16 01 231024

*Z05CEF9E3FC* Raadsvoorstel Project Oude Diep, versie 2.0 23 oktober 2024 Agendapunt: 16 Behandeling: Besluitvormend Onderwerp: Datum:

Portefeuille-

Wethouder A. Nolles Diemer, Maud Zaaknummer: Z.HHL.086967 houder(s): Steller:

1. Samenvatting Het Oude Diepgebied ligt in het noorden van het Reitdiepdal, een bijzonder en historisch landschap in de gemeente Het Hogeland. Het gebied is rijk aan cultuurhistorische elementen zoals wierden en oude boerderijen en trekt veel weidevogels aan. Toch is het gebied relatief onbekend en moeilijk toegankelijk voor bezoekers. Dit projectplan is een herziening van een eerdere versie. In het oorspronkelijke plan was ook ruimte voor kanovaren door het Oude Diepje, echter het plan is aangepast vanwege mogelijke verstoring van de weidevogels. In plaats daarvan wordt nu meer nadruk gelegd op wandel- en fietsroutes, zodat recreatie en natuur beter in balans blijven. In dit project trekken gemeente Het Hogeland en gemeente Groningen samen op. Gemeente Groningen is bezig met een project om de Paddepoelsterbrug te herbouwen. Deze brug vormt een belangrijke schakel tussen de stad Groningen en het Oude Diepgebied. De gemeenten werken samen om rondom de brug en in het Oude Diepgebied informatie- en rustvoorzieningen, watertappunten, oplaadpunten voor e-bikes en uitkijkplateaus te realiseren. Beide gemeenten zien in deze samenwerking kansen om de recreatieve waarde van het gebied te versterken zonder de natuur en ecologie aan te tasten.

Met het project ‘Het Oude Diepgebied 2.0’ wil de gemeente Het Hogeland, samen met partners, het gebied beter toegankelijk maken voor recreatie zoals wandelen en fietsen, met oog voor het behoud van de natuur en biodiversiteit. Door bestaande wandel en fietsroutes op te plussen, natuurvriendelijke oevers te maken en meer informatie te geven, wordt het gebied aantrekkelijker voor zowel inwoners als bezoekers. Dit project draagt bij aan een aantrekkelijke leefomgeving en ondersteunt ook de lokale economie en het behoud van het historische landschap. Het project ‘het Oude Diepgebied 2.0’ beoogt daarom de volgende doelstellingen en resultaten te realiseren: • • • Postbus 26

Het vergroten van de beleving van het landschap Het doorontwikkelen van het recreatieaanbod Het behouden en ontwikkelen van natuur en biodiversiteit 9980 AA Uithuizen

088 345 8888

gemeente@hethogeland.nl

www.hethogeland.nl

•

Het aantrekken van meer bezoekers van buiten de regio

Om dit te realiseren wordt bij Nationaal Programma Groningen een bijdrage uit het gemeentelijk trekkingsrecht gevraagd van € 1.105.553. Vanuit de gemeentelijke middelen wordt een cofinanciering gebruikt van € 26.681. De totale investering voor ‘het Oude Diepgebied’ komt daarmee uit op € 2.686.316. De raad wordt gevraagd goedkeuring te geven om het project ‘Het Oude Diepgebied 2.0’ in te dienen als aanvraag bij Nationaal Programma Groningen. Lokaal Programmaplan 2023-2030 Het project past binnen de gestelde kaders van het Lokaal Programmaplan 2023-2030. Het Oude Diepgebied sluit aan bij programmalijn 6 van het Lokaal Programmaplan 2023-2030. Het project heeft als doel om extra in te zetten op de leefbaarheid van de dorpen binnen de driehoek Winsum-Sauwerd-Garnwerd, het versterkt het lokale ondernemerschap en de recreatieve voorzieningen, daarnaast zorgt het ook voor meer begrip voor de natuur. Na goedkeuring gemeenteraad Als de gemeenteraad een positief besluit neemt, kan de gemeente het project indienen bij Nationaal Programma Groningen. Daar moet het bestuur, nadat een onafhankelijke commissie advies heeft gegeven, akkoord gaan met de gevraagde bijdrage vanuit Nationaal Programma Groningen, waarna de gemeenteraad het bedrag definitief vaststelt. 2.

Gevraagd of voorgesteld besluit Goedkeuring te geven voor het indienen van het herijkte project ‘het Oude Diepgebied 2.0’ bij Nationaal Programma Groningen, waarmee het besluit van de gemeenteraad van Het Hogeland van 3 juli 2024 aangaande het Oude Diep wordt ingetrokken.. 3. Inleiding 3.1 Aanleiding De gemeente Het Hogeland kan aanspraak maken op haar een gemeentelijk trekkingsrecht Nationaal Programma Groningen. Hier ligt een Lokaal Programmaplan aan ten grondslag. Dit plan is in 2023 geactualiseerd, goedgekeurd en vervolgens begin 2024 door de gemeenteraad vastgesteld. Het Lokaal Programmaplan 2023-2030 beschrijft de ambities van Het Hogeland voor wat betreft de inzet van de middelen uit het gemeentelijk trekkingsrecht in Het Hogeland. Deze ambities passen binnen de kaders en voorwaarden van Nationaal Programma Groningen. Dit wordt vertaald door het indienen van projecten die voldoen aan programmalijn 1: toekomstbestendige bedrijvigheid en programmalijn 6: waterrecreatie/vrijetijdseconomie. Het project ‘het Oude Diepgebied’ draagt bij aan de ambities die gesteld zijn vanuit programmalijn 6. Zodoende dient het te worden beoordeeld en goedgekeurd door Nationaal Programma Groningen. Wanneer het project is goedgekeurd, ontvangt Het Hogeland hiervoor de gevraagde middelen vanuit haar gemeentelijk trekkingsrecht.

Er zijn een aantal momenten per jaar waarop projecten kunnen worden ingediend bij Nationaal Programma Groningen. Dit voorstel gaat over de indieningsmogelijkheid van 4 december 2024. De gemeenteraad wordt opnieuw goedkeuring gevraagd om het project ‘het Oude Diepgebied’ in te dienen bij Nationaal Programma Groningen, nadat de uitkomsten van het Flora en Fauna rapport van augustus 2024 hierin zijn verwerkt.

Pagina 2/8

3.2 Bevoegdheid raad Vanuit Nationaal Programma Groningen is er een besluitvormingsproces rondom projecten. In dit proces heeft de gemeenteraad een formele rol bij het vaststellen van projecten (nadat de onafhankelijke beoordelingscommissie en het bestuur van Nationaal Programma Groningen al hun advies en besluit hebben genomen). Het college wil de Raad echter ook vooraf betrekken bij de in te dienen projecten, zoals in het handboek is beschreven en in de Raad van februari 2021 is afgesproken. Daarom wordt de gemeenteraad nu gevraagd om het herijkte project ‘het Oude Diepgebied 2.0’ in te dienen bij Nationaal Programma Groningen. 3.3 Wettelijk of beleidskader Middelen vanuit Nationaal Programma Groningen komen niet voort uit een wettelijk of beleidskader. De besteding van het gemeentelijk trekkingsrecht Nationaal Programma Groningen gebeurt aan de hand van het Lokaal Programmaplan. 3.4 Historische context Zie aanleiding. 4. Beoogd resultaat (of effect) Door het project ‘het Oude Diepgebied’ voor goedkeuring aan de gemeenteraad voor te leggen, kan het vervolgens worden uitgewerkt voor indiening bij Nationaal Programma Groningen. 5. Toelichting 5.1 Argumenten/motivering 5.1.1. Het project past binnen de kaders van het Lokaal Programmaplan 2023-2030 Het project ‘het Oude Diepgebied’ valt onder programmalijn 6 ‘Pronkjewailen op ’t Hoogeland’.

Op het snijvlak van water en land ontstaat dynamiek en levendigheid, het maakt de omgeving aantrekkelijk voor bezoekers en de eigen inwoners. Met ‘het Oude Diepgebied’ zetten we in op de ontwikkeling van het cultuurlandschap. Daarnaast versterken we de recreatieve mogelijkheden van het gebied. Op die manier faciliteren we ondernemers om in te springen op het potentieel van het gebied. Dit moet resulteren in een groei van het aantal toeristen, zowel van binnen onze gemeente als van daarbuiten. Dit leidt tot een toename van bestedingen in het gebied (vanwege een langere verblijfsperiode), een toename de verbeterde leefbaarheid, mede door het behoud van voorzieningen in het gebied. We willen de gemeente niet inrichten voor massatoerisme, maar juist een balans vinden tussen een Hogelandse schaal en een gezonde ambitie. Het gebied leent zich ook niet voor grote stromen toeristen. Er wordt daarom juist heel bewust ingezet op de natuurrecreant die komt voor de rust en ruimte en het behoud van het landschap. Minstens zo belangrijk vinden we de sociaal-maatschappelijke impact van de vrijetijdseconomie. Daarom willen we inwoners en ondernemers laten meeprofiteren en zetten we in om onze gemeente leefbaar en levendig te houden en de trots van onze eigen inwoners te vergroten. 5.1.2.

Het plan past binnen de natuur- en cultuurhistorische waarde van het gebied De scope van het projectgebied is de driehoek Winsum-Sauwerd-Garnwerd, met in het bijzonder de wateren Oude Diepje, Sauwerdermaar en Wetsingermaar. Het gebied is een van de oudste cultuurlandschappen van Noordwest-Europa. Daarnaast is het een NN- en weidevogelgebied waar bijvoorbeeld ook de grutto leeft. Samen met belanghebbende partijen, zoals Agrarisch Collectief West en het Groninger Landschap is er afstemming gezocht over hoe dit gebied te versterken, zonder dat er verstoring of afbreuk van het Pagina 3/8

landschap plaatsvindt. Het project omvat daarom bijvoorbeeld het aanleggen van bloemrijke weidegebieden, het plaatsen van vogelkijkhutten en het plaatsen van natuur-educatieve informatiepunten om bewustzijn van de omgeving te creëren. 5.1.3. Doorontwikkelen van het recreatie aanbod Het Reitdiepdal heeft een aanbod van groene en waterrijke recreatiegebieden en routenetwerken voor wandelen, fietsen en varen. Dit aanbod kan verder worden uitgebreid richting het Oude Diepgebied om meer variatie en kwaliteit te creëren voor bezoekers. De verbinding tussen land en water wordt beter benut door de realisatie van routes en informatievoorzieningen. Langs de bestaande fiets- en wandelpaden komen informatievoorzieningen die samen met vogelkijkhutten en belevingselementen de recreanten toerist meeneemt door het gebied tussen het Oude Diepgebied en de stad. De doorontwikkeling van het recreatieaanbod betekent ook het verbinden van de pronkjewailen in het gebied (zoals vanuit de kano de Onstaborg bezoeken). Een belangrijke taak is ook om het kwaliteitsniveau van de routenetwerken goed op orde te hebben en te houden. Daarom wordt het stukje fietspad bij de Wetsingerzijl en ook de omgeving bij dit historische element opnieuw en veiliger ingericht. Dit is een gevaarlijk knelpunt waar regelmatig ongelukken gebeuren.

Door gericht dit knelpunt aan te pakken, verbetert ook het kwaliteitsniveau van het fietspad. Om balans te krijgen tussen natuur en recreatie is doorontwikkeling gewenst, zoals een verbeterde zonering van het gebruik, facilitering van voorzieningen en bewustzijn/educatie over de cultuurhistorische en landschappelijke kenmerken. Aandachtspunten bij de ontwikkeling van het routenetwerk zijn de huidige functies van het gebied. Alle ontwikkelingen moeten met respect voor deze functies en in goed overleg met terreineigenaren worden uitgevoerd. Onderdeel van de balans tussen natuur en recreatie is sturen op het gedrag van bezoekers door middel van verleiding, bewustwording en voorlichting. 5.1.4. Samenhang met andere (boven)lokale projecten en programma’s Naast een koppeling met de visie Waterrecreatie sluit het project aan bij (boven)lokale projecten en programma’s. De provincie Groningen en de Groninger gemeenten hebben in maart 2023 hun handtekening gezet onder een intentieverklaring om gezamenlijk te werken aan een gastvrije waterprovincie, ten gunste van de leefbaarheid en de brede welvaart in de provincie Groningen. Met die verklaring poogt de provincie Groningen een aaneengesloten water- en vaarnetwerk te stimuleren in Groningen.

Daarnaast zet de provincie Groningen met haar Thematisch programmaplan Nationaal Programma Groningen 2019-2023 en Provinciaal programmaplan Nationaal Programma Groningen 2024-2029 in op vrijetijdseconomie. Het zet onder andere in op het toeristisch-recreatief routeaanbod dat de koppelingen zoekt met culturele en landschappelijke verscheidenheid, bijdragend aan de toeristische potentie van Groningen. Het project ‘het Oude Diepgebied’ omvat veel elementen die bijdragen aan de doelstellingen uit beide programmaplannen. Een verdere ontwikkeling draagt bij aan een gevarieerd aanbod aan dagactiviteiten, zowel voor inwoners, dagjesmensen en verblijfsgasten. Er moet meer ruimte komen voor complete dagrecreatieve netwerken en nieuwe ontwikkelingen waarbij de verbinding tussen land en water wordt versterkt. Het herijkte project ‘het Oude Diepgebied’ speelt hier lokaal op in. Ook het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) zet in op een langdurig perspectief voor de inrichting van het landschap. Door de klimaatverandering en de stikstofproblematiek Pagina 4/8

is de noodzaak om te werken aan een toekomstbestendig, gezond en duurzaam ingericht landelijk gebied. Het Oude Diepgebied vindt hier aansluiting bij door bijvoorbeeld de investeringen in natuurvriendelijke oevers. Op het gebied van marketing vindt er ook samenwerking plaats. Samen met Promotie Waddenland, Visit Groningen en Economic Board Groningen worden samenwerkende netwerken van ondernemers gestimuleerd. Daarnaast ligt er bij hen de focus op het creëren van een ontwikkelde toeristische ecosysteem met de Groningse identiteit. Toeristische ecosystemen zijn fysiek aanwijsbare plekken waar het toeristisch-recreatieve aanbod, infrastructuur, cultuur, erfgoed en natuur op een logische, herkenbare manier bij elkaar komen. Het Oude Diepgebied brengt al deze facetten bij elkaar en kan op die manier bijdragen aan het Gronings toeristisch ecosysteem. 5.1.5. Het proces is volgens het handboek voor projectindiening Nationaal Programma Groningen uitgevoerd Het projectplan komt voort uit een in- en externe samenwerking met inwoners, verschillende partijen en organisaties. Zij zijn in een vroeg stadium betrokken geraakt bij onze plannen.

Op 15 november 2023 is er een ontwerpatelier georganiseerd in Sauwerd waar Dorpsbelangen, ondernemersverenigingen, havenmeesters, het Waterschap Noorderzijlvest, de provincie Groningen en Agrarisch Collectief Groningen West vrijuit van ideeën hebben kunnen wisselen. Dit heeft geresulteerd in een realistisch wensbeeld waarin iedereen zich kon vinden. Daarnaast zijn er meerdere ambtelijke en bestuurlijke overleggen geweest tussen belanghebbende partijen, bijdragend aan het vinden van de juiste balans tussen natuur en recreatie. In mei 2024 is er een bewonersavond georganiseerd, waarbij de input en de wensen verwerkt zijn in dit aangepaste projectplan. 5.2 Risico’s Binnen het project zijn er vier risico’s geïdentificeerd: • Kostenstijging als gevolg van de inflatie; • Onvoldoende beschikbaarheid personeel/aannemer(s); • Weerstand bij omwonenden en/of belanghebbenden; • Verstoring in de balans tussen natuur en recreatie. Om de kans op deze risico’s te verkleinen gaat de gemeente als volgt om met bovengenoemde risico’s: • • •

•

In de begroting is rekening gehouden met een stijging van de kosten. Een post onvoorzien van 10% is daarom opgenomen; In de aanbestedingsprocedure wordt speciaal aandacht besteed aan de personele capaciteit en uitvoerbaarheid van de betreffende partij(en); Omwonenden en andere belanghebbenden zijn vanaf het begin af aan betrokken en hebben zelf ideeën en maatregelen aangedragen in het plan. Het draagvlak is groot en daarmee is de kans op weerstand ook klein(er). Ook tijdens de projectuitvoering zullen omwonenden zorgvuldig en doorlopend worden betrokken om het draagvlak te houden; Met de organisaties Het Groninger Landschap en Agrarisch Collectief Groningen West is gekeken naar de balans tussen natuur en recreatie.

Bovenstaande risico’s zijn op hoofdlijnen uitgewerkt. Na de definitieve goedkeuring van het project wordt een risicolog uitgewerkt. Deze wordt dan periodiek geactualiseerd en besproken. Pagina 5/8

6. Financiële aspecten en wijze van dekking Projecten die worden ingediend bij Nationaal Programma Groningen maken gebruik van het gemeentelijk trekkingsrecht van de gemeente Het Hogeland. Het project ‘het Oude Diepgebied’ is het eerste project dat de gemeente Het Hogeland indient na actualisatie van het Lokaal Programmaplan. Voor het project ‘het Oude Diepgebied’ wordt een bijdrage gevraagd van € 1.105.553 uit het gemeentelijk trekkingsrecht Nationaal Programma Groningen. Dit bedrag is inclusief BTW en de 15% proceskosten. Daar bovenop wil de gemeente ook € 900.000,- aanvragen bij het Provinciaal programmaplan Nationaal Programma Groningen 2024-2029, in combinatie met de gemeente Groningen. De gemeente heeft vertrouwen in het succesvol kunnen aanvragen van deze middelen, omdat er ambtelijk hierover is afgestemd, zowel met de provincie als met de gemeente Groningen. De totale investering van het project komt uit op € 2.686.316. De 15% proceskosten is volgens de voorschriften van Nationaal Programma Groningen. Dit is bedoeld ter dekking van de interne kosten, zoals het aanjagen van het project, de indiening, de meerjarige projectbegeleiding (waaronder financiële monitoring), communicatie, monitoring en evaluatie van de projecten gedurende de looptijd van het project en de eindevaluatie.

Voor de verduidelijking volgt hieronder nog een korte opsomming van de genoemde bedragen: • Totale projectkosten: € 2.686.316 • Dekking uit gemeentelijk trekkingsrecht Nationaal Programma Groningen (derde tranche): € 1.105.553 • Cofinanciering gemeentelijke bijdrage / waterschap / provincie (verkenning): € 26.681 • Cofinanciering waterschap Noorderzijlvest: 397.000 • Cofinanciering TenneT-gelden: € 257.083 • Cofinanciering provinciaal programmaplan Nationaal Programma Groningen: € 900.000,7. Inbreng belanghebbenden Het projectplan komt voort uit een in- en externe samenwerking met inwoners, verschillende partijen en organisaties. Zij zijn in een vroeg stadium betrokken geraakt bij onze plannen. Op 15 november 2023 is er een ontwerpatelier georganiseerd in Sauwerd waar Dorpsbelangen, ondernemersverenigingen, havenmeesters, het Waterschap Noorderzijlvest, de provincie Groningen en Agrarisch Collectief Groningen West vrijuit van ideeën hebben kunnen wisselen. Dit heeft geresulteerd in een realistisch wensbeeld waarin iedereen zich kon vinden. Daarnaast zijn er meerdere ambtelijke en bestuurlijke overleggen geweest tussen belanghebbende partijen, bijdragend aan het vinden van de juiste balans tussen natuur en recreatie. Inwoners en belanghebbenden zijn opnieuw betrokken geweest door middel van een inwonersbijeenkomst op 13 mei 2024 in Sauwerd.

Zij konden inbreng leveren bij de thema’s: kernkwaliteiten, promotie van het gebied, ondernemersactiviteiten en voorzieningen. De input van deze sessie verwerkt de gemeente in de vervolgfase, wanneer de plannen uitgevoerd worden. Daarnaast is de uitkomst van het flora en faunarapport leidend voor de inhoud van dit aangepaste voorstel. De gemeente Het Hogeland heeft de leiding en de regie over het project. Voor de realisatie van verschillende onderdelen van dit project werken verschillende organisaties samen. Alle Pagina 6/8

uit te voeren stappen zullen in nauwe samenspraak opgepakt worden met betrokken partijen. De gemeente heeft daarin de regie. • De promotie- en informatievoorziening van het gebied zal extern belegd worden. Routebureau Groningen, Promotie Waddenland en Visit Groningen krijgen hierin een rol. • Het versterken van het ondernemerschap wordt mede uitgevoerd door Economic Board Groningen. Zij adviseren ondernemers. Dit doen zij onder andere door bijeenkomsten te organiseren voor ondernemers over (agro)toerisme. 8. Vervolgtraject 8.1 Uitvoering Het Lokaal Programmaplan wordt tot 2030 tot uitvoering gebracht. De uitvoering is zichtbaar op basis van de projecten die bij Nationaal Programma Groningen worden ingediend. ‘Het Oude Diepgebied’ is het eerste project dat wordt aangevraagd vanuit de derde tranche van het gemeentelijk trekkingsrecht Nationaal Programma Groningen. Na het doorlopen van de procedures kan de uitvoering van start gaan. De verwachting is dat de uitvoering in 2026 start. Het project zal eind 2028 afgerond worden. 8.2 Tijdspad Projecten kunnen jaarlijks op een aantal momenten bij Nationaal Programma Groningen worden ingebracht. ‘Het Oude Diepgebied’ heeft betrekking op het indieningsmoment van december 2024.

8.3 Communicatie Na besluitvorming door het college van B&W (en de gemeenteraad) kan worden gecommuniceerd dat de gemeente Het Hogeland het projectplan ‘het Oude Diepgebied’ gaat indienen voor een bijdrage uit het Nationaal Programma Groningen. Hierbij moet wel de kanttekening gemaakt worden dat indienen bij Nationaal Programma Groningen nog geen garantie is dat de (volledige) bijdrage daadwerkelijk wordt toegekend. Tijdens het proces worden de belanghebbenden, zoals het Waterschap Noorderzijlvest en de provincie Groningen, actief op de hoogte gehouden. Ditzelfde geldt voor de belanghebbenden direct binnen het Oude Diepgebied (scope van het project). 8.4 Evaluatie De gemeenteraad wordt voorafgaand aan de indieningsmomenten voor nieuwe projecten geraadpleegd en betrokken. Dit gebeurt door middel van een raadsinformatiebijeenkomst of een voortgangsrapportage van de lopende Nationaal Programma Groningen-projecten. Daarnaast is met de gemeenteraad afgesproken dat er na een aantal volwaardige rondes een evaluatie zal plaatsvinden.

Bijlage(n): 1. Projectplan Het Oude Diepgebied 2.0; 2. Begroting Het Oude Diepgebied 2.0; 3. Financieel overzicht gemeentelijk trekkingsrecht Nationaal Programma Groningen. 4. Overzichtskaart Oude Diepgebied en Paddepoelsterbrug Pagina 7/8

Winsum, 24 september 2024 Burgemeester en wethouders van de gemeente Het Hogeland, Gemeentesecretaris,

Burgemeester,

Paul van Vilsteren

Henk Jan Bolding

Pagina 8/8