Document · PDF

Wk36.C.2.2. Nationaal Programma Groningen Jaarverslag 2023

Raadsvergadering 25 september 2024, gemeente HetHogelandBij agendapunt: Ingekomen stukken16.688 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Jaarverslag 2023

Lokaal programma Provinciaal programma Economie Werken en leren Leefbaarheid Natuur en klimaat Toukomst Loket Leefbaarheid Impulsloket Zorgprogramma Erfgoedprogramma Programma energieparticipatie

Inhoudsopgave

Voorwoord

2023 feiten & cijfers

2023 in vogelvlucht

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8

Voortgang Nationaal Programma Groningen Opbouw van het programma Effecten van het programma Baanbrekers Governance Financiële ontwikkelingen Imagoverbetering Scholenchallenge 'Wij hebben de toekomst' Trainees

16 16 18 19 20 20 20 22 23

3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

Voortgang lokale en provinciale programma's Lokaal programma gemeente Eemsdelta Lokaal programma gemeente Het Hogeland Lokaal programma gemeente Groningen Lokaal programma gemeente Midden-Groningen Lokaal programma gemeente Oldambt Lokaal programma gemeente Westerkwartier Provinciaal programma Groningen

24 24 26 26 30 30 31 32

4. 4.1 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.3 4.4 1. 2. 3.

Speciale programma's Toukomst Programma bewonersinitiatieven Loket Leefbaarheid Impulsloket Programma Energieparticipatie Zorgprogramma Erfgoedprogramma

37 37 38 40 40 41 44 44

Bijlagen Bestuur Programmabureau Overzichten per programma

48 49 51 53 3

Samen met alle partijen zijn we vastberaden om onze gezamenlijke inspanningen voort te zetten en Groningen te blijven versterken, voor nu en voor de toekomst

Voorwoord De kabinetsreactie op de parlementaire enquête, de overgang van denk-fase naar doe-fase omtrent vele projecten én de start van de nieuwe programmadirecteur Nienke Baars tekenen het jaar 2023 voor Nationaal Programma Groningen. Voorzitter Johan Remkes en directeur Nienke Baars blikken samen terug op het jaar. “In het eerste deel van 2023 keken we met grote nieuwsgierigheid uit naar de uitkomst van de parlementaire enquête en de reactie van het kabinet daarop en hoe dat de toekomst van Groningen zou beïnvloeden. Achter de schermen werkten we aan Nij Begun, en ondertussen gingen veel projecten van denken naar doen”, aldus Remkes. Van Groningen, voor Groningen Hierbij benadrukt Remkes dat Nij Begun bestaat naast Nationaal Programma Groningen. “Ons programma loopt nog tot en met 2029. Als Nationaal Programma Groningen staan wij dichtbij de Groningers. We vragen Groningers wat zij belangrijk vinden om gelukkig te kunnen leven, wonen en werken. En wat ze er zelf aan kunnen en willen bijdragen.” En precies dat gevoel van ‘trots op Groningen’ heeft Baars de afgelopen maanden zelf mogen ervaren. Voor Baars was 2023 immers het jaar waarin ze aan de slag ging als directeur bij Nationaal Programma Groningen. “Ik heb veel werkbezoeken afgelegd, gesprekken gevoerd en ben ondergedompeld in allerlei onderwerpen die belangrijk zijn voor de toekomst van deze regio.

Ik voelde me al snel thuis en ben zeer gemotiveerd om samen met ons team en alle partners resultaten te blijven boeken.” Van denken naar doen Daarnaast was 2023 het jaar waarin veel projecten de transitie maakten naar de uitvoeringsfase. “We zagen hoe de inspanningen van initiatiefnemers

en deelnemers in het programma vorm begonnen te krijgen en daadwerkelijk impact hadden op de regio. Van investeringen in toekomstperspectief voor de jeugd tot nieuwe fietsroutes, theater, cultuur en allerlei duurzaamheidsinitiatieven in de provincie”, vertelt Baars trots. De samenwerking met Groningers onderling en van overheden met allerlei organisaties, bevestigt de kracht van het nationaal programma. Toch valt er op bestuurlijk niveau nog wat te winnen als het om samenwerking gaat. “Terwijl projecten in uitvoering zijn, moeten we blijven streven naar nog meer samenwerking op bestuurlijk niveau om impact te blijven maken op de lange termijn. Sommige problemen stoppen niet bij gemeentegrenzen en moeten breder worden aangepakt. Denk bijvoorbeeld aan vraagstukken rondom biodiversiteit of economische uitdagingen”, aldus Remkes. Blik op de toekomst “Vandaar dat we komend jaar ook willen inzetten op het vergemakkelijken van het vinden van elkaar. Want hoe beter we samenwerken, des te betere resultaten we kunnen boeken. Van inwoners, bedrijven en kennisinstellingen tot bestuur: een goede samenwerking is cruciaal bij het verbeteren van de toekomst van Groningen. Ook de samenwerking onder Nij Begun voor de periode tot en met 2055 zal het komende jaar steeds meer vorm krijgen”, aldus Baars. Jubileumjaar Daarnaast wordt 2024 het jubileumjaar voor Nationaal Programma Groningen.

“We bestaan straks vijf jaar, we zijn op de helft! Er staan allerlei feestelijke activiteiten op de planning. Ook grijpen we dit moment aan om nog zichtbaarder te worden onder de inwoners. Samen met alle partijen zijn we vastberaden om onze gezamenlijke inspanningen voort te zetten en Groningen te blijven versterken, voor nu en voor de toekomst”, besluiten Baars en Remkes.

2023 feiten & cijfers Programma's en projecten

projecten afgerond in 2023

nieuwe projecten goedgekeurd 271 projecten in totaal goedgekeurd Pr

725

subsidies erfgoedprogramma verstrekt

programma's verhoogd met

Lo€

€

provinciaal programma geactualiseerd

€ € 18.656.000

€ 48.530.462 Pr

76 projecten in totaal afgerond

lokale programma's geactualiseerd P

het provinciale en lokale Lo budget van€ €

Pr€

beschikbaar gesteld aan projecten € 737.193.718 in totaal beschikbaar gesteld

Bijdragen aan onze ambities

41%

leefbaarheid

22%

werken en leren

20% economie

17%

natuur en klimaat

Bewonersinitiatieven

156 nieuwe bewonersinitiatieven vanuit Loket Leefbaarheid

10 nieuwe bewonersinitiatieven vanuit Impulsloket

5 startsubsidies Lokale Energie verstrekt

Bijeenkomsten

bezoekers op de Fondsendag

deelnemers op bijeenkomst raden en Staten

57 €

bezoekers op de Toukomstdag

€

Toukomst

projecten in totaal goedgekeurd

798

nieuwe projecten goedgekeurd door het bestuur

mensen werken mee aan Toukomstprojecten

Jongeren

510

Scholenchallenge

226

Thema voeding

betrokken jongeren

scholen deden mee

aanvragen Loko Loket

scholieren namen deel

30UUR

non stop werken aan ideeën

teams

Communicatie websitebezoekers

53.346

Social mediavolgers

2.938

1.307

Nieuwsbriefabonnees Nationaal Programma Groningen

1.300

9.148

Nieuwsbriefabonnees Toukomst

1.006

922

Programmabureau

72%

Wissel directeur

vrouw

28% man

83%

woont in de provincie 39 gemiddelde leeftijd

6 trainees rondden hun klus af, 8 zijn gestart

INTERVIEW PROJECT TIJD VOOR TOEKOMST

Door Tijd voor Toekomst komen leerlingen met zo veel nieuwe activiteiten in aanraking Van cultuur, techniek en natuur, tot sport, creativiteit en voeding: op basisschool De Linde in Eenrum kunnen leerlingen sinds 2023, dankzij het project Tijd voor Toekomst, elke woensdagmiddag aan de slag met een thema waar in de reguliere

lessen niet altijd genoeg tijd voor is. Directeur Petra van der Molen: “De kinderen leren naar de toekomst te kijken, ontdekken wat er allemaal kan, wat ze kunnen worden en waar hun talenten liggen.”

Het project Tijd voor Toekomst helpt scholen om hun aanbod te verbreden en verrijken, onder meer op basisschool De Linde in Eenrum. Directeur Petra van der Molen was al snel enthousiast. Petra: “In schooljaar 2022-2023 hebben we een pilot gedaan. Die beviel goed en in september 2023 zijn we echt gestart. We hebben gekozen voor een naschools aanbod, niet onder lestijd, zodat leerkrachten geen extra belasting hebben. De meeste activiteiten zijn wel op school. Het aanbod is structureel, elke woensdagmiddag, het hele schooljaar rond. Hierdoor weten ouders en kinderen waar ze aan toe zijn. En het project is schoolbreed, van groep 3 tot en met 8. De kleuters krijgen wel onder schooltijd extra aanbod.” Negentig kinderen De keuze is groot voor de leerlingen. Petra: “We hebben verschillende thema’s, zoals cultuur, techniek, natuur, sport en bewegen, creatief en voeding. Binnen die thema’s bieden we telkens verschillende activiteiten aan. Denk bijvoorbeeld aan fietscross, yoga, kleien, de schooltuin onderhouden, koken, handlettering en freerunning. Ja, we hebben veel verschillende aanbieders. Vaste, die elk blok terugkeren, maar ook wisselende. Telkens kunnen leerlingen kiezen uit vier activiteiten. Ze geven hun eerste en tweede keuze aan en schrijven zich gratis in.

Wekelijks doen er in totaal ongeveer negentig kinderen mee, dat is tachtig procent.” Op die woensdagen eten Petra en haar collega Maschinka Bosman, de schoolcoördinator, na schooltijd samen met de kinderen. Dan nog even buitenspelen en om half drie start de activiteit. Petra: “Maschinka en ik lopen dan ook rond en helpen waar nodig.” Gemotiveerd Niet alleen Petra is enthousiast over Tijd voor Toekomst, ook de leerlingen maken met veel plezier gebruik van het aanbod. Petra: “De kinderen zijn ontzettend enthousiast en gemotiveerd. Ze komen met zo veel dingen in de maatschappij in aanraking nu. Activiteiten en onderwerpen waar wij binnen schooltijd net te weinig aandacht en tijd aan kunnen besteden. Ze leren naar de toekomst te kijken, ontdekken wat er allemaal kan, wat ze kunnen worden, waar hun talenten liggen en omgaan met anderen. En dat allemaal vanuit de veilige setting van de school en met vriendjes en vriendinnetjes. Na een les zeggen ze vaak:

‘Is het nu al voorbij?’ Je ziet totaal andere persoonlijkheden opbloeien. Ook ouders zijn erg positief. Zij komen vaak het laatste stukje even meekijken en zien dat hun kind er plezier aan beleeft.” Van drukte naar rust Petra kan nog wel even doorgaan met al dat positiefs: “Tijdens de activiteiten zitten groep 3,4 en 5 bij elkaar en groep 6,7 en 8. De samenwerking tussen verschillende leeftijden vind ik mooi om te zien. Kinderen stappen uit hun comfortzone. Sommige energieke kinderen komen bijvoorbeeld tot rust tijdens yoga. Heel fijn. Ik gun het kinderen die, om welke reden dan ook, niet snel met sporten in aanraking komen dat ze er kennis mee kunnen maken. Die bereik je nu. We zien wel dat het belangrijk is dat het vrijblijvend is, de kinderen hóéven zich nergens voor op te geven. Maar een grote groep wil het dus wel. Kinderfeestjes worden bijvoorbeeld ook niet meer op woensdagmiddag gegeven. Ook met sportclubs hebben we nauw contact om hun trainingen af te stemmen op ons aanbod.” Middag erbij In de toekomst hoopt de school zelfs twee dagen extra activiteiten aan te bieden. Petra: “We verlengen het project sowieso in schooljaar 2024-2025. En ja, hoe mooi zou het zijn als de leerlingen twee middagen per week mee kunnen doen aan al die leuke activiteiten? Ik hoop dat dat gaat lukken!”

Het project Tijd voor Toekomt valt zowel onder de lokale programma's van gemeenten Midden-Groningen, Oldambt, Het Hogeland, Eemsdelta en Groningen als onder het provinciale programma van de provincie Groningen. De provincie Groningen draagt bij aan de ondersteuning van gemeenten, kennisuitwisseling tussen betrokkenen, monitoring en fondsenwerving. Het doel is om Tijd voor Toekomst de komende jaren te introduceren in alle Groninger gemeenten.

1. 2023 in vogelvlucht Hoe zag 2023 er voor ons uit? In dit hoofdstuk blikken we in vogelvlucht terug op de belangrijkste momenten en resultaten van het afgelopen jaar. Loko Loket groot succes Een hoogtepunt in 2023 was de start van een bijzondere pilot, het Loko Loket. Met dit loket, geheel gericht op Groningse jongeren, geven we jongeren de mogelijkheid om impact te maken in hun eigen omgeving. Het loket is laagdrempelig en blijkt in een behoefte te voorzien. De pilot zou een looptijd van één jaar hebben, maar door het succes was het budget al binnen een half jaar volledig gebruikt. We werkten daarom aan een voorstel om het loket met vijf jaar te verlengen. In 2023 hebben we met het Loko Loket onder andere de opstart van een jeugdsoos in Leens mogelijk gemaakt en is er geld beschikbaar gesteld voor de oud-en-nieuw-viering in Onnen. Jongeren geven aan dat ze blij zijn met de mogelijkheid om zelf geld aan te kunnen vragen voor hun eigen initiatief. En al lijken de initiatieven op het eerste gezicht klein, deze jongeren maken het verschil voor hun leeftijdsgenoten en zorgen voor meer verbinding door dorps- en wijkgerichte activiteiten. Tegelijkertijd is dit loket voor Nationaal Programma Groningen een uitgelezen kans om in contact te komen met jongeren en zicht te krijgen op wat voor hen belangrijk is.

Op die manier kunnen wij verder werken aan het betrekken van jongeren bij de toekomst van onze provincie. Jongeren zijn immers de toekomst van Groningen! Groen licht voor programma's en projecten Het bestuur van Nationaal Programma Groningen keurde in 2023 25 nieuwe projecten goed. In totaal is aan deze projecten 44,7 miljoen euro beschikbaar gesteld. Ook werd groen licht gegeven voor twee

geactualiseerde lokale programma's en voor het provinciale programma voor de periode 2024-2029. Daarnaast ging natuurlijk veel aandacht naar goedgekeurde projecten die inmiddels in uitvoering zijn. Er werden in 2023 20 projecten afgerond. Verder werd er ruim 1,24 miljoen euro beschikbaar gesteld aan Groningers die een aanvraag deden bij onze subsidieregelingen Loket Leefbaarheid en/ of het Impulsloket. Vanuit het programma Energieparticipatie kregen vijf initiatieven een startsubsidie. Slagkracht vergroten In 2023 was Nationaal Programma Groningen vier jaar onderweg. Hoewel het nog te vroeg bleek om uitspraken te doen over de effectiviteit van het programma, wilde het bestuur wel graag meer inzicht krijgen in de uitvoering. Dit kwam mede doordat de onafhankelijke beoordelingscommissie in 2022 had benadrukt dat een goede uitvoering essentieel is voor het succes van Nationaal Programma Groningen. Daarom gaf het bestuur in 2023 opdracht tot een onderzoek naar de uitvoeringskracht van het nationaal programma. Het onderzoek bracht in beeld in hoeverre de (verwachte) resultaten van projecten in verhouding staan tot de tijd en middelen die het kost om de projecten uit te werken en uit te voeren. De ervaring van betrokken initiatiefnemers van zowel gemeenten, provincie als Toukomst stond daarbij centraal.

Uit het onderzoek kwamen concrete aanbevelingen om de uitvoering van het nationaal programma te verbeteren. Hoeveel inspanning het kost om een project uit te werken en uit te voeren, blijkt sterk te verschillen per project en is afhankelijk van de initiatiefnemer en het programma waar het project onder valt. Er zijn grote verschillen tussen projecten als het gaat om het behalen van de gewenste resultaten. Over het algemeen vinden initiatiefnemers het lastig om de verwachte bijdrage van het project aan de

ambities van Nationaal Programma Groningen vooraf goed te onderbouwen. Ook blijkt de structuur van het nationaal programma sterk gericht op de totstandkoming van projecten. Hoe het daadwerkelijk gaat in de uitvoering blijft nog onderbelicht. Daardoor lukt het nog niet goed genoeg om binnen Nationaal Programma Groningen geleerde lessen te benoemen en deze met elkaar te delen. Het onderzoek leverde zes concrete aanbevelingen op voor het vergroten van de slagkracht van Nationaal Programma Groningen. Waaronder het optimaliseren van het beoordelingsproces, het stimuleren van meer programmatisch werken en het versterken van het lerend vermogen van het nationaal programma. Met deze punten gaan we vanaf 2024 aan de slag om de uitvoeringskracht te vergroten.

Imago Groningen in een dip Uit onze jaarlijkse Imagomonitor bleek dat het imago van Groningen in 2023 sterk was verslechterd. Zowel Groningers als nietGroningers gaven een lagere waardering en ook de score op bijna alle leefaspecten, zoals opgroeien en het vinden van een baan, ging achteruit. Uit verdiepend onderzoek bleek dat dit kwam doordat Groningen begin 2023, vanwege de parlementaire enquête over gaswinning, volop én veelal negatief in het nieuws kwam. Ook de associatie van Groningen met aardbevingen nam sterk toe. Vooral bij mensen die Groningen al negatief waardeerden. Gelukkig leek het imago zich later dat jaar weer te herstellen. Uit de meting van 2024 moet blijken of dit herstel doorzet.

Nij Begun Op 24 februari 2023 presenteerde de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen haar rapport 'Groningers boven gas'. Het kabinet kondigde daarop in haar reactie, met als titel 'Nij Begun', een aantal maatregelen aan om de ereschuld aan de Groningers in te lossen. Naast maatregelen op het gebied van schadeafhandeling, versterking en verduurzaming, is het de bedoeling dat regio en Rijk samen een sociale agenda en een economische agenda opstellen. De economische agenda moet duurzame economische groei in de regio bevorderen. Het kabinet heeft middelen toegezegd voor de uitvoering, die in Nij Begun voor een substantieel deel via het nationaal programma lopen. In 2023 hebben verschillende partijen, waaronder Nationaal Programma Groningen, samen een startnotitie voor de economische agenda opgesteld. Deze notitie is in december 2023 opgeleverd en vormt de basis voor de verdere uitwerking van de economische agenda. Onder andere de baanbrekers krijgen hierbinnen naar verwachting een plek.

INTERVIEW PROJECT FILOSOFIE OP HET VMBO

De leerlingen hebben echt een sprong gemaakt

Het is voor iedere middelbare scholier belangrijk om lessen filosofie te volgen. Ook, of juist, voor vmbo-leerlingen. En daar zorgde Toukomstproject ‘Filosofie op het vmbo’ voor! De pilot is inmiddels succesvol afgerond. Initiatiefnemer Eva-Anne Le Coultre: “De leerlingen waren blij dat er nu eindelijk ruimte was voor hun eigen mening.” Na de herfstvakantie zijn er acht lessen filosofie gegeven op twee scholen: Het Hogeland College in Winsum en het Theda Mansholt College in Appingedam. Op elke school kreeg één vmbo 3-groep de les. Hierbij werden een vmbo-docent en een filosofiedocent aan elkaar gekoppeld om samen de lessen te geven. Initiatiefnemer Eva-Anne Le Coultre, vmbodocent Tiemen Dijk en filosofiedocent Caitlin Ionescu blikken terug. Vakdidacticus filosofie Eva-Anne Le Coultre van de Rijksuniversiteit Groningen is initiatiefnemer en de projectleider: “Filosofie is een belangrijk vak. Je leert goed nadenken, je eigen ideeën formuleren, openstaan voor meningen van anderen, constructief een gesprek voeren en nieuwe

perspectieven zien die je wereld groter maken. Voor leerlingen zelf is het goed, maar ook voor de samenleving. Voor een functionerende democratie is het nodig dat mensen in gesprek gaan en naar elkaar luisteren. Het vak ontbreekt op het vmbo en daar is geen goede reden voor. Daarom wilde ik er iets aan doen en ben ik dit project gestart. Als projectleider keek en dacht ik mee met de docenten. Na elke les stelden we bij: wat kan beter? Het overkoepelende thema van de lessen was bijvoorbeeld ‘vrijheid’. We dachten: dat vindt iedereen interessant. Maar na een paar lessen zeiden de leerlingen: ‘Gaat het nu alweer daarover?’ Ze vonden het snel saai. Daarom hebben we dat thema losgelaten en het dichter bij hen gezocht. Zo ging het bijvoorbeeld een keer over de vraag of iedereen kinderen zou mogen krijgen. Een taboe, op het randje, maar dat werkte goed. Ze vonden er allemaal iets van. Concrete en relevante onderwerpen bleken veel beter te werken dan abstracte gedachte-experimenten. De reacties van de leerlingen achteraf waren verschillend. Vooral positief. Wat ik terug hoorde, van de groep uit Winsum, was dat ze het heel leuk vonden dat er eindelijk ruimte was voor hun eigen mening. Ze zijn het niet gewend dat er vragen werden gesteld waarbij het echt uitmaakte wat zij dachten. Ze waren blij dat ze nu zelf een mening konden geven.

De pilot is boven verwachting goed gegaan. We hebben gemerkt dat je in korte tijd, in slechts acht lessen, zoveel kunt bereiken, de leerlingen zoveel kunt meegeven. Laat staan als je er echt een vak van maakt op het vmbo. Een kwart van het Toukomstgeld is nu besteed aan de pilot. Ik wil het project graag uitbreiden naar andere scholen.” Tiemen Dijk is vmbo-docent op het Theda Mansholt College in Appingedam en gaf

samen met Caitlin de lessen filosofie. Tiemen: “Ik was meteen enthousiast toen ik hoorde over dit project. Eva-Anne vindt dat filosofie praktischer kan en niet alleen voorbehouden is aan havo- en vwo-leerlingen. Daar ben ik het mee eens. Op mijn school geef ik burgerschapsvorming en ik zag ruimte om de pilot te draaien in één van mijn derde klassen. Ik houd zelf weleens een debat in de klas als onderdeel van burgerschapsvorming.

De leerlingen gaan dan vaak de strijd aan, willen elkaar overbluffen. Goed luisteren, meningen destilleren en achterliggende argumenten bedenken, vinden ze lastig. In de filosofielessen wilden we ervoor zorgen dat ze hun vooroordelen of meningen die ze van huis uit hadden meegekregen telkens onder de loep namen. Telkens kritisch naar de inhoud en zichzelf keken. De eerste lessen moesten de leerlingen er echt inkomen en vonden ze het maar stom, want: luisteren naar elkaar. Maar dat lukte steeds beter. We gebruikten een zachte bal: als je die had, mocht je praten. Andere regels: je luistert door elkaar aan te kijken en je kunt navertellen wat de ander zei. Zo dwongen we ze goed naar elkaar te luisteren. Tempo was wel van belang. Een filmpje van een kwartier was eigenlijk al te lang, dan haakten ze af. Sommige onderwerpen sloegen erg goed aan. De vraag of een eigenschap aangeboren of aangeleerd is bijvoorbeeld, leverde leuke discussies op. Dan voerden Caitlin en ik een toneelstukje op en moesten de leerlingen een kamp kiezen. En met argumenten komen! Het viel op dat het muisstil was als we een onderwerp aan een filosoof koppelden. Sartre stelt bijvoorbeeld dat elk mens vrij is. Zelfs al heb je een pistool tegen je hoofd, een mens kan altijd kiezen.

Ik weet nog dat de leerlingen heel erg aan stonden door de opmerking: eigenlijk als je zegt dat je niet de vrijheid hebt om te kiezen, ben je gewoon een lafaard, volgens Sartre. Welke argumenten vind je nou het belangrijkst? Welke achterliggende waarden heb je? Daar kunnen veel leerlingen nu iets zinnigs over zeggen. Een mooi inzicht van een meisje uit de klas: ‘Je hebt niet meer gelijk als je harder schreeuwt.’ Daar kunnen volwassenen ook nog wat van leren.” Caitlin Ionescu geeft filosofie op het vwo van het dr. Aletta Jacobs College in Hoogezand en op Hogeschool Windesheim in Zwolle. Samen met Tiemen verzorgde ze de lessen filosofie op het Theda Mansholt College. Caitlin: “Wat betekent het om een mens te zijn? En hoe kan ik mijn leven het beste leiden? Bij die vragen stilstaan: dat is filosofie in mijn ogen.

in de regio Appingedam. Mede omdat daar sprake is van armoede op het platteland en veel mensen opgroeien in een dorp en daar ook altijd blijven. Ze blijven binnen hun eigen kring. Filosofie helpt te reflecteren op je eigen situatie. Ik hoopte de leerlingen mee te geven dat je veel langer stil kan staan bij dingen in het leven die gegeven zijn. Ook bij je eigen mening. Iedereen kan roepen, maar minder mensen kunnen hun mening kritisch onderzoeken en afzetten tegen die van een ander. En dan ook nog genuanceerd naar voren brengen. Dat is toch wel aardig gelukt. Wel ben ik er wat naïef in gestapt. Die eerste les! De kinderen trokken aan elkaars haar, luisterden totaal niet. Tiemen had die les een afzijdige rol. Dat hebben we daarna anders gedaan: we gaven later echt samen de lessen. In het begin vond de klas het maar een vreemd vak. Maar gaandeweg begonnen ze het interessant te vinden. Een onderwerp als het existentialisme van Sartre sprak bijvoorbeeld erg aan. En ook de les over het ouderschapsdiploma. Daarbij brachten we steeds een nieuwe voorwaarde in. Is IQ van belang om kinderen te mogen krijgen? Salaris? Speelt een fysieke beperking een rol? Een aantal leerlingen heeft zelf een ouder met een beperking, dus dat leverde interessante gesprekken op. Maar als het ging over de vrijheid van een Russische soldaat in Oekraïne vond de klas het algauw ver-van-z’n-bed.

De lessen sloegen uiteindelijk aan omdat de leerlingen bij de meeste andere lessen nooit op deze manier in de les mogen zitten. Het is de enige les waarbij ze zelf mogen en moeten meedenken. Ze hebben daar ook echt een sprong in gemaakt. Van schelden naar een gesprek voeren. De laatste twee lessen konden ze samen redelijkerwijs een groepsgesprek voeren over verantwoordelijkheid. Ze konden argumenteren, evalueren en bedenken welke tegenargumenten van toepassing waren. Achteraf is het een wonder dat we ze daar hebben kunnen krijgen in acht lessen.”

Ik kan me geen passender doelgroep voor het vak bedenken dan vmbo-leerlingen. Misschien kunnen zij het wel het meest gebruiken, vooral

2. Voortgang Nationaal Programma Groningen Nationaal Programma Groningen zet in op de volgende vier ambities: economie, werken en leren, leefbaarheid en natuur en klimaat. Zo streven we naar een verbetering van de brede welvaart voor elke Groninger en een beter imago van de provincie. Dit vormt de basis van ons programma. Al onze acties zijn gericht op het behalen van deze doelen. 2023 stond vooral in het teken van voortbouwen op alles wat sinds de start van het nationaal programma in gang is gezet.

2.1 Opbouw van het programma Nationaal Programma Groningen is opgebouwd uit verschillende programma's, met elk een eigen focus. Het provinciaal programma richt zich op het geven van een impuls aan de hele provincie, met speciale aandacht voor de gemeenten in het aardbevingsgebied. De lokale programma's concentreren zich op de gemeenten in het aardbevingsgebied en Toukomst heeft haar focus op het mogelijk maken van initiatieven van inwoners in de hele provincie. Waar mogelijk bundelen de verschillende programma's hun krachten om zo meer impact te maken. Nationaal Programma Groningen heeft voor de verschillende programma's middelen gereserveerd. Het provinciaal programma en de lokale programma's van de gemeenten in het aardbevingsgebied kunnen aanspraak maken op het grootste deel van deze middelen. Tabel 1 laat zien hoeveel geld van Nationaal Programma Groningen er gereserveerd, toegekend en uitgegeven is per programma.

Figuur 1: Doelstellingen per ambitie

Natuur en klimaat

Economie

De regio presteert beter op biodiversiteit (Living Planet index) dan het Nederlands gemiddelde.

De Bruto Toegevoegde Waarde stijgt in Groningen sterker dan gemiddeld in Nederland.

Doelstellingen per ambitie Leefbaarheid

Werken en leren

Iedere gemeente in het aardbevingsgebied presteert beter opde leefbarometer (CBS) dan de gemiddelde ontwikkeling in haar referentiegroep.

Iedere gemeente in het aardbevingsgebied presteert beter op de netto-participatiegraad, het gemiddeld besteedbaar inkomen en uitstroom per opleiding dan de gemiddelde ontwikkeling in haar referentiegroep.

Tabel 1: Totaalbedragen per programma Gereserveerd

Toegekend

Uitgegeven1

In 2023

Totaal t/m 2023 In 2023

(x miljoen euro)

Totaal t/m 2023

(x miljoen euro)

Gemeente Eemsdelta

129,7

0,7

72,9

4,4

27,7

Gemeente Het Hogeland

57,8

0,0

36,0

3,6

13,1

Gemeente Groningen

63,4

1,9

33,4

2,4

7,2

Gemeente Midden-Groningen

80,0

15,7

63,7

5,7

16,9

Gemeente Oldambt

34,2

9,2

16,4

1,8

4,3

Gemeente Westerkwartier

1,7

1,3

0,0

Totaal lokale programma's

366,9

28,8

223,6

17,9

69,2

Totaal provinciaal programma

195,2

13,2

168,7

14,8

69,2

Programmabureau

48,4

42,1

4,5

15,8

Toukomst

99,4

3,6

75,4

7,6

15,6

Zorgprogramma

42,3

9,6

33,4

Hackatons

0,5

0,2

0,3

Programma energieparticipatie

5,0

3,7

0,5

1,8

Loket Leefbaarheid

10,0

0,8

3,2

Impulsloket

10,0

0,0

2,7

Erfgoed

20,0

0,1

3,7

310,6

3,6

259,3

23,7

152,0

3,5

297,8

56,4

290,4

Totaal speciale programma's Onvoorzien (budget AB) Nog te verdelen (provinciaal programma)

Totaal

1.174,0

45,0

651,6

*De uitgaven in tabel 1 gaan alleen over de middelen die door Nationaal Programma Groningen zijn toegekend. Bij sommige programma's maken partijen ook gebruik van cofinanciering. Dit jaarverslag loopt vooruit op de jaarverslagen van gemeenten en provincie. Daarom hebben we gebruik gemaakt van voorlopige cijfers. Daarnaast zijn sommige projecten meerjarig, waardoor de uitgaven over meerdere jaren verspreid zijn.

Al deze programma's bestaan uit verschillende projecten. In de grafiek in figuur 2 is te zien hoe het staat met de uitvoering van deze projecten. 2.2 Effecten van het programma Met het startkapitaal van 1,15 miljard euro van Nationaal Programma Groningen werken we aan een veelbelovende toekomst voor Groningen. Op jaarlijkse basis houden we nauwlettend in de gaten hoe de provincie ervoor staat en kijken we of zowel de brede welvaart als het imago verbeteren. We letten daarbij bijvoorbeeld op de economische situatie van de Groningers, hun gezondheid en hun welzijn. Daarnaast houden we vinger aan de pols wat betreft ontwikkelingen in de leefomgeving, zoals leefbaarheid in dorpen en wijken en trends op het gebied van biodiversiteit. Voor het monitoren van het imago vragen we Groningers en nietGroningers naar hun waardering van Groningen. De projecten van Nationaal Programma Groningen dragen allemaal op hun eigen manier bij aan de vier ambities. Provincie, gemeenten en Toukomst schatten met een puntenverdeling in hoe een bepaald project bijdraagt aan de ambities. Dit doen ze door honderd punten te verdelen over de ambities. Figuur 3 laat van alle projecten zien hoe de punten over de ambities verdeeld zijn. Veel projecten richten zich niet op alle ambities, ze focussen zich op twee of drie.

Het is belangrijk om te vermelden dat in figuur 3 alle projecten even zwaar tellen ongeacht hun omvang. In figuur 4 is te zien hoeveel middelen per ambitie worden ingezet.

Jaarlijks laten we een monitor opstellen om de impact van het programma te meten.1 Deze monitor verschaft inzicht in de voortgang van onze twee belangrijkste doelen: het verbeteren van de brede welvaart en het imago van Groningen. We vergelijken de ontwikkeling vervolgens met de uitgevoerde nulmeting. Voor de monitoring van de brede welvaart gebruiken we bestaande gegevens, zoals de brede welvaartsmonitor van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Wat betreft de ontwikkeling van het imago, gebruiken we de imagomonitor. Deze is in 2020 ontwikkeld op verzoek van Nationaal Programma Groningen.2 Uit de monitor 2023 blijkt dat Groningen nog altijd voor een grote opgave staat. De brede welvaart ontwikkelt zich weliswaar positief, maar andere regio's in Nederland doen het beter waardoor op dit punt het verschil groter wordt. Ondanks dat laat Groningen op het gebied van economie en werken en leren een positieve ontwikkeling zien. Dit leidt alleen nog niet tot een bovengemiddelde groei van de brede welvaart. Hiervoor is het nodig dat Groningen ook op het gebied van leefbaarheid en natuur en klimaat verdere stappen zet. Uit de imagomonitor bleek dat het imago van Groningen begin 2023 verslechterde.

De monitor van Nationaal Programma Groningen wordt opgesteld door een consortium, bestaande uit E&E Advies, CMO Stamm en Aletta Advies. 2 De methodiek voor de imagomonitor is ontwikkeld door Martin Boisen (For the Love of Place), Sierdjan Koster (Rijksuniversiteit Groningen) en Karel Jan Alsem en Jan Wever (Hanzehogeschool Groningen). Verian is de partij die jaarlijks het onderzoek voor de imagomonitor uitvoert. 1

Figuur 2: Totaal aantal projecten per fase 300 250

200 150 100 50 0 01-01-2020

01-06-2020

01-01-2021

01-07-2021

Voorbereidende fase

01-01-2022 Realisatiefase

01-07-2022

01-01-2023 Project afgerond

01-07-2023

01-01-2024

Figuur 3: Puntenverdeling over de vier ambities

Figuur 4: Inzet middelen per ambitie in miljoenen euro's

200

180

160 10

140 120

100

80 4

60 40

x1000

x €1000000

Economie Leefbaarheid

Werken en leren Natuur en klimaat

Uit verdiepend onderzoek, uitgevoerd rond de zomer van 2023, kwam naar voren dat dit te maken had met de vele, veelal negatieve, berichtgeving rondom de parlementaire enquête gaswinning. Het onderzoek liet ook een voorzichtig herstel van de imagoscore zien. Voor veel indicatoren uit de monitor komen de gegevens met vertraging beschikbaar. In feite blikt de monitor terug op de situatie van twee jaar geleden. Op dat moment was Nationaal Programma Groningen nog maar kort van start. Veel projecten zaten nog in de opstartfase of net in de uitvoering. Het bestuur besloot daarom in 2022 de tussentijdse evaluatie niet in 2023 te laten plaatsvinden. Het zou dan nog niet mogelijk zijn om uitspraken te doen over de effectiviteit van Nationaal Programma Groningen. Wel zijn er in 2023 onderzoeken uitgevoerd naar de inrichting en

Benieuwd naar de resultaten? De rapportages kun je terugvinden onder 'monitoring' bij downloads op onze website

besturing van het nationaal programma en is de uitvoeringskracht onder de loep genomen. 2.3 Baanbrekers In 2023 zette het bestuur van Nationaal Programma Groningen gesprekken over de toekomstige koers voor het tweede deel van Nationaal Programma Groningen (20242029) voort. Het bestuur heeft er vanaf 2021 voor gekozen om in te zetten op een aantal economisch structuurversterkende thema's, onder de naam ‘baanbrekers’. Het doel hiervan is de bijdrage aan de ambitie economie, en daarmee aan de brede welvaart in het geheel, te vergroten. In 2023 maakte het algemeen bestuur een keuze voor vier baanbrekers waarop Nationaal Programma Groningen in de toekomst gaat inzetten: waterstofeconomie, landbouw en voedsel, gezondheid en vrijetijdseconomie. Het bestuur heeft ook een vijfde baanbreker in het vizier, namelijk circulaire economie. Op basis van nader onderzoek naar de kansen en mogelijkheden, zal het bestuur begin 2024 een besluit nemen over deze baanbreker. Het onderwerp onderwijs en arbeidsmarkt is van belang voor alle baanbrekers. Daarom is dit geen aparte baanbreker, maar een overkoepelend thema. Het bestuur stelde

Werken en leren Natuur en klimaat

2,25 miljoen euro beschikbaar voor de uitwerking van de baanbrekers in concrete plannen. Voor gezondheidstechnologie en landbouw en voedsel zijn deze plannen in 2023 in uitgewerkt. Voor de overige baanbrekers volgt dit in de loop van 2024.

startkapitaal van Nationaal Programma Groningen met 18,6 miljoen euro toenam. Op 6 november 2023 heeft het algemeen bestuur de indexatiemiddelen verdeeld en toegekend aan de gemeenten, provincie, Toukomst en het programmabureau.

2.4 Governance Na de eerste jaren van Nationaal Programma Groningen ontstond er behoefte om de inrichting en besturing van het programma tegen het licht te houden. Daarnaast stelt Nij Begun dat de nieuwe focus van Nationaal Programma Groningen in de toekomst vraagt om aanpassingen in de governance en rechtsvorm. Dit leidde ertoe dat het bestuur aan Rijksuniversiteit Groningen - Campus Fryslân heeft gevraagd om de huidige governance van Nationaal Programma Groningen te evalueren en te adviseren over een toekomstig bestuursmodel. Het onderzoeksteam leverde hierover twee adviezen op en kwam tot een aantal aanbevelingen gericht op de omvang, samenstelling en bevoegdheid van het bestuur. Ook deed zij voorstellen voor de organisatievorm van het toekomstige nationaal programma in het kader van de ontwikkelingen omtrent Nij Begun.

In 2020 had Nationaal Programma Groningen een financiële meevaller ter hoogte van 5,7 miljoen euro. Voor de projecten uit de eerste jaren van het nationaal programma was de afdracht van de btw-lasten lager dan begroot. Dit resulteerde in een overschot op de begroting. Dit bedrag is door het algemeen bestuur opzijgezet in een post onvoorzien. In datzelfde jaar besloot het bestuur dat de reservering van 1,7 miljoen euro voor het programma van de gemeente Westerkwartier gedekt werd uit deze post. In 2021 benutte het bestuur de post onvoorzien om de uitvoering van de hackathon-aanpak voor een periode van drie jaar mogelijk te maken en stelde hiervoor 0,5 miljoen euro beschikbaar. Daarmee was het resterende budget van de post onvoorzien in 2023 3,5 miljoen euro.

2.5 Financiële ontwikkelingen Per 1 januari 2023 kwam voor vijf gemeenten gezamenlijk een aanvullend bedrag van 114,75 miljoen euro beschikbaar. Het algemeen bestuur had op 31 oktober 2022 besloten dit bedrag, volgens de afspraken uit de aanvullende bestuursovereenkomst en de afgesproken verdeelsleutel, toe te voegen aan de trekkingsrechten van de gemeenten. Vanaf 2023 konden gemeenten aanvragen indienen om deze middelen in te zetten voor projecten. Daarnaast besloot het Rijk in 2023 een indexatie toe te passen op het resterende programmabudget. Dat betekende dat het

2.6 Imagoverbetering Uit de imagomonitor blijkt dat Groningen voor een uitdaging staat als het gaat om het imago van de provincie. Het beïnvloeden van het imago van Groningen is complex; niemand gaat erover, maar iedereen heeft invloed. Daarom is het van belang om als bedrijven, inwoners, instellingen en overheden samen te werken aan het imago. Alleen door samen het merk en het verhaal van Groningen uit te dragen, kunnen we ons imago versterken. Al een aantal jaren is Nationaal Programma Groningen samen met de provincie Groningen, het Akkoord van Groningen en de gemeente Groningen aan de slag met deze uitdaging. De partijen verstrekten een subsidie aan Marketing Groningen voor het uitvoeren van een opdracht

gericht op merkmanagement. Zij organiseerde, met behulp van deze subsidie, in 2023 twee roadshows voor bedrijven, overheden, inwoners en instellingen. Samen werkten zij aan een verhaal van Groningen dat inspireert en goed overdraagbaar is. Ook leverde Marketing Groningen de online toolkit Tools voor Trots op. Hier kan iedereen gebruik van maken om het verhaal van Groningen op de juiste manier te vertellen. Om goed invulling te kunnen geven aan imagoverbetering en merkmanagement is het belangrijk om ook op organisatorisch vlak een aantal zaken te doordenken. Want hoe geef je uitvoering aan imagoversterking? Wie is opdrachtgever? En welke bestuursstructuur past daarbij? In 2023 is door de samenwerkende partijen, onder begeleiding van Lysias Advies en Martin Boisen van For the love of Place, gewerkt aan de beantwoording van deze vragen en is een plan voor 2024 gemaakt.

2.7 Scholenchallenge 'Wij hebben de toekomst' Nationaal Programma Groningen maakt werk van het actief betrekken van jongeren bij het programma. Het is immers hun toekomst waar we aan werken. Daarom beleefde scholenchallenge 'Wij hebben de toekomst' in 2023 haar tweede editie. Dit keer stond het thema ‘voedsel’ centraal. In totaal deden 42 teams mee, bestaande uit ongeveer 270 leerlingen en studenten van middelbare scholen en mbo’s uit Groningen, Friesland en Drenthe. De teams werkten allemaal aan verschillende vraagstukken rondom het thema voedsel en bedachten allerlei unieke oplossingen. Na een periode van acht weken, waarin ze hun ideeën verder uitwerkten tot een uitvoerbare oplossing, presenteerden ze het resultaat voor een jury. Voor de drie winnende teams is 10 duizend euro beschikbaar om hun plan door te ontwikkelen en uit te voeren.

De winnaars bedachten de volgende oplossingen: • Het verbouwen van gewassen op draaibare panelen die in spiraalvorm de lucht ingaan, zodat je ruimte kunt besparen. • Een 'Urban farming'-plan om toenemende voedselschaarste tegen te gaan, waarbij acetaat gebruikt wordt om de productie te verbeteren. • Een moestuin op het dak van de fietsenstalling van de betreffende school, een combinatie van urban farming en educatie. De scholenchallenge was opnieuw een groot succes en de derde editie is in voorbereiding. Het thema ‘slimme zorg’ staat dan centraal. Een onderwerp dat ook goed aansluit op de baanbreker gezondheid.

2.8 Trainees In de zomer van 2023 zwaaide onze eerste lichting van zes trainees af. Vanaf 2021 voerden zij in drie periodes van acht maanden bij gemeenten en provincie opdrachten uit, gelieerd aan Nationaal Programma Groningen. Dat beviel zo goed dat direct na de zomer acht nieuwe trainees van start gingen. Waarbij de gemeenten Eemsdelta en Het Hogeland in deze nieuwe ronde plek boden voor elk een extra trainee. De komende tijd werken zij aan diverse en uitdagende opdrachten, variërend van de uitwerking van maatregelen uit Nij Begun tot de organisatie en communicatie van Tijd voor Toekomst. VONK Traineeships begeleidt de trainees in hun persoonlijke ontwikkeling, terwijl ze in de praktijk het vak van ambtenaar onder de knie krijgen. Dat deze aanpak werkt, blijkt uit het feit dat de trainees uit de eerste ronde inmiddels allemaal een passende baan hebben gevonden, van wie de meeste bij de overheid.

3. Voortgang lokale en provinciale programma's De provincie Groningen en de gemeenten in het aardbevingsgebied voeren samen met inwoners, bedrijven en organisaties provinciale en lokale programma's uit. Deze programma's dragen bij aan een goede toekomst voor Groningers. Projecten binnen de programma's verbeteren de leefomgeving in dorpen en wijken, stimuleren talentontwikkeling bij kinderen én volwassenen, creëren werkgelegenheid en vergroten de biodiversiteit.

Voor elk van de gemeenten én voor de provincie stellen we geld beschikbaar voor een impuls aan de brede welvaart en het imago. 3.1 Lokaal programma gemeente Eemsdelta Het lokaal programma gemeente Eemsdelta stoomt door in 2023. De focus lag daarbij op de uitvoering van projecten. Naarmate het programma vordert, wordt duidelijker wat voor de gemeente en de inwoners de belangrijkste prioriteit is, namelijk: een gezonde sociale en fysieke basis onder de voorzieningen, dichtbij en direct te ervaren door de inwoners. Om de inwoners ook na de versterkingsoperatie weer perspectief te bieden, kiest de gemeente ervoor om in veel van de dorpen in Eemsdelta een plus te zetten op de versterking van dorpshuizen, sportaccommodaties en ander

Figuur 5: Fase van lokale en provinciale projecten

Voorbereidende fase

Project afgerond

129

Realisatiefase

Figuur 6: Totaal aantal projecten per fase 250 200 150 100 50 0 01-01-2020

01-06-2020

01-01-2021

01-07-2021

Voorbereidende fase

voorzieningenaanbod. Deze plus kan bestaan uit het toevoegen van nieuwe elementen of het verbeteren van de kwaliteit van de voorzieningen. Ook perspectief bieden aan kinderen en jongeren is een belangrijk thema in Eemsdelta. Een voorbeeld daarvan is de gloednieuwe campus in Appingedam, waar het voorgezet- en beroepsonderwijs worden gecombineerd en verbonden aan de maatschappij en toekomstige werkgevers. Op deze manier probeert Eemsdelta de jongeren een goede opleiding te bieden en te binden aan de provincie Groningen en Eemsdelta. De ontwikkeling van de campus is nog niet klaar. De komende jaren zal dit nog verder vorm krijgen, bijvoorbeeld in het inhoudelijke programma en de inrichting van het gebied rond de campus.

01-01-2022 Realisatiefase

01-07-2022

01-01-2023

01-07-2023 Project afgerond

In 2023 deed de gemeente Eemsdelta één nieuwe projectaanvraag voor een verbetering van de omgeving rond Eelwerd. Op deze locatie realiseren betrokken partijen een aantal nieuwe zorgwoningen en dat vormt een mooie aanleiding om ook de omgeving aan te pakken. De gemeente creëert onder meer een groene overgang tussen Eelwerd en het wierdelandschap. Daarnaast wordt de ijsbaan verplaatst en verbeterd. Het bestuur keurde dit project in november 2023 goed. Een aandachtspunt binnen het programma van Eemsdelta is de stijging van bouwkosten. Door de inflatie zijn deze kosten flink opgelopen en dat leidt vaak tot vertraging of zelfs stilstand. De gemeente doet er alles aan om te zorgen dat projecten, waarbij dit speelt, uitgevoerd worden en tot een goed einde komen.

Verder kwam het project rond de 'Deelslee' positief in het nieuws. Dit project, dat het delen van elektrische auto's mogelijk maakt, won de Natuur- en Milieu Award. Deelslee is in 2020 gestart als initiatief van de voormalige gemeente Loppersum samen met de dorpsverenigingen, de zorgcoöperaties en de energiecoöperaties. DeelSlee heeft inmiddels 400 deelnemers en vanaf september staan in alle zeventien dorpen twee deelauto’s.

Lees meer over het lokaal programma van Eemsdelta.

01-01-2024

3.2 Lokaal programma gemeente Het Hogeland Het jaar 2023 stond binnen gemeente Het Hogeland in het teken van de uitvoering en het actualiseren van het lokaal programmaplan, waarin ze meer focus aanbracht voor de periode 2023-2030. In oktober 2023 heeft het algemeen bestuur de actualisatie van het plan goedgekeurd. Dat betekent dat de gemeente tot aan 2030 met middelen vanuit het nationaal programma vooral inzet op de ontwikkeling van projecten die aansluiten bij de pijlers ‘toekomstbestendige bedrijvigheid’ en ‘waterrecreatie’. Hoewel de gemeente in 2023 geen projectaanvragen heeft ingediend, zijn de huidige en toekomstige projecten volop in beweging. De voorbereidingen voor de eerste projectaanvragen vanuit het lokaal programmaplan 2023-2030 zijn in september 2023 gestart. De ontwikkeling van het Oude Diepgebied in de driehoek WinsumSauwerd-Garnwerd is het project dat de gemeente daarin als eerst oppakt. De lopende projecten zijn stuk voor stuk verder gekomen in de realisatie. Het project Tijd voor Toekomst is medio 2023 gestart op meerdere scholen. Elke school ontwikkelde een individuele aanpak, toegespitst op de eigen school. Tegelijkertijd lieten ze geen kans onbenut om ook vooral van elkaar te leren. Het Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) kreeg langzaam vorm.

Gerecyclede spijkerbroeken van Groningers gaan de toekomstige bezoekers ‘warm’ houden, deze dienen als isolatiemateriaal. De werkzaamheden aan Waterwerken Zoutkamp zijn in februari 2023 feestelijk afgetrapt en inmiddels krijgt de nieuwe sluis vorm. Daarnaast werkten de initiatiefnemers van bijvoorbeeld Kunstcentrum de Ploeg in Wehe-den Hoorn en Tocamaheerd in Uithuizen de laatste obstakels weg om het pad vrij te maken voor een succesvolle uitvoering. In 2024 starten deze projecten met de realisatiefase.

Lees meer over het lokaal programma van Het Hogeland.

Ook stond 2023 in het teken van het succesvol afronden van projecten, zoals Enne Jans Heerd en Vakland Het Hogeland. De Enne Jans Heerd heeft een glorieuze eerste zomer gehad als locatie voor de voorstelling Ripperda van Toukomstproject Zummerbühne. Vakland Het Hogeland is succesvol afgesloten met een vermakelijk, educatief circus dat door heel de gemeente is getrokken met in totaal 5.000 bezoekers. Bovendien werd er vanuit het project een doorstart gemaakt naar de Gebiedscoörperatie, zodat de w erkleertrajecten, cursussen en initiatieven gewaarborgd blijven voor de inwoners van Het Hogeland. 3.3 Lokaal programma gemeente Groningen In 2023 zijn met alle lopende projecten van het lokaal programma gemeente Groningen mooie vorderingen gemaakt. Het merendeel van de projecten zit inmiddels in de realisatiefase en verloopt volgens planning. Ook zijn twee nieuwe aanvragen goedgekeurd en aan het eind van 2023 heeft de gemeente een nieuwe aanvraag gedaan voor een langjarig project op het gebied van biodiversiteit en klimaatadaptatie. In 2023 bleek hoe goed sommige lopende projecten elkaar aanvullen, bijvoorbeeld de projecten Wijkondersteuner en Wijkbudget. Het project Wijkondersteuner zorgde ervoor dat bewoners in 2023 niet alleen ondersteuning, advisering en stimulering van hun initiatieven kregen, maar dat plannen onderling ook handig aan elkaar werden gekoppeld.

Vervolgens werden vanuit het project Wijkbudget de eerste initiatieven ook daadwerkelijk gerealiseerd. Ook de Buddyacademie behaalde in 2023 weer mooie resultaten door het geven van trainingen over armoedestress aan scholen en kinderopvangorganisaties, maar vooral ook door het begeleiden van deelnemers richting werk

en opleiding. Dat dit Groningse project voor het verbeteren van fysieke en mentale gesteldheid van groot belang is, bleek uit de grote belangstelling voor dit project. Zo verzorgde het project presentaties aan gemeenten en hogescholen en ontvingen ze minister Schouten voor een werkbezoek. Ook leverde het project een bijdrage aan het wetenschappelijke tv-programma 'Focus'. In Ten Post gebeurde er in 2023 veel in de drie lopende projecten. De gemeente startte met de aanpak van het dorpshuis in Ten Post en werkte hiervoor aan een definitief ontwerp. Vanaf november kreeg de openbare ruimte op een aantal plekken een impuls en liet de gemeente onderzoek verrichten naar verkeersmaatregelen in Ten Post. Deze dragen bij aan de leefbaarheid en verkeersveiligheid. De subsidieregeling Energieneutraal Ten Post bleek vanaf de openstelling een groot succes. Hiervan profiteert ook het lokale midden- en kleinbedrijf, omdat zij veelal de opdrachten tot verduurzaming van woningen krijgen. Ook in Ten Boer en Woltersum timmerde de gemeente – letterlijk en figuurlijk – hard aan de weg. In 2023 is in Ten Boer basisschool De Poort in gebruik genomen. Middelen van Nationaal Programma Groningen zorgden ervoor dat ook de directe omgeving van de school passend kon worden ingericht. Ook op andere plekken investeerde de gemeente in de leefbaarheid.

Zo plaatste de gemeente in Woltersum onder andere een windmolen voor het dorp. Tot slot was er ook aandacht voor de kleinere dorpen in de gemeente. Zo heeft St. Annen sinds 2023 een mooie pluktuin en een aantrekkelijke dorpsentree. Op andere plekken zijn diverse ommetjes door het Groninger landschap aangelegd, onder meer rond de kerk in Winneweer.

Lees meer over het lokaal programma van de gemeente Groningen.

INTERVIEW PROJECT IJSBERG

Mijn schuld werd teruggebracht tot 1.400 euro. Ik kon het bijna niet geloven Door drank, drugs, heel veel feesten en de gedwongen verkoop van zijn huis raakte Hafed (47) in de schulden. Niet een beetje, maar een ton. Zijn leven ging bergafwaarts. Totdat hij begin 2023 hulp kreeg van Team Eropaf, vanuit project IJsberg. Hafed: “Ik zie weer een toekomst, ik kan weer meedraaien in de maatschappij.” Eigenlijk was er tot 2010 niet zo veel aan de hand in het leven van Hafed. Hij had een vaste baan, een koophuis en geen problemen. Totdat hij steeds meer ging nadenken over zijn jeugd. Hij wilde onderzoeken wat er nou allemaal precies gebeurd was. Hafed: “Ik ben geboren in Marokko. Mijn ouders gingen scheiden toen ik een jaar was en ik bleef bij mijn moeder. We waren nomaden. Op mijn twaalfde stond er ineens een man voor mijn neus die zei: ‘Ik ben je vader.’ Hij nam me mee naar Nederland. Twee jaar heb ik bij hem gewoond. Toen moest ik naar een internaat, want het ging thuis echt niet meer. We hadden veel ruzie. Tot mijn achttiende heb ik in dat internaat gewoond.” Alleen op de wereld Deze grote gebeurtenissen had Hafed nooit verwerkt. Het leek ook alsof hij er geen last van had. Totdat het dus begon te knagen en hij in 2010 naar Marokko ging. “Ik was nieuwsgierig. Maar daar werd alles opgerakeld. Er werden

dingen bekend die ik niet wist. Dingen bleken anders gegaan te zijn dan ik altijd had gedacht. Het was zo’n rare situatie. Toen kwam alles los. Ik kreeg psychische problemen, maar kon daar niet mee dealen. Ik onderdrukte van alles en vluchtte in drugs, drank en feesten tot ’s morgensvroeg. Uiteindelijk was ik bijna elke dag onder invloed.” Een paar maanden na zijn bezoek aan Marokko raakte Hafed zijn baan kwijt, door zijn gebruik. “Daardoor kon ik na een tijdje ook mijn hypotheek niet meer betalen. Ik kreeg ook een houding van: stik er allemaal maar in.” In 2013 werd zijn huis vanwege de betalingsachterstand in beslag genomen en verkocht via een veiling. De schuld van Hafed daardoor? Een ton. “Toen ging het helemaal bergafwaarts. De jaren erna sliep ik overal en nergens: bij vrienden bijvoorbeeld. Toen ik later een uitkering kreeg, kon ik een huisje huren. Maar die ton schuld bleef. Deurwaarders bleven komen, ik huurde weer een ander huis, weer deurwaarders, weer een ander huisje. Ik werkte nog steeds niet, dat lukte niet door alle problemen. Niemand nam me serieus. Ik voelde me echt alleen op de wereld.” Die ene brief In 2016 kwam er eindelijk weer wat geluk op Hafeds pad: hij ontmoette zijn vrouw. Ze accepteerde hem zoals hij was: dronken, nuchter, het maakte niet uit. “Ik geloofde het in het begin bijna niet. Zij is ook Marokkaanse en had in Marokko werk.

In 2019 kregen we onze dochter. En ondanks de schulden leek het iets beter te gaan. Soms was het zelfs even rustig qua deurwaarders. In 2021 kwam mijn vrouw

echt hier wonen, we konden samen een huisje huren. Onze zoon werd toen ook geboren. Inmiddels was ik gelukkig van de drank en drugs af. Dankzij de steun van mijn vrouw.” En toen kwam de brief van de deurwaarder: de schuld was opgelopen tot 108.000 euro. “Het bleef me achtervolgen. Mijn vrouw en ik keken elkaar aan: hier komen we nooit meer uit. Ik probeerde wel van alles om regelingen te treffen met schuldeisers, maar dat lukte niet. Ik heb zo veel rondgebeld, maar het hielp allemaal niets. Je dweilt met de kraan open. De ene maand betaalden we bijvoorbeeld de zorgverzekeringen, de maand erna weer gas, water en licht. We konden ook niks leuks met de kinderen doen. Gelukkig woonden we bij een speeltuin; al had ik nauwelijks energie om daar vrolijk met ze te spelen. En we gingen elke week naar de Voedselbank. Ik had door mijn problemen nog geen werk en mijn vrouw mocht hier nog niet aan de slag. Eerlijk: ik stond in de overlevingsstand.” Bijna niet geloven Eén maand huur niet betalen zorgde er uiteindelijk voor dat Hafed en zijn gezin bij Team Eropaf in beeld kwamen. “Het bleek onze redding. De verhuurder had aan de gemeente doorgegeven dat we niet hadden betaald en toen klopte er iemand van Team Eropaf bij ons aan, in 2023. Eerst dacht ik wel: waar bemoei je je mee? Maar al snel was ik superblij. Een compleet nieuwe wereld ging er voor ons open.

Het team bracht alle schulden in kaart en zorgde voor betalingsregelingen met schuldeisers. Sommige schulden werden zelfs kwijtgescholden. Die mensen zijn echt als een leeuw voor me gaan vechten. Mijn schuld werd teruggebracht tot 1400 euro. Ik kon het bijna niet geloven.” Verjaardagscadeautjes Door de positieve wending die zijn leven nam, kon Hafed ook zijn psychische problemen verwerken. “Daardoor hoop ik binnenkort ook weer aan het werk te kunnen. Eind 2024 denk ik helemaal schuldenvrij te zijn. Maar het sowieso al zo fijn dat ik nu zo’n 450 euro te besteden heb per maand aan boodschappen. Dat we niet meer naar de Voedselbank hoeven. Dat de Kinderbijslag ook echt naar de kinderen gaat, naar hun kleding of verjaardagscadeautjes.”

Het contact met Team Eropaf zette meer in gang. Het team wees Hafed op alle mogelijkheden. “Dat er vanuit verschillende fondsen en stichtingen financiële steun is voor sporten en zwemmen van de kinderen bijvoorbeeld. Of voor het repareren van je kapotte wasmachine. Als je in de problemen zit, denk je daar helemaal niet aan. Team Eropaf heeft ons daar allemaal op gewezen.” Gelukkige momenten Niets dan lof dus van Hafed voor het team. “Ze hebben ons leven echt rooskleurig gemaakt. We zien weer een toekomst, kunnen weer meedraaien in de maatschappij. Zonder dit team was dat niet gelukt. Ik heb jaren geprobeerd wat hen in drie maanden is gelukt. De toekomst? Die zie ik heel positief. Ik voel me als een jonge hond, zo vrij weer. Mijn vrouw gaat naar school voor de Nederlandse taal en we hopen uiteindelijk allebei weer een baan te vinden. Uiteindelijk maakt geld niet gelukkig, maar je bent wel ongelukkig als je het niet hebt. Ik kan nu weer de gelukkige momenten vinden. Heb weer energie om met mijn kinderen in de speeltuin te spelen, om samen te fietsen. Het team heeft zo veel betekent in mijn leven.”

IJsberg valt onder Lokaal programma MiddenGroningen. Het project is er voor huishoudens met problematisch schulden, die voor een groot deel niet bekend zijn bij de hulpverlening. Het gaat hierbij om 5.000 huishoudens van de gemeente Midden-Groningen die zeker 25 miljoen euro aan schulden hebben. Zij leven in een langdurige schuldsituatie wat allemaal bijkomende problemen met zich meebrengt zoals stress, gezondheidsproblematiek, werkloosheid en eenzaamheid. Het doel van dit project is om met Team Eropaf deze groep mensen actief op te zoeken en te ondersteunen. Want juist door de stress, schaamte en schaarste zoeken deze mensen zelf geen hulp.

3.4 Lokaal programma gemeente Midden-Groningen In 2023 stond ook de gemeente MiddenGroningen niet stil. Zo werd een tweede fase van projecten Hoogezand Noord en Tijd voor Toekomst goedgekeurd. De aanvraag voor het project Versterken Inwonerinitiatieven werd afgewezen door het algemeen bestuur. De gemeente werkt aan een alternatief voorstel dat invulling geeft aan betrokkenheid van inwoners en tegelijkertijd past bij het programmakader van Nationaal Programma Groningen. De inwoners van Midden-Groningen gaven ook in 2023 inhoud aan het programma. Vooral binnen het project Dorps- en wijkplannen participeerden inwoners intensief. Honderden inwoners gingen zelf aan de slag met plannen voor hun dorp of wijk. Een ander voorbeeld is Jongeren pitchen cultuurprojecten, waar jongeren zelf invulling geven aan culturele initiatieven. Dankzij hen opent binnenkort een escaperoom bij de Fraeylemaborg, was er een poëziefestival en is een theaterproductie op de skatebaan in voorbereiding. Veel van de projecten die de gemeente samen met welzijnsorganisaties uitvoert, zijn erop gericht om inwoners zelf weer regie op hun leven te geven. Ervaringsdeskundigen spelen daarin veelal een cruciale rol. En soms werkt het beter om juist te kiezen voor een andere invalshoek. Zo koppelt het project Moeders voor Midden-Groningen studenten, die juist geen ervaring als ouder hebben, aan aanstaande moeders.

Zij weten het niet beter dan de moeder, maar staan naast de ouders en bedenken samen oplossingen. Midden-Groningen laat zien wat ze doet. Nationaal Programma Groningen betekent echt iets voor de toekomst van de inwoners. Midden-Groningen vertelde daarom verhalen van inwoners in een serie van veertien artikelen in het huis-aan-huisblad. De gemeente ging ook de dorpen in met drie zogenaamde stamppotbijeenkomsten. Op Valentijnsdag stond de gemeente bij het Aletta Jacobscollege, waar jongeren in de rij stonden voor een ‘Hart voor Midden-Groningen’ foto. Naast het geld vanuit Nationaal Programma Groningen, realiseerde de gemeente bijna 15 miljoen euro aan cofinanciering.

Lees meer over het lokaal programma van de gemeente Midden-Groningen.

Daarnaast heeft het geld van het nationaal programma ook kansen en middelen gebracht die anders niet beschikbaar of haalbaar waren geweest voor de gemeente. Denk bijvoorbeeld aan inzet van middelen van Nationaal Programma Groningen als cofinanciering bij aanvragen bij andere fondsen en private investeringen in projecten. Het totaalbedrag hiervan is op dit moment ruim 98 miljoen euro. Dat is 220% bovenop het tot nu toe beschikbaar gestelde geld vanuit het nationaal programma. In 2023 zijn vanuit de regionale deskundigenpool de kansen voor een revolverende inzet van middelen verder onderzocht. Dit heeft geleid tot een overzicht van kansen, samenwerkingen en mogelijke verdienmodellen binnen de projecten. De gemeente wil dat de projecten niet stoppen als het beschikbare geld op is. Veel projecten hebben niet alleen een inhoudelijk resultaat, maar ook een beoogd en langdurig resultaat in de vorm van bijvoorbeeld een vernieuwende werkwijze. In 2023 zijn binnen alle projecten afspraken gemaakt over de toekomst van de projecten. 3.5 Lokaal programma gemeente Oldambt In 2023 is er veel gebeurd binnen het lokaal programma van de gemeente Oldambt. De Graanrepubliek in Bad Nieuweschans is als project afgerond en in maart officieel geopend. Als ware hub binnen de gemeente organiseert de Graanrepubliek met Oldambtster trots regelmatig evenementen en proeverijen.

Dit nodigt uit om ook de omgeving van deze locatie verder in ere te herstellen. Het Digitaal centrum is één van de twee projecten die in 2023 is aangevraagd. Dit centrum, in de binnenstad van Winschoten, gaat zich richten op het digitaal vaardiger maken van de ondernemers en inwoners van Oldambt. Daarbij zoekt het centrum verbinding met lokale en regionale onderwijsinstellingen, diverse maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. Om zo inwoners meer kansen

te bieden om zich te ontwikkelen. Het bestuur keurde dit project in 2023 onder voorwaarden goed en naar verwachting krijgt dit project in 2024 een definitief akkoord. Een project dat inmiddels van start kan, is het project Centrumontwikkeling Winschoten. Dit project kreeg in 2023 groen licht van het bestuur. Perspectief voor het centrum van Winschoten is het doel. De binnenstad krijgt een impuls door de aantrekkelijkheid te vergroten. Daarnaast is het omvangrijke Koepelproject Graanrepubliek 2.0 van start gegaan met bijna alle deelprojecten. Dit project, of eigenlijk programma, geeft een forse en vernieuwende impuls aan de aloude kracht en faam van Oldambt als Graanrepubliek. Daarbij wordt gebruik gemaakt van haar geschiedenis, maar zal ook opnieuw geschiedenis worden geschreven. Door Oldambtster boerderijen en erven in ere te herstellen, krijgen deze nieuw toekomstperspectief. Door dit te verbinden met kansen voor onderwijs, jeugd, arbeidsmarkt, cultuur en toerisme, versterkt Oldambt het organiserend vermogen in de regio. In 2023 deed de gemeente voorbereidende werkzaamheden, om zo een soepele uitvoering van het programma mogelijk te maken. Veel tijd ging zitten in de subsidietoekenning voor de deelprojecten en de bijbehorende staatssteunvraagstukken.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14566139/2