11 03 121125

1

2

Inhoudsopgave Inleiding ......................................................................................................................................................... 5 Begroting in perspectief .............................................................................................................................. 7 Leeswijzer ................................................................................................................................................... 17 Beleidsbegroting ................................................................................................................................................. 19 Programmaplan .............................................................................................................................................. 21 1. Veiligheid ................................................................................................................................................ 23 2. Bereikbaarheid....................................................................................................................................... 33 3. Economie & Werkgelegenheid ............................................................................................................ 41 4.

Leefbaarheid & Voorzieningen ............................................................................................................ 49 5. Sociaal Domein & Volksgezondheid .................................................................................................. 65 6. Ruimtelijke Ordening, Wonen & Duurzaamheid ............................................................................... 79 7. Burger & Bestuur ................................................................................................................................... 97 8. Bedrijfsvoering ..................................................................................................................................... 101 Algemene Dekkingsmiddelen ................................................................................................................ 111 Paragrafen .................................................................................................................................................... 115 Leeswijzer ................................................................................................................................................. 116 Lokale heffingen.......................................................................................................................................

117 Weerstandsvermogen & Risicomanagement ...................................................................................... 125 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................................ 131 Financiering .............................................................................................................................................. 139 Bedrijfsvoering ......................................................................................................................................... 147 Wet Open Overheid................................................................................................................................. 157 Verbonden partijen .................................................................................................................................. 159 Grondbeleid .............................................................................................................................................. 175 Aardbevingen ........................................................................................................................................... 179 Grote Projecten en Programma's ..........................................................................................................

185 Maatregelenpakket .................................................................................................................................. 201 Financiële begroting ......................................................................................................................................... 205 Leeswijzer ................................................................................................................................................. 206 Overzicht van Lasten en Baten ............................................................................................................. 207 Incidentele Lasten en Baten .................................................................................................................. 208 Toelichting Lasten en Baten .................................................................................................................. 211 Geprognosticeerde balans ..................................................................................................................... 214 EMU saldo ................................................................................................................................................ 215 Overzicht taakvelden ............................................................................................................................... 216

3

Meerjarenraming ...................................................................................................................................... 219 Investeringsprogramma .......................................................................................................................... 221 Reserves en Voorzieningen ................................................................................................................... 223 Bijlagen .............................................................................................................................................................. 226 I Uitgangspunten begroting .................................................................................................................... 228 II Sociale en fysieke structuur ................................................................................................................ 229 III Algemene uitkering ............................................................................................................................. 230 IV Verstrekte subsidies ........................................................................................................................... 232 V Toelichting Beleidsindicatoren ...........................................................................................................

236 VI Afkortingenlijst ..................................................................................................................................... 240 VII Vaststellingsbesluit ............................................................................................................................ 244

4

Inleiding Begroting Het Hogeland 2026: met lef bouwen aan de toekomst Voor u ligt de begroting van Het Hogeland voor 2026. Deze begroting laat zien dat het eerder ingezette rentmeesterschap werkt: we hebben financiële ruimte, stabiele voorzieningen en ruimte voor toekomstgerichte investeringen. Want in Het Hogeland geloven we dat slimme keuzes onze gemeenschap, economie en leefomgeving versterken. We kiezen bewust niet voor stilstand, maar voor vooruitgang. Ook in onzekere tijden, zoals met de onzekerheden over onze inkomsten vanuit het rijk, blijven we bouwen. We investeren strategisch en met lef in projecten die maatschappelijke én economische meerwaarde brengen – voor inwoners, ondernemers, toeristen en toekomstige generaties. Zo blijven we werken aan Het Hogeland als ontwikkelgemeente. Hier kan nog veel, hier gebeurt nog veel. Van het ongerepte Waddengebied en de historische dorpen tot de innovatieve Eemshaven: we benutten onze kracht en investeren in de toekomst. In deze begroting zijn duidelijke keuzes gemaakt om de begroting sluitend te kunnen houden: • Budgetten van niet volledig uitgevoerde projecten zijn verlaagd. • We verbeteren onze gemeentelijke werkprocessen, met een besparing van bijna 4 miljoen. • Het aantal nieuwe woningen wordt ook doorvertaald in de inkomsten vanuit onze onroerendzaakbelasting.

• Leges voor vergunningen worden meer kostendekkend door een stijging van 25%. • De toeristenbelasting wordt gelijkgetrokken voor campings en hotels en verhoogd naar € 1,75 per nacht. Deze begroting toont een solide financiële basis waarmee we kunnen blijven investeren in wat er écht toe doet. Zoals investeren in strategische locaties als Lauwersoog – een plek waar natuur, recreatie en visserij samenkomen. Dit gebied staat aan het begin van een veelbelovende ontwikkeling die werkgelegenheid, bedrijvigheid én natuurwinst oplevert. Die winst zien we ook bij het programma Waddenkust/Reitdiep. Natuurlijk biedt ook de uitbreiding van de Eemshaven grote kansen: voor groene energie, nieuwe banen én structurele inkomsten voor de gemeente. We zorgen ervoor dat de groei van de haven ook de omliggende dorpen versterkt. Ook zien we kansen op de krappe woningmarkt. We investeren in woningbouw, in dorpen als Bedum en Winsum – aantrekkelijk voor mensen die de rust van het Hogeland verkiezen boven de drukte van de stad. Ook de ‘spoordorpen’ als Roodeschool, Baflo, Warffum en Uithuizermeeden bieden potentieel. Daarbij bouwen we samen met inwoners en ondernemers aan leefbare, sterke dorpen. Deze begroting is rust én beweging. Stabiliteit én ambitie. Ons unieke landschap en onze sterke gemeenschapszin zijn ons fundament voor duurzame groei.

Want deze begroting is geen einddoel, maar een middel om Het Hogeland mooier, sterker en toekomstbestendig te maken.

5

6

Begroting in perspectief In dit hoofdstuk nemen we u kort mee in de belangrijkste effecten van deze begroting en de wijze waarop deze begroting zich verhoudt tot de kadernota die u eerder dit jaar hebt vastgesteld. Dit hoofdstuk is daarmee niet zozeer een samenvatting van de beleidsvoorstellen die u in deze begroting leest, maar een vertaling van wat deze voorstellen betekenen voor onze financiële huishouding. Daarmee geven we een beeld van de impact van de voorstellen die u in dit boekwerk kunt lezen op onze financiële huishouding en de lastendruk voor onze inwoners. Voor u ligt een begroting die in lijn ligt met de Voorjaarsnota van dit jaar. Dat betekent een licht overschot in alle begrotingsjaren. Een begroting ook waarin de lokale lasten beperkt stijgen, ondanks de veelheid aan opgaven en de teruglopende structurele financiering van het rijk. We zijn de afgelopen jaren gestart met veel grote opgaven. Dit doen we binnen een financieel perspectief dat nog steeds onder druk staat. Om dit het hoofd te bieden hebben we de voorstellen uit categorie ‘A’ uit het Maatregelenpakket dat u bij de Voorjaarsnota heeft vastgesteld, verwerkt in deze begroting. Categorie ‘A’ betrof de maatregelen die we sowieso zouden gaan verwerken in deze begroting. De voorstellen uit categorie ‘B’ zouden we alleen verwerken als het begroting saldo daar om vraagt.

Er blijven echter veel onzekerheden bestaan. Deze onzekerheden zitten met name in de hoogte van onze Algemene Uitkering. Zo wil het rijk naar een nieuwe financieringsmethodiek met meer ruimte voor het eigen belasting gebied, maar heeft daar nog altijd geen invulling aan gegeven. Vooruitlopend op deze ontwikkeling heeft het rijk eerder vanaf 2026 een structurele uitname (verlaging) van € 3 miljard uit het gemeentefonds gedaan. Hierdoor is het bekende ‘Ravijnjaar 2026’ ontstaan. In de meicirculaire van dit jaar is het ravijn voor 2026 wat kleiner gemaakt, waarmee de tekorten naar achteren zijn geschoven. Het lijkt er nog altijd niet op dat het rijk de gemeenten zal compenseren voor de tekorten die hierdoor ontstaan. Hetzelfde geldt voor het herijkte verdeelmodel van het gemeentefonds. Vooralsnog wordt het effect op onze gemeente gedempt middels een suppletie uitkering van het rijk, maar dat zal ook op termijn moeten verdwijnen. De evaluatie en eventuele aanpassing van het model laat echter vooralsnog op zich wachten. Gemeentelijke inkomsten en uitgaven Om u enig gevoel te geven in waar onze gemeentelijke geldstromen naar toe gaan en waar de dekking van deze uitgaven naar toe gaat, schetsen wij u een schematisch beeld van hoe deze stromen zich tot elkaar verhouden.

Voor de exacte cijfers verwijzen wij u naar het overzicht van de Lasten en Baten in de ‘Financiële Begroting’ van dit boekwerk. In onderstaande cirkeldiagram ziet u de verdeling van onze uitgaven over de diverse programma’s. Daarbij ziet u dat het programma Sociaal Domein in financiële zin bijna de helft van onze begroting beslaat. Dat komt omdat de BUIG, de WMO, de Jeugdzorg en onze sociale werkvoorziening allen onderdeel uitmaken van dit programma.

7

Schematische weergaven gemeentelijke uitgaven:

(Bedragen x € 1.000)

Uiteraard moeten al deze uitgaven worden gedekt door inkomsten. Het grootste gedeelte aan inkomsten komen van de Algemene Uitkering en diverse specifieke uitkeringen van het Rijk; meer dan 70%. Dat geeft ook onze afhankelijkheid van het rijk weer. Deze afhankelijkheid is dan ook de reden dat wij een groot belang hechten aan een eerlijke verdeling van het gemeentefonds en wij volop blijven inzetten op het voorkomen van het in onverkorte vorm invoeren van het verdeelmodel van het gemeentefonds. In onderstaande tabel ziet u de verdeling van onze inkomsten in een cirkeldiagram. Schematische weergaven gemeentelijke inkomsten:

(Bedragen x € 1.000)

Lokale heffingen Een belangrijk onderdeel in de gemeentelijke begroting zijn de lokale heffingen. Wij zijn er in geslaagd deze slechts beperkt te laten stijgen, waardoor wij nog steeds op een voordelige positie op de provinciale ladder van de lokale lastendruk staan. In onderstaand staafdiagram ziet u hoe onze woonlasten (OZB, Rioolheffing en Afvalstoffenheffing) zich in 2025 verhouden tot de andere gemeenten

8

in de provincie in 2025. U ziet dat wij ook in 2025 onder het provinciale gemiddelde scoren. Alleen de gemeenten Eemsdelta, Oldambt en Stadskanaal hebben lagere woonlasten voor eigenaren. Voor huurders scoren alleen Midden-Groningen, Oldambt en Stadskanaal lager dan onze gemeente (Overzicht gebaseerd op gegevens COELO) : Schematisch geeft bovenstaande tabel het onderstaande beeld:

In onderstaande tabel ziet u hoe de lastendruk in onze gemeente voor 2026 zich verhoudt tot die van 2025. De totale lastendruk stijgt ongeveer met de inflatie. Dat uitgangspunt hanteren wij al jaren. Hiermee houden de inkomsten gelijke tred met de ontwikkeling van de uitgaven op deze terreinen. De bedragen wijken echter enigszins af van hetgeen u ziet in het COELO overzicht. Dit komt omdat het COELO uitgaat van landelijke gemiddelden en wij naar de gemiddelde woningwaarde in onze eigen gemeente (OZB).

Lastendruk OZB Rioolheffing Afvalstoffenheffing Totaal gemeentelijke lastendruk

2024 € 362,84 € 216,93 € 302,00 € 881,77

2025 € 372,67 € 233,06 € 317,06 € 922,79

2026 € 381,48 € 243,50 € 317,06 € 942,04

Stijging '25-'26 2,36% 4,48% 0,00% 2,09%

Rioolheffing In de bovenstaande tabel ziet u dat de rioolheffing stijgt met 4,48%. Dat is iets hoger dan de inflatie waar in deze begroting mee wordt gerekend. Oorzaak zit in de opgevoerde kosten voor het vervangen van inlaten voor een bedrag van € 500.000. Om deze extra uitgaven te kunnen dekken en te zorgen dat de voorziening op korte termijn niet negatief wordt, is een kleine extra verhoging van het tarief noodzakelijk. Wij constateren dat wij de afgelopen jaren achter zijn gebleven bij de investeringsplanning die mede de basis vormt voor de tariefberekening van de rioolheffing. Het gevolg hiervan is dat de voorziening riolering, die zorgt voor egalisatie van het tarief en het beschermen van door burgers opgebrachte

9

middelen, de afgelopen jaren is gestegen naar ruim € 5 miljoen. Met het Auditcomité hebben we daarom op uw verzoek gesproken over de werking van het systeem en de oorzaken van onderuitputting. Oplossingen kunnen langs 3 lijnen worden gezocht. Dat is als eerste de achterstanden proberen in te halen en de geplande investeringen zo snel mogelijk uitvoeren. Een tweede optie is het opnieuw inplannen van de nu openstaande investeringskredieten. De laatste optie is het reserveren van de resterende middelen in de voorziening Rioolheffing. De oplossing van het probleem zal gezocht moeten worden in de eerste twee lijnen. In deze begroting hebben we de bestaande en reeds vrijgegeven investeringskredieten voor een deel in de komende jaren realistischer ingepland en naar achteren geschoven, waarmee de kapitaallasten ook opschuiven. Tevens hebben we in de berekening van de heffing er rekening mee gehouden dat niet alle openstaande kredieten in het jaar waarin ze beschikbaar zijn worden uitgegeven. Beide maken dat de kapitaallasten in de begroting wat lager uitvallen, wat het tarief iets drukt. We zouden echter ook een versnelling willen aanbrengen in de uit te voeren investeringen. Daarvoor zal echter ook personeel benodigd zijn. Richting de voorjaarsnota werken we uit hoe we deze versnelling kunnen realiseren en wat dat betekent voor de kosten in de rioolheffing.

Afvalstoffenheffing In de afvalbegroting, zien we voor 2026 een behoorlijke kostenstijging van ruim 7%. Wanneer we deze kostenstijging doorvertalen naar ons tarief, dan zou dat betekenen dat de aanslag gemiddeld met ruim € 22 zou moeten stijgen. We hebben echter het positieve saldo op de afvalbegroting in 2024 (en waarschijnlijk ook 2025) gereserveerd in de voorziening afvalstoffenheffing. Deze middelen willen we weer ten gunste laten komen aan onze inwoners. Wij stellen daarom voor om de tarieven van 2025 voor het komende jaar niet te verhogen. Om dat mogelijk te maken is een onttrekking aan de voorziening Afvalstoffenheffing van € 375.000 benodigd. Voor een uitgebreid overzicht van de diverse tarieven verwijzen wij u naar de paragraaf Lokale Heffingen. Uitwerking kaderstelling Deze begroting is een uitwerking van de kaderstelling die is opgenomen in de Voorjaarsnota 2025, die in juli met uw raad is besproken. Deze kaderstelling is langs de lijnen zoals met u besproken verder uitgewerkt in deze begroting. Zo is ook het Maatregelenpakket dat u bij de Voorjaarsnota heeft vastgesteld in deze begroting verwerkt. Er zijn echter wel ontwikkelingen, die hebben geleid tot een begroting met een enigszins gewijzigd financieel perspectief.

De meest in het oog springende ontwikkeling betreffen de financiële gevolgen van de ontwikkelingen in de Jeugdzorg, gestegen kapitaallasten, alsmede een beperkt effect in de Algemene Uitkering (September Circulaire). Verder zien we kostprijsontwikkelingen, die worden gedekt uit de daarvoor bestemde stelposten. U treft in deze samenvatting een beschrijving van diverse ontwikkelingen op deze terreinen aan, alsmede een beschrijving van de verwerkte maatregelen. Financieel perspectief Wij leggen u een begroting voor die zich kenmerkt door een positief meerjarig saldo. Wij geven u een korte samenvatting van de uitkomsten van deze begroting en het meerjarig perspectief. Dit zetten we uiteraard af tegen de uitkomsten van de kaderstelling in de Voorjaarsnota. Wij focussen ons hierbij zoals gebruikelijk op het structureel gepresenteerde saldo. Dit is namelijk waar primair op gestuurd moet worden en waar de toezichthouder op toetst.

10

In de kaderstelling was het structurele financiële perspectief opgenomen voor de jaren 2026-2029. In onderstaande overzicht hebben we dat perspectief aangevuld met de ontwikkelingen in de begroting 2026: Verloop meerjarig perspectief bedragen x € 1.000 Verwacht perspectief kaderstelling Effect ontwikkelingen begroting 2026 Nieuw verwacht perspectief

2026 -835 1.127 292

2027 1.120 -795 325

2028 1.687 -846 841

2029 2.655 -258 2.397

Voor de begroting 2026 wordt het meerjarenperspectief aangevuld met 2029. Met de recente cijfers voor dit jaar en het meerjarige beeld van de Algemene Uitkering, kunnen we ook voor 2029 een beter beeld vormen. Sinds de opstelling van Kadernota hebben zich ontwikkelingen voorgedaan die het financiële beeld beïnvloeden. De ontwikkelingen hebben per saldo in het meerjarig perspectief een negatief financieel effect op het perspectief. We zijn er echter in geslaagd een begroting met een sluitend saldo voor zowel het begrotingsjaar 2026 als de jaren 2027 e.v. te presenteren. In de voorliggende begroting zien we op veel plaatsen prijs- en volumeontwikkelingen, die maken dat veel budgetten opgehoogd moeten worden. Daar waar het prijsontwikkelingen betreft, hebben we deze gedekt uit de stelpost voor prijscompensatie. De ontwikkelingen die we ten opzichte van de voorjaarsnota in de begroting hebben verwerkt ziet u op hoofdlijnen in onderstaand overzicht: Ontwikkelingen in begroting 2026 bedragen x € 1.000 Algemene Uitkering (sept. circulaire) Reservering stelpost Loon-, prijsontwikkleing Personeelslasten (Structureel) Effect ziektevervanging Volumeontwikkeling Jeugdzorg WMO WSW naar leerwerk bedrijf Energie OZB eigen panden Kapitaallasten Verwerking boventalligheid Overige mutaties Effect ontwikkelingen

2026 1.996 -467 970 -400 -967 132 -76 311 -149 180 85 -488 1.127

2027 880 -467 970 -400 -967 132 -246 311 -149 321 -315 -865 -795

2028 538 -467 970 -400 -967 132 -106 311 -149 324 -384 -648 -846

2029 379 -328 970 -400 -967 132 -59 311 -149 467 -384 -230 -258

Voor een uitgebreide verschillenanalyse verwijzen wij naar de diverse programma’s. De belangrijkste ontwikkelingen worden hieronder kort toegelicht. Algemene Uitkering Zoals gewoonlijk, hebben wij het effect van de septembercirculaire nog in de begroting meegenomen. De uitkomsten zijn in de begroting verwerkt. Wij zien voornamelijk voor 2026 een positief effect op de begroting. Dit heeft te maken met de maatstaf ‘Huishoudens met laag inkomen’. Doordat voor deze maatstaf met een gemiddelde over een aantal jaren wordt gerekend, zien wij hier een voortschrijdend gemiddelde dat voor 2026 hoger uitvalt dan eerder geraamd. Dit leidt in 2026 tot een plus van bijna € 2 miljoen.

11

In de onderstaande tabel ziet u de ontwikkelingen in de algemene uitkering uitgesplitst in 3 grote brokken. Dit zijn de taakmutaties (vnl. CDOKE), het effect op de maatstaven (vnl. huishoudens met lage inkomens) en het overige saldo dat vnl. bestaat uit (macro) volume-effecten in het accres. Het loon/prijseffect en de taakmutaties reserveren we op de stelposten en hebben daardoor geen effect op het begrotingssaldo:

Algemene Uitkering Bedragen * € 1.000,Taakmutaties (CDOKE) Ontwikkeling maatstaven Netto overig effect Sept. Circulaire Totaal mutatie Algemene Uitkering

2026 1.730 1.863 133 3.726

2027

2028

2029

980 -100 880

869 -331 538

804 -425 379

Geraamde personeelslasten CDOKE Opnemen stelpost CDOKE in AU Effect op begroting

-688 -1.042 1.996

880

538

379

Een aantal elementen uit de septembercirculaire willen we graag afzonderlijk benoemen en toelichten. Dat betreft de CDOKE middelen, de effecten van de maatstaf ‘Huishoudens met laag inkomen’ en het accres ter dekking van de loon- en prijsontwikkelingen. CDOKE Tot en met 2025 ontvingen we een Specifieke Uitkering in het kader van de CDOKE (Tijdelijke Regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid). Met deze regeling konden gemeenten personeel bekostigen of externe expertise inhuren om zodoende de interne organisatie te versterken voor het uitvoeren van klimaat- en energietaken. De CDOKE-regeling is vanaf 2026 omgezet naar een financiering van gemeenten via het gemeentefonds. Daardoor hoeven de CDOKE middelen niet meer apart aangevraagd te worden en hoeft de inzet op deze middelen ook niet te worden verantwoord. Daarmee krijgen we meer vrijheid in de besteding van de middelen. Helaas is de toevoeging van de middelen aan het gemeentefonds vooralsnog alleen voor 2026 in de septembercirculaire verwerkt. Op dit moment wordt een nieuwe regeling ontwikkeld om de middelen voor de periode 2026-2030 uit te keren, waarbij wordt gestreefd naar langjarige zekerheid voor gemeenten. Het bedrag dat in 2026 is toegevoegd aan het gemeentefonds, is voor onze gemeente ruim € 1,7 miljoen.

Wij stellen voor deze middelen na aftrek van de reeds geraamde personele lasten in dit kader te reserveren op de stelposten voor uitvoering CDOKE. Via de bestuursrapportages in het komende jaar zullen wij u informeren over de benodigde inzet van mens en middelen, waarbij deze dan gedekt kunnen worden uit deze stelpost. Ontwikkeling maatstaven (Vnl. Huishoudens met laag inkomen) Het effect op de ontwikkeling van de maatstaven heeft voornamelijk te maken met de maatstaf ‘Huishoudens met laag inkomen’. Doordat voor deze maatstaf met een gemiddelde over een aantal jaren wordt gerekend, zien wij hier een voortschrijdend gemiddelde dat voor 2026 hoger uitvalt dan eerder geraamd. Dit geeft in 2026 een positief effect van bijna € 1,9 miljoen, dat in de jaren daarna ongeveer gehalveerd wordt. Reservering stelpost loon- prijsontwikkeling In de Algemene Uitkering krijgen we compensatie voor loon- en prijsontwikkelingen. De verwachting is ten opzichte van eerdere circulaires iets naar boven bijgesteld. Dat betekent dat we ook de daaraan gerelateerde stelposten voor loon- en prijsontwikkelingen moeten bijstellen, zodat ook deze weer

12

aansluiten bij de verwachte inflatie. De stelposten zijn daarom iets naar boven bijgesteld. Dit nadelige effect wordt zodoende gedekt uit de positieve bijstelling van de loon- en prijscompensatie in de Algemene Uitkering. Personeelslasten (Structureel) In de Voorjaarsnota 2025 hebben we u voorstellen gedaan om de verwerking van de incidentele en structurele personeelslasten in de begroting iets anders in te steken. Daarbij stelden we voor om formatie die wordt gedekt uit incidentele middelen (extern door Specifieke Uitkeringen en intern door onze reserves) ook incidenteel in onze begroting op te nemen. Door dit te doen, kunnen we deze incidentele personeelslasten dekken met de daaraan gekoppelde incidentele dekking. Dat heeft uiteraard een positief effect op ons structureel begrotingssaldo. Het nadeel van bovenstaande werkwijze is dat we minder flexibel worden in de wijze waarop we invulling geven aan deze tijdelijke werkzaamheden. We hebben immers in deze begroting bepaald dat we de opgave met eigen bestaande formatie invullen en de dekking daarvoor is ook reeds op begrotingsbasis ingezet. Tot op heden deden we dat op realisatiebasis. In de structurele personeelslasten die we ramen ziet u dit voordeel dan ook terug.

Overigens wordt dit voordeel enigszins gedempt, doordat uit nadere analyse van de structurele personeelslasten blijkt dat er een uitzetting in de structurele personele formatie zit. In de Voorjaarsnota hebben we deze uitzetting budgetneutraal gepresenteerd, in de wetenschap dat nog in kaart gebracht zou worden of er dekking voor deze formatie was. Dat blijkt niet het geval te zijn en dus heeft dit een negatief effect op deze begroting. Budget Ziekte vervanging Voorgaande werkwijze betekent wel dat we op begrotingsbasis scherper aan de wind zeilen en het lastiger is om ook overschrijdingen op ons ziektevervangingsbudget op te vangen. Dit ziektevervangingsbudget bedraagt nu €1 miljoen structureel. Dit is op een totale personeelsbegroting van ruim € 50 miljoen slechts 2%. In de wetenschap dat dit budget sinds de herindeling niet is aangepast, de personeelsbegroting flink is gegroeid en er tevens geen inflatiecorrectie op is toegepast, stellen we voor om dit budget in deze begroting te verhogen met € 800.000. Dit effect kan voor de helft worden gedekt uit de stelposten voor loon- en prijsontwikkeling. Per saldo geeft dit dus een negatief effect op deze begroting van € 400.000. Volumeontwikkeling Jeugdzorg Naast een fors prijseffect, zien we ook een significante volumeontwikkeling in de kosten van de Jeugdzorg terug.

Het prijseffect hebben we gedekt uit onze stelpost voor Loon/prijsontwikkeling. Deze ziet u derhalve niet terug in bovenstaande verschillenverklaring. Het volume-effect druk echter wel op ons begrotingssaldo en bedraagt € 970.000 structureel. WMO Op de WMO zien we een relatief klein voordeel als gevolg van volumeontwikkelingen, die we in 2025 constateren. Dit effect van ruim € 132.000 is in deze begroting verwerkt. WSW naar Leer-Werkbedrijf In deze begroting is in lijn met spoor 13 uit de Voorjaarsnota 2025 een nadere invulling gegeven aan de effecten van de uitstroom van WSW-geïndiceerden en de instroom van de nieuwe doelgroep. Daarbij is ook betrokken wat de inzet moet zijn van ambtelijke formatie, willen we het verlies in productiecapaciteit compenseren. Dit laatste speelt vooral in de Groenvoorziening. We zien dat de effecten die nu zijn doorgerekend, redelijk in lijn liggen met hetgeen we hebben opgenomen in de bestaande meerjarenramingen. De effecten op onze begroting zijn dan ook beperkt. Met de huidige doorrekeningen hebben we echter wel een betere basis gelegd voor het inzicht in de verschillende bewegingen binnen deze ontwikkeling.

13

Energie In spoor 2 ‘Inventariseren overschotten jaarrekeningen’ van het maatregelenpakket hebben we op diverse begrotingsposten geconstateerd dat er een aantal jaren minder werd uitgegeven dan begroot. Wij stelden voor deze posten in de begroting 2026 structureel te verlagen. Dat gold ook voor de geraamde energielasten voor onder andere onze gemeentelijke gebouwen. Op basis van de uitgaven voor energie in 2025 denken we echter dat er wat meer ruimte in de energiebudgetten zit. Wij stellen daarom voor om € 311.000 extra af te ramen, bovenop het voorstel in het Maatregelenpakket. OZB eigen panden De OZB op de panden die in ons eigendom zijn moeten iets naar boven worden bijgesteld. Kapitaallasten Zoals gebruikelijk zien we altijd enige fluctuatie in de ontwikkeling van de kapitaallasten. Dit komt voornamelijk voort uit de gebruikelijke actualisatie van de investeringslijst en een aantal besluiten die u onlangs heeft genomen, waarbij er investeringskrediet beschikbaar is gesteld, maar waarvan de kapitaallasten nog wel in de begroting verwerkt moesten worden. Voor het jaar 2029 is de lijn van 2028 doorgetrokken. Er was immers nog geen bestaande investeringsplanning voor dat jaar. Boventalligheid Onderdeel van het Maatregelenpakket in spoor 4 ‘Verbeteren processen/doelmatigheid/efficiency’, was ook het oplossen van boventalligheid in onze formatie.

Deze boventalligheid hebben we inmiddels voor een deel teruggebracht. We hebben echter ook in lijn met uw besluit bij de Voorjaarsnota om formatie waarvoor geen structurele dekking aanwezig is, incidenteel te ramen, het resterende deel van de boventalligheid incidenteel geraamd en gedekt uit de reserves. Daarmee creëren we een consistente lijn in hoe we omgaan met het ramen van onze formatie. Bovenstaande lijn betekent dat boekhoudkundig de besparing eerder ten gunste van het structurele begrotingssaldo komt, maar nog wel daadwerkelijk opgelost zal moeten worden. Tegelijkertijd hebben we geconstateerd dat een deel van de boventalligheid die in spoor 4 was opgenomen, reeds in de personeelsraming van de Voorjaarsnota was opgelost. Dat geeft een negatief effect in deze begroting, aangezien de besparing niet twee keer gerealiseerd kan worden. Overige onderwerpen Naast bovenstaande ontwikkelingen die een significant effect hebben op het begrotingssaldo, willen we in deze samenvatting ook een aantal onderwerpen benoemen die in deze begroting een rol spelen, maar het saldo niet direct beïnvloeden. Ondernemersfonds en Dorpenfonds Op dit moment worden de reserves voor het Ondernemersfonds en het Dorpenfonds op incidentele basis gevoed. Beide fondsen hebben een looptijd van een aantal jaren. Daarna moeten er weer nieuwe afspraken worden gemaakt.

Wij denken daar met de huidige financiering op aan te sluiten door de middelen voor de komende jaren in de reserve onder te brengen. Dat wil echter niet zeggen dat we voornemens zijn om de regeling aan het eind van de huidige looptijd te stoppen. Integendeel zelfs. Wat ons betreft gaat het hier voornamelijk om de wijze waarop we in de dekking hebben voorzien. Hierbij echter wel de kanttekening dat bij een eventueel vervolg van de regeling er geen dekking in de begroting aanwezig is om de jaarlijkse kosten te kunnen dekken. Dat maakt het maken van nieuwe afspraken complexer, omdat dan ook de financiering geregeld moeten worden met uw raad. Wellicht kan hierbij een link worden gelegd met mogelijk te ontvangen middelen voor ‘Nij Begun’. Mocht uw raad echter besluiten om de dekking structureel in de begroting op te nemen, dan zal dat een claim van ca. € 800.000 structureel met zich mee brengen. Gezien het voorliggende begrotingssaldo lijkt

14

ons dit op het moment niet haalbaar. Daarom stellen wij voor de huidige wijze van dekking te handhaven. Bestemmingsreserve Opgaven Op dit moment hebben we een structurele dotatie van € 3 miljoen geraamd aan de bestemmingsreserve opgave. De dotatie wilden we eventueel heroverwegen als we een gat van het ‘Ravijnjaar’ moeten overbruggen. Daarom zijn we terughoudend geweest om deze dotatie een alternatieve bestemming te geven. Bij het samenstellen van het Maatregelenpakket heeft u het laten vervallen van deze dotatie als categorie ‘B’ bestempeld. Met andere woorden, de optie wordt alleen toegepast als het begroting saldo daar om vraagt. Gezien het voorliggende meerjarige saldo is deze optie in deze begroting daarom nog niet toegepast. Reservering Loon-/prijseffecten Zoals gebruikelijk worden de ramingen bij de begroting verhoogd met ingeschatte prijsontwikkelingen op de diverse terreinen. Deze verhogingen worden gedekt uit de daarvoor opgenomen stelposten voor loon- en prijsindexatie in de gemeentelijke begroting. Deze stelposten worden weer gebaseerd op de opgenomen compensatie in de algemene uitkering. Uitgangspunt is dat de compensatie van het rijk, samen met de inflatiecorrectie op de OZB inkomsten, afdoende is om de prijseffecten in de gemeentelijke financiële huishouding op te kunnen vangen. In de voorliggende begroting zien we een totaal aan loon- en prijseffecten van ca.

€ 2,4 miljoen. Dat is ongeveer 1% van onze totale begroting. Daarmee resteert er nog ca. € 2,2 miljoen op de stelposten voor dekking van verdere prijsontwikkelingen in de loop van 2026. Dat geeft voldoende ruimte om te kunnen anticiperen op prijsontwikkelingen in het komende jaar. In onderstaand overzicht ziet u de stand van de stelposten voor loon/prijseffecten in de meerjarenbegroting.

Stelposten loon/prijs 2026 4.100 -1.521 -835 467 2.211

Bedragen x €1.000,-

Bestaande Loon/prijs compensatie voorjaarsnota Prijseffecten begroting 2026 Loonindex huidige CAO Effect septembercirculaire Resterend (loon + prijs)

2027 6.966 -1.546 -835 467 5.052

2028 9.017 -1.546 -835 467 7.103

2029

9.513 -1.546 -835 4.110 11.242

Compensatie tekorten Jeugdzorg In de meicirculaire was al aangegeven dat de tekorten in de Jeugdzorg voor de helft voor rekening van het rijk zouden komen. Dit op basis van het rapport van de deskundigencommissie Van Ark. De compensatie betreft echter incidentele tekorten, waarmee de tekorten in de Jeugdzorg geenszins in structurele zin zijn opgelost. Uit de septembercirculaire blijkt dat we worden gecompenseerd voor de tekorten in de Jeugdzorg voor de jaren 2023 en 2024. Dit is vertaald in een incidentele compensatie van ca. € 2,3 miljoen voor onze gemeente. Dit bedrag zal echter nog in 2025 worden uitgekeerd, waarmee het geen invloed heeft op de voorliggende begroting. Wij komen hier derhalve op terug bij de komende Najaarsnota. Weerstandsvermogen Naast het resultaat is natuurlijk ook onze vermogenspositie van groot belang. Deze bepaalt immers de risico’s die we kunnen aangaan en dient als dekking voor incidentele uitgaven. Deze vermogenspositie beoordelen we onder andere middels ons weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen is de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in een 'ratio weerstandsvermogen' en

15

afgezet tegen de algemeen geldende weerstandsnorm. De ratio geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is om tegenvallers op te vangen. Als de berekende ratio 1 of meer is, dan kunnen volgens de geldende weerstandsnormen de incidentele gevolgen van risico’s worden opgevangen. Zoals u in de paragraaf Weerstandsvermogen & Risicomanagement kunt lezen, komt onze ratio weerstandsvermogen uit op 2,85. Dit is iets lager dan hetgeen is gepresenteerd bij de rekening 2024, maar nog altijd fors boven de norm van 1. Oorzaak van de lichte verslechtering ligt voornamelijk in het iets aangepaste risicoprofiel. In verband met het Maatregelenpakket hebben we een risico toegevoegd voor het niet, of het niet tijdig realiseren van de personele taakstelling op efficiency. De weerstandsratio blijft echter hoog, wat betekent dat onze vermogenspositie van ruim voldoende omvang is om de risico’s te kunnen opvangen. Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

=

30,99 mln. 10,86 mln.

= 2,85

Incidenteel begrotingssaldo Naast het structurele begrotingssaldo benoemen we ook het incidentele deel van de begroting. Wij zien dat het incidentele saldo in 2026 ruim € 2,5 negatief bedraagt. Dit saldo wordt onttrokken aan de AR. Hieronder het overzicht voor alle begrotingjaren: Incidenteel saldo bedragen x € 1.000 Incidentele baten Incidentele lasten Verwacht incidenteel saldo

2026 16.143 18.677 -2.534

2027 2.094 3.997 -1.903

2028 1.590 2.412 -822

2029 616 -616

Samenvattend Samenvattend kunnen we concluderen dat er voor alle jaren een begrotingsoverschot is te zien. Voor 2026 wijkt dit in positieve zin af van de Voorjaarsnota, terwijl het voor de jaren daarna in negatieve zin afwijkt. Gezien het feit dat er met toepassing van categorie ‘A’ uit het Maatregelenpakket nog steeds positieve begroting saldi te zien zijn, hoeven we vooralsnog geen aanspraak te maken op de voorstellen uit de ‘B’ categorie uit het Maatregelenpakket. Er hangen echter nog steeds de nodige onzekerheden boven ons hoofd. Zo is er nog steeds geen zicht op een aanpassing van het herijkte verdeelmodel van de Algemene Uitkering en is er ook nog steeds geen structurele oplossing voor de tekorten in de Jeugdzorg, evenals het ravijnjaar. Aangezien het rijk tot op heden geen structurele compensatie biedt voor de genoemde ontwikkelingen, zullen wij alert moeten blijven op de ontwikkelingen in onze begroting en financiële huishouding. Wij blijven daarom bij het Rijk aandringen op voldoende rijksmiddelen voor de korte en lange termijn.

16

Leeswijzer Deze gemeentebegroting 2026 is opgebouwd uit 4 delen: • • • •

Programmaplan; Paragrafen Financiële Begroting; Bijlagen.

Programmaplan Het programmaplan vormt het inhoudelijke deel van de begroting. In dit deel staat wat we willen bereiken en welke activiteiten we daarvoor in 2026 willen gaan uitvoeren. In dit programmaplan is per deelprogramma een overzicht gegeven van de lasten en baten. Beleidskader In deze begroting hebben we de van toepassing zijnde beleidsdocumenten in de programma’s vermeld. De beleidsdocumenten die worden geactualiseerd en/of vastgesteld worden in de programmabegroting opgenomen. Uitgangspunt hierbij is dat zolang er geen wijzigingen hebben plaatsgevonden de bestaande documenten leidend zijn. Beleidsindicatoren Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) hanteren gemeenten voor het toelichten van de maatschappelijke effecten in de programma’s en de programmaverantwoording de verplichte beleidsindicatoren. Per programma zijn deze beleidsindicatoren opgenomen. Deze cijfers worden aangeleverd vanuit verschillende systemen en zijn minimaal één jaar oud. In aanvulling op de verplichte beleidsindicatoren hebben we in de programma’s ook eigen stuurgegevens opgenomen. In deze begroting hebben we deze per programma gebundeld als een soort van dashboard met belangrijke stuurgegevens voor het desbetreffende programma. Wij hopen hiermee meer inzicht te bieden in hoeverre wij onze doelen bereiken.

Overigens zien wij de opzet in deze begroting als een groeimodel dat de komende jaren verder uitgebouwd zal worden. Risico’s In het kader van de doorontwikkeling van het risicomanagement hebben we de programma’s reeds in de begroting 2022 uitgebreid met een onderdeel risico’s. Op basis van diverse gesprekken hebben we geïnventariseerd welke risico’s wij naast de financiële risico’s uit de paragraaf Weerstandsvermogen & Risicomanagement in de diverse programma’s onderkennen. De risico’s in deze paragraaf zijn overigens weer geactualiseerd. Mutaties in de risicoparagraaf zijn daarbij toegelicht. Reservemutaties Onderaan ieder programma zijn reservemutaties opgenomen. Deze reservemutaties zijn weliswaar niet zichtbaar op de taakvelden van een programma, maar hebben wel betrekking op het betreffende programma. Om een zo compleet mogelijk beeld van het programma weer te geven worden ze daarom apart zichtbaar gemaakt.

17

Paragrafen Conform de wettelijke regelgeving moeten zeven paragrafen verplicht worden opgenomen in de begroting. In deze paragrafen zijn de beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten. Een belangrijk doel van de paragrafen is om onderwerpen die verspreid in de begroting staan (zoals lokale heffingen en bedrijfsvoering) gebundeld weer te geven. In deze begroting is naast de verplichte paragrafen ook een paragraaf Aardbevingen opgenomen, omdat de gevolgen van de gaswinning voor de gemeenschap van grote invloed zijn. Ook vindt u weer een paragraaf ‘Grote projecten en opgaven’, zoals eerder ook met u is afgesproken. Ten opzichte van eerdere jaren is de paragraaf ‘Maatregelenpakket’ toegevoegd. Deze zullen we ook in de komende P&C documenten opnemen, zodat we u blijven informeren over de realisatie van dit pakket. Financiële begroting In de financiële begroting vindt u samenvattende overzichten over onze financiële huishouding. U vindt hier onder meer onze meerjarenbegroting, een geprognosticeerde balans, een overzicht van het in de begroting opgenomen investeringsplan voor de komende jaren en een overzicht van de reserves en voorzieningen Bijlagen Verder treft u een aantal verplichte bijlagen aan. Hierin is onder andere een specificatie van onze uitkering uit het Gemeentefonds opgenomen.

18

Beleidsbegroting

19

20

Programmaplan

21

22

1. Veiligheid Het Hogeland veilig en leefbaar Binnen het programma Veiligheid richt de aandacht zich op een van de kerntaken van de gemeente: regie voeren op lokale veiligheid met het oog op een veilige en leefbare omgeving. Deze aandacht voor openbare orde en veiligheid vraagt om samenwerking, zowel intern als extern. Belangrijke partners daarin zijn onder andere: politie, Mensenwerk Hogeland, Zorg- en Veiligheidshuis Groningen, Veiligheidsregio Groningen (waaronder brandweerzorg en crisisbeheersing), justitie, Halt, VNN, Defensie, COA en de andere Groninger gemeenten. Verder zorgt de gemeente voor preventieve maatregelen en wordt er opgetreden tegen overlast en overtreding van de regels, zoals de Algemene plaatselijke verordening. Taakvelden Tot dit programma behoren de volgende taakvelden: Nummer 1.1 1.2

Naam Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid

Beleidskader De zorg voor veiligheid is één van de kerntaken van de gemeente. De gemeente Het Hogeland voert de regie op veiligheid. De aanpak van veiligheid ligt in handen van velen van de gemeente tot elke inwoner, ondernemer en alle instanties en partners die investeren in een veilige gemeente. Hoe wij dit doen ligt vast in het Integraal Veiligheidsbeleid en het bijbehorende uitvoeringsprogramma. De belangrijkste lokale regeling op het gebied van veiligheid is de Algemene Plaatselijke Verordening. Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Stuurgegevens programma Veiligheid De volgende beleidsindicatoren zijn van toepassing op dit programma: Verplichte beleidsindicatoren

Eenheid

Verwijzingen Halt*

Aantal per 1.000 jongeren Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners

Winkeldiefstallen Geweldsmisdrijven Diefstallen uit woning Vernielingen en beschadigingen (in openbare ruimte)

Het Hogeland

23

12

Provincie Groningen 9

0,8

3,2

2,9

4,5

0,8

1,0

4,3

6,0

Rampenbestrijding en veiligheidszorg De gemeente heeft naast de brandweer, politie en de geneeskundige hulpdiensten verantwoordelijkheden met betrekking tot bescherming van de inwoners tijdens noodsituaties. De samenwerking tussen hulpdiensten en partners is essentieel. De veiligheidsketen, bestaande uit pro-actie, preventie, preparatie, repressie en nazorg, zorgt voor samenhang. • • • • •

Pro-actie richt zich op het wegnemen van structurele onveiligheidsfactoren om rampen te voorkomen. Preventie betreft maatregelen om onveilige situaties te voorkomen of snel te stoppen. Denk hier aan het geven van voorlichting. Preparatie zijn maatregelen om effectief te reageren op een crisis of ingrijpend incident. Hierbij zijn de gemeente en hulpdiensten goed uitgerust, opgeleid, getraind en geoefend. Repressie richt zich op het bestrijden van rampen en crisis wanneer ze zich voordoen. Nazorg omvat alle activiteiten die nodig zijn om na een (ingrijpend) incident terug te keren naar een normale situatie.

Wat willen we bereiken? » Adequate lokale advisering en

Wat gaan we daarvoor doen? •

Er wordt toegewerkt naar het op- en inrichten van een lokaal crisisteam voor afhandeling en advisering inzake incidenten die niet in de GRIP-structuur vallen.

•

Actief opleidingen en trainingen aanbieden aan crisisfunctionarissen.

•

De organisatie via haar eigen intranet informeren over crisisbeheersing.

•

Tweejaarlijks een interne oefening organiseren in samenwerking met Veiligheidsregio Groningen.

conflictbeheersing.

»

»

Het continueren van de handelingsbekwaamheid van crisisfunctionarissen. Verhogen van draagvlak voor crisisbeheersing in de organisatie.

Brandweerzorg De brandweertaak is volledig geregionaliseerd in de Veiligheidsregio (VRG). Verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor personeel en materieel liggen bij deze gemeenschappelijke regeling. De vertegenwoordiging van de gemeente bij de VRG zorgt voor een goed georganiseerde en gefaciliteerde brandweerzorg in onze gemeente. Integraal veiligheidsbeleid Wanneer we kijken naar de veiligheid van onze gemeente, dan is het goed om ook te kijken naar de beleidsindicatoren die zijn opgenomen aan het begin van dit programma. We zien dat onze gemeente over de hele linie positief scoort in vergelijking met de provincie. Zowel op het gebied van diefstallen, geweldsmisdrijven als vernielingen scoren wij fors lager dan de meeste andere Groningse gemeenten. Dat neemt niet weg dat wij blijven inzetten op verbetering op de diverse terreinen van integrale veiligheid. Ondermijning en drugscriminaliteit zijn niet specifiek te herleiden in deze cijfers en vragen om onze gerichte inzet. Onze gemeente richt zich met het integraal veiligheidsbeleid de komende jaren op de onderstaande lokale prioriteiten. Deze prioriteiten zijn nader uitgewerkt in een tweejarig uitvoeringsplan integraal veiligheidsbeleid.

24

Prioriteiten • Ondermijning; o Digitale veiligheid en weerbaarheid o Gebieden § Zeehavens § Buitengebied • Veiligheid en zorg voor personen; • Jeugd en veiligheid; • Acute veiligheidsproblemen. Ondermijning Ondermijning staat steeds hoger op de nationale, regionale en lokale agenda. Bij ondermijning gaat het om een vermenging van de onderwereld (criminaliteit) en de bovenwereld (de gewone samenleving). Criminelen maken gebruik van dezelfde legale diensten en voorzieningen als inwoners, zoals de vastgoedsector, transport, en financiële en juridische diensten. Dit gebeurt vaak op een manier die voor de meeste mensen niet zichtbaar is. Door hun criminele geld en toegang tot geweld kunnen criminelen invloed uitoefenen op de maatschappij en de rechtstaat. Op die manier ondermijnen ze ook het gezag van de overheid, wat negatieve gevolgen kan hebben voor de veiligheid, de woon- en leefbaarheid van de omgeving, de economie en onze democratie.

Wat willen we bereiken? » De gemeente verbetert haar informatiepositie

Wat gaan we daarvoor doen? • De gemeente verstrekt informatie en geeft

zodat we over een actueel ondermijningsbeeld beschikken.

voorlichting aan inwoners, ondernemers, medewerkers en bestuurders om de bewustwording te vergroten, zoals teamgerichte bewustwordingssessies en campagnes over Meld Misdaad Anoniem (“M.”).

»

»

»

•

We voeren integraal casusoverleg tussen partners en maken zo integraal mogelijk plannen voor interventies. We gaan bijvoorbeeld aan de slag met signalen van ondermijning in een gemeentelijk signalen overleg (GSO), waar mogelijk en nodig via de regionale aanpak ondermijning en het RIEC.

•

De aandachtsfunctionarissen Mensenhandel delen signalen van Mensenhandel met de regionale ketenregisseur Mensenhandel.

We vergroten de kennis over ondermijning bij onze eigen medewerkers en bestuurders. En we richten ons op de buitenwereld. Door kennis te vergroten wordt ondermijning eerder/beter herkend.

•

We houden integrale controles in ons gebied, bijvoorbeeld bij garageboxen, horeca, recreatieparken- en bedrijven en bedrijfsterreinen. Bij ontdekking van een hennepkwekerij of drugslab voor synthetische drugs, wordt toegewerkt naar het sluiten van de betrokken woning(en) of een gebouw(en).

We zetten preventieve en repressieve bestuurlijke maatregelen in.

•

We pakken gemeentebreed misbruik en fraude in de vastgoedsector aan.

•

De gemeente is aangesloten bij “M.” (Meld Misdaad Anoniem), en anticipeert op “M.”meldingen en sluit aan bij “M.”-campagnes.

We verminderen de kans op georganiseerde criminaliteit door het opwerpen van barrières, het inzetten van juridische instrumenten en aansluiten bij actuele wetgeving.

•

25

•

»

De regionale aanpak ondermijning is aanvullend aan de lokale aanpak. Nu de Groningse norm is vastgesteld, geven we uitvoering aan de Groningse norm.

•

•

Er wordt actief gebruik gemaakt van de mogelijkheden die de Wet Bibob biedt en doen daarom een toetsing bij het aanvragen of aangaan van vergunningen, subsidies, aanbestedingen en vastgoedtransacties. We creëren bewustwording van risico van ondermijning bij ondernemers en bewoners van het buiten gebied en zetten in op vervolgcampagnes zoals de campagne veilig buitengebied. Met Burgernet werken we samen met de politie aan veiligheid in de buurt. Elke deelnemer aan Burgernet maakt de buurt een stukje veiliger. Want hoe meer mensen deelnemen en signaleren, hoe sneller een persoon of voertuig wordt gevonden.

Digitale veiligheid en Weerbaarheid De gemeente onderzoekt samen met netwerkpartners welke vormen van digitale criminaliteit voorkomen in de gemeente, wie onze kwetsbare inwoners zijn en waar we als gemeente op in kunnen spelen met voorlichting en bewustwording.

Wat willen we bereiken? » De gemeente onderzoekt samen met netwerkpartners welke vormen van digitale criminaliteit voorkomen in de gemeente, wie onze kwetsbare inwoners zijn en waar we als gemeente op in kunnen spelen met voorlichting en bewustwording.

»

Weerbaarheid van medewerkers bij het gebruik van digitale systemen continueren en waar nodig en mogelijk verhogen.

Wat gaan we daarvoor doen? • Het organiseren van preventievoorlichtingen gericht op het weerbaar maken tegen online criminaliteit.

•

We starten actief een nieuw gamejaar ‘Hackshield’ met als doel de digitale weerbaarheid van jongeren van 8 tot 12 jaar te verhogen.

•

We bereiden ons voor op cyberincidenten en crises door structureel te oefenen met incidentrespons, business continuity en disaster recovery. Het creëren van bewustwording over informatiebeveiliging (Sir Askalot).

•

Ondermijning zeehavens en buitengebied De gemeente is onderdeel van de integrale aanpak van georganiseerde (ondermijnende) criminaliteit van het noordelijk kust- en zeehavengebied. Om de noordelijke zeehavens en het kustgebied veilig en weerbaar te maken gaan de desbetreffende (semi)overheidspartijen investeren en innoveren in de periode van 2025-2028 om gezamenlijk: meer fysieke en digitale barrières op te werpen en meer technische en menselijke waarnemingen te organiseren, zodat er naast gegenereerde data, gemeenschappelijk beeld (integrale informatiepositie), signalen en incidenten van georganiseerde (ondermijnende) criminaliteit sneller en beter wordt gedetecteerd en geïntervenieerd.

26

Hiertoe is er ook een lokaal Uitvoeringsplan 2025/2026 opgesteld om de volgende ambities waar te maken: 1. Port security (havenbeveiliging) op orde 2. Cameratoezicht versterken 3. Bewustwording & weerbaarheid 4. Meldpunt/ Haventeam contacten 5. Zicht en handhaving 6. Keurmerk Veilig Ondernemen (Eemshaven) 7. Casusopvolging 8. Communicatie als interventie 9. Integrale controles (o.a. jaarprogramma) 10. Data fusion cell (afstemming en bundeling informatie) ontwikkelen

Daarnaast willen we het buitengebied weerbaar maken tegen ondermijning. Wij maken inwoners, ondernemers, maar ook recreanten bewust van ondermijningssignalen en stimuleren hun dit te melden. Bovendien bevorderen we het veilig gebruik van panden en objecten.

Wat willen we bereiken? » Het actief stimuleren van samenwerking met

Wat gaan we daarvoor doen? •

zowel publieke als private partijen.

• •

»

Informeren en weerbaar maken van inwoners, huurders, passanten en recreanten op kampeerterreinen.

•

•

• •

•

Participeren in het verkrijgen van het Keurmerk Veilig Ondernemen. Organiseren en voorzitten van bestuurlijke en tactische overleggen met relevante partners. Deelname door intergemeentelijke projectleider Ondermijning Zeehavens aan overleggen met ((inter-)regionale) partners Het organiseren van publieksvoorlichting en campagnes, zoals een vervolgcampagne 'Veilig Buitengebied'. Bewustwording van risico van ondermijning bij ondernemers en bewoners van het buiten gebied. Samenwerking met Handhavende- en Opsporingsdiensten. Vergroten van de meldingsbereidheid door inwoners en ondernemers actief wijzen op diverse meldroutes waaronder “M.” middels campagnes en publicaties. Inzicht in (leegstaande) panden en objecten in het buitengebied door monitoring en registratie van leegstand ter preventie van misbruik.

Veiligheid en zorg voor personen De gemeente vindt het belangrijk dat iedereen veilig kan wonen en verblijven in Het Hogeland. Een goede verbinding tussen zorg en veiligheid is daarom belangrijk. Een duidelijke structuur, verbinding tussen de samenwerkingspartners en een duidelijke werkwijze helpt in de aanpak waar nodig. We bieden hulp, zorg en ondersteuning en doen aan vroegsignalering. We houden toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid van de geboden zorg, maar bieden ook hulp bij complexe wijkcasuïstiek en zetten in op bestrijding van zorg- en PGB-fraude. We werken samen aan een positieve gezondheid.

27

Wat willen we bereiken? » We professionaliseren onze regierol rondom

Wat gaan we daarvoor doen? • We implementeren en passen de methodiek

zorg en veiligheid en werken toe naar een sluitende aanpak zorg en veiligheid. Zoals het toepassen van een persoonsgerichte aanpak waar nodig en mogelijk op personen met onbegrepen gedrag.

Aanpak Voorkomen Escalatie toe ter voorkoming van stagnerende samenwerking of escalatie van problematiek. We implementeren en passen de methodiek Aanpak Voorkomen Escalatie toe ter voorkoming van stagnerende samenwerking of escalatie van problematiek. We maken intern heldere werkafspraken rondom zorg- en veiligheidscasuïstiek. We brengen de juridische basis voor informatie uitwisseling op orde door het inventariseren en actualiseren van convenanten en onderliggende afspraken. We zetten in op preventie tegen misbruik door criminelen. Dit voorkomt dat personen afglijden naar of slachtoffer worden van criminaliteit door bijvoorbeeld te informeren en voorlichting te geven over o.a. babbeltrucs, nepagenten, phishing.

•

• •

•

Jeugd en veiligheid We zetten in op het verkrijgen van zicht op onze jongeren, contact maken en het verbinden. We schenken aandacht aan het veilig opgroeien van jongeren waardoor de kans kleiner is dat zij overlast veroorzaken en/of dat zij slachtoffer worden van criminelen of zelf dader worden en in de criminaliteit belanden. We starten met het straatteam in het kader van de Regiodeal.

Wat willen we bereiken? » We maken kwetsbare personen zoals jonge aanwas en ouders bewust van consequenties van voortzetting van risicovol gedrag om zo te voorkomen dat jongeren afglijden naar criminaliteit of door criminelen misleidt worden.

Wat gaan we daarvoor doen? • We zetten in op vroeg signaleren van

•

•

•

28

problematiek onder jongeren en handelen daarnaar. We stemmen structureel af met interne en externe partners om (potentiële) risicojongeren in beeld te brengen, te monitoren en gerichte interventies af te spreken. We bieden preventieactiviteiten aan, zoals het programma ’Hackshield’ over digitale weerbaarheid, voorlichtingslessen HALT over onder andere groepsdruk, geldezels en/of katvangers en presentaties tijdens ouderavonden op scholen. We willen dat onze jongeren gezond en veilig opgroeien en daarom hebben we aandacht voor verslavingsproblematiek, roken, alcohol, vapen, gamen en drugs.

Risico's per programma Risico's beleid Het grootste deel van de kosten van dit programma wordt gevormd door de bijdrage aan de Veiligheidsregio Groningen. De Veiligheidsregio voert binnen het veiligheidsdomein diverse taken uit voor de gemeente. Door deze werkwijze heeft de gemeente minder invloed op de uitgaven rondom veiligheid. Daarnaast hebben we als één van de vele deelnemers een beperkte invloed op de totale begroting van de Veiligheidsregio. Risico's bedrijfsvoering De omvang van de ambtelijke capaciteit op het terrein van OOV is beperkt. Dat maakt de uitvoering van het Programma Veiligheid kwetsbaar. Tegelijk levert de beperkte capaciteit ook risico’s op om de basis op orde te hebben en te houden. Juist het taakveld Openbare orde en Veiligheid wordt gekenmerkt door onvoorspelbare, niet planbare en acute operationele en tactische inzetbehoefte. Wel is er de afgelopen jaren geld vrijgemaakt voor uitbreiding van de formatie. De verwachting is dat op de langere termijn, na het aantrekken en inwerken van collega's, de kwetsbaarheid zal verminderen. Veiligheidsregio Groningen (VRG) De financiële situatie van de VRG is gemengd, met positieve resultaten in bepaalde sectoren, maar er zijn ook financiële uitdagingen, zoals de stijgende kosten voor huisvesting en het Functioneel Leeftijdsontslag (FLO).

De organisatie is afhankelijk van extra bijdragen van gemeenten bij grote financiële tegenvallers, wat de stabiliteit van de VRG op langere termijn beïnvloedt. De plannen voor 2025 en 2026 worden aangepast om de toekomstige uitdagingen aan te gaan, zoals stijgende kosten en onzekerheden rondom de gemeentefinanciën. De herhuisvesting van de kazerne aan de Sontweg in Groningen en het huisvestingsplan voor de rest van de regio zal in de toekomst tot een forse financiële opgave leiden. Niet alle risico’s zijn op dit moment te kwantificeren. Deze risico’s zijn benoemd en worden zodra dit mogelijk is, nader uitgewerkt en gekwantificeerd. Hierbij is onderscheid gemaakt in incidentele en structurele risico’s, waarbij structurele risico’s voor twee jaar worden voorzien. Ontwikkelingen In het Integraal Veiligheidsbeleid 2025 - 2028 is het thema ‘Ondermijning’ aangewezen als een van de prioriteiten. Ondermijning valt samen te vatten als de pogingen van de georganiseerde criminaliteit om voor illegale praktijken gebruik te maken van legale methoden en diensten, zoals vergunningen, distributie en huisvesting. Op deze manier wordt het lokale gezag ondermijnd, verslechtert de veiligheid en leefbaarheid en levert het schade op voor ondernemers. Op deze onderwerpen wordt al ingezet, bijvoorbeeld door het sluiten van drugspanden.

Het is echter een breed en wijdvertakt fenomeen, dat in de komende tijd steeds meer aandacht vraagt. Belangrijk om op te merken is dat de aanpak van ondermijning een kwestie is van lange adem en van intensieve samenwerking met ketenpartners. Binnen het thema wordt er breed ingezet door digitale veiligheid en weerbaarheid tegen ondermijning te verhogen. Specifiek aandacht te hebben voor kwetsbare gebieden, zoals de havens en het buitengebied. Daarnaast is jeugd en veiligheid een prioriteit, met name in de zin van gebruik van middelen en het voorkomen dat ze slachtoffer worden van drugscriminaliteit of zelf dader worden en in de criminaliteit belanden. Daarmee is er ook een relatie met het thema ondermijning. Op dit thema vindt inzet plaats onder andere via het Risico Jongerenoverleg (RJO) en outreachend jongerenwerk, waarbij contact gezocht wordt met jongeren in hun eigen online of fysieke omgeving. Tot slot is ook de veiligheid en zorg voor personen een prioriteit voor de komende jaren, waarbij met name wordt ingezet op het versterken van de samenwerking, de gemeentelijke regierol daarin en zorgen voor een sluitende aanpak rondom de zorg van kwetsbare personen en personen met onbegrepen gedrag.