20 01 101225

Raadsvoorstel Burgerakkoord Burgerberaad Wonen 2025 10 december 2025 Agendapunt: 20 Behandeling: Besluitvormend Onderwerp: Datum:

Portefeuillehouders: Woord-

Raadswerkgroep Burgerberaad/J.C.F. Broekhuizen

voerder:

A. M. Smits/J.C.F. Broekhuizen M. Bos

Steller:

1. Samenvatting Op 3 juli 2024 heeft de raad ingestemd met het organiseren van een Burgerberaad over wonen op Het Hogeland met als centrale vraag ‘Hoe wonen we nu en in de toekomst op Het Hogeland?’. Tussen 31 mei 2025 en 20 september 2025 vonden de vijf bijeenkomsten van het Burgerberaad plaats. Tijdens deze bijeenkomsten gingen inwoners met elkaar in gesprek om een antwoord te formuleren op de centrale vraag. Deelnemers hebben daarvoor samen 42 voorstellen geformuleerd, die zijn vastgelegd in het Burgerakkoord. Dit akkoord bevat concrete aanbevelingen over onderwerpen als betaalbaar wonen, leefbaarheid, duurzaamheid, voorzieningen en karakterbehoud van de dorpen. Op verzoek van de raad is naar aanleiding van dit akkoord een bestuurlijke reactie van het college opgesteld. Daarin geeft het college per voorstel aan hoe deze zich verhouden tot het huidige beleid, welke onderdelen kunnen worden overgenomen of verder onderzocht, en waar beperkingen gelden vanwege wet- en regelgeving of beschikbare middelen. Op basis van deze reactie adviseren wij de raad de direct uitvoerbare voorstellen over te nemen, het college te vragen de potentieel uitvoerbare voorstellen nader te onderzoeken en een aantal voorstellen niet over te nemen. Tenslotte adviseren wij de raad het college te vragen een contactpersoon aan te stellen voor het contact met de monitor/klankbordgroep van het Burgerberaad.

2. Gevraagd of voorgesteld besluit De raad wordt voorgesteld: 1. Kennis te nemen van het Burgerakkoord Burgerberaad Wonen 2025 (bijlage 1) 2. Kennis te nemen van de bestuurlijke reactie van het college op het Burgerakkoord Burgerberaad Wonen 2025 (bijlage 2) 3. In lijn met de bestuurlijke reactie van het college de onderstaande adviezen van het Burgerakkoord Burgerberaad Wonen 2025 over te nemen en uit te voeren: a. 1.1 Bottom-up initiatieven b. 1.4 Standaard woonproduct c. 1.5 Stimuleringsmaatregel doorstroming d. 2.2 Nieuws e. 2.3 Eén app f. 3.1 App beter promoten g. 3.3 Verlichting Postbus 26

9980 AA Uithuizen

088 345 8888

gemeente@hethogeland.nl

www.hethogeland.nl

Pagina 1/7

h. 3.4 Communicatie i. 5.1 Bereikbare voorzieningen j. 5.4 Buurtvervoer k. 5.5 Sociale voorzieningen l. 6.3 Herbestemming m. 7.1 Opslag opgewekte energie n. 7.2 Pilot dorps-energiecoöperatie o. 7.5 Iedere dorpskern een groenplan p. 8.1 Dorpsvisies q. 8.3 Bereikbaarheid r. 8.4 Sociaal kapitaal s. 8.5 Vrijwilligers t. 9.2 Werkplekken u. 10.4 Inclusieve deelname v. 11.2 Nieuwe bestemming vervallen boerderijen w. 11.3 Karaktertoets x. 11.4 Bestaande duisternis behouden y. 11.5 Industriegebieden buiten de dorpskernen 4. In lijn met de bestuurlijke reactie van het college de onderstaande adviezen van het Burgerakkkoord Burgerberaad Wonen 2025 verder uit te werken en na uitwerking mogelijk over te nemen: a. 1.2 Voorrang voor dorpsinitiatieven b. 4.1 Omgevingsplannen Uithuizen c. 4.2 Tijdelijke woningen d. 4.4 Woningen voor jongeren en ouderen e. 6.2 Voorrang toewijzing woningen f. 7.3 Grijswatersysteem wordt verplicht g. 7.4 Subsidie voor grijswatersysteem h. 10.1 Nieuw DNA voor besluitvorming i. 10.2 Burgerberaad en participatievormen j. 10.3 Vier-stappenmodel k. 11.1 Per dorp een erfgoedvisie 5. In lijn met de bestuurlijke reactie van het college de onderstaande adviezen van het Burgerakkkoord Burgerberaad Wonen 2025 niet over te nemen: a. 1.3 Sociale koop b. 4.3 Omgevingsplannen Kantens en Bedum c. 4.5 Voorwaarde stellen d.

5.2 Voorzieningen op basis lokale draagvlak en behoefte e. 5.3 Bestaanszekerheid in kleine dorpen f. 6.1 Vijf moderne woon/werkhubs 6. Het college te vragen de communicatie over de opvolging van de voorstellen op te pakken en een contactpersoon aan te wijzen voor communicatie met de monitor/klankbordgroep. 3. Inleiding 3.1 Aanleiding Op 2 maart 2022 heeft de gemeenteraad het besluit genomen om een Burgerberaad in te stellen en te organiseren. Het plan van aanpak en de begroting waren hiervoor de leidraad. Het plan van aanpak is tot stand gekomen met de opbrengst van twee werkbijeenkomsten, met deelname van meerdere raadsleden, collegeleden en gemeentelijke medewerkers en met meerdere bijeenkomsten met de raadswerkgroep. Ook de verandering van het thema “Omgevingsvisie’ naar ‘Wonen’ is in een werksessie met de raad besloten. Pagina 2/7

Tussen 31 mei 2025 en 20 september 2025 is het Burgerberaad vijf keer bij elkaar geweest, waarin het Burgerberaad uiteindelijk op 11 onderwerpen met voorstellen is gekomen. 49 voorstellen zijn ingediend, door het Burgerberaad zijn 42 voorstellen met een meerderheid van stemmen aangenomen die opgenomen zijn in het ‘Burgerakkoord”. Deze voorstellen liggen ter besluitvorming voor aan de raad. 3.2 Bevoegdheid raad De raad is bevoegd om de voorstellen van het Burgerakkoord al dan niet over te nemen. Met het raadsbesluit van 3 juli 2024 heeft de raad ingestemd met het instellen van een Burgerberaad met als onderwerp wonen en de centrale vraag: ‘Hoe ziet wonen in Het Hogeland er nu en in de toekomst uit’?, waarbij het advies van het Burgerberaad wordt gezien als ‘zwaarwegend advies’. De voorstellen van de deelnemers van het Burgerberaad worden dus in beginsel overgenomen door de raad, tenzij er zwaarwegende argumenten zijn om dat niet te doen. Die argumenten moeten dan goed uitgelegd en teruggekoppeld worden aan de deelnemers van het Burgerberaad. In lijn met de bestuurlijke reactie 3.3 Wettelijk of beleidskader Het instrument Burgerberaad kent bij de toepassing binnen de gemeentelijke context geen specifiek wettelijk kader. Het instrument kan worden ingericht en uitgevoerd binnen de reguliere kaders van de Gemeentewet.

3.4 Historische context Het initiatief voor een Burgerberaad in Het Hogeland komt vanuit de gemeenteraad. In 2021 is een motie aangenomen door de raad om te onderzoeken of en hoe een Burgerberaad als participatie-instrument kan worden ingezet. Op 2 maart 2022 heeft de raad besloten tot het organiseren van een Burgerberaad. Destijds is een plan van aanpak vastgesteld en een budget beschikbaar gesteld. De precieze vraagstelling en het mandaat zou later volgen. Het was oorspronkelijk de bedoeling dat het Burgerberaad zou worden ingezet rondom de Omgevingsvisie van de gemeente. Later bleek dit onderwerp ongeschikt voor een Burgerberaad, omdat er een grote kans zou zijn dat de uitkomst neerkomt op marginale aanpassingen met als gevaar dat het Burgerberaad tot teleurstellingen leidt bij zowel deelnemers als de gemeente. Vraagstelling: ‘Hoe wonen we en in de toekomst op Het Hogeland?’ Daartoe heeft de raad op 3 juli 2024 besloten het onderwerp te veranderen naar het thema Wonen op Het Hogeland met als centrale vraag: ‘Hoe wonen we nu en in de toekomst op Het Hogeland?’ Met deze vraagstelling is het Burgerberaad van start gegaan. Ook heeft de raad op 3 juli 2024 de deelnemers van het Burgerberaad mandaat van een zwaarwegend advies gegeven. Dat houdt in dat de raad zich committeert aan de voorstellen van het Burgerberaad en deze ook overneemt.

Als de raad één of meerdere voorstellen niet overneemt, moeten daar zwaarwegende (juridische en/of financiële) argumenten voor zijn en die moeten actief worden uitgelegd aan de deelnemers van het Burgerberaad. 11 onderwerpen Met deze vraagstelling en het vastgestelde mandaat ging de projectgroep aan de slag met de organisatie van het Burgerberaad. Op 31 mei 2025 kwamen de deelnemers voor het eerst bijeen in Zandeweer. In meerdere gespreksrondes wisselden de deelnemers ideeën uit. Zo ontstond een zorgvuldig afgewogen lijst van onderwerpen die de komende tijd verder uitgewerkt zouden worden. De 11 onderwerpen die voor de deelnemers het meest relevant zijn voor de toekomst van wonen op Het Hogeland zijn: 1. Betaalbare woningen 2. Communicatie Pagina 3/7

3. Veiligheid 4. Tijdelijke woningen 5. Voorzieningen/Bereikbaarheid 6. Mid oud en jong/Jeugd 7. Duurzaamheid 8. Noaberschap/Saamhorigheid 9. Werkgelegenheid 10. Open gemeentebesuur 11. Karakterbehoud Vanuit deze onderwerpen zijn 11 werkplaatsen ingericht. Iedere werkplaats ging het eigen onderwerp uitwerken. Dat deden ze onder andere aan de hand van eigen onderzoek en het raadplegen van experts en ambtenaren. Uiteindelijk diende iedere werkplaats enkele concrete voorstellen in. Daarover is op 20 september gestemd door alle deelnemers van het Burgerberaad. In het eindrapport (bijlage 4) kunt u meer lezen over de voorstellen per werkplaats en hoe er is gestemd. 4. Beoogd resultaat (of effect) Met het gevraagde besluit voldoet de gemeenteraad aan zijn vooraf vastgelegde commitment aan de voorstellen van het Burgerberaad. Daarmee krijgen de deelnemers van Burgerberaad ook duidelijkheid over of en hoe de gemeente aan de slag gaat met de 42 voorstellen. 5. Toelichting 5.1 Argumenten/motivering Onderbouwing van het besluit Het Burgerberaad heeft 42 voorstellen opgeleverd. Het college heeft naar al deze adviezen gekeken en deze op waarde geschat aan de hand van de verhoudingen tot huidig beleid, beperkingen vanwege wet- en regelgeving of beschikbare middelen.

Daarmee komt het college tot het advies om 25 voorstellen ongewijzigd over te nemen, 11 voorstellen nader te onderzoeken en daarna waar mogelijk alsnog over te nemen en 6 voorstellen niet over te nemen. Uitvoerbaar 25 voorstellen zijn uitvoerbaar, passen binnen het beleid van de gemeente en zijn niet in strijd met wet- en regelgeving. De uitvoerbare voorstellen zijn de volgende: - Bottom-up initiatieven - 1.4 Standaard woonproduct - 1.5 Stimuleringsmaatregel doorstroming - 2.2 Nieuws - 2.3 Eén app - 3.1 App beter promoten - 3.3 Verlichting - 3.4 Communicatie - 5.1 Bereikbare voorzieningen - 5.4 Buurtvervoer - 5.5 Sociale voorzieningen - 6.3 Herbestemming - 7.1 Opslag opgewekte energie - 7.2 Pilot dorps-energiecoöperatie - 7.5 Iedere dorpskern een groenplan - 8.1 Dorpsvisies Pagina 4/7

-

8.3 Bereikbaarheid 8.4 Sociaal kapitaal 8.5 Vrijwilligers 9.2 Werkplekken 10.4 Inclusieve deelname 11.2 Nieuwe bestemming vervallen boerderijen 11.3 Karaktertoets 11.4 Bestaande duisternis behouden 11.5 Industriegebieden buiten de dorpskernen

Nog niet uitvoerbaar Sommige adviezen zijn nog niet uitvoerbaar en vergen nadere uitwerking, onderzoek of informatie. Dit zijn de volgende voorstellen: - 1.2 Voorrang voor dorpsinitiatieven - 4.1 Omgevingsplannen Uithuizen - 4.2 Tijdelijke woningen - 4.4 Woningen voor jongeren en ouderen - 6.2 Voorrang toewijzing woningen - 7.3 Grijswatersysteem wordt verplicht - 7.4 Subsidie voor grijswatersysteem - 10.1 Nieuw DNA voor besluitvorming - 10.2 Burgerberaad en participatievormen - 10.3 Vier-stappenmodel - 11.1 Per dorp een erfgoedvisie Niet uitvoerbaar Sommige adviezen zijn helemaal niet uitvoerbaar, omdat ze in strijd zijn met wet- en regelgeving, niet passen binnen het huidige beleid van de gemeente, onderdeel zijn van een ander gesprek of geen bevoegdheid zijn van de gemeente. Dit zijn de volgende voorstellen: - 1.3 Sociale koop - 4.3 Omgevingsplannen Kantens en Bedum - 4.5 Voorwaarde stellen - 5.2 Voorzieningen op basis lokale draagvlak en behoefte - 5.3 Bestaanszekerheid in kleine dorpen - 6.1 Vijf moderne woon/werkhubs Voor een uitgebreide toelichting per voorstel, verwijzen we u naar de bestuurlijke reactie (bijlage 2). 5.2 Risico’s De raad heeft vooraf een mandaat afgegeven aan het Burgerberaad om te komen met een ‘zwaarwegend advies’. Dit wil zeggen: de raad neemt de voorstellen over, tenzij er zwaarwegende redenen zijn om dit niet te doen.

Deze redenen worden actief gecommuniceerd en toegelicht aan het Burgerberaad. Afwijken van dit vooraf bepaalde mandaat of niet actief terugkoppelen aan het Burgerberaad kan leiden tot imagoverlies en minder vertrouwen in de overheid.

Pagina 5/7

6. Financiële aspecten en wijze van dekking De raad heeft een bedrag van € 200.000,- beschikbaar gesteld voor de voorbereidingen en uitvoering van een Burgerberaad. Hiervan is € 165.000,- (afgerond) uitgegeven. De lagere kosten zitten bijvoorbeeld in het gebruik van niet-commerciële ruimtes (Hogeland College, dorpshuizen) en het lager uitvallen van de deelnemersvergoeding door het niet aanwezig zijn van alle 100 deelnemers bij iedere bijeenkomst. 7. Inbreng belanghebbenden Het Burgerberaad is een actieve vorm van inwonersparticipatie. Het principe is dat een groep gelote inwoners zich, na meerdere bijeenkomsten waarin zij gevoed worden met informatie en met elkaar in gesprek gaan, uitspreekt over een aan hen voorgelegde vraag. De kracht van het Burgerberaad zit in de combinatie van inhoudelijke diepgang en democratische vernieuwing. Voor dit Burgerberaad kwamen 96 inwoners voor het eerst bijeen in Zandeweer op 31 mei 2025. De inwoners hebben al het inhoudelijke zelf gedaan – van themabepaling tot de uiteindelijke voorstellen en de stemming. 8. Vervolgtraject 8.1 Uitvoering Monitor/klankbordgroep Na besluitvorming door de raad, kan de uitvoering van de voorstellen beginnen. De terugkoppeling daarvan richting de deelnemers van het Burgerberaad loopt via de monitor/klankbordgroep.

Dit is een groep van zo’n 13 deelnemers van het Burgerberaad die de voorstellen uit het Burgerakkoord verder willen brengen. De naam monitor/klankbordgroep geeft eigenlijk aan wat deze deelnemers doen: ze monitoren zelf actief hoe de gemeente opvolging geeft aan de voorstellen, maar ze kunnen ook bevraagd worden door iedereen die iets met de voorstellen wil doen en dan dienen ze dus als klankbord. Op 19 november is er een gesprek met de deelnemers van de monitor/klankbordgroep en de raad om inhoudelijk in te gaan op de voorstellen. Contactpersoon Naast een besluit over de opvolging van de voorstellen, stellen we de raad voor om het college te vragen de communicatie over de opvolging van de voorstellen op te pakken en een contactpersoon aan te wijzen voor communicatie met de monitor/klankbordgroep. Deze groep deelnemers heeft behoefte aan een vast contactpersoon die hen op weg kan helpen binnen de gemeente voor de monitoring van de opvolging van de voorstellen. Andersom kunnen ambtenaren ook via één aanspreekpunt in contact komen met deelnemers van de monitor/klankbordgroep om vragen te stellen, een aantal uit te nodigen voor een gesprek of de groep in te zetten als klankbord in bijvoorbeeld een klankbordsessie. 8.2 Tijdspad De besluitvorming van de raad vindt naar verwachting plaats op 10 december.

Dat betekent dat het college in de loop van 2026 aan de slag kan met de uitvoering van de 25 uitvoerbare voorstellen en verder kan met het onderzoek naar de 11 nog niet-uitvoerbare voorstellen. 8.3 Communicatie Gedurende het Burgerberaad is er na iedere bijeenkomst een korte film gemaakt om een impressie van de bijeenkomsten te laten zien. Deze filmpjes zijn breed gedeeld via de diverse communicatiekanalen van de gemeente Het Hogeland. Daarnaast was op de slotbijeenkomst pers van diverse kranten aanwezig. Zo stonden in De Ommelander, Omroep Het Hogeland en Dagblad van het Noorden artikelen over dit eerste Burgerberaad Pagina 6/7

van Het Hogeland. Tevens is het adviesrapport, het Burgerakkoord, opgesteld door de deelnemers van het Burgerberaad inzichtelijk via de website burgerberaadhethogeland.nl. 8.4 Evaluatie Dit eerste Burgerberaad van Het Hogeland wordt op drie niveaus geëvalueerd: 1. Onder de deelnemers De vragenlijst voor de deelnemers is reeds de deur uit. Dit is een vragenlijst die deelnemers anoniem kunnen invullen en spitst zich toe op de organisatie en inhoud van het eerste Burgerberaad. De uitkomsten hiervan zijn als bijlage 5 opgenomen. 2. Binnen de projectorganisatie De projectorganisatie bestond uit een externe projectleider, twee medewerkers van de griffie, een externe communicatieadviseur en de stichting G1000 voor de deelnemerscommunicatie en het dagvoorzitterschap. Deze projectorganisatie doet een interne, kwalitatieve evaluatie en koppelt dit terug aan de raadswerkgroep Burgerberaad. 3. Ambtenaren, college- en raadsleden Voorafgaand aan de start van het Burgerberaad is er een vragenlijst uitgezet bij ambtenaren, college- en raadsleden van de gemeente Het Hogeland. Deze vragen spitsen zich toe op het instrument Burgerberaad in participatie. Na afloop van het proces van het Burgerberaad en de besluitvorming, wordt deze vragenlijst opnieuw uitgezet. De uitkomsten van deze twee vragenlijsten worden vergeleken en meegenomen in de evaluatie over het instrument Burgerberaad zelf.

Dat is uiteindelijk onderdeel van een breder gesprek over verschillende participatieinstrumenten. Het college werkt momenteel aan een Startnotitie Participatie. Het doel van deze startnotitie is om met de raad het gesprek aan te gaan over de invulling van en de kaders voor participatie. Het Burgerberaad als instrument maakt vanzelfsprekend deel uit van dit gesprek. Bijlage(n): 1. Burgerakkoord Burgerberaad Wonen 2025 2. Bestuurlijke reactie van het college Burgerberaad Wonen 2025 3. Raadsmemo Bestuurlijke reactie Burgerberaad Wonen 2025 4. Eindrapport Burgerberaad Wonen 2025 5. Evaluatie deelnemers Burgerberaad Wonen 2025 6. Samenvatting bestuurlijke reactie Burgerberaad Wonen 2025 Winsum, 17 november 2025 Namens de raadswerkgroep Burgerberaad, A.M. Smits Voorzitter raadswerkgroep Burgerberaad

Pagina 7/7