Wk12-13.C.2.1. DIHP Rapport
Tekst van het document
GEMEENTE HET HOGELAND VERSIE 1.2 - 21-03-2024
INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding ...................................................................................................................................................................................................4 1.1 Aanleiding ........................................................................................................................................................................................4 1.2 Doelstelling .....................................................................................................................................................................................4 1.3 Plan van aanpak ........................................................................................................................................................................4 1.4 Organisatie..................................................................................................................................................................................... 5 2. Kaders en uitgangspunten ........................................................................................................................................................ 6 2.1 Wet- en regelgeving .................................................................................................................................................................
6 2.1.1 Wettelijke grondslag ......................................................................................................................................................... 6 2.1.2 Verordening Onderwijshuisvesting ........................................................................................................................ 6 2.1.3 Demarcatie gemeente / schoolbestuur .............................................................................................................. 6 2.1.4 (Vervangende) nieuwbouw versus renovatie ................................................................................................. 7 2.2 Beleidsuitgangspunten ........................................................................................................................................................ 7 2.2.1 Landelijke beleidsuitgangspunten......................................................................................................................... 7 2.2.2 Regionale beleidsuitgangspunten ........................................................................................................................ 9 2.2.3 Lokale beleidsuitgangspunten .............................................................................................................................
10 2.3 Beoogd kwaliteitsniveau .................................................................................................................................................... 12 2.3.1 Wettelijke eisen aan onderwijsgebouwen ...................................................................................................... 12 2.3.2 Duurzame en gezonde scholen ............................................................................................................................. 12 2.4 Leerlingenaantallen en ruimtebehoefte ................................................................................................................ 13 2.4.1 Leerlingenprognoses ..................................................................................................................................................... 13 2.4.2 Ruimtebehoefte ............................................................................................................................................................... 15 2.5 Financieel kader....................................................................................................................................................................... 16 2.5.1 Maatregelenniveaus ......................................................................................................................................................
16 2.5.2 Normbedragen ................................................................................................................................................................. 16 3. Visie op onderwijshuisvesting ................................................................................................................................................ 19 4. Feiten en cijfers ............................................................................................................................................................................... 21 4.1 Overzicht ........................................................................................................................................................................................ 21 4.2 Scholen en schoolgebouwen ......................................................................................................................................... 22 4.3 Gym- en sportgebouwen .................................................................................................................................................. 28
5. Beoordeling huidige situatie ................................................................................................................................................. 30 5.1 Beoordelingsmethode ......................................................................................................................................................... 30 5.1.1 Ruimtebehoefte................................................................................................................................................................. 30 5.1.2 Duurzame scholen........................................................................................................................................................... 31 5.1.3 Gezonde scholen ............................................................................................................................................................... 31 5.1.4 Technische staat ............................................................................................................................................................... 31 5.1.5 Functionele geschiktheid ............................................................................................................................................
31 5.1.6 Multifunctionaliteit/samenwerking .................................................................................................................... 32 5.2 Weging .......................................................................................................................................................................................... 33 5.3 Koppelkansen & aandachtspunten ........................................................................................................................... 33 5.4 Beoordelingsmatrix .............................................................................................................................................................. 34 5.5 Gebouwleeftijd ......................................................................................................................................................................... 34 6. Voorkeursscenario ........................................................................................................................................................................ 36 6.1 Ingrepen ........................................................................................................................................................................................
36 6.2 Clusters en denkrichtingen ............................................................................................................................................. 36 6.3 Cluster 1: Winsum (PO) ........................................................................................................................................................ 38 6.4 Cluster 2: Eenrum & Leens ...............................................................................................................................................40 6.5 Cluster 3: Zoutkamp, Wehe-den Hoorn, Ulrum................................................................................................... 41 6.6 Cluster 4: Pieterburen & Kloosterburen ................................................................................................................... 42 6.7 Cluster 5: Sauwerd & Adorp ............................................................................................................................................. 43 6.8 Winsum – Onderwijscampus VO.................................................................................................................................44 7. Uitwerking en fasering ..............................................................................................................................................................
45 7.1 Financiële uitwerking ........................................................................................................................................................... 45 7.1.1 Investeringsbedragen ................................................................................................................................................... 45 7.1.2 Bijkomende kosten ........................................................................................................................................................ 45 7.1.3 Boekwaardes en afschrijving .................................................................................................................................. 46 7.2 Fasering ........................................................................................................................................................................................ 46 7.2.1 Planning voorkeursscenario .................................................................................................................................... 46 7.2.2 Financiële impact .......................................................................................................................................................... 47 8.
Bijlagen ................................................................................................................................................................................................48
1. INLEIDING 1.1 AANLEIDING De gemeente Het Hogeland wenst invulling te geven aan de wettelijke zorgplicht ten aanzien van adequate onderwijshuisvesting. Daarbij wenst de gemeente samen met de schoolbesturen een gezamenlijke visie te ontwikkelen ten aanzien van toekomstige onderwijshuisvesting (en aanverwante functies) om tot een doelgericht, planmatig en samenhangend beleid te komen. Naar verwachting is het vanaf 2025 voor gemeenten verplicht om een IHP op te stellen.
1.2 DOELSTELLING Met behulp van onderhavig Duurzaam Integraal Huisvestingsplan (hierna te noemen: DIHP) wil de gemeente Het Hogeland strategische huisvestingsafspraken met de schoolbesturen vastleggen voor het primair en voortgezet onderwijs. Het DIHP zal gaan fungeren als koersdocument voor benodigde investeringen op de langere termijn (16 jaar) met een concreet uitvoeringsplan voor de korte termijn (4 jaar). Het DIHP moet de gemeente en schoolbesturen in staat stellen om de komende jaren proactief, integraal en planmatig te gaan investeren in de onderwijshuisvesting. Het uiteindelijke doel van het DIHP is de onderwijshuisvesting zodanig in te richten, dat kwalitatief goed onderwijs kan worden geboden voor de langere termijn.
1.3 PLAN VAN AANPAK Het DIHP is tot stand gekomen op basis van het stappenplan zoals geadviseerd door kenniscentrum Ruimte-OK, aangevuld met enkele tussenstappen. Onder begeleiding van RYSE heeft de gemeente in samenwerking met vertegenwoordigers van de schoolbesturen een interactief proces doorlopen om gezamenlijke ambities te formuleren, uitdagingen te benoemen en met elkaar afspraken te maken over de inzet van beschikbare middelen rondom toekomstbestendige onderwijshuisvesting. Het behouden van draagvlak bij de schoolbesturen, andere maatschappelijke organisaties en de interne organisatie van de gemeente is een speerpunt geweest bij de ontwikkeling van het DIHP. Het schema toont de stappen die zijn doorlopen.
4
Figuur 1 – Stappenplan DIHP Het Hogeland
1.4 ORGANISATIE Voor het opstellen van het DIHP is een projectmatige aanpak gehanteerd. Er is gewerkt met een werk- en een stuurgroep. Er zijn gezamenlijke bijeenkomsten georganiseerd waarin vertegenwoordigers van gemeente en schoolbesturen informatie, inzichten en standpunten gedeeld hebben om tot een samenhangend en gedragen plan te komen. Kinderopvangorganisaties zijn ook uitgenodigd voor de bijeenkomsten. Daarnaast zijn er nog een aantal belanghebbenden betrokken bij het proces middels interviews. Hieronder volgt een overzicht van de betrokken partijen: Schoolbesturen (in werk- en stuurgroep) VCPONG (gedurende het proces samengevoegd tot Goud Onderwijs) Lauwers & Eems PO (gedurende het proces samengevoegd tot Goud Onderwijs) Noorderbasis Stichting Primenius Stichting Openbaar Onderwijs Marenland Gereformeerde Schoolvereniging Westernieland en omstreken Lauwers & Eems VO (gedurende het proces Stichting Het Hogeland College geworden) Stichting Agrarisch Opleidingscentrum Terra Kinderopvangorganisaties (genodigden werkgroep) Kids2b Waddenkind Kindh Tamariki Kinderopvang Het Hogeland Saamnleuk Thuishuis Klein is Fijn Gemeente Het Hogeland (in werk- en stuurgroep) Afdeling Onderwijs Afdeling Financiën (toegevoegd aan werkgroep) Afdeling Vastgoed (niet in werkgroep)
5
2. KADERS EN UITGANGSPUNTEN 2.1 WET- EN REGELGEVING 2.1.1 Wettelijke grondslag De Wet op het Primair Onderwijs, de Wet op het Voortgezet Onderwijs en de Wet op de Expertisecentra (indien speciaal onderwijs) bepalen in grote lijnen hoe het onderwijs vormgegeven dient te zijn en bepalen een aantal uitgangspunten voor onderwijshuisvesting. Anders dan de algemene beleidskaders, heeft de wettelijke regelgeving een dwingend karakter. 2.1.2 Verordening Onderwijshuisvesting De Verordening Onderwijshuisvesting vertaalt de wettelijke regelgeving naar de situatie per gemeente. De gemeentelijke verordening geeft aan welke voorzieningen door de gemeente worden bekostigd en hoe schoolbesturen hier aanspraak op kunnen maken. Schoolbesturen kunnen jaarlijks aanvragen indienen voor huisvestingszaken, waaronder nieuwbouw en uitbreiding. 2.1.3 Demarcatie gemeente / schoolbestuur De taken en verantwoordelijkheden van gemeente en schoolbestuur zijn wettelijk bepaald. De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht te voorzien in voldoende en adequate huisvesting voor het onderwijs. Deze zorgplicht staat omschreven in de verordening voorziening huisvesting onderwijs gemeente Het Hogeland. De gemeente is verantwoordelijk voor (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding. Vooruitlopend op de wetswijziging is de gemeente tevens verantwoordelijk voor renovatie.
Voor de uitvoering van de zorgplicht ontvangt de gemeente jaarlijks een budget in het gemeentefonds vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Financiën. Het schoolbestuur is verantwoordelijk voor de instandhouding van het schoolgebouw. Taken als het onderhouden, exploiteren en het uitvoeren van inpandige (onderwijskundige) aanpassingen zijn belegd bij het schoolbestuur. Voor het in stand houden van de schoolgebouwen ontvangen de besturen een materiële instandhoudingsvergoeding. Deze vergoeding wordt gebaseerd op het aantal ingeschreven leerlingen.
6
2.1.4 (Vervangende) nieuwbouw versus renovatie De gemeente is verantwoordelijk voor de (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding van scholen. Het begrip renovatie wordt in de wet nog niet gebruikt. Vooruitlopend op een mogelijke wetswijziging wordt in dit rapport de term ‘vernieuwbouw’ genoemd. Met vernieuwbouw wordt een levensduur verlengende renovatie van 40 jaar beoogd, met (in basis) dezelfde wettelijke bepalingen welke ook gelden voor nieuwbouw. Het bouwheerschap ligt vanuit de wetgeving in beginsel bij het schoolbestuur, tenzij deze verzoekt om dit over te dragen aan de gemeente (bijv. bij risicovolle of complexe opgaves). De afweging voor (vervangende) nieuwbouw of vernieuwbouw wordt per project gemaakt met behulp van een door de bouwheer op te stellen businesscase. Hierbij wordt het uitgangspunt gehanteerd dat de kwaliteit van onderwijshuisvesting in principe bepalend is en dat het onderscheid nieuwbouw of vernieuwbouw daarbij geen rol speelt. Er wordt ingespeeld op de beschikbaarheid en herbruikbaarheid van bestaande accommodaties, waarbij investeringen ook kunnen leiden tot het opwaarderen, verduurzamen en transformeren naar huisvesting die voldoet aan de vigerende (kwaliteits)eisen voor een onderwijsgebouw.
De sectorvereniging voor het primair onderwijs (de PO-raad) en de sectorvereniging voor het voorgezet onderwijs (de VO-raad) hebben een afwegingskader renovatie ontwikkeld. Hierin worden onder andere de volgende criteria gebruikt:
De huidige conditie van het bestaande gebouw en de aanpasbaarheid naar een goede conditie;
De mate waarin het gebouw past, of geschikt te maken is, voor de onderwijsbehoefte;
De financiële aspecten, zoals bijvoorbeeld boekwaarde, investerings- en exploitatie kosten;
De juridische aspecten, zoals eventuele monumentale status en benodigde procedures.
2.2 BELEIDSUITGANGSPUNTEN 2.2.1 Landelijke beleidsuitgangspunten Passend onderwijs In 2014 is de wet Passend Onderwijs in werking getreden. Met deze wet wil de overheid bereiken dat voor alle leerlingen met een specifieke onderwijsbehoefte zo passend mogelijk onderwijs wordt gerealiseerd. Door de zorgplicht van scholen is de school verantwoordelijk voor het bieden van een passende onderwijsplek. Dit houdt in dat scholen verantwoordelijk zijn om alle leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben een goede onderwijsplek te bieden. Wanneer dit niet op de school van aanmelding kan, is de school verplicht een andere passende school te vinden. Schoolbesturen in het primair en voortgezet onderwijs worden om deze reden verplicht samenwerkingsverbanden aan te gaan, waarvan ook het speciaal onderwijs deel uitmaakt. Integrale Kind Centra (IKC) Het kabinet heeft in het regeerakkoord het voornemen opgenomen om de onderlinge afstemming tussen primair onderwijs, peuterspeelzaalwerk, kinderopvang en voor- en vroegschoolse educatie te optimaliseren. De functie onderwijs is in de afgelopen jaren verruimd naar een netwerkomgeving voor de opvang van kinderen van 0-12 jaar (brede school of integraal kindcentrum). Het onderwijsgebouw heeft vaak een faciliterende functie voor samenwerkende partners.
Dit betekent niet dat alle functies gerelateerd aan kinderen gehuisvest moeten zijn binnen één gebouw, maar wel dat gebruik gemaakt kan worden van
7
elkaars faciliteiten. In de meest vergaande vorm ontwikkelen de samenwerkende partners organisatorische samenwerkingen in brede scholen of integrale kindcentra. Hiermee kunnen de functies voor onderwijs, opvang, zorg en bewegen in elkaar zijn verweven. Verduurzaming Een duurzaam schoolgebouw heeft een gezond binnenklimaat, een laag energieverbruik, lage CO₂ -uitstoot en is betaalbaar, ook in de exploitatiefase. Maar misschien nog wel belangrijker: het gebouw is ondersteunend aan het onderwijs dat gegeven wordt binnen die school, het past bij het aantal leerlingen, is inclusief, toegankelijk en toekomstbestendig. De sectorraden PO-raad en VO-raad hebben met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een sectorale routekaart opgesteld (zie kader volgende pagina). In de routekaart wordt beschreven wat het vertrekpunt van de onderwijssector is met betrekking tot het vastgoed en volgens welke planning de sector op een kosteneffectieve manier toewerkt naar het streefdoel voor 2030 (49% t.o.v. 1990) en een CO2-arme vastgoedportefeuille in 2050 (95% reductie en aardgasvrij). Om te komen tot een duurzaam schoolgebouw dat inspeelt op de reductiedoelen voor 2030 en 2050 zijn er afspraken gemaakt met betrekking tot nieuwbouw en verduurzaming van bestaande huisvesting.
De gebouwvoorraad zal duurzaam gerenoveerd moeten worden naar aardgasvrij, fris en met zonnepanelen, waarbij een levensduurverlenging van 25 jaar of langer wordt gerealiseerd. Hierbij is zoveel mogelijk de insteek om de verduurzaming op natuurlijke momenten toe te passen. Schoolgebouwen die meer dan veertig jaar oud zijn en al gerenoveerd of vervangen hadden moeten worden, dienen versneld aangepakt te worden. Gezien de aard, omvang en impact van deze renovatie van schoolgebouwen is het investeringsmoment een verantwoordelijkheid voor de gemeente. De verantwoordelijkheid voor duurzaam onderhoud ligt bij de schoolbesturen. Verder moeten onderwijsgebouwen betrokken worden bij een wijkgerichte aanpak, bijvoorbeeld bij de aansluiting op een warmtenet. Duurzaamheid kent meer aspecten, zoals circulariteit (een doelstelling vanuit het grondstoffenakkoord) en klimaatadaptatie. Het is aan gemeenten en schoolbesturen om een bredere invulling te geven aan de term duurzaamheid, ook wel integraal verduurzamen genoemd.
Sectorale routekaart verduurzaming schoolgebouwen De sectorale routekaart sluit aan op of verwijst naar een aantal duurzaamheidsdoelstellingen, deze worden hieronder nader toegelicht. Klimaatakkoord 2019 In 2019 is het nationale Klimaatakkoord gepubliceerd, de nationale vertaling van het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015. Het doel van dit akkoord is om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen met 49% in 2030 ten opzichte van 1990. Voor 2050 is het doel klimaatneutraliteit, wat gelijk staat aan een reductie van de CO2-uitstoot met 95%. Het akkoord bestaat uit een samenhangend pakket aan voorstellen waarmee het CO2-reductiedoel in 2030 gerealiseerd kan worden. Er zijn afspraken gemaakt gerelateerd aan vijf sectoren, zijnde: de gebouwde omgeving, mobiliteit, industrie, landbouw en landgebruik, en elektriciteit. Grondstoffenakkoord 2018 Door middel van het grondstoffenakkoord hebben de overheid samen met het bedrijfsleven, kennisinstituten, natuur- en milieuorganisaties, overheden, vakbonden, financiële instellingen en andere maatschappelijke organisaties de samenwerking uitgesproken om zuiniger en slimmer met grondstoffen om te gaan. Hiermee ambiëren ze een volledig circulaire economie in Nederland in 2050.
8
Dit willen zij bereiken door in bestaande productieprocessen efficiënter om te gaan met grondstoffen, wanneer nieuwe grondstoffen nodig zijn zoveel mogelijk gebruik te maken van duurzaam geproduceerde, hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen, en nieuwe productiemethodes te ontwikkelen en nieuwe producten circulair te ontwerpen. Energieakkoord 2014 De kern van het Energieakkoord zijn breed gedragen afspraken over energiebesparing, hernieuwbare energieopwekking, innovatie en duurzame groei. De uitvoering van de afspraken moet leiden tot een betaalbare en schone energievoorziening, werkgelegenheid en kansen voor Nederland in de schone technologiemarkten. De lange termijn ambitie is een energieneutrale gebouwde omgeving in 2050. Het akkoord biedt een langetermijnperspectief met afspraken voor de korte en middellange termijn. PvE Frisse Scholen Het Programma van Eisen Frisse Scholen van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) is een handleiding om vooral het binnenklimaat van schoolgebouwen goed te ontwerpen. Het initiatief is ontstaan uit de constatering, op basis van landelijke onderzoeken, dat het binnenklimaat in het onderwijs vaak matig of slecht is. Het PvE Frisse Scholen gaat in op vijf (comfort)thema’s: energie, lucht en binnen luchtkwaliteit, temperatuur, licht en geluid.
Er worden drie ambitieniveaus onderscheiden voor deze thema’s: klasse C (acceptabel), klasse B (goed) en klasse A (zeer goed).
2.2.2 Regionale beleidsuitgangspunten Groei & krimp De gebieden in Nederland waar de bevolkingsdaling het sterkst is worden aangeduid met de term krimpgebied. Gemeente Het Hogeland is aangemerkt als krimpgebied (inmiddels is er in het primair onderwijs sprake van een lichte stijging in de leerling prognoses, zie paragraaf 2.4.1, genaamd Leerling prognoses). In 2014 hebben de twee grote schoolbesturen in de gemeente onderzoek gedaan naar de gevolgen van demografische krimp in het basisonderwijs (schoolbesturen VCPONG en Lauwers Eems, recent samengevoegd tot Goud Onderwijs). Er zijn destijds vijf criteria gebruikt voor het uitwerken van een plan voor toekomstige scholenspreiding: 1) Kwaliteit / schoolgrootte, 2) Duurzaamheid, 3) Goed werkgeverschap, 4) Keuzemogelijkheid en 5) Nabijheid. In de opeenvolgende jaren zijn er diverse scholen samengevoegd. Op dit moment is het (verder) samenvoegen van scholen geen beleidsuitgangspunt voor het DIHP, wel is het zo dat een school met een te kleine omvang mogelijk een risico vormt om de gewenste kwaliteit van onderwijs te kunnen borgen. Om kwalitatief goed onderwijs te kunnen bieden is een bepaalde schaalgrootte nodig. Landelijk geldt vanuit het Rijk een opheffingsnorm voor het basisonderwijs van 23 leerlingen in een dunbevolkt gebied. Scholen met weinig leerlingen kunnen soms beroep doen op een uitzonderingssituatie.
Voor dit DIHP geldt dat alle kleine scholen een aandachtspunt vormen. Belangrijk is dat er een gesprek wordt gevoerd tussen gemeente en schoolbestuur over de ontwikkeling van de leerlingaantallen in relatie tot omliggende scholen, om zo tot de best passende huisvestingsoplossing te komen.
9
Aardbevingsbestendig bouwen In het aardbevingsgebied is in het kader van de versterkingsopgave vanuit het Rijk flink geïnvesteerd in de vervanging van schoolgebouwen. Het betreft circa 18 van de 38 scholen in het noordoostelijk deel van de gemeente, in de periode vanaf 2017 tot en met 2022. De meeste schoolgebouwen zijn aardgasvrij en voldoen aan BENG (bijna energieneutraal gebouw). 2.2.3 Lokale beleidsuitgangspunten Integrale Kindcentra (IKC’s) Ook in de gemeente Het Hogeland werken scholen op veel locaties (steeds intensiever) samen met opvangorganisaties. De gemeente staat open voor het gebruik van schoolgebouwen, naast het geven van onderwijs, voor een bredere functie zoals kinderopvang. Kinderopvangorganisaties maken daarmee steeds vaker gebruik van ruimtes in basisscholen. IKC’s gaan niet primair over het gebouw, maar over inhoudelijke samenwerking tussen onderwijs, opvang, het welzijn (sociaal-cultureel) en zorg. Daarmee hebben IKC’s een belangrijke functie in de samenleving en kunnen ze zorgen voor een breed aanbod aan activiteiten waarmee de ontwikkeling van kinderen wordt gestimuleerd. Het Hogeland ziet dit als een positieve ontwikkeling. Een uitdagende fysieke omgeving, een goed gebouw, kan dit versterken en is een voorwaarde voor het creëren van een rijke leeromgeving.
Vanuit dit oogpunt is het belangrijk om afspraken te maken over leegstand, medegebruik en verhuur. Het integraal en multifunctioneel inzetten van maatschappelijk vastgoed zal verder worden uitgewerkt. Sport en Bewegen De gemeente heeft een vastgestelde visie (21-10-2021), deze bevat ambities voor vier aandachtsgebieden: 1.
Sport en bewegen in een uitnodigende en veilige omgeving;
2.
Sport en bewegen met vitale sport- en beweegaanbieders;
3.
Sport en bewegen van jong tot oud;
4.
Inclusief sporten en bewegen.
Ad.1 m.b.t. onderwijs Een uitdagende gym- en/of sportzaal nodigt de leerling, van jong tot oud uit te gaan sporten. Het is hierbij van belang dat deze gelegenheid dichtbij de onderwijsinstelling gecreëerd wordt. Door een sportinrichting met de nieuwste technieken worden kinderen getriggerd. Bij nieuwe gym- en/of sportzalen is het relevant het plan zo multifunctioneel mogelijk in te richten zodat ouderen ook in de ruimte ontvangen kunnen worden. Van belang is dan dat de voorziening veilig, toegankelijk en comfortabel is. Ad.2 m.b.t. onderwijs Met betrekking tot onderwijs moeten we kijken naar de toekomst. Een samenwerking met MBO- en HBOOnderwijsinstellingen, met de richtingen Sport & Welzijn en Sport & Bewegen (beide Alfa-college) biedt wellicht kansen voor een vitale toekomst. Ad.3 m.b.t. onderwijs De gemeente wil het sporten en bewegen stimuleren, zorgt voor goede voorzieningen. Het motto is niet voor niets ‘een leven lang sporten en bewegen’. We moeten van jongs af aan kinderen de kans bieden te kunnen sporten. Daarnaast willen we inhaken op de vergrijzing en ouderen stimuleren te gaan bewegen. Dit kan in hetzelfde gebouw.
10
Ad.4 m.b.t. onderwijs Iedereen moet mee kunnen doen! Ongeacht je achtergrond, seksuele geaardheid, financiële situatie, geestelijke of fysieke beperking moet sport en bewegen voor iedereen toegankelijk zijn. Uiteindelijk willen we zoveel mogelijk inwoners binnen gemeente Het Hogeland in beweging krijgen. Door goede voorzieningen te treffen wordt het voor deze mensen aantrekkelijker om te gaan sporten en bewegen. Een oude gymzaal kan opgaan in een mooi nieuw (onderwijs) gebouw. Dit biedt veel nieuwe kansen en uitdagingen en bespaart veel onderhoud aan het oude gebouw. Cultuur De gemeente heeft een vastgestelde visie “Cultuurvisie groots in kleinschaligheid 2020-2023”. Hierin is met betrekking tot het onderwijs het volgende opgenomen:
We gaan aan de slag met de huisvesting van de bibliotheken in het Hogeland. Omdat we verder willen bouwen aan toekomstbestendige bibliotheken in de vier kernen Leens, Uithuizen, Bedum en Winsum. Leens en Uithuizen zijn al verhuisd naar de juiste plek. In Bedum en Winsum trekken we hier op met de centrumplannen van beide dorpen. Inmiddels hebben alle 33 basisscholen het programma de Bibliotheek op school (dBos).
Cultuurcentrum Hogeland wil daar zijn waar vraag is naar muzieklessen. Dat is niet vanzelfsprekend, omdat niet veel plekken hiervoor geschikt zijn.
Vanuit de cultuurvisie wordt getracht een verbinding te maken met het sociaal domein. Bovengenoemde punten zijn mooie koppelkansen om mee te nemen in de scholenbouw opgaves. Duurzaamheid De gemeente heeft in haar Omgevingsvisie (16-11-2022) de ambitie uitgesproken om alle woningen voor 2035 van het aardgas af te halen. Het Warmtetransitieplan (05-04-2023) geeft hier richting aan. De urgentie om onze woningen en gebouwen te verduurzamen en van het aardgas af te krijgen is enorm. Recente cijfers en onderzoeken laten zien dat in delen van de gemeente de energie-armoede tot de hoogste van Nederland behoort. De Groninger aardbevingsgemeenten, waaronder Het Hogeland, hebben daarom in 2018 al aangegeven dat zij in 2035 aardgasvrij willen zijn. Dat is een scherp doel en we lopen daarmee voor op de landelijke doelen voor aardgasvrije bebouwing. Circulariteit De gemeente onderschrijft de uitgangspunten vanuit het Nationaal Programma Circulaire Economie 202320301. In een circulaire economie worden spullen die nu nog als afval worden gezien, hergebruikt. Zo hebben we minder of geen nieuwe grondstoffen uit de aarde nodig. Daarom wil het kabinet dat de economie in 2050 volledig circulair is. Klimaatadaptatie Binnenkort wordt binnen de gemeente de Klimaatadaptatie strategie vastgesteld.
Het klimaatbestendig maken, het aanpassen aan de gevolgen van een veranderend klimaat, dat noemen we klimaatadaptatie. Leidende principes bij integratie van de klimaatadaptatie strategie in bestaand beleid zijn:
We maken onze inwoners klimaatbewust;
We gaan de samenwerking met onze partners aan;
We gaan slim om met water;
We accepteren dat we niet alle effecten van klimaatverandering kunnen oplossen en passen ons gedrag aan;
1
Water, bodem en groene structuren bepalen waar we bouwen en produceren;
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/beleidsnotas/2023/02/03/nationaal-programma-circulaire-economie-2023-2030
11
We ontwerpen en (ver)bouwen klimaatbestendig en natuur inclusief;
We lossen liever iets op met natuur dan met techniek.
Gemeentelijk accommodatiebeleid De
hierboven
beschreven
beleidsuitgangspunten
worden
vertaald
naar
een
gemeentelijk
accommodatiebeleid. Doel hiervan is, net als het DIHP, toe te werken naar een koersdocument voor de benodigde investeringen in gemeentelijk vastgoed, waaronder sportgebouwen. Het accommodatiebeleid is nog in ontwikkeling. In het DIHP benoemen we daarom koppelkansen. Een functie is een koppelkans als deze meerwaarde biedt voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Het belang van het kind staat hierbij voorop.
Figuur 2: Gemeentelijk accommodatiebeleid – in ontwikkeling
2.3 BEOOGD KWALITEITSNIVEAU 2.3.1 Wettelijke eisen aan onderwijsgebouwen Voor nieuwbouw en vernieuwbouw (zoals toegelicht in paragraaf 2.5) zijn de algemene regels vastgelegd in het Bouwbesluit. Vanaf 2020 geldt hiervoor kwaliteitsniveau BENG, wat staat voor Bijna Energie Neutraal Gebouw. BENG stelt eisen aan de maximale energiebehoefte, het maximale fossiele energieverbruik en een minimaal aandeel hernieuwbaar op te wekken energie voor de gebouw gebonden installaties. Behalve in het Bouwbesluit zijn er ook in de Arbowet eisen geformuleerd voor een verantwoorde inrichting van een schoolgebouw (bijvoorbeeld ten aanzien van het terrein, de veiligheid, de omgang met gevaarlijke stoffen en het binnenklimaat). 2.3.2 Duurzame en gezonde scholen Het realiseren van duurzaamheidsambities is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente en schoolbesturen. In het kader van de energietransitie wil Nederland in 2050 klimaatneutraal zijn. Dit betekent dat het huidige wettelijke kwaliteitsniveau voor nieuwbouw, naar verwachting, van BENG (bijna energieneutraal gebouw) naar ENG (energieneutraal) zal gaan. Bij een ENG gebouw is het saldo voor
12
gebouwgebonden energie nul, kortom er wordt evenveel energie opgewekt als verbruikt. Indien zowel gebouw als gebruikgebonden energie per saldo op nul uitkomen spreekt men van niveau ‘0 op de meter’. De stap van BENG naar ENG is in dit DIHP ingeschat met behulp van kengetallen. We gaan hierbij uit van een bijdrage door de schoolbesturen. De investering leidt tot exploitatievoordelen (namelijk een besparing van energielasten) en draagt bij aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. De meerkosten voor het behalen van ENG ten opzichte van BENG wordt ingeschat op € 100,-/ m2 BVO (bruto vloer oppervlak) (aanname). Het is per project verschillend welke maatregelen en bijbehorende kosten daadwerkelijk nodig zijn om de ambitie ENG te realiseren. Voorstel is om per project en businesscase op te stellen, waarbij rekening wordt gehouden met de verwachte terugverdientijd van de investering. Op basis hiervan gaan gemeente en schoolbestuur nader met elkaar in gesprek over de financiering. De bijdrage door de schoolbesturen vervalt op het moment dat het wettelijk kader wordt aangepast van BENG naar ENG (en daarmee ook de veronderstelde bekostiging door het Rijk). Het ambitieniveau in het kader van frisse scholen is minimaal klasse B (zie ook kader in paragraaf 2.2.1).
Financiële bijdrage schoolbesturen Voor schoolbesturen geldt een investeringsverbod (artikel 148 WPO), maar is het wel mogelijk te investeringen in onderhoud en verduurzaming. Het is gebruikelijk hiervoor een Total Cost of Ownership (TCO) benadering te kiezen. Bij deze benadering kijkt men niet alleen naar de initiële investering, maar ook naar de kosten en baten tijdens de totale levensduur. Denk dan aan kosten voor onderhoud, energie en schoonmaak. De praktijk leert dat het aantrekkelijk kan zijn om in een hogere kwaliteit te investeren om
zo
de
exploitatielasten
lager
te
houden.
Het
staat
schoolbesturen
vrij
om
duurzaamheidsdoelstellingen vanuit de volgende bestaande mogelijkheden te realiseren, zoals:
Investeringen vanuit eigen middelen;
Investeringen met behulp van subsidies;
Voorfinanciering door de gemeente;
Integraal aanbesteden (bijvoorbeeld met behulp van prestatiecontracten);
Externe financiering middels een lening (bijvoorbeeld schatkistbankieren).
.
2.4 LEERLINGENAANTALLEN EN RUIMTEBEHOEFTE 2.4.1 Leerlingenprognoses Leerlingenprognoses worden gebruikt als vertrekpunt voor het ontwikkelen van meerjarige planningen. DUO publiceert jaarlijks een update van deze prognoses. De voorspellingen zijn gebaseerd op bevolkingsen huishoudensprognoses, woningvoorraad en overige trends. Daarnaast zijn de cijfers per school mede afhankelijk van wijzigingen in het onderwijskundig profiel en het keuzegedrag van ouders. Conform de leerlingentelling van 1 oktober 2022 zijn er 3.622 leerlingen in het Primair Onderwijs (PO) en 1.936 leerlingen in het Voortgezet Onderwijs (VO)* in de gemeente Het Hogeland. Volgens de leerlingenprognose van DUO stijgt het aantal leerlingen in het PO in 2035 naar 3.734 en daalt het aantal leerlingen in het VO naar 1.683. Afhankelijk van de scholenspreiding in de regio zijn pieken en/of dalen in ontwikkelingen in leerlingenaantallen in PO een aantal jaar later te herkennen in het VO. * Betreft alle leerlingen van Het Hogeland College incl. AOC Terra
13
Figuur 3 – Visualisatie leerlingenprognoses DUO
Actualisatie van leerlingenprognoses Leerlingenprognoses zijn aan verandering onderhevig, hetgeen direct impact heeft op omvang van de in dit rapport benoemde projectopgaven. Het DIHP gaat uit van de laatst bekende leerling prognose voor 2035 (bron: DUO). De scenario’s worden op basis hiervan uitgewerkt. In het geval de gemeente en/of schoolbestuur over meer actuele prognoses beschikt bij aanvang van een projectopgave, zal deze leidend zijn voor de bepaling van de benodigde ruimtebehoefte en het hiervan afgeleide budget. Het is aan schoolbesturen om op basis van de inhoud van dit DIHP een huisvestingsaanvraag te doen voorafgaande aan het project. Op basis hiervan zal de gemeente een beschikking afgeven die leidend is voor de ontwikkeling. Dit DIHP is in die zin een momentopname met een zo goed als mogelijke benadering van de te verwachte werkelijkheid.
In het rapport zijn de vastgestelde leerlingaantallen per 1 oktober 2022 gehanteerd als ‘huidige situatie’. Ter illustratie van de afwijkingen per jaar (zowel positief als negatief) en de daarmee samenhangende onzekerheden voor de prognose voor 2035 is in onderstaande tabel een vergelijk van 2022 en 2023 weergegeven. scholen
locatie
l.l. telling
l.l. telling
01-10-2022
01-10-2023
afwijking
OBS De Wierde
ADORP
56
66
18%
RKB Daltonschool
BEDUM
182
n.o.
n.o.
BEDUM
133
124
-7%
CBS De Regenboog
BEDUM
289
296
2%
OBS Togtemaarschool
BEDUM
196
n.o.
n.o.
OBS De Linde*
EENRUM
151
166
10%
OBS Klinkenborg
KANTENS
39
41
5%
Sint Walfridus De Horizon – School met de bijbel
14
BS Mandegoud
KLOOSTERBUREN
97
103
6%
De Handpalm –
LEENS
63
67
6%
SWS De Leenstertil
LEENS
118
92
-22%
OBS De Getyden
PIETERBUREN
70
61
-13%
SWS Noorderlicht
RASQUERT
138
140
1%
SWS De Dobbe
ROODESCHOOL
69
70
1%
CBS De Meander
SAUWERD
75
72
-4%
Het Hogeland College
UITHUIZEN
326
299
-8%
OBS Brunwerd
UITHUIZEN
135
139
3%
CBS Koning Willem-Alexander UITHUIZEN
92
112
22%
RKB De Schelp
UITHUIZEN
101
n.o.
n.o.
OBS De Sterren
UITHUIZERMEEDEN
52
57
10%
CBS De Noordkaap
UITHUIZERMEEDEN
148
136
-8%
Het Prisma –
UITHUIZERMEEDEN
118
113
-4%
CBS Hendrik de Cockschool
ULRUM
75
85
13%
OBS Usquert de Noordster
USQUERT
52
53
2%
Het Hogeland College
WARFFUM
648
633
-2%
OBS F.H. Jansenius De Vries
WARFFUM
75
75
0%
CBS De Rank
WARFFUM
37
42
14%
SWS Hoogholtje
WEHE-DEN HOORN
37
n.o.
n.o.
Het Hogeland College
WINSUM
268
317
18%
CBS De Borgschool
WINSUM GN
124
132
6%
OBS De Negen Wieken
WINSUM GN
203
230
13%
GBS De Wierde
WINSUM GN
173
160
-8%
OBS Tiggeldobbe
WINSUM GN
191
183
-4%
CBS De Piramiden
WINSUM GN
117
107
-9%
ODBS Nijenstein
ZANDEWEER
44
45
2%
SWS De Zoutkamperril
ZOUTKAMP
90
94
4%
BS 't Groenland
ZUIDWOLDE GN
82
78
-5%
School met de bijbel
School met de bijbel
(n.o. = niet ontvangen) 2.4.2 Ruimtebehoefte Uitganspunt voor de toekomstige ruimtebehoefte is het te verwachten aantal leerlingen. De prognose van 2035 geeft richting, omdat men in de verordening uitgaat van een (voor blijvend gebruik bestemde voorziening) periode van tenminste 10 jaar. De ruimtebehoefte wordt berekend op basis van de normatieve berekening: 1. Primair Onderwijs (PO): een vaste voet van 200 m2 BVO + (5,03 * het aantal leerlingen) 2. Voortgezet Onderwijs (VO): een vaste voet van 980 m2 BVO 980 m2 BVO voor een hoofdvestiging en 550 m2 BVO voor een nevenvestiging + een toeslag per leerling afhankelijk van het leerjaar en het onderwijsniveau (overeenkomstig met de verordening)
15
Een en ander conform de huidige verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. De ontwikkelingen in het onderwijs staan echter niet stil en veranderingen in bijvoorbeeld de bepaling van ruimtebehoefte voor inclusief onderwijs kunnen van invloed zijn op de uitgangspunten uit dit DIHP. Deze impact is echter op voorhand niet te overzien, mocht dit aan de orde zijn kan dit aanleiding zijn het DIHP op onderdelen te herzien.
2.5 FINANCIEEL KADER 2.5.1 Maatregelenniveaus Ten behoeve van de financiële doorrekening van dit DIHP en het bepalen van de budgettaire kaders per project worden een aantal uitgangspunten gehanteerd. Op hoofdlijnen onderscheiden we drie typen ingrepen / uitvoeringsvarianten:
Nieuwbouw
Vernieuwbouw
Verduurzamen
Nieuwbouw Voor de vervangende nieuwbouw onderwijs gaan we uit van het wettelijke kader (bouwbesluit en BENG) en (minimaal) frisse scholen klasse B, zoals toegelicht in paragraaf 2.3.1. Vernieuwbouw Onder vernieuwbouw wordt verstaan een ingrijpende renovatie met levensduurverlenging van 40 jaar. Het kwaliteitsniveau van het gebouw moet na de ingreep vernieuwbouw gelijk zijn aan nieuwbouw, e.e.a. zoals toegelicht in paragraaf 2.3.2. Het beschikbaar te stellen budget is eveneens gerelateerd aan het normatief metrage (en dus niet aan de omvang van het bestaande schoolgebouw). Verduurzamen Een derde type ingreep noemen we verduurzaming. Dit geldt voor schoolgebouwen die niet in aanmerking komen voor vervangende nieuwbouw of vernieuwbouw (vanwege recent bouwjaar en andere kwalitatieve criteria), maar die in het kader van het klimaatakkoord wel aardgasvrij en energieneutraal gemaakt dienen te worden. Om invulling te geven aan de ambities zoals in dit DIHP vermeld is het streven alle schoolgebouwen op termijn van niveau BENG naar ENG te upgraden. Met behulp van kengetallen is getracht een beeld te schetsen van de financiële omvang van deze opgave. Echter, de daadwerkelijke kosten zijn zeer afhankelijk van de mogelijkheden op projectniveau. 2.5.2 Normbedragen De financiële kaders voor vervangende nieuwbouw komen in de basis voort uit de Verordening Onderwijshuisvesting.
De Verordening Onderwijshuisvesting vertaalt de wettelijke verplichting naar de situatie in Het Hogeland. Het normbedrag in de verordening is gebaseerd op de adviesvergoeding van VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) en wordt in principe jaarlijks geïndexeerd. Het kwalitatieve uitgangspunt voor de normatieve financiering is een sober en doelmatig (functioneel) onderwijsgebouw.
16
Het is bekend dat het VNG normbedrag niet altijd toereikend is, waardoor er geen realistisch beeld wordt geschetst van de te verwachten investeringen. Als alternatief is daarom gekozen om voor het investeringsbedrag per m2 uit te gaan van recente aanbestedingsresultaten (voor schoolgebouwen) in deze regio. Bedragen variëren van ca. € 3.500-4.000 per m2 BVO incl. BTW. Kijkend naar de referenties is het voorstel uit te gaan van een normbedrag in dit IHP van € 3.800 per m2 incl. BTW (stichtingskosten). Let wel: de raad dient hierover nog een besluit te nemen, de bedragen zijn dus een indicatieve weergave.
nr. referentie 1
Nieuwbouw kindcentrum
m2 BVO stichtingskosten 1.267
€ 3.570 per m2 (2021)
in eigen gemeente
opmerkingen zie kader voor ontwikkeling bouwkostenindex in de periode 20212023
2
Vernieuwbouw VO school
4.278
€ 3.500 per m2 (2023) betreft een grotere opgave dan de
in eigen gemeente
gemiddelde projecten (algemeen: hoe groter het gebouw, hoe lager de overall kosten per m2)
3
Nieuwbouw basisschool
717
€ 3.700 per m2 (2023) school is bijna gereed, winnende
in de regio Groningen
inschrijvers bouwkundig en installatietechniek hadden een scherpe aanbieding (resultaat inschrijver 2 ca. € 3.990 per m2)
4
Nieuwbouw kindcentrum
1.396
€ 3.945 per m2 (2022) school is bijna gereed, hogere kosten
in de regio Groningen
door stedenbouwkundige randvoorwaarden (o.a. schuine daken)
17
VNG normering Het VNG normbedrag bestaat uit een startbedrag en een aanvullend bedrag voor elke daaropvolgende vierkante meter. Om tot een gemiddeld bedrag per m2 te komen wordt gewerkt met een referentiegebouw voor een gemiddeld gebouw voor basisonderwijs (volgens het Kwaliteitskader van Ruimte-OK) met een omvang van 1.312 m2 BVO. Op basis van prijspeil 2023 resulteert dit in een bedrag van € 2.847,- per m2. Voor 2024 wordt een aanpassing (van de bouwkosten) voorzien van plus 12,72%, kortom een aanpassing naar ca. € 3.200,- per m2. Ontwikkeling bouwkosten Bouwkosten fluctueren o.a. door beschikbaarheid van materialen en personeel. Daarbij hebben ook wijzigingen in energiekosten effect op de bouwkosten. Ter illustratie: de structurele bouwkosten ontwikkeling betreft in de periode april 2021 (referentie nr. 1) tot november 2023 ca. 16,2%. Voor referentieproject 1 (€ 3.570 per m2) resulteert dit in een theoretische bijstelling van de stichtingskosten naar € 4.150 per m2 BVO incl. BTW.
18
3. VISIE OP ONDERWIJSHUISVESTING Door de werkgroep DIHP is een Visie op Onderwijshuisvesting opgesteld, waarin uitgangspunten voor het DIHP zijn beschreven. Deze uitgangspunten zijn ook gebruikt om het beoordelingskader vorm te geven. Gezonde en veilige huisvesting De wens is een gezond en veilig binnenmilieu voor alle gebruikers. Dit betekent dat de gebouwen dienen te voldoen aan het Programma van Eisen van Frisse Scholen, bijvoorbeeld ten aanzien van luchtkwaliteit en temperatuur, maar ook dat de gebouwen aardbevingsbestendig zijn. Op deze manier worden leeromgevingen gecreëerd waar leerlingen zich gezond en veilig kunnen ontwikkelen. Conform WPO is uitgangspunt dat de scholen juridisch eigenaar worden van het schoolgebouw. Energieneutrale en gasloze gebouwen Door schoolgebouwen energieneutraal en gasloos te maken wordt niet alleen geïnvesteerd in het verbeteren van de onderwijskwaliteit, maar draagt het onderwijs ook bij aan een minimale milieubelasting en het verminderen van de opwarming van de aarde. Vanaf 2050 is er tevens een wettelijke verplichting, welke voortvloeit uit het klimaatakkoord, dat schoolgebouwen energieneutraal moeten zijn. Middels het DIHP willen we inzichtelijk maken welke stappen op de korte en de lange termijn genomen moeten worden om aan deze wettelijke verplichting te voldoen.
Flexibele onderwijshuisvesting Het ‘schoolgebouw’ van de toekomst is niet langer een schoolgebouw dat zich primair met onderwijs bezighoudt. Schoolgebouwen dienen flexibel ingericht te worden, waarbij naast onderwijs ruimte is voor ontspanning, spelen, samenleven en ontwikkeling van de kinderen. Een relatief eenvoudig aanpasbaar gebouw draagt hieraan bij. Bouwkundig betekent dit onder andere zo min mogelijk draagmuren. (Mede-)eigenaarschap van school- en dorpsgemeenschap ‘It takes a village to raise a child.’ Een positieve ontwikkeling van kinderen vraagt om een goede samenwerking, allereerst tussen school en ouders en ouders onderling, maar ook tussen anderen die betrokken zijn bij de ontwikkeling van kinderen, de schoolomgeving, ieder vanuit zijn eigen
19
rol/verantwoordelijkheid en expertise. Het schoolbestuur is medeverantwoordelijk voor een positieve ontwikkeling van alle kinderen in de regio en zorgt ervoor dat het schoolgebouw ook voor dit doel wordt ingezet. Medegebruik/verhuur kinderopvang en maatschappelijke partners De ontwikkeling van IKC’s is niet per se ons streven. Echter, we zien toegevoegde waarde in het betrekken van maatschappelijke partners, en in ieder geval de kinderopvang, bij de mogelijkheden om middels onderwijshuisvesting een intensieve samenwerking te realiseren. Op deze wijze wordt er rekening gehouden met de ontwikkelingen in het onderwijs en de samenleving, zoals een meer integrale kindbenadering, en biedt het bijvoorbeeld een oplossing bij krimpsituaties. Gebouw en buitenruimte zijn faciliterend aan de onderwijsvisie Een gebouw is pas een goed gebouw wanneer het faciliterend is aan het primaire proces dat erin plaatsvindt. Bij schoolgebouwen hebben we het dan over de 'onderwijskundige functionaliteit'. Een gebouw en de buitenruimte dient gebruikers dus voldoende ruimte te bieden om vanuit hun eigen visie onderwijs vorm te geven en de gewenste onderwijsmethodiek toe te kunnen passen. Flexibel aanpasbaar van een gebouw speelt, zoals eerder genoemd, hierbij een grote rol gezien de blijvende onderwijsontwikkelingen en -vernieuwingen.
Financiële horizon & passend financieringsmodel (met aandacht voor beheer en exploitatie) Het DHIP biedt een leidraad voor investeringen in de scholenhuisvesting, zodat de gemeente weet waar ze in de komende jaren financieel rekening mee moet houden. Voor schoolbesturen is belangrijk dat er rekening wordt gehouden met de Total Cost of Ownership (TCO), oftewel, aandacht voor beheer- en exploitatiekosten, zodat onderwijshuisvesting ook betaalbaar blijft. Hiermee samenhangend speelt ook gebruiksvriendelijkheid een rol. Het DIHP dient globale afspraken weer te geven inzake de demarcatie van kosten t.a.v. verduurzamingsmaatregelen tussen de gemeente en schoolbesturen. Koppelkansen lopende ontwikkelingen Ontwikkeling van onderwijshuisvesting stopt niet bij de muren van het gebouw. Daarom willen we relevante
ontwikkelingen
die
in
de
omgeving
spelen
ook
in
kaart
brengen,
zodat
we
onderwijsdoelstellingen kunnen koppelen aan andere maatschappelijke doelstellingen. Op deze manier kunnen we bekijken welke kansen de omgeving biedt voor een optimaal totaalplaatje (leef- en buitengebied, wijkgerichte voorzieningen, kind gerelateerde activiteiten ect.).
20
4. FEITEN EN CIJFERS 4.1 OVERZICHT In de gemeente Het Hogeland zijn 38 scholen in 33 schoolgebouwen gehuisvest (incl. locaties AOC Terra, exclusief locaties nieuwkomersonderwijs). Van de 38 scholen zijn 33 scholen t.b.v. het Primair Onderwijs (PO) en 5 t.b.v. het Voortgezet onderwijs (VO). Er zijn in de gemeente Het Hogeland geen scholen voor speciaal onderwijs. De totale onderwijscapaciteit aan schoolgebouwen (excl. AOC Terra) betreft momenteel ca. 44.000 m2 BVO. Hiervan is een deel in gebruik door kindpartners (bijvoorbeeld kinderopvang). De onderwijslocaties zijn op de kaart weergegeven in figuur 4.
Figuur 4: Scholen Het Hogeland op de kaart
21
Buiten de scope van dit DIHP vallen de twee locaties voor nieuwkomers onderwijs in de gemeente. Het betreft een locatie in de voormalige basisschool De Rank in Warffum en een tijdelijke voorziening in Uithuizermeeden. Bij de voormalige basisschool De Rank staan er 76 leerlingen ingeschreven en 61 leerlingen op de wachtlijst. Met de gemeente wordt gekeken naar mogelijke uitbreiding. De permanente huisvesting voor deze doelgroep is afhankelijk van de beleidsmatige keuzes die parallel aan het opstellen van het DIHP worden gemaakt. Vanuit sociaal/maatschappelijk perspectief is er belang voor het behouden van de leerlingen. Zij dragen bij aan het in stand houden van het onderwijs in deze (krimp)regio. Het is ondanks het nog ontbrekende beleid met betrekking tot nieuwkomers onderwijs noodzakelijk dat er budget wordt gereserveerd voor de langdurige huisvesting van nieuwkomers onderwijs. De locaties van AOC Terra vallen formeel ook buiten de scope van dit DIHP, omdat de bekostiging hiervan niet via de gemeente loopt.
4.2 SCHOLEN EN SCHOOLGEBOUWEN De schoolgebouwen worden hieronder per dorp kort toegelicht. Naast deze compacte beschrijving van de schoolgebouwen is in bijlage 1 per school een factsheet opgenomen, waarin specifiekere informatie te vinden is. Adorp
OBS De Wierde: schoolgebouw uit 1989. De huidige school heeft een omvang van 890 m2 BVO. De leerling prognose laat een stijging zien. In 2022 heeft de school 56 leerlingen, de voorspelling voor 2035 is 76 leerlingen. Hierdoor heeft de school in 2035 een ruimtebehoefte van 580 m2 BVO. Er wordt regulier onderwijs aangeboden, de school heeft leerpleinen en vooral over het buitenterrein is men erg tevreden. Het buitenterrein bevat veel natuur, ruimte en vrijheid, wat past bij de visie van de school.
Bedum
RK Daltonschool Sint Walfridus: schoolgebouw van deze daltonschool komt oorspronkelijk uit 1928. Wel heeft er renovatie plaatsgevonden. In 2018 is de oudbouw versterkt, gerenoveerd en de aanbouw is vervangen. De omvang van het gebouw is ca. 1000 m2. Het gebouw is 5 jaar geleden goed aangepast naar de visie van de school. De klaslokalen worden als te klein ervaren. Het schoolplein loopt over in een begraafplaats. Dit heeft veel gevolgen voor de speelruimte in brede zin voor de kinderen.
De Horizon - School met de bijbel: prognose toont een lichte stijging in het leerlingenaantal tot 2040. Het gebouw is in 2017 gebouwd en in 2021 is er een extra lokaal toegevoegd. Omvang van ca. 900 m2. Het gebouw is volledig gasloos. Op de Horizon wordt regulier onderwijs gegeven. De school voldoet aan alle wensen. Door kinderen gefaseerd buiten te laten spelen voldoet het schoolplein ook.
CBS De Regenboog: gevestigd in een schoolgebouw uit 1921. In 2019 is de school versterkt, gerenoveerd en uitgebreid. Deze school betreft een rijksmonument. De school heeft een omvang van ongeveer 1600 m2 BVO. Het leerlingenaantal stijgt. Het schoolbestuur is tevreden over het gebouw, wel hebben ze door groei ruimtegebrek. Units op het schoolplein
22
moeten dit gebrek opvangen. Er is een leerplein en een podium aanwezig. Er is kinderopvang, bso, een logopedist en een bibliotheek waarmee de school gedeeld wordt.
OBS Togtemaarschool: nieuwbouw in 2019 met een omvang van ongeveer 1400 m2 BVO. Het schoolbestuur is enthousiast over het gebouw, mede door de leerpleinen. Er is een scheiding in schoolplein tussen onderbouw en midden/bovenbouw wat als prettig wordt ervaren. Er is geen ruimte in het gebouw voor opvang.
Eenrum
OBS De Linde: schoolgebouw uit 1965, recent uitgebreid. De huidige locatie heeft een aangebouwde gymzaal/turnhal. Bij OBS De Linde wordt klassikaal / regulier onderwijs aangeboden vanuit het credo ‘Ruimte om te spelen, te leren en te ontdekken’. De school is niet voornemens dit onderwijsconcept te wijzigen. Echter, er is wel een wens om een volledig integraal kindcentrum te worden waarbij opvang en onderwijs volledig samen optrekken en samenwerken vanuit één organisatie. Het gebouw is in 2019 uitgebreid, de gymzaal is in 2020 is aangepakt. Na deze uitbreiding biedt IKC De Linde onderdak aan een peuterspeelzaal, kinderopvang en de basisschool. Er is sprake van een stijgend aantal leerlingen.
Kantens
OBS Klinkenborg: schoolgebouw uit 2021 met een omvang van ongeveer 650 m2 BVO. Het leerlingenaantal neemt af, van 39 in 2022 tot 30 in 2035. Op de school wordt regulier basisonderwijs gegeven. Er is grote tevredenheid met het interne speellokaal en het schoolplein, waar ook buiten les wordt gegeven.
Kloosterburen
BS Mandegoud: schoolgebouw is in 1984 gebouwd. De huidige locatie kent een omvang van 1.093 m2 BVO. Er is volgens de prognose sprake van een dalend leerlingenaantal tot 72 leerlingen in 2035. Op basis van de normatieve berekening heeft BS Mandegoud recht op ongeveer 560 m2 BVO in 2035, excl. kinderopvang. Waddenkind heeft in 2010-2011 de peuterspeelzaal verhuisd naar het gebouw van Mandegoud. Er is een leerplein aanwezig waaromheen lokalen zijn gelegen. De lokalen hebben verschuifbare wanden, wat zorgt voor een open uitstraling. De ligging van het kleuterlokaal zorgt ervoor dat de verbinding met de rest van de school gemist wordt. Op dit moment is de school beleid aan het ontwikkelen om haar leerdoelen te bereiken, hiervoor zouden ze natuur meer bij de school willen betrekken. De school zou hierop aangepast kunnen worden door meer mogelijkheden te realiseren om buiten te leren en meer groen op het schoolplein.
Leens
De Handpalm - School met de Bijbel: schoolgebouw uit 1965. Op de Handpalm wordt ontwikkelings- en opbrengstgericht (thematisch) gewerkt. De school bestaat uit vier klassen, vanwege de relatief kleine omvang, waarbij binnen het thematische onderwijs veel groepsdoorbrekend wordt gewerkt. In 2015 heeft er een verbouwing plaatsgevonden, waarbij de gangenstructuur is opengebroken en de (hoofd)entree is aangepakt. Er is echter geen mechanische ventilatie toegepast en tevens zijn de daken niet vervangen. Gezien het bouwjaar vraagt dit aandacht. Op dit moment wordt er gewerkt aan het vergroenen van het schoolplein. Het aantal leerlingen neemt naar 2035 toe.
23
SWS De Leenstertil: ontstaan in 2020 uit CBS De Regenboog en OBS Lydinge. De Leenstertil is dus een ‘Samenwerkingsschool’, afgekort SWS, een school voor openbaar en christelijk basisonderwijs.
Op
SWS
de
Leenstertil
wordt
vanuit
het
klassikale
/
reguliere
onderwijsconcept gewerkt. SWS de Leenstertil is in 2020 tegen het oude gemeentehuis van Leens aangebouwd, waardoor de school het gebouw deelt samen met de BSO, peuterspeelzaal, muziekschool, bibliotheek en kantoorruimten van de gemeente Het Hogeland. De indeling van het schoolgebouw is vrij traditioneel (geen ruimte voor praktijklokalen), waarbij de kantoorruimten, teamkamer en de ruimten van de kinderopvang apart gesitueerd zijn. Dit sluit in mindere mate aan bij de wens van de school vanwege de gewenste doorgaande leerlijn. Pieterburen
OBS De Getyden: een Montessori basisschool. In 2013 is met behulp van een kleine verbouwing een Montessori peutergroep (peuterspeelzaal) toegevoegd. Er wordt intensief samengwerkt met de school. Het schoolgebouw is in 1981 gebouwd. In 2022 heeft er een uitbreiding van het schoolgebouw plaatsgevonden. De huidige locatie kent een omvang van 540 m2 BVO. Er is volgens de prognose sprake van een dalend leerlingenaantal tot 60 leerlingen in 2035. Op basis van de normatieve berekening heeft OBS De Getyden recht op ongeveer 500 m2 BVO in 2035, excl. kinderopvang. De school mist een Montessorischool ruimte waarbij gewerkt wordt op een kleedje in plaats van aan tafel, hier is onvoldoende ruimte voor. Er mist een geschikte personeelsruimte, hiervoor worden nu de leerpleinen ingezet. De school heeft een prachtige, ruime, groene buitenomgeving waarin gespeeld en geleerd kan worden.
Rasquert
SWS Noorderlicht: schoolgebouw uit 2018. De school heeft een omvang van ongeveer 1300 m2 BVO. De daltonschool heeft ruime lokalen en veel ruimte voor werkplekken. Er is geen typisch leerplein te vinden, maar de brede gangen vangen deze vraag op. Er is veel ruimte om de school heen, waarin een buitenklas en een moestuin zijn gecreëerd. In het schoolgebouw zijn ook BSO en peuterspeelzaal gevestigd.
Roodeschool
SWS De Dobbe: schoolgebouw uit 2022, met een omvang van ongeveer 650 m2. Het schoolbestuur is zeer tevreden over zowel het gebouw als het schoolplein. Er zijn leerpleinen aanwezig en de school heeft op het schoolplein diverse mogelijkheden voor sport en spel. In het gebouw is kinderopvang en een peuterspeelzaal gevestigd. Er is de wens om samen te werken met de dorpsvereniging en de voetbalvereniging.
Sauwerd
CBS De Meander: schoolgebouw uit 1988. De school heeft een omvang van 729 m2 BVO. De prognoses laten een stijging zien in het leerlingenaantal. In 2022 heeft de school 75 leerlingen welke naar verwachting zal stijgen tot 92 leerlingen in 2035. De school wordt als prima ervaren, maar is wel verouderd. Er zijn leerpleinen aanwezig, maar de wens is er om hier zicht op te hebben vanuit de lokalen. Er is een groot schoolplein met goede speeltoestellen.
24
Uithuizen
Het Hogeland College – Uithuizen: school voor vmbo-bb, vmbo-kb, vmbo-tl en vmbo-tl/havo. In 2024 wordt de nieuwbouw opgeleverd samen met de verbouwing van het gebouwdeel uit 2013. Na de oplevering van dit nieuwe gebouwdeel heeft de totale school een oppervlakte van ongeveer 4300 m2 BVO.
In 2019 is er gezamenlijke huisvesting (energielabel A++) van een drietal basisscholen gerealiseerd, de volgende scholen zijn hierin gevestigd:
OBS Brunwerd: heeft een omvang van 980 m2 BVO. Het gebouw sluit aan bij het onderwijstype, wel zijn er extra overleg/onderzoeksruimtes gewenst en is de ruimte voor onderbouw aan de krappe kant. In mei 2023 is een actief speelplein aangelegd waardoor de buitenruimte voldoet.