17 08 101225

Dorpsplan Uithuizen

2 december 2025

Dorpsplan Uithuizen

2

Inhoud Voorwoord

5

Hoofdstuk 1 Inleiding

7

Hoofdstuk 2 Uithuizen voorbij de horizon

15

Katern - Regiodeal Het Hogeland

29

Katern - Participatie

79

Hoofdstuk 3 Wat aan de visie voorafging

83

Hoofdstuk 4 Uitvoeringsprogramma

87

Bijlage 1 Inventarisatie en analyse Bijlage 2 Kwaliteiten, diskwaliteiten en wensen Bijlage 3 Stedenbouwkundig Programma van Eisen Bijlage 4 Ontwikkellijnen ter onderzoek Bijlage 5 Geraadpleegde documenten

93 119 127 137 175

Dorpsplan Uithuizen

3

Dorpsplan Uithuizen

4

Voorwoord In Uithuizen gebeurt momenteel al veel goeds. Samen werken inwoners, ondernemers en de gemeente aan het versterken van het dorp, bijvoorbeeld door het verbeteren van winkelgebieden en het aanpakken van woonwijken. Toch is dit nog niet genoeg om na de afronding van de huidige projecten achterover te gaan leunen. De openbare ruimte is op veel plekken sleets geworden, we zien sociaal-maatschappelijke uitdagingen die vragen om actie, en ook het groen en de ontsluiting van het dorp hebben dringend aandacht nodig. Stil blijven staan is dus geen optie: juist nu moeten we doorpakken om Uithuizen klaar te maken voor de toekomst. Daarom hebben we gezamenlijk het Dorpsplan Uithuizen opgesteld. Hierin kijken we niet alleen naar wat nú nodig is, maar zetten we vooral een duidelijke koers uit naar de toekomst. We leggen hierin onze gedeelde ambities vast voor thema’s als wonen, werken, recreëren en mobiliteit. We geven bovendien helder aan hoe we Uithuizen klaar maken voor de toekomst. Een belangrijke sleutel hierin is de nabijheid van de Eemshaven, die zich razendsnel ontwikkelt tot dé energie- en bedrijvigheidshub van Noord-Nederland. Deze economische motor biedt Uithuizen kansen op werk, nieuwe inwoners en extra impulsen voor onze lokale economie en voorzieningen. Door actief in te zetten op een aantrekkelijk woon- en leefklimaat kunnen we als dorp profiteren van deze groei.

Tegelijkertijd pakken we onze eigen uitdagingen aan en investeren we in een sterker centrum, goede woningen en voorzieningen én betere verbindingen.

Dorpsplan Uithuizen

Met dit Dorpsplan zetten we gezamenlijk – inwoners, ondernemers, verenigingen en gemeente – een stip op de horizon. We hebben nú de kans om actief te kiezen voor een gezond en aantrekkelijk Uithuizen voor de komende decennia. Door vandaag te investeren in de leefbaarheid en vitaliteit van ons dorp, zorgen we dat Uithuizen ook morgen een fijne plek blijft voor jong én oud. Dit Dorpsplan is daarvoor onze gids: praktisch, helder en vol ambitie voor de toekomst van ons dorp. Eltjo Dijkhuis Wethouder Gemeente Het Hogeland

5

Dorpsplan Uithuizen

6

Hoofdstuk 1

Inleiding

Dorpsplan Uithuizen

7

Dorpsplan Uithuizen

8

Inleiding Aanleiding voor een Dorpsplan

Uithuizen staat onder druk. Het dorp heeft fysiek-ruimtelijke, volkshuisvestelijke, sociale en economische problemen. De provincie Groningen kent een netwerk van steden en dorpen die elkaar mooi aanvullen. Binnen dit dagelijkse netwerk hebben de regiocentra een belangrijke, dragende functie. Uithuizen is zo’n regiocentrum. Om het dorp als aangenaam woondorp en als regiocentrum toekomstbestendig te maken, is ingrijpen noodzakelijk. Daarom heeft de gemeente Het Hogeland het Dorpsplan Uithuizen opgesteld. Het Dorpsplan is een visie op hoe Uithuizen zich in de toekomst kan ontwikkelen. Het sluit aan op de ontwikkelingen en kansen in het gebied. Het dient als leidraad bij toekomstige vragen en opgaven.

De goede kant op

Er gebeuren al mooie dingen in Uithuizen. De sportvelden zijn vernieuwd. De drie basisscholen De Schelp, Willem-Alexander en Brunwerd zijn samengegaan in één nieuwe brede school, de Nieuwe School Uithuizen (NSU). Dit heeft een grotere saamhorigheid in het dorp opgeleverd. Langs de randen van het centrum verrijzen nieuwe supermarkten die een sterke impuls geven aan het centrum van Uithuizen. Verschillende woonbuurten met sociaaleconomische, huisvestings- en/of aardbevingsproblematiek zijn of worden aangepakt. Deze positieve ontwikkelingen vragen om een vervolg. Een vervolg met een duidelijk doel en een bijpassende strategie.

Opgaven en kansen Uithuizen wil een aangenaam woondorp en een toekomstbestendig regiocentrum zijn. Een indirecte aanleiding voor het Dorpsplan Uithuizen was het Masterplan Regiocentra Groningen. Hierin schetste KAW in nauwe samenwerking met de negen betrokken gemeenten een toekomstbeeld van elf belangrijke steden en dorpen, waaronder Uithuizen. Alle dorpen en steden kennen dezelfde, hierboven genoemde problematiek. Doel van het Masterplan Regiocentra Groningen was het bestendigen en versterken van de elf regiocentra.

Dorpsplan Uithuizen

Het dorp scoort laag op de thema’s werk en inkomen en gezondheid. De stedenbouwkundige kwaliteit van het centrum en het stationsgebied vraagt om verbetering. De openbare ruimte is sleets. In en rond het centrum zijn panden aan vernieuwing toe, deels vanwege de aardbevingen door de gaswinning maar ook door achterstallig onderhoud. Veel panden uit het rijke verleden van Uithuizen hebben dringend een opknapbeurt nodig. Er zijn volop kansen om het centrum en het stationsgebied te verbeteren, zowel stedenbouwkundig als in de aanpak van het vastgoed. Een goede verbinding tussen het station, het centrum en de Menkemaborg en Huize Tocama draagt bij aan een sterker centrum én maakt het dorp interessanter voor de toerist.

9

Uithuizen als regiocentrum Uithuizermeeden als centrumdorp Woondorpen Woondorp buiten de gemeente Eemshaven Studie- en plangebied in het dorpennetwerk Uithuizen ligt centraal in het dorpennetwerk. Het dorpennetwerk bestaat uit het gebied van Warffum in het westen tot aan de Eemshaven en Spijk in het oosten, en van de Waddenzee in het noorden tot aan Kantens en Eppenhuizen in het zuiden. Dorpsplan Uithuizen

10

De Eemshaven – op slechts tien kilometer van Uithuizen – groeit. Voor Uithuizen kan dit een mooie sprong voorwaarts betekenen; de ambities van de gemeente zijn daarom hoog. Nieuwe werknemers in de Eemshaven hebben een goede en fijne woonplek nodig. Uithuizen kan zo’n woonplek bieden met een aantrekkelijk centrum, goede voorzieningen, voldoende en passende woningen en ondersteunende werkgelegenheid op niveau. De nieuwe inwoners helpen op hun beurt het voorzieningenniveau op peil te houden, iets waar de hele regio baat bij heeft.

Uithuizen als regiocentrum

Uithuizen bedient met haar voorzieningen een groot gebied. Dit gebied loopt van Warffum in het westen tot aan de Eemshaven en Spijk in het oosten. En van de Waddenzee in het noorden tot aan Kantens en Eppenhuizen in het zuiden.

beleid voor fysiek-ruimtelijke thema’s heeft. Tegelijkertijd analyseerden we het plangebied. Daarbij keken we naar de ondergrond en de geschiedenis van het gebied, en naar de netwerken, bebouwing, voorzieningen, functies en belangrijkste ruimtelijke structuren in het gebied. Uit beide onderzoeken kwamen de kwaliteiten en diskwaliteiten van Uithuizen en de wensen voor het dorp naar voren. Deze hebben we in kaarten verbeeld. Daarnaast hebben we op basis van de analyse het Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPvE) opgesteld. Vervolgens tekenden we drie verschillende ontwikkellijnen. Deze ontwikkellijnen schetsen drie – in meer of mindere mate – extreme scenario’s: hoe zou Uithuizen zich in de toekomst kunnen ontwikkelen? Ze hebben geleid tot één ambitie ontwikkellijn die nader is uitgewerkt tot een visie voor het Dorpsplan Uithuizen zoals beschreven in dit Masterplan.

Met Uithuizermeeden heeft het dorp een speciale relatie. Beide dorpen zijn groot en liggen zo dicht bij elkaar, dat zij sterk op elkaar zijn gericht in het delen van voorzieningen. We hebben de ontwikkelingen in Uithuizermeeden meegenomen voor zover zij invloed hebben op Uithuizen, en andersom. Het tussengebied tussen beide dorpen heeft hierbij bijzondere aandacht. Uithuizermeeden is daarom opgenomen in het studiegebied voor het Masterplan. Het plangebied betreft alleen Uithuizen met haar directe omgeving.

In meerdere werksessies hebben we met ambtenaren van de gemeente, de gemeenteraad en een klankbordgroep met stakeholders uit Uithuizen en omgeving gesproken. In deze sessie bespraken we de kwaliteiten-, diskwaliteiten- en wensenkaarten en de ontwikkellijnen. Daarnaast hebben we de ontwikkellijnen via een enquête en ‘woonkamergesprekken’ voorgelegd aan de inwoners en bezoekers van Uithuizen.

Proces

Het Dorpsplan Uithuizen geeft een visie op een gezond en weerbaar Uithuizen. Het richt zich op een eindbeeld rond 2040. Een deel kan op kortere termijn al worden opgepakt. Hiervoor is een uitvoeringsprogramma toegevoegd voor de periode tot en met 2028.

Het Dorpsplan is in meerdere stappen tot stand gekomen. Allereerst hebben we geïnventariseerd wat de gemeente Het Hogeland al aan

Dorpsplan Uithuizen

Uitvoeringsprogramma

11

Dorpsplan Uithuizen

12

Leeswijzer

Naast het Dorpsplan Uithuizen werkt de gemeente Het Hogeland ook aan sociaal-maatschappelijke opgaven in de Regiodeal Het Hogeland. Dit doen we samen met de provincie, het rijk en samenwerkingspartners in het sociaal domein. De uitkomsten van de Regiodeal en het Dorpsplan hebben veel gemeen. Om dit te onderstrepen, hebben we als katern tussen de hoofdstukken 1 en 2 een samenvatting van de Regiodeal gevoegd. De visie is de kern van het Dorpsplan Uithuizen. Deze vindt u in hoofdstuk 2. De visie is opgebouwd aan de hand van tien thema’s. Ze beschrijft in tekst en beeld wat we willen bereiken en waarom. Om een impressie te geven van de dorpsparticipatie en de overleggen met de klankbordgroep is tussen de hoofdstukken 2 en 3 een tweede katern gevoegd. Dit katern beschrijft het participatieproces. Wie meer wil weten over de achtergrond van de gemaakte keuzes vindt in hoofdstuk 3 een beschrijving van het onderzoek dat aan de visie voorafging. Het Dorpsvisie Uithuizen eindigt met een uitvoerings­programma in hoofdstuk 4. Dit programma bestrijkt de periode tot 2028. In de bijlagen vindt u de kaarten die zijn gebruikt bij de inventarisatie en analyse, de kwaliteiten en diskwaliteiten van en de wensen voor Uithuizen, het Stedenbouwkundig Programma van Eisen, de ontwikkellijnen die tot de ambitie ontwikkellijn hebben geleid, en tot slot een lijst van geraadpleegde documenten.

Dorpsplan Uithuizen

13

Dorpsplan Uithuizen

14

Hoofdstuk 2

Uithuizen voorbij de horizon

Dorpsplan Uithuizen

15

Dorpsplan Uithuizen

16

Uithuizen voorbij de horizon Uithuizen is een sterk dorp. Een dorp als aangename plek om te wonen en te verblijven, van de wieg tot aan het graf. Een dorp met een sociaal evenwicht. Waar je elkaar ontmoet en waar je zo lang mogelijk zelfredzaam kunt zijn. Met een dorpse levendigheid, een sterk centrum en een comfortabel verblijfsklimaat. Van de dorpsrand tot het hart van het centrum beleven bewoners en bezoekers de geschiedenis en het ontspannen landschappelijke dorpse karakter. Een karakter dat uitnodigt tot een duurzaam gebruik van de omgeving. Uithuizen is een dorp dat uitnodigt om actief te zijn in de openbare ruimte. Een dorp dat aantrekkelijk is voor recreanten en toeristen. Met goede voorzieningen, voor de eigen inwoners, voor de bewoners van het ommeland en voor recreanten en toeristen. Uithuizen wil zijn eigen schoonheid en kracht herontdekken en erin investeren. Uithuizen is een regiocentrum. Het dorp bedient zichzelf en de centrumdorpen en woondorpen in haar netwerk. Deze centrumfunctie wil ze behouden. Dat is goed voor Uithuizen zelf én voor de omliggende dorpen. Goede voorzieningen betekent een goed winkelaanbod. Met voldoende winkels voor de dagelijkse boodschappen en graag ook voor de wat minder alledaagse benodigdheden. Het betekent goede zorgvoorzieningen, zodat mensen in staat zijn hun hele leven in Uithuizen te wonen.

Met ruimte en mogelijkheden om hun vrije tijd op een fijne manier te besteden. Denk aan goede sport- en culturele voorzieningen, zowel in verenigingsverband als individueel. Trekpleisters als bijvoorbeeld de Menkemaborg, het historische dorpscentrum en de Jacobikerk zijn op niveau. Toeristen vinden plek om te eten en te overnachten. Uithuizen is voor iedereen toegankelijk en goed bereikbaar.

Dorpsplan Uithuizen

Ondertussen groeit de Eemshaven sterk. Om de omliggende dorpen te laten profiteren van de groei van de Eemshaven, werken we aan het programma Eemshaven+. Hierin maken we plannen voor de dorpen. Dat doen we samen met de dorpsbewoners. Eemshaven+ zet in op duurzame groei met als doel structurele welvaart voor de regio. Het programma versterkt de Eemshaven als krachtige energiehaven en motor van de energietransitie in Nederland en Europa. Tegelijkertijd werkt het programma aan leefbare dorpen. Met goede voorzieningen en volop kansen voor recreatie en werk. Het brengt bedrijven, overheden en inwoners samen, en bouwt zo aan een mooie toekomst. Een toekomst waarin economische vooruitgang samengaat met een sterkere, groenere en aantrekkelijkere leefomgeving. De Eemshaven is een katalysator voor de ontwikkeling van Uithuizen. Uithuizen lift hierop mee. Het dorp wil een aanzienlijk deel van de nieuwe medewerkers in de Eemshaven een woonplek bieden. In Uithuizen is een gemengd en betaalbaar woningaanbod; in gemêleerde woonwijken en met een diversiteit aan woonmilieus. We koesteren het huidige onderwijsaanbod en breiden het wellicht uit. Met goede routes zodat de kinderen veilig naar school kunnen. Een sterk Uithuizen vraagt om een een goed ondernemersklimaat. Met een goede arbeidsmarkt voor haar inwoners.

En met goede verbindingen met werkplekken elders, in de stad, de provincie of de Eemshaven. Het dorp - met zijn samenhangende centrumgebied voor inwoners en toeristen, zijn toekomstgerichte MKB, en zijn relatie met de Eemshaven - vormt de sterke economische drager voor Uithuizen en omgeving.

17

Landschap en cultuurhistorie Sport en beweging Wonen en shortstay Bodem en water Energie en duurzaamheid Onderwijs en cultuur Zorg en welzijn Recreatie en toerisme Mobiliteit en bereikbaarheid Bedrijvigheid en detailhandel

Van ambitie naar visie in tien thema’s

Dorpsplan Uithuizen

18

Thema’s De visie is opgebouwd aan de hand van tien thema’s waarin alle belangrijke aandachtspunten aan de orde komen. De visie beschrijft voor elk thema wat we willen bereiken en waarom. Het Dorpsplan geeft handreikingen voor de uitwerking van de thema’s. Dit gebeurt integraal waarbij alle thema’s aan bod komen. Zo weten we zeker dat niet het ene thema ten koste gaat van het andere. De uitwerking is verbeeld in kaarten. De thema’s staan bijna nooit op zichzelf; er zijn haast altijd onderlinge dwarsverbanden. Vaak versterken de thema’s elkaar ook. Daarom vindt u in de tekst en op de kaarten regelmatig verwijzingen naar andere thema’s waarvoor de voorgestelde ingreep ook belangrijk is. De tien thema’s zijn in willekeurige volgorde: Landschap en cultuurhistorie

Onderwijs en cultuur

Sport en beweging

Zorg en welzijn

Wonen en shortstay

Recreatie en toerisme

Bodem en water

Mobiliteit en bereikbaarheid

Energie en duurzaamheid

Bedrijvigheid en detailhandel

Dorpsplan Uithuizen

19

Weekmarkt Campus Middelbaar onderwijs Hogeland College Basisonderwijs NSU Culturele evenementen Muziek- en kunstonderwijs Relatie met onderwijs in de stad Route voor langzaam verkeerlangs noord-zuidas Veilige route richting het zuiden Noord-zuidas Cultuur Onderwijs

Onderwijs en cultuur Relatie met: Dorpsplan Uithuizen

20

Onderwijs en cultuur Onderwijs

Uithuizen is trots en zuinig op haar goede en gevarieerde aanbod aan basis- en voortgezet onderwijs. Daarnaast wil het dorp voor haar scholen en bedrijven ook verbinding zoeken met onderwijs elders in de provincie en de stad Groningen (RUG, Hanzehogeschool, basis-, praktijk-, middelbaar en beroepsonderwijs). Het dorp krijgt een campus rond het Ontwikkelplein op Uithuizen Noord; een plek waar werk en leren bij elkaar komen. De campus biedt onderdak aan onderwijs, opleiding en ontwikkeling en daaraan gerelateerde bedrijvigheid, en is een broedplaats voor de regio. Scholieren leren én werken op de campus. Ze worden goed begeleid door mensen uit de vakwereld (zie “Bedrijvigheid en detailhandel”). Uithuizen heeft een breed aanbod aan scholen; van basis- tot beroepsonderwijs. Een nieuwe noord-zuidas verbindt de campus aan de noordzijde met de andere onderwijsvoorzieningen in het dorp. Naast de scholen biedt de as plek aan zorg- en andere voorzieningen. Halverwege de as – aan de J. Cohenstraat – ligt de VMBO-vestiging van het Hogeland College. Het Hogeland College is niet weg te denken uit het dorp. Uithuizen wil een aantrekkelijk woondorp zijn voor gezinnen. En het dorp werkt aan een sterk en toekomstgericht MKB. Daarvoor is goed onderwijs belangrijk; de jeugd heeft immers de toekomst. Maar ook volwassenen gebruiken het schoolgebouw.

In de avonduren krijgen her- en zij-instromers in het MKB hier bijscholing.

Dorpsplan Uithuizen

21

De brede school NSU ligt aan de zuidkant van de noord-zuidas. Ze biedt plek aan de drie basisscholen De Schelp, Willem-Alexander en Brunwerd, en aan een buitenschoolse opvang. De brede school is een succes en zorgt voor meer sociale verbinding in het dorp. In de toekomst kan het onderwijs in het gebied rond het Hogeland College en de NSU wellicht nog verdichten. Behalve goede onderwijsvoorzieningen zijn goede routes naar de scholen van cruciaal belang. Veilige fiets- en looproutes leiden de kinderen vanuit verschillende kanten van het dorp op een prettige manier naar school. Een veilige en duidelijk vormgegeven route voor voetgangers en fietsers wordt de drager van de noord-zuidas. Een onderdeel van de route is een nieuwe passerelle of tunnel naast het station over of onder het spoor (w“Mobiliteit en bereikbaarheid”). Kinderen die vanuit de omgeving komen, kunnen zoveel mogelijk via vrijliggende fietspaden naar hun school. Een nieuw fietspad vanaf de Havenweg onderlangs de herontwikkelde locatie van De Tille leidt scholieren vanuit het zuiden naar de NSU aan de Oude Tilsterweg (zie “Mobiliteit en bereikbaarheid”).

Dorpsplan Uithuizen

Culturele activiteiten en evenementen

Het dorp biedt ruimte aan culturele activiteiten en evenementen, zowel binnen als in de openlucht. Dorpsbewoners kunnen muziek en kunst maken of beleven, en hierin onderwijs volgen. Een welkome tijdsbesteding voor jong en oud, en goed voor de lichamelijke én mentale gezondheid. Deze activiteiten kunnen op termijn geclusterd worden op een plek aan de noord-zuidas. Bijvoorbeeld in het oude gemeentehuis aan het Kerkplein dat vrijkomt bij de verhuizing van de gemeentelijke organisatie naar een plek buiten Uithuizen (zie “Recreatie en toerisme”). Een deel van het Kerkplein wordt herontwikkeld ten behoeve van woningen, zorg en voorzieningen (zie “Wonen en shortstay” en “Zorg en welzijn”). De weekmarkt en de jaarlijkse kermis verhuizen van het Kerkplein naar het Molenerf. De Blink wordt heringericht (zie “Landschap en cultuurhistorie”). Op het Kerkplein en de Blink is ruimte voor culturele evenementen. Huize Tocama is zeer geschikt voor culturele evenementen. In de boerderij kunnen exposities en concerten worden gehouden. Het is een passende locatie voor het houden van uitvaartdiensten. De tuin zou kunnen worden ingericht als beeldentuin. Er kunnen evenementen in de openlucht plaatsvinden. Er ontstaat een kruisbestuiving met de Menkemaborg. Het gebied rond de Menkemaborg en Huize Tocama moet daarvoor in zijn geheel onder de loep worden genomen.

Het tussengebied rond de Dingeweg vraagt om een herinrichting zodat er een goede verbinding tussen de Menkemaborg, Huize Tocama en het centrum van het dorp ontstaat (zie “Mobiliteit en bereikbaarheid”).

22

Culturele activiteiten en evenementen – Culturele activiteiten in Huize Tocama en Menkemaborg – Exposities, concerten, uitvaartdiensten – Herinrichting tussengebied

– Kunst- en muziekonderwijs in het oude gemeentehuis aan het Kerkplein

Dorpsplan Uithuizen

– Evenementen op straat – Weekmarkt en kermis op het Molenerf – Culturele evenementen op het Kerkplein en de Blink

23

Zelfstandig wonen met zorg dichtbij Woonzorgcomplex met 24-uurs zorg Woonzorgcomplex Kliniek Gezondheidscentrum Apotheek Overdekt sportcomplex Zorghotel Muziek- en kunstonderwijs Ontmoetingsplek Ontmoetingsplek voor jeugd Noord-zuidas Wandelroutes Zorgvoorzieningen

Zorg en welzijn Relatie met: Dorpsplan Uithuizen

24

Zorg en welzijn Gezond blijven

Uithuizen werkt aan een sterke sociale samenhang van het dorp, waarin de bewoners oog voor elkaar hebben en goed voor elkaar zorgen. Dit versterkt de gezondheid en het welzijn van de mensen. Een gezonde en groene openbare ruimte nodigt de bewoners uit om lopend of met de fiets te gaan. Dit is gezond voor hoofd, lijf en leden. En het zorgt voor minder schadelijke uitstoot en dus voor een betere luchtkwaliteit. Een groene openbare ruimte voorkomt bovendien hittestress. Veel vliegen in één klap dus. Goede sportvoorzieningen en culturele activiteiten in het dorp doen er nog een schepje bovenop en dragen bij aan de gezondheid van de inwoners. In Uithuizen is de zorg voor jong tot oud goed op orde. Buurthuizen en verenigingsgebouwen spelen een belangrijke rol in het dorp. Zij brengen de activiteiten dicht bij de mensen. Daarnaast zorgt een centrale ontmoetingsruimte in het dorp voor saamhorigheid tussen de inwoners. Mensen drinken hier voor de gezelligheid een kopje koffie, nuttigen een maaltijd met andere dorpsbewoners, of nemen deel aan gezamenlijke activiteiten. Dit voorkomt eenzaamheid. Een mooie plek voor zo’n centrale ontmoetingsruimte is het oude gemeentehuis op het Kerkplein. Dit komt vrij na de verhuizing van de gemeentelijke organisatie van het Kerkplein (zie “Recreatie en toerisme”).

Dorpsplan Uithuizen

25

Sinds de sluiting van het Jongerencentrum Express in De Mencke in 2024 heeft de jeugd van Uithuizen grote behoefte aan een nieuwe plek waar ze ongedwongen en gezellig kan samenkomen. Waar ze zoveel mogelijk haar eigen gang kan gaan zonder al te veel toezicht van volwassenen. Maar waar ze ondertussen wel veilig is. Dit kan in het gebied rond het zwembad en de tennisbanen aan de oostkant van het dorp, zeker als hier een nieuw sportpark komt (zie “Sport en beweging”). De jeugdsoos deelt in een nieuw overdekt complex voorzieningen met de sporthal, het zwembad, de tennis- en padelbanen en overige sport- en recreatievoorzieningen.

Patiënten die elders een grotere operatie hebben ondergaan, kunnen revalideren in een zorghotel in het parklandschap aan de oostkant van Uithuizen. Een groene omgeving versnelt het genezingsproces. De cliënten kunnen gebruik maken van het overdekte zwembad in het sportcentrum (zie “Landschap en cultuurhistorie” en “Sport en beweging”).

Goede zorg

Zorg en wonen

Je doet je best om gezond te blijven. En toch ontkom je er soms niet aan en heb je zorg nodig. Bovendien moeten we rekening houden met vergrijzing. In 2040 is een kwart van de Nederlandse bevolking ouder dan 65 jaar. De zorgvraag zal flink toenemen. Dan ben je in Uithuizen op de juiste plek; de zorg is er goed op orde. Er zijn voldoende en goede zorgvoorzieningen, zoveel mogelijk gekoppeld aan de nieuwe noord-zuidas (zie “Onderwijs en cultuur”). De twee gezondheidscentra in Uithuizen gaan op in één centrum, centraal gelegen aan de as. Het gezondheidscentrum huisvest onder andere een apotheek en een kliniek voor kleine chirurgische ingrepen.

Dorpsplan Uithuizen

De zorgvoorzieningen zijn altijd goed bereikbaar. Met wandelpaden ernaartoe, zonder drempels en geschikt voor rollators, en met voldoende zitbanken langs de route om te kunnen uitrusten.

In het woningaanbod is veel aandacht voor zorg. Er komen voldoende levensloopbestendige woningen en woningen voor mensen met een zorgvraag. In een mooie mix van jonge en oude bewoners, van bewoners met én zonder behoefte aan zorg. Mantelzorgwoningen mogen onder voorwaarden worden gebouwd. De verpleeghuizen worden vernieuwd en/of versterkt zodat zij aan de eisen van de moderne tijd voldoen. Na het vertrek van de gemeente en politie van het Kerkplein (zie “Wonen en shortstay”) komen hier woningen in combinatie met zorg en voorzieningen. De winkels liggen op loopafstand.

26

Zorg en wonen – – – – –

Woonzorgcomplexen Woonzorgcomplexen met 24-uurs zorg Woningen met zorgvoorzieningen dichtbij Mantelzorgwoningen bij woningen Levensloopbestendige woningen

Dorpsplan Uithuizen

27

Dorpsplan Uithuizen

28

Katern - Regiodeal Het Hogeland Sociaal-maatschappelijke opgaven in het Hogeland Parallel aan de Regiodeal Regiocentra Groningen (en daarmee het Dorpsplan Uithuizen) loopt de Regiodeal Het Hogeland. Hierin werken gemeente, provincie, rijk en samenwerkingspartners in het sociaal domein samen aan sociaal-maatschappelijke opgaven in het Hogeland. De uitkomsten van de Regiodeal sluiten goed aan op de door ons gestelde opgaven voor het Dorpsplan Uithuizen en op wat wij hebben gehoord in de woonkamergesprekken en de klankbordgroep. ”Samen werken aan een sterk Het Hogeland” De visie van de Regiodeal Het Hogeland luidt: – In Het Hogeland bouwen we aan een toekomst waarin brede welvaart voor álle inwoners vanzelfsprekend is – op het niveau van het Nederlands gemiddelde en daar waar mogelijk erboven. We richten ons op wie dat het hardst nodig heeft, en versterken daarmee de hele regio. – We geloven in de kracht van onze gemeenschappen: sterke dorpen waar mensen elkaar kennen, helpen en samen verder komen. Hier staat samenredzaamheid centraal en zorgen we met oog voor preventie, verbinding en nabijheid van voorzieningen dat iedereen zich gezien, gewaardeerd en betrokken voelt.

Dorpsplan Uithuizen

– Tegelijkertijd gaan we gezamenlijk de grote uitdagingen aan: de dubbele vergrijzing, de sociaaleconomische achterstanden, het vertrek van jongeren en het verdwijnen van voorzieningen. Deze opgaven zien we als kans om te vernieuwen en te versterken – met perspectief voor jong en oud, voor wie hier woont én voor wie wil terugkeren. – Via het Nieuw Samenspel – een bestendige samenwerking tussen bewoners, ondernemers, organisaties en overheden – ontstaan initiatieven die het verschil maken. In vertrouwen en gezamenlijk eigenaarschap bouwen we aan een Hogeland dat uitstraalt: hier wil je zijn. Een plek waar iedereen meedoet, kan groeien en de toekomst met vertrouwen tegemoetziet – voor zichzelf, voor elkaar en voor de generaties na ons. Drie programmalijnen De Regiodeal Het Hogeland bestaat uit drie programmalijnen: 1. Krachtige Kernen: samenredzaamheid in de dorpen; 2. Kansrijke Hogelandsters: meer mensen doen mee; 3. Op het juiste spoor: betrokken en gewaardeerd. In dit katern vindt u een korte samenvatting van de drie programmalijnen.

29

Krachtige kernen Strategisch doel

Samenredzaamheid van gemeenschap(pen) versterken

Operationele doelen

Dorpseigen aanpak en toekomstbeeld

Inspanningen & projecten

Onder andere door: – Verdere ontwikkeling van een ‘samen de schouders eronder’-cultuur – Anticiperen op de effecten van vergrijzing en verschraling van voorzieningen – Preventieve inzet vanuit het sociaal domein/het voorliggend veld – Versterken van eigenaarschap en betrokkenheid via participatie inwoners In 202X is in X dorp of cluster in Het Hogeland een gedragen en representatieve dorpseigen aanpak ontwikkeld, met actieve betrokkenheid van inwoners en maatschappelijke partners. In 202X beschikt X dorp over een breed gedragen en representatief toekomstbeeld, ontwikkeld met betrokkenheid van minimaal X% van de huishoudens in het dorp. a. (her)Start krachtige kernen; regie aan de gemeenschap (bijvoorbeeld via dorpsvisies, PAO, circus Karnivoale, woonplan) b. Pilot Servicepunt

Verbinding van formele en informele netwerken

Dorpshuizen en huiskamers als infrastructuur

a. b. c. d.

a. b. c. d.

In ten minste xx% van de dorpen is in 202xx een werkend samenwerkingsverband actief tussen formele voorzieningen (zoals zorg, onderwijs) en informele netwerken (zoals klussendienst, groenonderhoud, dorpsondersteuning). Vrijwilligersacademie DeedMob DOS Dorpsondersteuning van binnenuit

In 202x maken dorpshuizen, huiskamers of vergelijkbare ontmoetingsplekken in ten minste X% van de dorpen actief deel uit van de sociale infrastructuur en zijn deze plekken benut voor informatievoorziening en basisdienstverlening. Toekomstbestendige dorpshuizen Thuiskamers Het Hogeland Dorpsinformatiepunt Het Hogeland Het verbreden van mobiele dienstverlening

Kansrijke Hogelandsters Strategisch doel

Meer mensen laten meedoen aan de samenleving

Operationele doelen

Start leerwerkvoorzieningen

Inspanningen & projecten

Met aandacht voor: – Versterking van participatie – Gevoel van betrokkenheid en waardering onder inwoners Uiterlijk eind 2027 zijn er in Het Hogeland 3 nieuwe leerwerkvoorzieningen gestart die gericht zijn op het ontwikkelen van werknemersvaardigheden en vakvaardigheden, voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt.

e. Project Leerwerk-voorzieningen (ontwikkeling externe leerwerk-voorzieningen – versteviging en versnelling)

Dorpsplan Uithuizen

Ontwikkeling dorpsgerichte hulpdiensten via informele ontwikkeltrajecten

Voorzieningen voor ontwikkeling onderweg naar participatie

a. Ontwikkelen hulpdiensten in dorpen (leerwerktrajecten

a. Kansrijke start: Weerbaarheidstraining in het onderwijs b. Fonds voor inzetten leerlingen in dorpsinitiatieven c. Uitbouwen informatiepleinen d. Specialistisch begeleidingsprogramma naar werk voor mensen met autisme e.&f. Meedoen en inclusie statushouders g. Fundamentoal

Uiterlijk eind 2027 is er in Het Hogeland een palet aan praktische, informele en dorpsgerichte hulpdiensten gerealiseerd (zoals vervoer, zorg, klussendienst en groenonderhoud), waarbij inwoners die het meest aan de kant staan een kans krijgen om zich te ontwikkelen.

Uiterlijk eind 2027 is een palet aan interventies (o.a. trainingen, informatievoorziening, scholing, maatwerktrajecten) beschikbaar voor inwoners, waardoor zij goed of beter toegerust zijn om maatschappelijk deel te nemen.

30

Op het juiste spoor Strategisch doel

Verbeteren van de ontwikkelkansen van jongeren (jeugd heeft de toekomst). Ze voelen zich betrokken en gewaardeerd.

Operationele doelen

1. Effectief netwerk voor jongeren

Door: – Investeren in het samenspel tussen gezin, school en wijk/dorp. – Preventief werken aan gezond opgroeien en “het juiste spoor”.

Uiterlijk eind 202?? is er een slagvaardig en duurzaam samenwerkingsnetwerk actief in Het Hogeland dat jongeren vroegtijdig signaleert, begeleidt en ondersteunt. Dit netwerk – bestaande uit minimaal X kernpartners uit onderwijs, zorg, werk en welzijn – zorgt ervoor dat signalen binnen X weken worden opgepakt en dat jongeren binnen X maand passende ondersteuning ontvangen.

Inspanningen & projecten

Inspanningen die bijdragen aan het realiseren van een effectief netwerk voor jongeren a. Opzetten multidisciplinair straatteam voor Het Hogeland

Dorpsplan Uithuizen

2. Partijen beogen 15 à 20 ‘onzichtbare’ jongeren (NEET) per jaar te stimuleren om een traject naar werk en/of scholing op te starten

‘Onzichtbare’ jongeren in beweging: Vanaf 2025 worden jaarlijks ten minste 15 zogenoemde ‘onzichtbare’ jongeren (NEET: Not in Education, Employment or Training) opgespoord, persoonlijk benaderd en succesvol begeleid naar een passend traject richting scholing, werk of begeleiding. Het doel is dat 80% van deze jongeren binnen 6 maanden een concreet perspectieftraject start. Inspanningen die bijdragen aan het doel om de NEET jongeren te begeleiden naar een traject richting scholing, werk of begeleiding b. Pak je Toekomst! – Jongeren in beweging c. Jongeren Actie Plek (JAP) d. Talentinstrument

31

Transformatie winkels naar wonen Zorghotel Gestapelde en grondgebonden woningen Gestapelde woningen Wonen in het lint Wonen aan de rand Wonen op de wierde Wonen in het bos Wonen aan de rand Wonen in het centrum Noord-zuidas Wonen en zorg Woningen

Wonen en shortstay Relatie met: Dorpsplan Uithuizen

32

Wonen en shortstay Doelgroep

Uithuizen wil woonruimte bieden aan haar eigen inwoners én aan mensen uit de regio. Aan mensen werkzaam in het dorp, in de regio én erbuiten. Er zijn voldoende woningen passend bij de behoeften van de inwoners en betaalbaar voor elke inkomensgroep. De doorstroming op de woningmarkt komt beter op gang, ook in beschermd wonen. Voor het groeiende aantal ouderen zijn er voldoende levensloopbestendige woningen. Voor jonge gezinnen is er een mooi aanbod aan kleinere eengezinswoningen. In Uithuizen kan je je hele leven prettig blijven wonen. Er zijn voldoende tijdelijke woningen voor vluchtelingen en arbeidsmigranten. Mensen die elders wonen maar voor hun werk een deel van de week in Uithuizen verblijven – denk aan werknemers in de Eemshaven – vinden een woonplek in een shortstay-accommodatie. In bijvoorbeeld het stationsgebied of op de oude gemeentewerflocatie.

Woningen

Uithuizen werkt aan een kwalitatief goede woningvoorraad. Verouderde woonbuurten worden of zijn al geherstructureerd. Verouderde woningen uit met name de jaren 1950-1985 worden gerenoveerd en verduurzaamd. Er worden nieuwe woningen bijgebouwd. Daarbij zet de gemeente in op inbreiding, transformatie van gebieden én uitbreiding.

Dorpsplan Uithuizen

33

De toename van het aantal woningen past bij de toekomstige ontwikkelingen. Uithuizen wil profiteren van de groei van de Eemshaven. Om de werknemers van de Eemshaven te kunnen huisvesten wordt ruimte gemaakt voor – naar gelang de kans zich voordoet – 300 tot 600 extra nieuwe woningen. Uithuizen heeft de prachtige mogelijkheid om verschillende vormen van wonen aan te bieden. Dit wil ze doen door enerzijds te verdichten en te veranderen in het bestaande dorp, maar ook met uitbreidingen die gebaseerd zijn op het karakter van het omliggende landschap.

Woonmilieus

Eventuele uitbreiding is op dorpse schaal en atypisch, bijvoorbeeld in de vorm van wooneilanden, woonerven of verspreide woningclusters. Dit houdt de ruimtelijke kwaliteit van het open landschap hoog. Er is ruimte om te experimenteren met de woningvoorraad. Nieuwe woonbuurten worden duurzaam, klimaatadaptief en circulair, en geven ruimte aan meer biodiversiteit. De nieuwe buurten bieden een keuze aan woonmilieus, afhankelijk van hun ligging ten opzichte van het dorp. Juist door aan alle kanten te groeien, ontwikkelt Uithuizen zich op een evenwichtige manier. Aan de noordzijde breiden bestaande woonlinten uit en worden nieuwe woonlinten gemaakt. Hier past een mix van kavelgrootten en woningtypen. Men woont er aan de straat aan de voorkant én aan het landschap aan de achterkant. Het lint is een sterke structuur; daarom is het voorstelbaar dat het wonen hier meer vrijheid van expressie en ruimte voor experimenten kan krijgen.

Dorpsplan Uithuizen

34

Het Kerkplein ligt aan de noord-zuidas met scholen, zorg en voorzieningen (zie “Onderwijs en cultuur”). Op termijn verlaten de politie en de gemeente het Kerkplein. Zij verhuizen naar een andere plek in de gemeente. Hierdoor ontstaat er op het Kerkplein ruimte voor dorps, grondgebonden wonen, bijvoorbeeld in een hofje, en een kleinschalig appartementencomplex gecombineerd met zorg en voorzieningen. De nieuwe woonplek ligt op loopafstand van het centrum met de winkels. Het ontwerp voor de appartementen houdt rekening met de zichtlijnen vanuit de omgeving op de toren van de Jacobikerk. De kleinschaligere detailhandel en horeca concentreren zich in de historische kern rond de Hoofdstraat Oost. De gemeente stimuleert de winkeliers aan de Hoofdstraat West om te verhuizen naar dit gebied. De vrijkomende winkelpanden aan de Hoofdstraat West worden verbouwd tot woningen. Verdeling van deze panden in meerdere wooneenheden behoort tot de mogelijkheden. De bedrijven in het stationsgebied vormen op het moment van schrijven een barrière tussen het noordelijke en het zuidelijke deel van het dorp. Het stationsgebied is nu geen welkome ontvangstplek voor treinreizigers. Om dit te verbeteren verhuizen de bedrijven (deels) naar de bedrijventerreinen Uithuizen Noord en Edama (zie “Bedrijvigheid en detailhandel”).

In het stationsgebied komen appartementen, ook geschikt als shortstay-woonplek voor werknemers in de Eemshaven. Op de begane grond is deels ruimte voor voorzieningen als dienstverlening, zorg en grootschaliger detailhandel als bijvoorbeeld een winkel in witgoed. De puien op de begane grond zorgen voor een levendiger straatbeeld. Door het stationsgebied loopt de nieuwe route voor voetgangers en fietsers van de noord-zuidas. Zo wordt het stationsgebied een aangenaam verblijfsgebied en koppelt het noord en zuid beter aan elkaar. Dorpsplan Uithuizen

35

Aan de zuidwestkant van het dorp is ruimte voor nieuwe woonbuurten in het groen. Dit zijn kleinere samenhangende eenheden die passen in de onregelmatige blokverkaveling. Sommigen in de vorm van vrijstaande woningen op een woonwierde, zoals al aanwezig rond de Heermalaan. Andere buurten krijgen een gangbaardere opzet met rijwoningen. De groene long tussen de Oude Tilsterweg en de Maarweg wordt verstevigd en uitgebreid rond en tussen de nieuwe woonbuurten. Op langere termijn is na de sportverplaatsing (zie “Sport en beweging”) op de oude sportlocaties ruimte voor woningen met zorg.

Dorpsplan Uithuizen

Aan de oostkant tenslotte ligt een bestaand bosgebied. Dit wordt uitgebreid tot een groen parklandschap (zie “Landschap en cultuurhistorie”) met mogelijkheden voor wonen in een bosmilieu. Wat allure betreft leunt dit op de Menkemaborg; een unicum op het Hogeland.

Woonomgeving

De woonomgeving moet bijdragen aan de zelfredzaamheid van de bewoners. Nieuwe woningbouwlocaties zijn goed bereikbaar voor fietsers en voetgangers en met het openbaar vervoer en/of de belbus.

36

Woonmilieus aan de randen van het dorp

Transformatie centrumgebieden

– – – –

– Stationsgebied - van bedrijven naar wonen en centrumfuncties – Kerkplein - van gemeente/politie naar wonen en zorgvoorzieningen – Hoofdstraat West - van winkels naar wonen

Wonen in het lint Wonen aan de rand Wonen op de wierde Wonen in het bos

Dorpsplan Uithuizen

37

Overdekt sportcomplex Overdekt speel-, springen klauterparadijs Zorghotel Buitensport Evenemententerrein Gemarkeerde wandelroute Fietsroute Autoroute via bypass - deels laagegelegen Verhuizing sportvoorzieningen Bestaand sportpark Nieuw sportpark Parklandschap

Sport en beweging Relatie met: Dorpsplan Uithuizen

38

Sport en beweging Sporten en bewegen in de openbare ruimte

Uithuizen krijgt meer plekken om te sporten en te bewegen. Vooral in het nieuwe recreatieve parklandschap aan de oostkant van het dorp. In de historische kern en het parklandschap liggen twee nieuwe bewegwijzerde wandelroutes. In de rest van het dorp lopen nieuwe wandelpaden door sterke en met elkaar verbonden groenstructuren (zie “Landschap en cultuurhistorie”). Er is een groter aanbod aan wandel-, fiets- en hardlooprondjes rond het dorp en aan de zuidkant direct langs de Helwerdermaar en de Uithuizermeedstermaar.

Dorpsplan Uithuizen

39

Centrale sportvoorzieningen

Het dorp heeft een mooi aanbod aan georganiseerde sportmogelijkheden. Op de langere termijn ontstaat in het gebied tussen Uithuizen en Uithuizermeeden een clustering van sportvoorzieningen. Daarbij staat het verbeteren van de kwaliteit én het verbreden van het sport- en recreatieaanbod centraal. De exacte invulling, welke voorzieningen worden gerealiseerd, hoe deze worden ingepast en binnen welke termijn, wordt in overleg met de betrokken partijen nog verder uitgewerkt en vastgesteld. Hierbij kan worden gedacht aan een complex met sporthal, zwembad, en padelbanen. Overdekt, zodat deze voorzieningen het hele jaar door beschikbaar zijn. Verder is er ruimte voor een speel-, spring- en klauterparadijs voor kinderen. Het evenemententerrein aan de Oude Tilsterweg, waar onder andere elk jaar de grasbaanrace plaatsvindt, vindt hier een nieuwe plek. Uithuizen heeft goede sportvoorzieningen voor iedereen.

Het nieuwe sportpark is goed bereikbaar, zowel voor bewoners uit het dorp als voor bezoekers van buiten het dorp. De Menkemaweg/ Dingeweg is de belangrijkste route naar het sportpark voor fietsers. Indien gewenst kan - na het gereedkomen van de nieuwe bypass en instekers het dorp in - de Dingeweg autoluwer worden gemaakt. Dit kan door de toegang naar het sportpark vanaf de Dingeweg deels of geheel af te sluiten voor auto’s. Zij rijden dan voortaan via nieuwe entrees vanaf de Uithuizerweg of de nieuwe bypass naar het sportpark. Zo rijdt het bezoekende verkeer van buiten het dorp voortaan rechtstreeks naar de sportvoorzieningen (zie “Mobiliteit en bereikbaarheid”). Wanneer de bestaande sportvoorzieningen van de Sportlaan en de Oude Tilsterweg op den duur naar het nieuwe sportpark verhuizen, zal er op de oude locatie ruimte ontstaan voor wonen en/of uitbreiding van onderwijsvoorzieningen (zie “Wonen en shortstay” en “Onderwijs en cultuur”). Het Hogeland College en de NSU blijven voor hun sportonderwijs beschikken over één of meer gymzalen in het gebied.

Het nieuwe sportpark is een aantrekkelijke en uitdagende plek om te ontmoeten, te sporten en te bewegen. Ook voor de jeugd die een grote behoefte heeft aan een ontmoetingsplek in het dorp (zie “Zorg en welzijn”). De bestaande ruimte rond het huidige zwembad en de tennisbanen moet daarvoor worden vergroot. Door te investeren in de vergroening van de ruimte tussen beide dorpen ontstaat een prachtig parklandschap waarin alle voorzieningen hun eigen plek hebben maar wel een geheel vormen (zie “Landschap en cultuurhistorie”).

Dorpsplan Uithuizen

40

Parklandschap met sport en beweging – – – – – –

Bewegen in de openbare ruimte in het bos Overdekt complex met sporthal, zwembad en padelbanen Buitensporten Ontmoetingsplek voor jeugd Evenemententerrein Zorghotel

Dorpsplan Uithuizen

41

Treinstation Evenement op straat Historisch hoogtepunt Jachthaven Pleziervaart Gemarkeerde wandelroute door parklandschap Gemarkeerde wandelroute door historische kern Gemarkeerde lange afstandsroute Fietsroute Wandelroute Noord-zuidas Vaarroute Parkeren Historische kern

Recreatie en toerisme Relatie met: Dorpsplan Uithuizen

42

Recreatie en toerisme Kleinschaligheid als norm

Recreatie en toerisme zorgen mede voor de vitaliteit en levendigheid van Uithuizen. We richten ons op goede recreatieve voorzieningen en toerisme, met mogelijkheden om te beleven en te verblijven. Bij voorkeur kleinschalig omdat dit het beste bij het dorpse karakter van Uithuizen past. Het oude gemeentehuis op de hoek van de Hoofdstraat West en het Kerkplein komt op termijn vrij als de gemeentelijke organisatie naar elders verhuist. Een kleinschalige, recreatieve verblijfsfunctie past goed in dit gemeentehuis, eventueel in combinatie met een centrale ontmoetingsruimte voor de dorpsbewoners (zie “Zorg en welzijn”) en muziek- en kunstonderwijs (zie “Onderwijs en cultuur”). Ook Huize Tocama leent zich goed voor zo’n kleinschalige verblijfsfunctie. Grotere toeristische initiatieven zijn echter ook welkom zolang ze aansluiten bij de kenmerken van het dorp. Op het nieuw te realiseren sportpark aan de oostkant van het dorp is ruimte voor enkele camperplekken. Uithuizen is voor inwoners én toeristen een fijne plek om te verblijven.

Publiekstrekkers

Uithuizen heeft met de Menkemaborg een publiekstrekker van formaat. Maar ook de historische kern mag er zijn met culturele highlights als Huize Tocama, de Jacobikerk, de Jacobus de Meerderekerk en de molen De Liefde. Het dorp presenteert zich goed aan de recreant en toerist.

Dorpsplan Uithuizen

43

Dorpsplan Uithuizen

44

Dat begint al met een gastvrije ontvangst bij de binnenkomst van Uithuizen. De bezoeker voelt zich welkom. Het dorp is herkenbaar en de interessante plekken zijn zichtbaar en vindbaar. De openbare ruimte is aantrekkelijk ingericht. De historische panden zijn opgeknapt. Het Stationsplein is als belangrijke entree van Uithuizen voor treinreizigers een welkome ontvangstplek en een fijne plek om te verblijven. Het stationsgebied verandert van een bedrijvenlocatie naar een aangename centrumbuurt met appartementen en voorzieningen als dienstverlening, zorg en grootschaliger detailhandel (zie “Wonen en shortstay”). Tussen het station, het centrum en de Menkemaborg en Huize Tocama ligt een goede verbinding voor de bezoekers. De Menkemaborg en Huize Tocama werken voor een nog grotere aantrekkingskracht samen in hun aanbod van exposities en concerten (zie “Onderwijs en cultuur”). Daar kunnen zij ook het nieuwe landschapspark aan de oostkant van het dorp bij betrekken (zie “Landschap en cultuurhistorie”). Er zijn speciale activiteiten voor kinderen. Op straat vinden evenementen plaats. Op het Molenerf is elke week een warenmarkt en één keer per jaar een kermis. Op de Blink is ruimte voor culturele evenementen. Deze evenementen trekken bewoners uit het dorp en omstreken, maar ook recreanten en toeristen.

Dorpsplan Uithuizen

45

Voor de bezoekende automobilist zijn er goede parkeerplekken op loopafstand van het centrum en de Menkemaborg met aangename looproutes naar de verschillende locaties. De vaarrecreant heeft een plek met goede voorzieningen waar hij zijn boot kan aanmeren, gelinkt aan een mooie wandelroute richting het dorp.

Recreatieve netwerken

Rondom en door Uithuizen liggen al sterke recreatieve wandelen fietsnetwerken via onder andere knooppuntenroutes en langeafstandsroutes. In het dorp zelf komen twee nieuwe, goed bewegwijzerde recreatieve wandelroutes (zie “Landschap en cultuurhistorie”). De ene route gaat langs de historische hoogtepunten en door de oude straatjes van het dorp. De andere route gaat door het Dorpsplan Uithuizen

nieuwe parklandschap aan de oostkant. Beide routes sluiten aan op en starten bij de Menkemaborg. Kunstwerken langs de routes maken de wandeling nog waardevoller. Het dorp ligt aan een goed recreatief en toeristisch vaarnetwerk door de provincie. De provincie Groningen werkt aan betere faciliteiten voor de vaarrecreatie. Uithuizen lift daar graag op mee. De Helwerdermaar en Uithuizermeedstermaar worden beter bevaarbaar. Daarvoor dient onder andere een nieuwe, hogere brug over de Helwerdermaar ter plekke van de overgang van de Havenweg naar de Trekweg. Aan de overzijde van de weg ligt in de oksel van de Uithuizermeedstermaar en het Boterdiep een tweede jachthaven. Hier zijn ligplekken voor boten van (nieuwe) inwoners. De jachthaven heeft een directe aansluiting op het regionale vaarnetwerk. 46

Bereikbaarheid

Voor liefhebbers van

– – – – –

– – – – – – –

Trein Voetganger Fiets Auto Boot

Dorpsplan Uithuizen

Kunst Cultuur Evenementen Sport Wandelen Fietsen Natuur

47

Treinstation Doorfietsroute Fietsroute Winsum-Roodeschool Fietsroute in het dorp Fiesroute buiten het dorp Wandelroute buiten het dorp Wandel- en fietsroute rond het dorp Wandelroute in het dorp

Mobiliteit en bereikbaarheid - fiets en voetganger Relatie met: Dorpsplan Uithuizen

48

Mobiliteit en bereikbaarheid Verbindingen

Iedere Hogelandster is mobiel. Alle doelgroepen krijgen aandacht. Uithuizen is optimaal verbonden met de woondorpen uit haar dorpennetwerk, met de regio en met de stad Groningen. Het wegenen spoorwegennetwerk is op orde. Het Stationsplein is een belangrijke entree van Uithuizen; het heet de treinreizigers welkom. Voetgangers worden op een duidelijke en aangename manier naar het centrum, de Menkemaborg en huize Tocama geleid. De bedrijventerreinen en de Eemshaven zijn goed bereikbaar; in ieder geval met de auto en per fiets, de terreinen in het dorp ook te voet. Uithuizen en haar voorzieningen zijn voor iedereen goed en veilig bereikbaar. De fietser en de voetganger staan op één bij de inrichting van de openbare ruimte van Uithuizen. De verbindingen voor het dagelijkse gebruik in het dorp én met de omliggende dorpen zijn goed. De fietser en de voetganger zijn er veilig. Langzaam verkeer heeft voorrang op het overige verkeer. Het recreatieve en toeristische wandel- en fietsnetwerk in en rond het dorp is goed gekoppeld aan horecavoorzieningen en overnachtingsplekken.

Dorpsplan Uithuizen

49

Dorpsplan Uithuizen

50

Voetganger

Rondom en door Uithuizen ligt al een sterk wandelnetwerk via onder andere knooppuntenroutes en langeafstandsroutes. In het dorp liggen twee nieuwe, goed bewegwijzerde recreatieve wandelroutes. Eén door de historische kern en één door het parklandschap aan de oostkant van het dorp. Beide routes sluiten aan en starten op het terrein rond de Menkemaborg (zie “Recreatie en toerisme”). Het gebied rond de Dingeweg tussen Menkemaborg en Huize Tocama wordt landschappelijk fraai heringericht, bijvoorbeeld met een shared space pleintje. Bezoekers steken hier veilig de weg over. Zo vormen de Menkemaborg en de historische kern van het dorp een geheel. Een uitgebreidere, culturele samenwerking tussen de Menkemaborg en Huize Tocama profiteert hiervan (zie “Recreatie en toerisme”). We versterken de groenstructuren in het dorp, leggen hier extra wandelpaden aan en koppelen ze tot een recreatief netwerk. Rond het dorp ligt een fraai wandelrondje, uitgebreid met een nieuw pad voor voetgangers én fietsers langs de Uithuizermeedstermaar aan de zuidwestkant van het dorp. Het wandelrondje is zeer geschikt voor inwoners én toeristen. Oude paden worden indien nodig opgeknapt.

Dorpsplan Uithuizen

Fiets

De fietsroutes naar en in het dorp zijn aangenaam en veilig. In de noord-zuidrichting liggen goede fietsroutes. De kinderen kunnen vanuit verschillende kanten van het dorp op een prettige en veilige manier naar school. Langs de noord-zuidas met scholen, zorg en voorzieningen ligt een speciale route voor langzaam verkeer. Op sommige delen van de route is de auto te gast; de route is duidelijk vormgegeven zodat daar geen twijfel over bestaat. Scholieren die vanuit de omgeving komen, kunnen hun school zoveel mogelijk via vrijliggende fietspaden bereiken. Een nieuw fietspad vanaf de Havenweg onderlangs de herontwikkelde locatie van De Tille leidt ze naar de NSU aan de Oude Tilsterweg (zie “Onderwijs en cultuur”). De Menkemaweg/Dingeweg is een belangrijke fietsroute naar de sportvoorzieningen aan de oostkant van het dorp. De bestaande situatie rond de weg is onduidelijk. Er heerst een 30 km-regiem terwijl niet alle weggebruikers op dezelfde rijbaan rijden. Fietsers rijden over een apart, vrijliggend fietspad. Dit strookt niet met elkaar. De weg wordt opnieuw ingericht. De fietser rijdt voortaan op de rijbaan. Zo sluit de weg beter aan op de andere 30-km wegen in het dorp. Dit maakt de situatie duidelijker. De weggebruikers weten beter wat zij van elkaar kunnen verwachten. Dit is zéker voor de jeugd belangrijk.

Een nieuwe bypass aan de zuidoostkant van het dorp ontlast tegelijkertijd de weg (zie verderop onder “Automobiliteit en parkeren”).

51

Vanuit Uithuizen komen – indien nog niet aanwezig – veilige fietsroutes naar de omliggende dorpen. De nieuwe bewoners werkzaam in de Eemshaven kunnen op de fiets naar hun werk. De Eemshaven ligt hemelsbreed slechts tien kilometer van het dorp. Voor hen ligt er een nieuwe doorfietsroute tussen Uithuizen en de Eemshaven. De fijne fietsroute rond het dorp loopt nu ook over het nieuwe fiets-/ voetpad langs de Uithuizermeedstermaar aan de zuidwestkant van het dorp. Vooral fijn voor ouderen die graag, maar niet te ver, willen fietsen. Dit is goed voor hun fysieke en mentale gezondheid. Uithuizen ligt aan een sterk recreatief fietsnetwerk via onder andere knooppuntenroutes en langeafstandsroutes. Het netwerk verbindt het dorp goed met haar ommeland. Dit is aantrekkelijk voor recreanten en toeristen.

Openbaar vervoer

Uithuizen beschikt over goede openbaar vervoersverbindingen met haar dorpennetwerk, de regio en de stad Groningen. Aanvullend vervoer - bijvoorbeeld met de belbus - zorgt voor aansluiting op het openbaar vervoer. Trein- en bushaltes zijn toegankelijk, comfortabel en sociaal veilig. Het Stationsplein is een aantrekkelijke entree van het dorp en vervult haar rol als hub met goede voorzieningen (zie “Wonen en shortstay”, “Recreatie en toerisme”, “Bedrijvigheid en detailhandel” en “Landschap en cultuurhistorie”). Uithuizen maakt zich sterk voor een hogere frequentie van het treinverkeer. Met altijd een doorgaande lijn naar de Eemshaven. Immers, hoe beter het openbaar vervoer, hoe aantrekkelijker het wordt om met de trein te reizen in plaats van met de auto.

Dorpsplan Uithuizen

52

Uithuizen is met meerdere en frequente buslijnen goed verbonden met de stad en regio. Een nieuwe snelbus pendelt over de N363 rechtstreeks heen en weer tussen Groningen en de Eemshaven. Alle lijnen hebben een halte bij het treinstation. Er zijn goede overstapmogelijkheden van trein naar bus en andersom. Een belbus is op afroep beschikbaar en haalt en brengt mensen tot aan de voordeur van hun huis. Er zijn voldoende, veilige en goede oversteken van het spoor. Een nieuwe passerelle of tunnel bij het station zorgt voor een extra verbinding voor langzaam verkeer tussen noord en zuid. De passerelle of tunnel is onderdeel van de noord-zuidas met scholen, zorg en voorzieningen (zie “Onderwijs en cultuur” en “Bedrijvigheid en detailhandel”). Bij het ontwerp van de tunnel staat de sociale veiligheid op één. De onderdoorgang zelf is zo kort mogelijk. De tunnel is in zijn geheel ’s avonds en ’s nachts goed verlicht. De hellingen hebben flauwe, groene taluds zodat de tunnel een vanzelfsprekend en aangenaam onderdeel van de route en de openbare ruimte is.

Automobiliteit en parkeren

Uithuizen is een verkeersveilig dorp. We sturen aan op een maximumsnelheid van 30 km/u in de gehele bebouwde kom. Langzaam verkeer krijgt voorrang op auto’s. Het centrum is autoluw, de Hoofdstraat Oost en de Blink zelfs autovrij; het kernwinkelgebied is een aangename plek om te winkelen en te verblijven (zie “Landschap en cultuurhistorie”). Er is een goede balans tussen het gebruik van, en het parkeren in de openbare ruimte. Verkeersonveilige plekken zijn aangepakt. Hierbij is met name aandacht voor veilige schoolomgevingen en veilig landbouwverkeer. Met extra laadpalen wordt het elektrisch rijden in het hele dorp gestimuleerd (zie “Energie en duurzaamheid”). Dorpsplan Uithuizen

De Havenweg wordt ontlast. Eén geschikt alternatief is er niet. Wel kan de druk worden verspreid over meerdere toegangsroutes. Een bypass aan de zuidoostkant met nieuwe instekers het dorp in is een belangrijk deel van de oplossing. De bypass is landschappelijk goed ingepast. Achter de Menkemaborg is hij ondergeschikt gemaakt aan het landschap. Hier ligt de weg enigszins verdiept om het zicht vanaf de borg over het landschap vrij te houden. Bij de inpassing was er extra aandacht voor de kruisingen met de cultuurhistorische en landschappelijk waardevolle Heerdweg en Moeshornweg. Een nieuwe insteker links van de Menkemaborg komt uit op de kop van de Oosterstraat, dicht bij het Molenerf. Het Molenerf ligt tussen de historische kern en de Menkemaborg in. Vanaf het Molenerf zijn zowel het centrum als de Menkemaborg goed te vinden en te belopen. Bezoekers van Uithuizen kunnen (onder andere) parkeren op het Molenerf. Zij combineren hun bezoek aan het centrum sneller met een bezoek aan de Menkemaborg, en andersom. Dit is gunstig voor de winkels en horeca in het centrum, en voor de Menkemaborg. Zij profiteren van de hogere bezoekersaantallen. De huidige parkeerplaats bij de Menkemaborg blijft bestaan, vooral voor hen die minder goed ter been zijn. Een tweede insteker leidt het bezoekende verkeer van buiten het dorp rechtstreeks naar de sportvoorzieningen.

Vrachtwagens op weg naar Edama en de boerderijen in de polder nemen voortaan de bypass en hoeven niet meer door het dorp te rijden.

53

Treinstation Hoofdontsluitingsweg Dorpsontsluitingsweg Wijkontsluitingsweg Route voor landbouwverkeer Verbindingsweg richting Edama Parkeren

Mobiliteit en bereikbaarheid - auto Relatie met: Dorpsplan Uithuizen

54

Aan de zuidwestkant van het dorp neemt een nieuwe wijkontsluitingsweg naar de zuidrand van het dorp een deel van het verkeer op de Havenweg over. Op termijn kan deze wijkontsluitingsweg verder worden doorgetrokken tot aan de nieuwe woonbuurten aan de zuidwestkant van het dorp. Ten westen van De Laan aan de noordkant van Uithuizen ligt een nieuwe verbinding voor landbouwverkeer tussen Bovenhuizen de Oude Dijk. Ten oosten van ’t Lage van der Weg zijn de Oostelijke Polder Opweg en Oude Dijk door een nieuw wandel- en fietspad met elkaar verbonden. Dit pad is ook toegankelijk voor landbouwverkeer. Een centraal gelegen punt voor postpakketten voorkomt verkeersbewegingen door pakketbezorgers in het dorp. Pakketten worden hier afgeleverd en veilig opgeslagen, en worden door de bewoners opgehaald.

Fietser en voetganger op één – – – – –

Dorpsplan Uithuizen

Langzaam verkeer heeft voorrang op het overige verkeer Meer ruimte voor fietsers Veilige oversteek voor voetgangers Meer groen langs de weg Centrum autoluw

55

Treinstation Bedrijventerrein Campus met onderwijs en daaraan gerelateerde bedrijvigheid Winkels Uitbreidingsrichting Edama Hoofdverkeersverbinding Verplaatsing van bedrijven Gemeentewerf uit het centrum verplaatsen naar elders buiten Uithuizen Bedrijventerrein Kernwinkelgebied Bedrijfsgebouw Zichtlocaties langs N363

Bedrijvigheid en detailhandel Relatie met: Dorpsplan Uithuizen

56

Bedrijvigheid en detailhandel Regiocentrum Uithuizen

Uithuizen is een regiocentrum in de gemeente Het Hogeland. Het bedient zichzelf én de centrumdorpen en woondorpen in haar netwerk. Uithuizen heeft goede voorzieningen, een sterk kernwinkelgebied en florerende bedrijven. Basisvoorzieningen én aanvullende voorzieningen zijn cruciaal en moeten dan ook goed bereikbaar zijn. We gaan ze daarom zoveel mogelijk clusteren. De winkels concentreren zich in het sterke centrum; het kernwinkelgebied van het dorp.

Dorpsplan Uithuizen

57

Sterk centrum

Het sterke centrum ligt in het oostelijke deel van de historische kern tussen de straten en pleinen Schoolstraat/Noorderstraat en Kerkplein/ Zuiderstraat/Molenerf. Het sterke centrum is het levendige hart van Uithuizen. Hier vinden we de kleinschalige detailhandel en horeca met terrassen. De supermarkten liggen aan de randen van het kernwinkelgebied. Op het Molenerf vindt de wekelijkse warenmarkt plaats. Het gebied is autoluw wat het extra aantrekkelijk maakt voor fietsers en voetgangers. Voor een sterk centrum is een levendige route tussen het station als entree van het dorp en het kernwinkelgebied belangrijk. Bezoekers van Uithuizen voelen zich welkom in het dorp en vinden gemakkelijk hun weg naar het centrum. De huidige bedrijven in het stationsgebied liggen op de verkeerde plek en verhuizen daarom (deels) naar de bedrijventerreinen Uithuizen Noord en Edama. Het stationsgebied ontwikkelt zich daarna tot een woongebied met voorzieningen op straatniveau. Te denken valt aan dienstverlening en zorg, maar ook aan grootschaliger detailhandel als bijvoorbeeld een winkel in witgoed. Representatieve puien op de begane grond zorgen voor een aantrekkelijk straatbeeld (zie “Wonen en shortstay”). De gemeente stimuleert de winkels aan de Hoofdstraat West te verhuizen naar het kernwinkelgebied.

De vrijkomende winkelpanden aan de Hoofdstraat West kunnen daarna verbouwd worden tot woningen (zie “Wonen en shortstay”). Deze ontwikkelingen haken aan op het lopende beleid van de gemeente.

Dorpsplan Uithuizen

58

Detailhandel – Centrum autoluw – Concentratie detailhandel in kernwinkelgebied

Dorpsplan Uithuizen

59

Bedrijventerreinen

Op het bedrijventerrein Uithuizen Noord ontwikkelt zich rond het Ontwikkelplein Het Hogeland een campus; een plek waar werk en leren bij elkaar komen. De campus biedt onderdak aan onderwijs, opleiding en ontwikkeling en daaraan gerelateerde bedrijvigheid. Het wordt een broedplaats voor de regio. Tussen de gebouwen ontstaat een levendig gebied met veel groen en ruimte om elkaar te ontmoeten. Dit gebied verbindt de verschillende onderdelen van de campus met elkaar. De campus vormt het beginpunt van de noord-zuidas met onderwijsvoorzieningen. Een nieuwe route voor voetgangers en fietsers verbindt de campus met de andere scholen aan de as. De route steekt bij het station via een passerelle of tunnel het spoor over (zie “Onderwijs en cultuur” en “Mobiliteit en bereikbaarheid”). Uithuizen Noord ontwikkelt zich aan de noordkant verder met woonwerklocaties aan de Nijverheidsweg. Langs beide zijden van de N363 ligt een strook met zichtlocaties. De zichtlocaties zijn bedoeld voor bedrijven die graag meer op de voorgrond treden als bijvoorbeeld kantoren en autobedrijven met showrooms. De strook kan zich richting het oosten uitbreiden. Deze nieuwe ontwikkeling in het bestaande gebied vraagt om een sterke regie op de beeldkwaliteit. Zo ontstaat een waardig gezicht van Uithuizen langs de N363.