding hebben met Groningen.

Dat zijn de dorpen met een treinstation, maar bijvoorbeeld ook Leens en Zoutkamp als centrumdorpen met een goede busverbinding. In alle andere dorpen ligt in het geval van nieuwbouw de nadruk op het bieden van ruimte voor woonconcepten en woningtypen die aanvullend zijn op wat er al is en die op voldoende draagvlak en behoefte uit het dorp mogen rekenen. Daarnaast blijven we werken aan de verbetering van de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad. Dat doen we deels als onderdeel van de versterkingsaanpak. In dorpen binnen en buiten het aardbevingsgebied werken we daarvoor ook nauw samen met onder andere de woningcorporaties. Want meer nog dan de vraag naar extra woningen, zien we in grote delen van het Hogeland juist de wens voor meer woningen die aansluiten bij de lokale woningvraag. Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

33

Wonen in het landelijk gebied komt ook in onze gemeente steeds vaker voor. Het is een goede mogelijkheid om vrijkomende agrarische bedrijven bebouwing van een nieuwe bestemming functie te voorzien. We staan daarvoor open, ook in de vorm van meerdere woningen in één boerderij of op één erf als daar een aantoonbare maatschappelijke meerwaarde aan verbonden is en de landschappelijke inpassing is geborgd. In het kader van de ruimte-voor-ruimteregeling is ook al een en ander mogelijk rond nieuwbouw in het landelijk gebied. We sluiten daarbij aan bij de provinciale vereisten van deze regeling. We geven op voorhand geen ruimte aan de bouw van nieuwe woningen op nieuwe plekken in het landelijk gebied. Gezond opgroeien en oud worden Een leven lang gezond leven in Het Hogeland, daar staan we voor! We zorgen dat onze leefomgeving voldoet aan de milieueisen voor lucht, geur of geluid. We zetten positieve gezondheid centraal bij de ruimtelijke keuzes die we maken. Dat betekent dat we werken aan een omgeving waar het makkelijker is om de gezonde keuze te maken. Bijvoorbeeld door sporten en bewegen te stimuleren en ruimte te geven aan ontmoeting en ontspanning. Daarbij hebben we ook aandacht voor mensen met een beperking. Want iedereen moet mee kunnen doen! We zorgen dat ieder dorp een plek voor ontmoeting heeft, in welke vorm dan ook.

Want sociale betrokkenheid is van groot belang voor al onze inwoners. Door onze sportaccommodaties te ontwikkelen tot aantrekkelijke ontmoetingsplekken en uitdagende sport- en beweeglocaties willen we ontmoeten, bewegen en sport nog meer verbinden en ‘gewoon’ maken. Met de inrichting van ons openbaar gebied kijken we steeds hoe we inwoners verleiden de fiets te pakken of te voet op pad te gaan. Bijvoorbeeld door een aantrekkelijk ommetje. Of omdat de route met de fiets sneller is dan met de auto. Met de inrichting van ons openbaar gebied kijken we steeds hoe we inwoners verleiden de fiets te pakken, te wandelen en elkaar te ontmoeten. Door het realiseren van aantrekkelijke dorpsommetjes en veilige en goed ingerichte paden verbinden we woonwijken, voorzieningen en het omliggende landschap. Zo maken we het makkelijker om gezond te leven, elkaar te ontmoeten én zorgen we voor een fijne leefomgeving voor jong en oud. We zetten de fietser en de voetganger op één bij de inrichting van pleinen en straten. Er moet ruimte zijn voor kinderen om buiten te spelen. In buurten en straten met brede stoepen, toegankelijk groen en weinig auto’s spelen en bewegen kinderen nu eenmaal meer. Bovendien kiezen we steeds vaker en steeds meer voor meer planten in ons openbaar gebied.

Want ook een groene omgeving stimuleert beweging en ontmoeting! Het helpt ons bovendien om ons openbaar gebied beter in te richten en aan te passen aan de klimaatverandering.

Hoe gaan we met onze ambitie aan de slag? We maken onze ambities concreet aan de hand van de volgende ontwikkelprogrammalijnen die in het lokaal programmaplan zijn vastgelegd. De uitwerking van de ontwikkellijnen vindt plaats via het ‘Wenkend perspectief.’ In een opvolgende versie van deze Oomgevingsvisie zal deze uitwerking worden verwerkt. Voor deze ambitie zien wij specifiek raakvlakken met de volgende ontwikkellijnen uit het ‘Wenkend perspectief’: 1. Kennis en innovatie 2. Digitale bereikbaarheid en verbindingen 3. Gebiedsontwikkeling 6. Kwalitatief hoogwaardige leefomgeving 7. Fysieke verbindingen Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

34

3.3

Ambitie 3 - ONDERNEMEND HOGELAND

Wij hebben in onze gemeente een goed ondernemersklimaat, waarin ruimte is om te ondernemen en te innoveren: in de dorpen, de havens en het landelijk gebied. We hebben goede onderwijs- en opleidingsfaciliteiten, zodat onze inwoners voldoende ontwikkelmogelijkheden hebben.

Waar zetten we op in? -

-

-

We zoeken de verbinding tussen kennis en praktijk en tussen onderwijs en bedrijven om innovaties mogelijk te maken en opleiding en werk op elkaar af te stemmen. We willen ruimte bieden aan de havens om de kansen die zich daar voordoen optimaal te kunnen benutten en te verduurzamen. We zetten in op de Eemshaven als energie-hub en als aanjager voor een groene economie. We faciliteren de herstructurering en groei van onze bestaande bedrijventerreinen zo dat lokale vraag en lokaal aanbod goed op elkaar zijn afgestemd. We willen door te investeren en te concentreren in onze centrumgebieden de ondernemers nieuwe kansen bieden. We gaan zijn structureel in overleg met onze partners over de ontwikkelmogelijkheden van ons landelijk gebied. Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

35

Toelichting In Het Hogeland zijn we in staat geweest om steeds mee te groeien met economische ontwikkelingen en veranderingen op het vlak van werkgelegenheid. Dat is ons gelukt vanwege onze open blik en dat houden we ook vast. We houden een open blik naar de toekomst, we staan open voor nieuwe ideeën en economische kansen. We werken samen met de ondernemers en scheppen randvoorwaarden waarbinnen onze economie duurzaam kan groeien. Daarbij kijken we ook over onze (gemeente)grenzen heen. We zoeken de verbinding: - met kennis en onderzoek, bijvoorbeeld van de Rijksuniversiteit en Hanzehogeschool in Groningen; - met het onderwijs, van basisschool tot beroepsonderwijs; - met de praktijk, zoals Vakland Het Hogeland en werkplein Ability Ontwikkelplein Het Hogeland; - en met onze bedrijven. Deze verbindingen moeten leiden tot innovaties en duurzame werkgelegenheid die onze economie versterken en verduurzamen. Havens Met onze havens hebben we een belangrijke positie in de regio, in Nederland en daarbuiten. We werken aan een verdergaande, stevige positie van onze havens, goed bereikbaar en goed (digitaal) verbonden. Dat betekent dat we blijven inzetten op goede, veilige en vlotte wegverbindingen naar Lauwersoog via de N361 en naar de Eemshaven via de N46 en N33. Lauwersoog en de Eemshaven hebben een belangrijke plek in de economische ontwikkeling van Het Hogeland.

De havens en hun aanverwante bedrijvigheid bieden veel kansen voor een duurzame groei. We realiseren ons dat de groei en veranderingen rond de havens op gespannen voet kunnen staan met de gewenste omgevingsveiligheid. Meer (toeristische) bezoekers geeft extra zorgen rond verkeer, maar ook een toename van (groepsgebonden) risico’s in relatie tot de verwerking en opslag van bijvoorbeeld gevaarlijke stoffen, zoals waterstof. Wij maken bij alle ontwikkelingen steeds de afweging in hoeverre het risico aanvaardbaar en beheersbaar is. Zonering van drukke plekken en afstand houden van risicovolle bedrijvigheid is daarbij een werkbaar uitgangspunt. In Lauwersoog werken we verder aan een duurzame visserij en aanverwante bedrijvigheid. Waterstof speelt in dit toekomstbeeld een belangrijke rol, bijvoorbeeld voor de verduurzaming van de vissersvloot. Ook in dat licht zien we de ontwikkelpotenties van de Eemshaven, die als veerhaven steeds meer betekenis krijgt. De Eemshaven kan als energie-hub groeien tot speler van internationale betekenis. Daar gaan we verder aan bouwen vanuit een duurzame, circulaire blik, zodat de Eemshaven een voortrekkersrol kan vervullen voor onze gewenste groene economie. Het is de plek waar kennis, werk en experiment de basis leggen voor een groene waterstofeconomie.

De Eemshaven is de enige plek waar we nog ruimte geven aan nieuwe grootschalige bedrijvigheid die aansluit bij onze ambities. Bij alle ontwikkelingen in en rond de havens zoeken we naar een balans tussen de ecologische waarden van de Waddenzee en de economische belangen van de bedrijven in de havens. We blijven daarbij zoeken naar mogelijkheden om private partijen te verleiden ook te investeren in het Waddengebied. Dat doen we al als samenwerkende partijen in ‘Economie en Ecologie in Balans’ in het Eems-Dollardgebied, waarbij we werken met een ‘Ecologische plus.’ Ook in de gebiedsvisie het Inspiratiedocument Natuurlijk Lauwersoog is oog voor de ecologische meerwaarde. Het moeten bedrijventerreinen worden waar het duurzame karakter ook uit de inrichting blijkt: klimaatadaptief en biodivers. Want dat wat we vragen van anderen, moeten we zelf ook laten zien.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

36

Lauwersoog Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

37

Bedrijven en detailhandel Zeker bij de grotere dorpen is veel bedrijvigheid te vinden. Klein en lokaal, maar ook groot en regionaal, zoals FrieslandCampina Domo in Bedum, Heiploeg in Zoutkamp of Aviko Rixona bij Warffum. Onze ondernemers zijn ons lief. We zetten ons in voor een goede samenwerking met de ondernemers. We zijn partners en hebben elkaar nodig om in Het Hogeland een goed en op de toekomst gericht ondernemersklimaat te realiseren. Uit onderzoek blijkt dat aanvulling en revitalisering van bedrijventerreinen verstandig en nodig is. Zeker omdat onze bedrijven lokaal gebonden zijn. We zoeken dan ook, samen met de ondernemers, de ruimte voor uitbreiding en verbetering van onze bestaande bedrijventerreinen op basis van onze ‘Bedrijventerreinenvisie Het Hogeland 2021 – 2035.’ De revitalisering en uitbreiding koppelen we expliciet aan de verduurzaming van de bestaande terreinen en het meer klimaatadaptief inrichten van deze bedrijventerreinen. In het kader van de het programma Ccentrumplannen hebben we met de lokale ondernemers gekeken hoe we tot sterke winkelharten komen in de grote dorpen. We concentreren winkels en investeren in compacte centrumgebieden.

Het Aanleg bij Winsum is een bedrijventerrein waar specifiek ruimte wordt geboden aan perifere detailhandel: winkels die moeilijk inpasbaar zijn in bestaande winkelgebieden vanwege hun volumineuze aard en de bevoorrading. We gebruiken het onderscheidende vermogen van de dorpen om verschil te houden en te maken tussen de winkelgebieden in de dorpen van Het Hogeland en om de winkelgebieden te verrijken met eigenzinnige en vernieuwende ideeën. Dat vraagt van ons maatwerk bij de transformatie, verbreding of verplaatsing van functies rond en in het centrumgebied. Landelijk gebied Van oudsher heeft de landbouw en de aan de landbouw verwante bedrijvigheid een belangrijke plek in de (economische) ontwikkeling van Het Hogeland. De teelt van pootgoed is van (inter)nationale betekenis. Het ondernemen vraagt steeds meer maatwerk. Wet- en regelgeving worden strenger en vragen van boeren een andere blik op hun bedrijfsvoering en hun omgeving. Niet overal liggen dezelfde oplossingen voor de hand. Kortgeleden maakte het Rijk inzichtelijk dat de De doelen voor het terugdringen van de stikstofuitstoot en het voldoen aan de kwaliteitseisen van de Kaderrichtlijn Water (KRW-doelen) zullen een forse claim zullen leggen op de ontwikkeling en inrichting van het landelijk gebied.

Bovendien zijn de doelen dusdanig dwingend dat er een grote urgentie bestaat om op korte termijn met alle relevante partners in het landelijk gebied in gesprek te gaan het gesprek hierover wordt gevoerd. De regie daarvoor ligt bij de provincie en het waterschap. Als gemeente zullen we als een van de partners onze rol nemen in de gesprekken. We staan voor een duurzame inrichting van ons landelijk gebied waar natuur, water, landbouw en recreatie een plek verdienen. We staan voor een toekomstbestendige bedrijfsvoering van onze ondernemers, met een goed verdienmodel. Het gebiedsproces dat wordt gestart onder gezag van de provincie Groningen komt eerst. Onder gezag van de provincie is in 2024 het gebiedsproces hiervoor afgerond. De uitwerking van dit proces is ook afgerond en leidde tot het provinciaal Gebiedsplan Toekomst Landelijk Gebied. Voor onze gemeente staan de ambities in het deel Waddenkust en Wierdenland. Daarnaast willen we zelf ook aan de slag in gebieden waar de uitdagingen in het landelijk gebied het grootst zijn: langs de kust en rond de Stad Groningen. We hebben de wens om met succesvolle voorbeelden van samenwerking uiteindelijk groot te eindigen. Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

38

Ook hier geven we de ruimte en zoeken we de verbinding tussen wetenschap en praktijk. Vanuit onze open blik bieden we samenwerkende partijen de ruimte om te experimenteren met teelten die passen bij veranderende bodemomstandigheden.

Hoe gaan we met onze ambitie aan de slag? We maken onze ambities concreet aan de hand van de volgende ontwikkelprogrammalijnen die in het lokaal programmaplan zijn vastgelegd. De uitwerking van de ontwikkellijnen vindt plaats via het ‘Wenkend perspectief.’ In een opvolgende versie van deze Oomgevingsvisie zal deze uitwerking worden verwerkt. Voor deze ambitie zien wij specifiek raakvlakken met de volgende ontwikkellijnen uit het ‘Wenkend perspectief’: 1. Kennis en innovatie; 2. Digitale bereikbaarheid en verbindingen 3. Gebiedsontwikkeling 7. Fysieke verbindingen

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

39

3.4

Ambitie 4 - GROENBEWUST HOGELAND

Wij zijn goede rentmeesters voor onze omgeving en onze aarde. We gaan zorgvuldig om met onze natuur, onze bodem en ons water. We beperken de effecten op de klimaatverandering door duurzame opwekking van onze energie en de groei naar een circulaire economie. Met een integrale aanpak werken we samen met partners aan een CO2-neutrale gemeente in 2050, op een zodanige wijze dat de baten van de energietransitie ten goede komen aan de inwoners en bedrijven in de gemeente.

Waar zetten we op in? -

-

We gaan duurzaam om met onze bodem en kiezen voor een duurzaam grondstromenbeheer. We zetten in op duurzaam bodemherstel op plekken waar onze bodem is verontreinigd. We vergroten de biodiversiteit en natuurwaarden van ons openbaar gebied. We werken aan de uitvoering van de ‘Agenda voor de Wadden.’ We bewaken de kwaliteit van het groen en beschermen het groen en de groenstructuren in onze gemeente. Wij zorgen ervoor dat bij de herinrichting van ons openbaar gebied en het landelijk gebied voldoende aandacht is voor en ruimte wordt geboden aan maatregelen die een bijdrage leveren aan de klimaatadaptatie. We verduurzamen ons maatschappelijk vastgoed en ons wagenpark. We stimuleren het opknappen van panden tot energiezuinige gebouwen die weer generaties mee gaan. We ondersteunen lokale initiatieven voor de verduurzaming van de leefomgeving. We helpen ondernemers bij het werken en denken in kringlopen van materialen, restproducten en grondstoffen. We maken een visie op de grootschalige opwek van energie in onze gemeente.

Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

40

Toelichting We zijn een gemeente die de zorg voor mens, milieu en natuur hoog in het vaandel heeft. Daarom lopen we voorop in de transitie naar een groene, duurzame leefomgeving. We werken aan duurzame vormen van energie en een circulaire economie. We zijn in onze gemeente actief aan de slag met een klimaatbestendige inrichting van onze omgeving met meer groen van kwaliteit en meer biodiversiteit. Dat doen we door te experimenteren en bij alle plannen daar expliciet aandacht aan te besteden. Biodiversiteit Belangrijk in de zorg voor de natuur is de vergroting van de biodiversiteit: ruimte geven aan meer soorten planten en dieren. Dat betekent letterlijk ruimte zoeken, maar ook onze huidige omgeving nog beter geschikt maken voor verschillende soorten planten en dieren. Daarom doen we het onderhoud van ons openbaar gebied op volgens ecologische principes. We richten ons openbaar gebied in met steeds meer bomen en planten en kiezen voor het groener maken van onze straten en pleinen. Want een groene omgeving stimuleert gezond gedrag en het helpt onze biodiversiteit. We staan daarom ook open voor plannen van inwoners die hun dorp willen vergroenen, bijvoorbeeld door samen voedsel te verbouwen, met moestuinen of in een voedselbos. Deze plannen helpen om onze voedselketens te verkleinen en vergroten ook de sociale betrokkenheid in onze dorpen.

In ons landelijk gebied werken we samen met onze partners en grondeigenaren. We zoeken naar kansen om onze groenstructuren te verbinden, onder andere bij de ontwikkeling van ons recreatieve netwerk. Samen met onze agrarische ondernemers bekijken we hoe de biodiversiteit in de landbouw een nog een betere plek kan krijgen. In de Waddenzee is de unieke biodiversiteit een van de belangrijkste waarden van het gebied. Daar zetten we ons blijvend voor in. We werken met onze partners samen aan de uitvoering van de Agenda voor de Wadden. De daarin opgenomen doelstelling voor 'een duurzame bescherming en ontwikkeling van de Waddenzee als natuurgebied en het behoud van het unieke open landschap’ staat voor ons centraal. Opwek van duurzame energie Het Klimaatakkoord ondersteunen we. We willen een stevige bijdrage leveren aan een CO2-neutraal Nederland in 2050. Daarvoor hebben we al stappen gezet, maar moeten we ook nog veel doen. Het stimuleren van de energietransitie – de overstap van fossiele brandstoffen naar volledig duurzame energiebronnen, zoals zonne- en windenergie – is voor ons een belangrijk speerpunt. Draagvlak voor deze verduurzamingsopgave is daarbij enorm belangrijk om de energietransitie uiteindelijk tot een succes te maken. We willen dat het tempo van de energietransitie draagbaar is, maar tegelijk ook voortgang wordt gemaakt.

Immers, de aardbevingsproblematiek maakt letterlijk zichtbaar dat we zo snel mogelijk van het aardgas af moeten. We gaan stap voor stap aan de slag, samen met onze samenleving. Daarbij zoeken we continu naar de goede balans tussen onze verduurzamingsopgaven en het benodigde ruimtegebruik. Bovendien loopt het elektriciteitsnet in Nederland op steeds meer plaatsen tegen zijn grenzen aan. Daar moeten we rekening mee houden bij het formuleren van onze ambities. Wij geven zelf het goede voorbeeld door al ons maatschappelijk vastgoed te verduurzamen, net als ons wagenpark. Voor grootschalige opwek van duurzame energie ligt nu het accent bij de Eemshaven, waar de opwek van energie (wind en zon) onderdeel is van de energie-hub. In de Agenda voor de Wadden hebben we het principe van vensters en clusters voor windenergie vastgelegd. Ons windcluster ligt rond de Eemshaven. De rest van de kustlijn houden we vooralsnog vrij van windenergie. Ook elders in ons landelijk gebied is nu geen ruimte voor grootschalige zonneparken. Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

41

We realiseren ons dat onze verduurzamingsopgaven ruimte vragen voor duurzame opwek van energie. Met wind- en zonneparken of met nieuwe technieken. Daarom gaan we aan de slag met een visie op de grootschalige opwek van energie. In deze visie brengen we in beeld welke ruimte we willen en kunnen bieden, welke kaders we daaraan willen meegeven (bijvoorbeeld rond inpassing, koppelkansen, veiligheid en (financiële) participatie) en hoe we willen monitoren en evalueren. Lokaal verbonden We stimuleren en ondersteunen inwoners en bedrijven om het fossiele energieverbruik te verminderen, immers besparen is stap 1 in de energietransitie. We werken aan een actieve verbinding tussen gemeente, het onderwijs, de plaatselijke ondernemers en de inwoners. Zo kan de transitie leiden tot lokale investeringen en vermindering van de energielasten van de inwoners. En kan de energietransitie ook leiden tot een sterkere sociale binding door het ontstaan van energiecoöperaties, die stevig verankerd zijn in de lokale gemeenschappen. Lokale initiatieven rond verduurzaming ondersteunen we. Warmte We kiezen voor een gezamenlijke aanpak om alle woningen voor 2035 van het aardgas af te halen waarmee alle woningen in 2035 van het aardgas af moeten kunnen. Onze Ons warmtetransitievisieplan geeft daar richting aan.

We werken daarnaast aan mogelijkheden om de restwarmte van bedrijven in te zetten als alternatieve bron van energie. Het thema warmte gaan wij verder uitwerken in een warmteprogramma. Waterstof Waterstof biedt veel kansen als energiedrager. Wij zetten in op de ontwikkeling van de regio en de Eemshaven in het bijzonder als ‘hydrogen valley.’ Daar zijn we al mee aan de slag met de ontwikkeling van de Oostpolder. Wij zetten in op de ontwikkeling van de regio als ‘hydrogen valley’, met hierin de Eemshaven en de Oostpolder in het bijzonder. In Lauwersoog onderzoeken we met onze samenwerkingspartners hoe waterstof kan bijdragen aan het verduurzamen van de visserij en de vissersvloot. Klimaatbestendig Aardbevingen en klimaatverandering vormen de schaduwzijde van het gebruik van fossiele brandstoffen. Steeds meer hoosbuien en tegelijkertijd toenemende hitte en droogte hebben grote impact op ons gebied. We willen voorkomen dat onze vitale infrastructuur door extreem weer beschadigd raakt, voor zover dat binnen onze mogelijkheden ligt. Daarom zorgen we dat in geval van calamiteiten de bereikbaarheid van de brandweer op orde is en er altijd bluswater op passende afstand beschikbaar is. Desondanks is voorkomen beter dan genezen.

Bij alle ingrepen in ons openbaar gebied hebben we dus aandacht voor een goede waterbeheersing en voor voldoende groen om voor natuurlijke verkoeling te zorgen op hete dagen. Ook in het landelijk gebied zorgen we dat we ‘klimaatadaptief’ zijn en we bestand zijn tegen perioden met grote neerslag of juist lange droogte. In onze Lokale Klimaatadaptatiestrategie staan zes leidende principes die wij gebruiken in ons beleid. Met die principes willen wij ervoor zorgen dat er in de dorpen niet of zo min mogelijk overlast komt door de gevolgen van klimaatverandering. Denk bijvoorbeeld aan problemen door het stijgen van het zoutgehalte in de bodem (verzilting), overstromingen, grondwaterdalingen door droogte, waterafvoer bij extreme regenval en minder verschillende planten en dieren die kunnen overleven. De zes principes zijn: ` 1. We accepteren dat we ons gedrag moeten aanpassen aan het klimaat. 2. We gaan de samenwerking met onze partners aan. Omgevingsvisie Gemeente Het Hogeland

42

3. We gaan slim om met water. 4. Water, bodem en groene structuren bepalen waar we bouwen en produceren. 5. We ontwerpen en (ver)bouwen klimaatbestendig en natuurinclusief. 6. We lossen liever iets op met natuur dan met techniek. Klimaatmitigatie is de volgende stap van klimaatadaptatie. Naast klimaatadaptatie richten we ons ook op klimaatmitigatie. Het Dit zijn oplossingen die moeten helpen om de klimaatverandering tegen te gaan. In het Hogeland geven we de ruimte aan op de natuur gebaseerde oplossingen die helpen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, maar ook de bodem-, lucht- en waterkwaliteit verbeteren en de biodiversiteit verhogen. We staan open voor pilots die ons op weg helpen om klimaatbestendig te worden! Circulariteit Het denken in kringlopen van grondstoffen is een van de pijlers voor het vergroenen van onze economie. Daar zetten we voortdurend op in. We helpen ondernemers om hier stappen in te zetten, delen kennis en verbinden partijen aan elkaar. In de landbouwsector wordt hier al nadrukkelijk over nagedacht. Dat vraagt ook dat in het landelijk gebied voldoende diverse bedrijven een plek hebben om kringlopen te kunnen sluiten: bijvoorbeeld tussen veehouderijen en akkerbouwbedrijven.