18 01 101225 (1)

*Z06554CC05C* Raadsvoorstel Raadsvoorstel Regioplan, Lokaal plan en Subsidieregeling ‘Programma Aanlanding Wind op Zee (PAWOZ)’ Onderwerp: Datum:

10 december 2025

Agendapunt: Klik of tik om tekst in te voeren. Behandeling: Ter instemming Portefeuille-

Eltjo Dijkhuis Programma Eemshaven+ Zaaknummer: Z.HHL.095568 houder(s): Steller:

1. Samenvatting Van de Rijksoverheid krijgen we geld om het leven in de dorpen, het gebied rondom de dorpen, de natuur en de economie in de Eemshavenregio te verbeteren. Ook kan het geld worden gebruikt om dorpen te helpen om over te stappen op andere manieren om hun huizen en gebouwen te verwarmen. De Rijksoverheid noemt dit gebiedsinvesteringen. Voor Noord-Nederland is 50 miljoen euro beschikbaar. Gemeente Het Hogeland, gemeente Eemsdelta, gemeente Schiermonnikoog, provincie Groningen en provincie Fryslân schreven samen het Regioplan Netten op Zee NoordNederland. In dit regioplan is opgenomen hoe we dit geld als regio willen uitgeven. Het college heeft voor de uitvoering van dit regionale plan het Lokale plan Net op Zee Het Hogeland opgesteld. Hierin staat hoe we als gemeente zelf aan de slag willen met dit project. Het college vraagt uw raad om in te stemmen met het Lokale plan, het college te mandateren om het Regioplan vast te stellen en het geld dat we krijgen beschikbaar te stellen voor het uitvoeren van het lokale plan. 2. Gevraagd of voorgesteld besluit 1. Het Lokale plan Net op Zee Het Hogeland vast te stellen; 2. Het college te mandateren om het Regioplan Netten op Zee Noord-Nederland vast te stellen, mits dit past binnen de kaders van het Lokale plan 3.

De subsidie Netten op Zee beschikbaar te stellen voor de uitvoering van het lokale plan Netten op Zee Het Hogeland – de gemeentelijke doorvertaling van het regionale plan, en het college daarbij de volgende kaders mee te geven: a. De projecten die worden gefinancierd vanuit de subsidie Netten op Zee, moeten: i. een sociaal doel hebben, en niet winst als doel hebben; ii. steun hebben in het dorp; Postbus 26

9980 AA Uithuizen

088 345 8888

gemeente@hethogeland.nl

www.hethogeland.nl

iii. passen bij de doelen die de gemeente probeert te halen in het programma Eemshaven+; iv. passen binnen de regels die we vanuit de Rijksoverheid hebben meegekregen: - het project zorgt ervoor dat het beter leven is in de dorpen; - en/of het project zorgt ervoor dat de natuur en het landschap beter worden; - en/of het project zorgt ervoor dat de economie in de regio verbetert; - en/of het project zorgt ervoor dat dorpen overstappen op andere manieren om hun huizen en gebouwen te verwarmen. b. Het budget als volgt te verdelen: i. Voor dorpsoverstijgende projecten in totaal ii. € 11.375.000,- beschikbaar te stellen; iii. Per dorp de volgende budgetten beschikbaar te stellen: - Oudeschip € 3.272.000,- Heuvelderij € 360.000,- Oosteinde €1.640.000,- Roodeschool € 6.236.000,- Oosternieland €410.000,- Uithuizermeeden € 6.300.000,- Oldenzijl € 410.000,3. Inleiding 3.1 Aanleiding Op de Noordzee worden windparken gebouwd. De opgewekte elektriciteit komt in de Eemshaven aan land en wordt via de Eemshaven verspreid over de rest van Nederland en Europa. De Eemshaven wordt daardoor één van de grootste energiepoorten van Europa. Dat brengt economische kansen met zich mee voor de regio, maar heeft ook invloed op het leven in de dorpen en het gebied rond de Eemshaven. De Rijksoverheid stelt geld beschikbaar om het gebied rond de Eemshaven te versterken.

Dit geld komt uit het Programma Aanlanding Wind Op Zee (PAWOZ). Hiervoor is in de eerste tranche € 50 miljoen beschikbaar voor projecten die helpen om het leven in de dorpen, het gebied rondom de dorpen, de natuur en de economie in de regio te verbeteren. Ook kan het geld worden gebruikt om dorpen te helpen om over te stappen op andere manieren om hun huizen en gebouwen te verwarmen. Gemeente Het Hogeland, gemeente Eemsdelta, gemeente Schiermonnikoog, provincie Groningen en provincie Fryslân schrijven samen het Regioplan Netten op Zee NoordNederland. In dit regioplan wordt afgesproken hoe we dit geld als regio willen uitgeven. Voor onze gemeente is op basis van het Regioplan ca. €30 miljoen beschikbaar om te investeren in de dorpen rondom de Eemshaven. Het college heeft voor de totstandkoming van dit regionale plan een lokaal plan opgesteld. Hierin staat hoe we als gemeente zelf aan de slag willen met dit project. Er is geld voor de dorpen Oudeschip, Oosteinde, Heuvelderij, Roodeschool, Oldenzijl, Oosternieland en Uithuizermeeden. Daarnaast is er geld voor projecten die de dorpen overstijgen. De dorpen mogen voor hun deel van het geld, zelf een projectenlijst opstellen. Pagina 2/8

Daarop kunnen projecten staan die we als gemeente voor de dorpen gaan uitvoeren – dat zijn de projecten in de openbare ruimte – en projecten die de dorpen zelf uitvoeren. Voor die laatste categorie is een gemeentelijke subsidieregeling nodig (zie bijlage 2 voor de conceptsubsidieregeling). Het college stelt de subsidieregeling binnen de - door de raad meegegeven kaders, definitief vast. 3.2 Bevoegdheid raad Vanuit de budgettaire bevoegdheid van de raad geeft zij - als de gemeenteraad akkoord gaat met dit voorstel – het college toestemming om het geld van de subsidie Netten op Zee uit te geven op de manier zoals daarin staat beschreven. Vanuit de controlerende bevoegdheid controleert de gemeenteraad of het college het geld op de goede manier uitgeeft. Het college maakt dit mogelijk door jaarlijks de voortgang te monitoren en verantwoording af te leggen over de voortgang via de gebruikelijke Planning & Control-cyclus. 3.3 Wettelijk of beleidskader In het Regioplan Netten op Zee Noord-Nederland maken we afspraken met medeoverheden. Het Lokale plan Netten op Zee Het Hogeland is hier een uitwerking van. Het lokale plan is alleen van toepassing op onze gemeente. Daarbij moeten we ons houden aan de regels die zijn afgesproken in het regioplan.

3.4 Historische context Op 20 juli 2023 stuurde het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat een brief aan onze gemeente, met als onderwerp Regioplan Gebiedsinvesteringen Netten op Zee. Daarin stond de opdracht om samen met andere overheden in Noord-Nederland een regioplan op te stellen. In dit regioplan moet duidelijk worden hoe we het geld willen uitgeven. Gemeente Het Hogeland, gemeente Eemsdelta, gemeente Schiermonnikoog, provincie Groningen en provincie Fryslân schreven hiervoor samen een concept-regioplan. Het college heeft dit concept-regioplan vastgesteld op 4 april 2024. In juni 2024 sloot de regio hierover een akkoord met de Rijksoverheid. In het concept-Regioplan Netten op Zee Noord-Nederland is een verdeling van het geld over de regio opgenomen. Voor Het Hogeland is afgesproken dat we 30 miljoen mogen investeren in de dorpen rondom de Eemshaven. In dit concept-regioplan is 5 miljoen gereserveerd voor de proceskosten. Omdat in het concept-regioplan is opgenomen dat de provincie Groningen het regioplan zou uitvoeren, was voor deze kosten geen verdeling over de gemeenten afgesproken. In de loop van de tijd is de rolverdeling veranderd. Voor onze eigen gemeente zijn we nu zelf aan zet om het proces vorm te geven. De afspraken hierover worden opgenomen in de definitieve versie van het regioplan. Ook is afgesproken dat we daarvoor een vergoeding krijgen.

In mei 2025 heeft het college de raad via een raadsmemo op de hoogte gebracht van de laatste ontwikkelingen. Het college heeft in diezelfde week de dorpsverenigingen op de hoogte gebracht van de ontwikkelingen.

Pagina 3/8

4. Beoogd resultaat (of effect) Door het uitvoeren van het lokaal plan willen we ervoor zorgen dat de dorpen rond de Eemshaven voordeel hebben van de ontwikkeling van de Eemshaven. Daar werken we in onze gemeente aan binnen het programma Eemshaven+. Het geld dat we krijgen via het Regioplan Netten op Zee Noord-Nederland helpt om projecten van de grond te krijgen die de regio een duwtje in de rug geven. Als gemeente willen we dat de PAWOZ-projecten: 1. een sociaal doel hebben, en niet winst als doel hebben; 2. steun hebben in het dorp; 3. passen bij de doelen die de gemeente probeert te halen in het programma Eemshaven+; 4. passen binnen de regels die we vanuit de Rijksoverheid hebben meegekregen: a. het project zorgt ervoor dat het beter leven is in de dorpen; b. en/of het project zorgt ervoor dat de natuur en het landschap beter worden; c. en/of het project zorgt ervoor dat de economie in de regio verbetert; d. en/of het project zorgt ervoor dat dorpen overstappen op andere manieren om hun huizen en gebouwen te verwarmen. 5. Toelichting 5.1 Argumenten/motivering 1. Door Het Lokale plan Net op Zee Het Hogeland vast te stellen, geven we uitvoering aan het regioplan op een manier die past binnen onze gemeentelijke werkwijze en het programma Eemshaven+.

Dat zorgt ervoor dat dit project niet op zichzelf staat, maar een duurzaam en logisch onderdeel is van wat we als gemeente binnen het programma Eemshaven+ al doen. 2. Door het college te mandateren om het Regioplan Netten op Zee Noord-Nederland vast te stellen, hebben we als regio samen een plan over hoe wij willen investeren in het gebied. Het regioplan vormt het uitvoeringsplan voor de gebiedsinvesteringen in Noord-Nederland. Hierin staat hoe we het geld binnen de regio verdelen en waar we het geld aan besteden. Als de raad hier, net als de gemeenteraden van Schiermonnikoog en Eemsdelta, en de Provinciale Staten van Groningen en Fryslân, mee akkoord gaat, kunnen we als regio het definitieve regioplan uiterlijk op 31 december 2025 indienen bij het Rijk. 3. Door het geld van de subsidie – met de bijbehorende kaders – beschikbaar te stellen, kan het college aan de slag met de uitvoering van het lokaal plan. Met dit lokale plan, als gemeentelijke doorvertaling van het regionale plan, geven we uitvoering aan het regioplan op een manier die past binnen onze gemeentelijke werkwijze en het programma Eemshaven+. Dat zorgt ervoor dat dit project niet op zichzelf staat, maar een duurzaam en logisch onderdeel is van wat we als gemeente binnen het programma Eemshaven+ al doen.

Het lokale plan biedt het college duidelijke kaders, waarmee zij een zorgvuldig, voorspelbaar en betrouwbaar proces in kan richten. Door als raad het geld van de subsidie Net op Zee beschikbaar te stellen, kan het college dit lokale plan uitvoeren.

Pagina 4/8

Bij de verdeling van het budget over de dorpen is rekening gehouden met de historische context en eerder gedane toezeggingen. Bij de totstandkoming van het concept-regioplan is in overleg met de dorpen een verdeelsleutel opgesteld en gecommuniceerd met de dorpen als budget waar zij recht op hebben. Aan die toezegging komen we tegemoet: ieder dorp ontvangt tenminste het destijds gecommuniceerde bedrag. Gegeven dat kader, is gezocht naar criteria voor een passende verdeelsleutel. Die verdeelsleutel bestaat uit een combinatie van een vast bedrag per dorpskern en een bedrag per woning, afhankelijk van de impact van de groei van de Eemshaven als energiepoort. Elk dorp ontvangt een basisbedrag van €200.000. Daarnaast is per woning een bedrag toegekend dat varieert van €4.000 tot €24.000, afhankelijk van factoren zoals afstand tot de Eemshaven, ruimtelijke druk en sociale impact. Deze differentiatie zorgt voor een uitlegbare verdeling van middelen die recht doet aan de eerder gedane toezeggingen. De definitieve verdeling over de dorpen is besproken en geaccordeerd in het dorpenoverleg van 29 oktober 2025. Voor het project Groote Tjariet voeren we eerst een landschapsstudie uit en maken we een inspiratieboek. Deze vormen de basis voor de volgende fase van het project. In die fase gebruiken we het resterende budget en zoeken we externe financiering om het project verder uit te voeren.

Voor het project Groote Tjariet was oorspronkelijk €2 miljoen gereserveerd. We stellen voor dit te verlagen naar €100.000, waarmee een landschapsstudie kan worden uitgevoerd en inspiratieboek kan worden opgesteld. Deze vormen de basis voor het vervolg en het aantrekken van externe financiering.

5.2 Risico’s Regionale afstemming Het regioplan is opgesteld in samenwerking met andere regionale overheden. Er is een klein risico dat één of meerdere partners niet akkoord gaan met het definitieve plan. Dit risico achten we beperkt, omdat het plan voortbouwt op het eerder afgestemde conceptRegioplan en het regionale proces zorgvuldig is doorlopen. Juridische risico’s bij gesloten subsidieregeling In het lokale plan is gekozen voor een gesloten subsidieregeling, waarbij het beschikbare budget vooraf wordt verdeeld over een limitatieve lijst van dorpen en projecten. Dit sluit aan bij het gebiedsproces en de afspraken met de dorpen, maar brengt juridische risico’s met zich mee. Uitsluiting van andere potentiële aanvragers kan strijdig zijn met het gelijkheidsbeginsel en mededingingsrecht, zeker bij schaarse middelen. Recente rechtspraak (zoals het Didam-arrest) stelt strengere eisen aan motivering en openstelling. Deze risico’s worden zo goed mogelijk ondervangen door een zorgvuldig proces, transparante motivering en het bieden van bezwaar- en beroepsmogelijkheden conform de Algemene wet bestuursrecht. Financiële risico’s Voor enkele projecten, zoals Groote Tjariet en Molen Goliath, wordt gerekend op aanvullende financiering. Als deze uitblijft, kan dit leiden tot een heroverweging. Eventuele tekorten kunnen worden opgevangen binnen het programma Eemshaven+.

Als het uitvoeren van de subsidieregeling meer geld kost dan wat we hiervoor krijgen, gaan we met de provincie in gesprek om afspraken te maken over aanvullende middelen. Pagina 5/8

Risico’s voor de planning De uitvoering van projecten in meerdere dorpen tegelijk vraagt om voldoende capaciteit en strakke coördinatie. Vertraging kan ontstaan door afhankelijkheid van externe partijen of technische knelpunten. Deze risico’s worden gemonitord via projectplanning en voortgangsrapportages binnen het programma Eemshaven+. 6. Financiële aspecten en wijze van dekking De provincie Groningen regelt het verdelen van het geld over de gemeenten in onze regio. Het college heeft daarom voor een bedrag van €31.882.085,-, een subsidieaanvraag gedaan bij de provincie Groningen. Op het moment dat de gemeente deze subsidie krijgt uitgekeerd, voegt het college het geld als een eenmalige vergoeding, dit noemen we een incidentele bate, toe aan de gemeentelijke begroting. Per dorp is een budget beschikbaar. De verdeling is zo: -

Oudeschip € 3.272.000,Heuvelderij € 360.000,Oosteinde €1.640.000,Roodeschool € 6.236.000,Oosternieland €410.000,Uithuizermeeden € 6.300.000,Oldenzijl € 410.000,-

Voor de dorpsoverstijgende projecten is het volgende beschikbaar: Project Molen Goliath Tocama Menkema Gezondheidsplein Isolatie Oudeschip / Heuvelderij Groote Tjariet

Totaal budget € 150.000 € 1.500.000 € 520.000 € 605.000 € 8.500.000 € 1.100.000

We reserveren €1.877.208. voor proces- en uitvoeringskosten. Dit bedrag is bestemd voor: - het dekken van de kosten die we maken voor de projectorganisatie van het totale project (€1.285.020); - het uitvoeren van de subsidieregeling (€567.188); - en het begeleiden van initiatieven bij hun subsidieaanvraag (€25.000). Het college vraagt jaarlijks via de begrotingsbehandeling aan de gemeenteraad om dit geld beschikbaar te stellen. We mogen het geld dat we niet hebben uitgegeven, meenemen naar de begroting van het jaar daarop. We voeren het proces zo efficiënt mogelijk uit. Als de proces- en uitvoeringskosten hoger worden dan het bedrag dat we vergoed krijgen, dan vangen we dit op binnen het budget dat de raad beschikbaar heeft gesteld voor de uitvoering van het programma Eemhaven+. Als het uitvoeren van de subsidieregeling meer geld kost dan wat we hiervoor krijgen, gaan we met de provincie in gesprek om afspraken te maken over aanvullende middelen.

7. Inbreng belanghebbenden Pagina 6/8

In het begin van het project hebben we als gemeente samen met de dorpen plannen gemaakt en projecten bedacht. In de dorpen zijn veel ideeën. Teveel ideeën voor het geld dat we krijgen. We hebben de dorpen daarom geholpen om een keuze te maken. Het belangrijkste daarbij was of we het geld op zijn laatst 31 maart 2026 konden uitgeven. In mei 2025 zijn we opnieuw met de dorpsverenigingen in gesprek gegaan. De nieuwe spelregels en de hogere uitvoeringskosten zorgen ervoor dat sommige dorpen nieuwe keuzes moeten of willen maken. Hierover voeren we gesprekken met de verschillende dorpen. We kiezen hierbij voor een dorpsgerichte aanpak. We vragen dorpen om het binnen het dorp onderling eens te worden over de projecten die geld mogen vragen. Als dit binnen een dorp niet lukt, of als we als gemeente twijfelen over het draagvlak voor een project, dan helpen we het dorp mee. Bijvoorbeeld door het keuzeproces te laten begeleiden. 8. Vervolgtraject 8.1 Uitvoering Hoe voeren we het regioplan samen met onze medeoverheden uit? In het regioplan is opgenomen op welke manier we samen aan de slag gaan met dit project. Na ondertekening van de administratieve overeenkomst vindt de uitvoering grotendeels plaats binnen de afzonderlijke gemeentes. Wel is er periodiek afstemming op ambtelijk niveau tussen de gemeenten en legt de gemeente verantwoording af aan de provincie Groningen, de regiokassier.

Hoe voeren we het lokaal plan uit? In het lokaal plan (bijlage 1) staat hoe we binnen onze gemeente dit project oppakken. Dit doen we op een manier die zorgt voor samenhang en duidelijkheid. De dorpen stellen zelf een projectenlijst op voor hun dorp. Deze lijst wordt vervolgens door het college vastgesteld. Publieke projecten, zowel dorpsprojecten als dorpsoverstijgende projecten, voeren we uit in eigen beheer. Voor de private dorpsprojecten laten we ruimte aan lokale organisaties zonder winstoogmerk. Zij krijgen van ons een toewijzingsbrief, waarmee ze een subsidie kunnen aanvragen via de subsidieregeling. De gemeente faciliteert dit proces door een subsidiebureau op te richten, zodat de uitvoering soepel verloopt.

8.2 Tijdspad Als uw gemeenteraad akkoord gaat met dit voorstel, ziet het vervolg er in de tijd zo uit: - December 2025 – de dorpen gaan aan de slag om een definitieve projectenlijst op te stellen. - 1 januari 2026 – Subsidieloket gaat open - Januari - Februari 2026 – de dorpen leveren hun definitieve projectenlijsten in. - Als het college positief besluit op de projectenlijsten, krijgen de initiatiefnemers op de lijst een toewijzingsbrief en kunnen ze een subsidie aanvragen. De gemeente gaat aan de slag met de projecten die de gemeente voor de dorpen gaat uitvoeren. Doorlooptijd: we stellen de subsidieregeling 5 jaar lang open. We verwachten dat de meeste gemeentelijke projecten ook binnen die tijd zijn uitgevoerd. Voor sommige projecten schatten we in dat dit langer gaat duren. Pagina 7/8

8.3 Communicatie De communicatie vindt plaats in twee fasen: 1. Bij de start en begeleiding van het dorpsproces 2. Bij de afronding van de projectenlijsten In de eerste fase na het raadsbesluit, start het proces in de dorpen om te komen tot een definitieve projectenlijst. In deze fase ondersteunen we de dorpen in hun communicatiebehoefte. De dorpen en de samenwerkingspartners zijn al geïnformeerd over het voorstel dat aan de raad wordt voorgelegd en over het vervolg van het proces. Dit is gebeurd via een brief, PAWOZ-nieuwsbrief en gerichte bijeenkomsten. Bij afronding van de projectenlijsten worden de vervolgstappen richting vaststelling toegelicht en worden de vastgestelde lijsten gepubliceerd op de gemeentelijke website. Tijdens het proces blijft de gemeente via vaste contactmomenten, nieuwsbrieven en bijeenkomsten in verbinding met de dorpen. 8.4 Evaluatie Na het aflopen van de openstelling van de subsidieregeling in 2030 evalueren we het lokale proces en de regeling.

Bijlage(n): 1. Lokaal plan Netten op Zee Het Hogeland 2. Concept-Subsidieregeling ‘Programma Aanlanding Wind op Zee (PAWOZ) Het Hogeland’

Achterliggende documenten:

Klik of tik om tekst in te voeren., Burgemeester en wethouders van de gemeente Het Hogeland, P.P.M. van Vilsteren,

J.C.F. Broekhuizen,

Gemeentesecretaris

Burgemeester

Pagina 8/8